Con phân bổ về trường cách nhà 8 km, phụ huynh được điều chỉnh bằng cách nào?

Tổ chức Times Higher Education (THE) ở Anh vài ngày trước công bố bảng xếp hạng ĐH tốt nhất châu Á năm 2026. Đáng chú ý, kỳ xếp hạng năm nay chứng kiến 6/9 ĐH Việt Nam giảm bậc, gồm các ĐH là Quốc gia Hà Nội, Bách khoa Hà Nội, Tôn Đức Thắng, Huế, Kinh tế TP.HCM và Mở TP.HCM. Trong khi đó, 3 trường còn lại là Quốc gia TP.HCM, Duy Tân và Y Hà Nội đều giữ nguyên thứ hạng so với năm trước.

Tuy nhiên, so với lần đầu tiên xuất hiện, đa số ĐH đều tụt hạng, chỉ duy nhất Y Hà Nội còn trụ vững thứ hạng đã đạt được sau khi ra mắt vào năm ngoái. Trong đó, ĐH Quốc gia Hà Nội sụt mạnh nhất trong số các trường Việt, từ nhóm 201-250 cách đây 10 năm xuống 601-800, tức giảm ít nhất 351 bậc. ĐH Bách khoa Hà Nội xếp thứ nhì khi rơi ít nhất 301 bậc, bắt đầu từ nhóm 251-300 vào 2020, nay chỉ thuộc nhóm 601-800.

Quốc gia Hà Nội cũng là đơn vị có số lần tụt hạng nhiều nhất với tổng cộng 5 lần, trong đó có 4 lần liên tiếp hạ bậc. Theo sau đó là Tôn Đức Thắng, với 4 lần rơi hạng liên tiếp từ khi ra mắt tới nay.

Nhìn chung, kể từ khi Việt Nam có đại diện lọt vào bảng xếp hạng ĐH tốt nhất châu Á của THE, không trường nào lên được vị trí cao hơn xuất phát điểm ban đầu. Thành tích tốt nhất một ĐH Việt Nam từng đạt ở bảng xếp hạng này là vị trí thứ 73, thuộc về Trường ĐH Tôn Đức Thắng ở năm 2022. Còn với năm nay, ĐH Kinh tế TP.HCM dẫn đầu Việt Nam ở hạng 184 toàn châu Á, thế nhưng cũng giảm 48 bậc so với năm ngoái.

Ngoài ra, chu kỳ xếp hạng năm nay còn ghi nhận thêm 2 đại diện mới từ Việt Nam, song đều ở vị trí khiêm tốn, gồm Trường ĐH Nguyễn Tất Thành (hạng 501-600) và ĐH Đà Nẵng (801+).

Dưới đây là thứ hạng các trường Việt Nam ở bảng xếp hạng châu Á của THE trong 7 năm qua.

Ngược lại, trên bảng xếp hạng ĐH tốt nhất châu Á của Quacquarelli Symonds (QS) ở Anh, bức tranh tăng giảm có phần đa dạng hơn, trong đó 8/17 trường có vị trí thấp hơn lần đầu xuất hiện, 7 trường có vị trí cao hơn và 2 trường giữ nguyên thứ hạng là ĐH Bách khoa Hà Nội và Mở TP.HCM. Còn lại là 8 đại diện mới ra mắt trong kỳ xếp hạng năm 2026, trong đó 1 ĐH vào top 300 là Công nghiệp TP.HCM (hạng 287), 4 ĐH ngoài top 500 và 3 ĐH ngoài top 1.000.

QS cùng với THE là hai tổ chức xếp hạng uy tín, nhiều năm kinh nghiệm và sức ảnh hưởng lớn nhất toàn cầu. Cả hai bắt đầu xếp hạng các ĐH trên thế giới từ 2004 tới nay và lập bảng xếp hạng riêng cho các trường châu Á từ hai thập kỷ qua. Trong đó, các ĐH Việt Nam ra mắt ở bảng xếp hạng của THE từ năm 2020, còn của QS là từ năm 2009.

Riêng với bảng xếp hạng ĐH tốt nhất châu Á của QS, chúng tôi chỉ khảo sát từ chu kỳ năm 2017 trở đi - cũng là thời điểm lần đầu Việt Nam có đại diện vào top 150. Còn về giai đoạn trước đó, theo nghiên cứu đăng năm 2017 trên tạp chí Khoa học ĐHQGHN của hai tác giả Đinh Ái Linh (ĐH Quốc gia TP.HCM) và Trần Trí Trinh (Học viện Hành chính Việt Nam), thứ hạng các trường dao động trong nhóm 161-170 đến 351-500.

Như vậy, về phía gương mặt cũ, ĐH Văn Lang là đơn vị có cú thăng hạng ngoạn mục nhất, vươn từ nhóm 701-750 lên vị trí 251, tăng ít nhất 450 bậc từ khi ra mắt và hiện đứng thứ 5 Việt Nam. ĐH Quốc gia Hà Nội thì được gọi tên ở vị trí ổn định nhất khi sau 10 năm trường vẫn chưa từng rời top 200 và đang dẫn đầu Việt Nam ở hạng 158 - thành tích tương tự một thập kỷ trước, chỉ tụt 19 bậc.

