“Tôi có ba năm nghỉ hưu sớm với ý định đi du lịch cho đã. Thế nhưng, đến năm thứ hai, khoản thu nhập thụ động từ bất động sản cho thuê của tôi bắt đầu có vấn đề, toàn bộ bài toán tài chính hưu ‘trật đường ray’. Điều đó cho thấy những suy nghĩ của tôi về điều kiện hưu trên khoản thu nhập thụ động hoàn toàn sai lầm.
Vậy là, tôi phải liên hệ lại với đồng nghiệp ở công ty cũ để xem vị trí trước đây của mình có còn cần người không? Nhưng tiếc là bộ máy nhân sự lúc đó đã ổn định. Cuối cùng, tôi lại đi rải CV và tìm cơ hội công việc mới. May mắn là sau khoảng hai năm lông bông, kỹ năng và kinh nghiệm của tôi vẫn chưa bị mài mòn nhiều lắm, nên tôi tìm được cơ hội vào lại cuộc chơi.
Sau lần ấy, tôi rút ra được một bài học xương máu rằng nghỉ hưu sớm hay muộn không phải được quyết định khi bạn đã đạt được bao nhiêu tiền và thu nhập thụ động sau khi nghĩ việc là bao nhiêu? Nó còn phụ thuộc vào triết lý xây dựng lối sống tiếp theo của bạn sau khi nghỉ việc. Đặc biệt, đừng bất chấp để nghỉ, hãy lắng nghe người thân, bạn bè để có thêm cái nhìn đa chiều trước khi quyết định”.
Đó là chia sẻ của độc giả Nguyễn Phú Hưng về quyết định nghỉ hưu sớm. FIRE (độc lập tài chính và nghỉ hưu sớm) bắt đầu được nhiều người Việt biết đến từ khoảng năm 2020. Khảo sát trên VnExpress với gần 20.000 độc giả cho thấy chỉ 11% muốn làm việc đến tuổi nghỉ hưu theo quy định. 55% muốn nghỉ từ tuổi 50, 29% từ 40-50 tuổi và 5% muốn nghỉ trước tuổi 40. Tuy nhiên, không phải lúc nào nghỉ hưu sớm cũng đi cùng những mặt tích cực. Người theo trào lưu FIRE dễ rơi vào trạng thái hụt hẫng do chưa xác định được mục đích sống, hoặc nhầm lẫn giữa công cụ mưu sinh và ý nghĩa cuộc đời.
>> Cuộc sống nghỉ hưu sớm sau 10 năm đi làm
Từng rơi vào cảm giác tương tự sau khi nghỉ hưu sớm, bạn đọc Doanhiep bình luận: “Tôi cũng nghỉ hưu sớm từ năm 35 tuổi, sau khi đã tích lũy đủ tài sản để sống một đời sung túc. Nhưng thú thực, sau khi nghỉ, tôi thấy rất buồn. Tôi cũng dành hơn 5 năm đi khắp thế giới, nhưng vẫn cảm thấy cô đơn, trống rỗng. Cuối cùng, sau 10 năm nghỉ ở nhà, tôi quyết định quay trở lại với công việc, thành lập một công ty nho nhỏ với khoảng 20 nhân viên. Giờ công việc của tôi rất bận rộn nhưng bản thân lại thấy vui vẻ hơn ngày trước rất nhiều. Ý nghĩa cuộc sống đôi khi không phải sự nhàn rỗi, đủ đầy, mà nó nằm trong sự tồn tại của bản thân với thế giới xung quanh”.
Đồng quan điểm, độc giả Henry Tran cho rằng: “Cuộc sống là một hành trình dài, chứ không phải một đích đến. Bởi lẽ, đến cuối cùng thì ai cũng sẽ phải rời xa cõi đời này. Điều làm nên sự khác biệt giữa mỗi người không nằm ở việc ai đến đích trước, mà ở việc ai đã sống với nhiều trải nghiệm ý nghĩa và đa sắc màu hơn.
Tự do tài chính không phải là đích đến để dừng lại hay chỉ tận hưởng cuộc sống trong sự nhàn rỗi. Giá trị lớn nhất của nó là giúp chúng ta không còn phải quá bận tâm đến cơm áo gạo tiền hằng ngày, từ đó có thời gian nhìn lại chính mình: mình thực sự muốn gì, điều gì đáng theo đuổi, điều gì nên buông bỏ và đâu là đam mê khiến cuộc sống trở nên có ý nghĩa hơn.
Nếu còn trẻ mà chọn cách nghỉ ngơi hoàn toàn, rất dễ đánh mất động lực, mất kết nối với xã hội và dần đánh mất giá trị của bản thân. Con người vốn cần được cống hiến, học hỏi và phát triển. Chỉ khi tuổi cao, sức khỏe không còn cho phép lao động như trước thì việc sống chậm và nghỉ ngơi mới là điều tự nhiên. Còn khi vẫn còn trẻ, tự do tài chính nên được xem là cơ hội để sống đúng với giá trị của mình, chứ không phải là lý do để ngừng bước”.
Sau đề thi Văn tốt nghiệp THPT năm nay, con trai tôi - một học sinh lớp 10 - đã dành cả buổi để tìm hiểu về Steve Jobs. Năm ngoái, khi bước vào lớp 10, con tôi cũng phải chọn tổ hợp môn học. Giống như nhiều học sinh khác, ở tuổi 15, con chưa biết tương lai mình sẽ làm nghề gì, cũng chưa thực sự hiểu bản thân thích gì nhất? Cuối cùng, con chọn tổ hợp thiên về các môn khoa học tự nhiên vì nghĩ rằng đây là lựa chọn an toàn và có nhiều cơ hội nghề nghiệp sau này.
Thế nhưng, chỉ sau một kỳ học, tôi nhận ra con mình có những năng lực và sở thích khác với lựa chọn ban đầu. Con viết văn tốt dần lên, thích xem chương trình Thời sự, tìm hiểu các vấn đề kinh tế, chính trị, công nghệ và thường xuyên đặt câu hỏi về những thay đổi của xã hội. Điều đáng tiếc là nhiều nội dung con quan tâm lại không nằm trong tổ hợp môn học mình đang lựa chọn.
Từ học kỳ hai lớp 10, tôi khuyến khích con tự học thêm các lĩnh vực yêu thích. Con tìm các bài giảng trực tuyến, mượn sách của bạn bè và dành thời gian đọc những lĩnh vực mình quan tâm. Tôi chỉ mong con có cơ hội khám phá bản thân trước khi quyết định con đường tương lai.
Chính quá trình con tìm hiểu về Steve Jobs càng khiến tôi suy nghĩ nhiều hơn về chương trình giáo dục phổ thông. Steve Jobs không nổi tiếng vì học giỏi theo nghĩa thông thường. Ông từng bỏ chương trình đại học nhưng vẫn tiếp tục học những môn mình thấy cần thiết, trong đó có cả thư pháp. Những kiến thức tưởng như rời rạc đó lại góp phần tạo nên các sản phẩm làm thay đổi thế giới sau này. Điều làm tôi ấn tượng không phải là việc ông bỏ học, mà là khả năng kết nối những lĩnh vực rất khác nhau để tạo ra sáng tạo mới.
Cuộc đời của Steve Jobs cũng không hề bằng phẳng. Ông sáng lập Apple, đưa công ty phát triển mạnh mẽ, rồi lại bị chính công ty mình xây dựng đẩy ra ngoài. Sau đó, ông tiếp tục gây dựng những dự án mới, đầu tư vào lĩnh vực phim hoạt hình và cuối cùng quay trở lại Apple để tạo nên một giai đoạn phát triển rực rỡ hơn nữa. Để có thể thích ứng với những biến động lớn như vậy, theo tôi, điều quan trọng không chỉ là kiến thức chuyên môn mà còn là nền tảng hiểu biết rộng và khả năng học hỏi không ngừng.
>> Đứa trẻ tháo tung đồ chơi bị bố mắng - 'chôn vùi' những Steve Jobs của Việt Nam
Nhìn lại cách học hiện nay ở bậc THPT ở ta, tôi cho rằng việc phân chia tổ hợp môn học đang có phần quá cứng nhắc, đôi khi khiến học sinh bị giới hạn cơ hội khám phá bản thân. Một học sinh chọn tổ hợp tự nhiên có thể phát hiện mình yêu thích kinh tế pháp luật, nghệ thuật. Một học sinh theo tổ hợp xã hội có thể đam mê công nghệ, sinh học, vật lý. Nhưng khi chương trình đã được đóng khung từ sớm, các em thường phải tự xoay xở để tìm kiếm kiến thức ngoài nhà trường.
Tôi tự hỏi: nếu Steve Jobs phải lựa chọn tổ hợp môn học lớp 10 như học sinh Việt Nam, ông sẽ chọn thế nào? Tôi không nói phải xóa bỏ hoàn toàn các tổ hợp môn học. Tuy nhiên, chúng ta nên nghiên cứu mô hình dạy học theo tín chỉ đối với các môn học tự chọn. Học sinh có nhu cầu có thể đăng ký học thêm những môn ngoài tổ hợp chính, thậm chí chấp nhận đóng thêm học phí để được tiếp cận kiến thức mình yêu thích.
Khi đó, một học sinh học tổ hợp khoa học tự nhiên vẫn có thể đăng ký thêm môn Giáo dục kinh tế, Pháp luật, Mỹ thuật, Âm nhạc... Hay một học sinh theo tổ hợp khoa học xã hội vẫn có thể học thêm Sinh học, Vật lý, Tin học... Khi được quyền lựa chọn nhiều hơn, các em sẽ chủ động hơn trong việc xây dựng hành trang cho tương lai, cũng định hướng rõ ràng hơn cho bước tiếp theo của mình.