Cũng trong top 5 Việt Nam năm nay, một gương mặt kỳ cựu khác là ĐH Quốc gia TP.HCM hiện xếp thứ 175, tụt 28 hạng so với 10 năm trước và từng có một lần rời khỏi top 200 châu Á. Trong khi đó, Trường ĐH Tôn Đức Thắng có 5 năm liên tiếp lọt vào top 200, nhưng đã rời khỏi nhóm này ở chu kỳ xếp hạng năm nay khi giữ vị trí số 231.

Ngược lại, ĐH Duy Tân tăng ít nhất 286 bậc, từ nhóm 451-500 lên hạng 165 song vẫn kém thành tích tốt nhất (hạng 115 vào năm 2024). Duy Tân cũng là ĐH từng tiến gần nhóm top 100 châu Á nhất nhưng đã không thành công vào top như điều ĐH này và Trường ĐH Tôn Đức Thắng từng thực hiện ở bảng xếp hạng của THE.

Dưới đây là thứ hạng các trường Việt ở bảng xếp hạng châu Á của QS trong 10 năm qua.

Nhìn tổng thể, giáo dục ĐH Việt Nam đang trên đường đạt được một trong những mục tiêu quan trọng nêu trong Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, đó là phấn đấu có ít nhất 8 cơ sở giáo dục ĐH vào nhóm 200 trường hàng đầu châu Á đến năm 2030.

Cụ thể, ở chu kỳ xếp hạng năm 2026 của THE và QS, có 4/21 trường thực hiện được mục tiêu này, gồm Kinh tế TP.HCM, Quốc gia Hà Nội, Quốc gia TP.HCM và Duy Tân. Tất cả đều là ĐH đa ngành với nhiều trường thành viên và đều là những gương mặt nổi bật ở 3 thành phố lớn Việt Nam: Hà Nội, Đà Nẵng, TP.HCM.

Tin Gốc: Thanh Niên

Trong không gian lắng đọng của buổi lễ tri ân - trưởng thành, nhiều học sinh lần đầu bày tỏ những điều giấu kín qua những bức thư gửi đến với đấng sinh thành.

“Con từng nói lời cảm ơn và xin lỗi với rất nhiều người, nhưng chưa bao giờ đủ can đảm để nói trực tiếp với ba mẹ, những người quan trọng nhất trong cuộc đời mình”, một học sinh chia sẻ.

Em cho biết bản thân từng có lúc bướng bỉnh, cãi lời, khiến ba mẹ buồn lòng. Thế nhưng sau tất cả, điều khiến em cảm thấy may mắn nhất chính là mỗi khi áp lực hay mệt mỏi vẫn luôn có ba mẹ ở phía sau động viên, chở che.

Nhắn nhủ tới các em học sinh, cô Nguyễn Thị Hồng Chương - Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai - cho rằng sau hôm nay, một hành trình mới sẽ mở ra với các em, nơi phía trước là những chân trời mới cùng những ước mơ và thử thách đang chờ đợi.

“Tương lai phía trước có thể sẽ không chỉ toàn những điều dễ dàng, nhưng cô hy vọng các em luôn sống chân thành, có trách nhiệm, biết yêu thương và sẻ chia với mọi người xung quanh”, cô Chương nhắn nhủ.

Bên cạnh đó cô cũng gửi gắm mong muốn các em sẽ trở thành những công dân tử tế, mang tri thức và sức trẻ của mình để cống hiến cho gia đình, cho TP.HCM và góp phần xây dựng đất nước Việt Nam ngày càng phát triển, tốt đẹp hơn, như lời dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các em”.

Ngoài những lời tri ân trực tiếp tại buổi lễ, chương trình còn trở nên đặc biệt với hoạt động dành riêng cho phụ huynh mang tên “Future Me”.

Tại đây, cha mẹ sẽ viết những lời nhắn gửi, tâm sự và kỳ vọng dành cho con của 10 năm sau, được hẹn gửi vào đúng ngày 16-5-2036 thông qua tính năng cài đặt thời gian của Gmail.

Những lá thư không chỉ là món quà tinh thần lưu giữ theo năm tháng, mà còn nhắn nhủ với các em dù tương lai có ra sao, gia đình vẫn luôn ở phía sau dõi theo, yêu thương và mong con trưởng thành thành một người tử tế.

Tin Gốc: Tuổi Trẻ

Một buổi sáng, chị T., sau khi thấy con gái 8 tuổi nhất quyết không chịu ăn sáng đã phải dùng chiêu cuối, nói "con không ăn thì mẹ sẽ buồn, mẹ sẽ giận, mẹ sẽ không đưa đi học nữa". Bé gái òa khóc, ăn trong nước mắt, rồi đến trường với đôi mắt sưng húp.

Giống như chị T., nhiều cha mẹ thường rơi vào mâu thuẫn. Muốn xây cho con một hệ điều hành nội tâm, muốn con độc lập, tự chủ, nhưng lại "cài" cho con một hệ điều khiển từ bên ngoài.