Theo tôi, chương trình giáo dục phổ thông có vai trò đặc biệt quan trọng vì đó là phần móng của cả cuộc đời học tập. Móng càng vững chắc và đa dạng thì ngôi nhà tri thức sau này càng có thể xây cao hơn. Chúng ta không thể biết trước một học sinh sẽ trở thành kỹ sư, doanh nhân, nhà khoa học hay nhà quản lý. Nhưng chúng ta có thể "tạo điều kiện cho các em được tiếp cận nhiều lĩnh vực khác nhau để có các quyết định phù hợp trong những bước ngoặt của cuộc đời".
Điều chúng ta cần là một nền giáo dục giúp mỗi học sinh phát hiện được giá trị riêng của bản thân, phát huy được trí tuệ và sự sáng tạo của mình. Biết đâu, từ những lớp học cho phép học sinh tự do lựa chọn và kết nối kiến thức đa ngành đó, chúng ta sẽ có những doanh nhân, nhà khoa học hay nhà sáng tạo mang dấu ấn Việt Nam trong tương lai.
Người ta nói về giáo dục, đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp công nghệ và tương lai của đất nước. Nhưng có một khía cạnh ít được nhắc đến hơn: Steve Jobs không chỉ là một doanh nhân công nghệ. Cuộc đời ông còn chịu ảnh hưởng sâu sắc từ hành trình tìm kiếm ý nghĩa cuộc sống, từ thiền định và những tư tưởng phương Đông.
Nếu muốn hiểu điều gì đã góp phần tạo nên Steve Jobs, có lẽ chúng ta cần nhìn xa hơn những lớp học, những công thức thành công hay những bài học khởi nghiệp.
Khi đề thi đặt câu hỏi "Làm thế nào để Việt Nam có Steve Jobs?", tôi nghĩ nhiều người sẽ lập tức liên tưởng đến giáo dục STEM, trí tuệ nhân tạo, đổi mới sáng tạo hay hệ sinh thái khởi nghiệp. Tất cả những yếu tố đó đều quan trọng.
Nhưng nếu nhìn vào cuộc đời Steve Jobs, ta sẽ thấy một câu chuyện phức tạp hơn rất nhiều. Steve Jobs không chỉ là một kỹ sư, ông cũng không chỉ là một doanh nhân.
Mà ông là sự kết hợp hiếm có giữa công nghệ, nghệ thuật, trực giác, khả năng kể chuyện, khả năng nhìn thấy những nhu cầu mà thị trường còn chưa nhận ra và một sự ám ảnh gần như cực đoan với cái đẹp.
Những điều đó không hoàn toàn được tạo ra trong lớp học. Chúng đến từ trải nghiệm sống, từ khả năng tự học, từ những thất bại, từ sự tò mò không ngừng và từ những cuộc tìm kiếm nội tâm kéo dài nhiều năm. Có lẽ vì thế mà thế giới có rất nhiều tỷ phú công nghệ, rất nhiều CEO xuất sắc, nhưng chỉ có một Steve Jobs.
Giáo dục có thể dạy những điều đó không? Khi đọc về cuộc đời ông, tôi có cảm giác rằng điều làm nên sự khác biệt không chỉ là trí thông minh hay năng lực công nghệ, mà đó còn là một hành trình dài đi tìm chính mình. Là khả năng quan sát tâm trí, là sự tập trung sâu sắc.
Có lẽ vì thế mà khi đề thi hỏi làm thế nào để Việt Nam có Steve Jobs, tôi lại nghĩ đến một câu hỏi khác:
Chúng ta đang dành rất nhiều thời gian để dạy người trẻ cách cạnh tranh với thế giới. Nhưng liệu chúng ta đã dành đủ thời gian để dạy họ hiểu chính mình hay chưa?
"Tôi ủng hộ, thậm chí tăng mức phạt lên 30 triệu đồng thì càng tốt. Vấn đề là ai phạt? Có thực hiện được hay không? Quy định cấm hút thuốc lá nơi công cộng cũng có từ rất lâu rồi mà hiếm khi thấy ai đó bị phạt dù người vi phạm rất nhiều".
Độc giả Duy Tuấn đặt vấn đề như trên, sau bài viết Ép buộc người khác uống rượu bia bị phạt tới 3 triệu đồng.
*Quan điểm của bạn thế nào? Nên dùng các biện pháp nào?
Hành vi lôi kéo, ép buộc người khác uống rượu bia hoặc sử dụng thức uống này ngay trước, trong giờ làm việc, học tập sẽ khiến người vi phạm nộp 1- 3 triệu đồng.
Mức phạt này được quy định tại Nghị định 90/2026 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế vừa được Chính phủ ban hành. Theo đó, nhiều hành vi về uống rượu bia, kinh doanh hay quảng cáo mặt hàng sẽ bị xử phạt với mức tiền lên tới hàng chục triệu đồng nếu không tuân thủ quy định của nhà nước.
Thực tế, văn hóa tiệc tùng tại Việt Nam thường xuyên xuất hiện tình trạng ép những người không muốn hoặc không có tửu lượng phải dùng rượu bia. Cơ quan quản lý kỳ vọng chế tài trên xóa bỏ thói quen lôi kéo độc hại, hướng cộng đồng đến việc tiêu dùng tự nguyện và văn minh hơn.