Hệ điều hành nội tâm (internal operating system) và hệ điều khiển (control system) là 2 thứ trông giống nhau một cách đáng ngạc nhiên, đặc biệt khi cả hai đều "chạy tốt" ở bề mặt.

Đứa trẻ có hệ điều hành biết tự vận hành từ bên trong sẽ biết tự quan sát, tự cảm nhận, tự quyết định, tự điều chỉnh.

Đứa trẻ có hệ điều khiển cũng biết làm nhiều việc, cũng ngoan, học giỏi, có trách nhiệm, nhưng bên trong không phải là một bộ máy tự vận hành, mà là một loạt "nút nhấn" được cài đặt sẵn và sẵn sàng “nhận tín hiệu” từ bên ngoài.

Nhìn từ ngoài, hai đứa trẻ có thể giống nhau. Nhưng bên trong là hai vũ trụ khác hẳn.

Khi chúng ta dạy con bằng dọa nạt, đòn roi, hay những đòn trừng phạt bằng cảm xúc như nếu không làm điều này, điều kia thì "mẹ không thương con nữa", hệ thần kinh của đứa trẻ sẽ trả giá nặng nề.

Theo lý thuyết đa phế vị (Polyvagal Theory) mà Stephen Porges phát triển, hệ thần kinh tự chủ của chúng ta liên tục quét môi trường để đánh giá an toàn hay nguy hiểm, một tiến trình gần như tự động gọi là cảm nhận an nguy. Khi trẻ cảm nhận nguy hiểm, cho dù là đe dọa thể chất hay đe dọa mất kết nối với người mình phụ thuộc, hệ thần kinh chuyển sang chế độ giao cảm để sẵn sàng chiến đấu hoặc chạy trốn. Nếu mối đe dọa quá lớn và trẻ không thể chống cự cũng không thể chạy thoát, hệ thần kinh trượt sâu hơn vào chế độ đóng băng và khuất phục.

Không chỉ vậy, những trải nghiệm này không hề hình thành ở trẻ bài học đạo đức nào, mà sẽ điều kiện hóa những phản xạ kiểu "khi người quan trọng nhất đời mình tỏ ra lạnh lẽo hay giận dữ, mình phải làm bất cứ điều gì để được kết nối lại". Phản xạ này lặp lại hàng ngàn lần qua tuổi thơ sẽ trở thành một lối mòn thần kinh hoạt động trong vô thức. Đó chính là một nút điều khiển, nhiều nút sẽ tạo thành hệ điều khiển, không phải hệ điều hành.

Không phải cha mẹ nào cũng dùng đòn roi. Nhiều cha mẹ tinh tế hơn nhiều, và chính vì vậy những “nút điều khiển” họ cài vào con còn khó tháo gỡ hơn.

Có những câu nói nghe chí lý và rất có trách nhiệm mà cha mẹ thường nói như "con là anh cả, con phải làm gương"; "nhà mình chỉ trông vào con thôi đấy"; "ba mẹ già rồi, còn lại trông cả vào con"; "con không học là phụ công ba mẹ"... Mỗi câu mang tính điều kiện như vậy là một sợi dây vô hình buộc vào phần trách nhiệm, phần đạo hiếu, phần tình thương trong con. Nhưng cái giá là đứa trẻ phải học cách xem nhẹ nhu cầu chính đáng của bản thân. Con học được rằng mong muốn của riêng nó là ích kỷ, là không đáng kể, là thứ phải hy sinh.

Carl Rogers, nhà tâm lý học nhân bản, gọi hiện tượng này là sự hình thành các "điều kiện của giá trị bản thân". Đứa trẻ dần dần nhập tâm một thông điệp ngầm: mình chỉ có giá trị, chỉ đáng được yêu thương khi đáp ứng một số điều kiện. Dần dần, nó mất dần khả năng lắng nghe tiếng nói từ bên trong, nó mất khả năng biết được mình thực sự cảm thấy gì, muốn gì, cần gì…

Những “nút điều khiển” ấy không hề biến mất khi đứa trẻ lớn lên. Chúng được mỗi người mang theo vào đời, và trở thành những “móc câu” mà cuộc đời, hoàn cảnh... có thể lợi dụng vào để giật dây.

Một chàng trai trong độ tuổi 30 tham vấn với tôi, anh làm kế toán trưởng của một công ty lớn. Anh kể "Không hiểu sao mỗi lần sếp tỏ ra không hài lòng, em lại cảm thấy như bầu trời sập xuống. Em làm mọi thứ để lấy lòng sếp, kể cả những việc trái với giá trị của em". Quay về thời ấu thơ, anh kể, hồi 5 tuổi, anh đã từng đứng chết lặng trước ánh mắt lạnh lùng của người cha, mỗi khi anh không đạt kỳ vọng.

Chuyển từ hệ điều khiển sang hệ điều hành không phải chuyện một sớm một chiều, càng không phải là một kỹ thuật. Trước tiên, cha mẹ cần chuyển hóa.

Điều đầu tiên là cha mẹ nhận ra mình đang cài đặt điều gì trong nội tâm con.

Điều thứ hai là học cách đặt giới hạn mà không cần đến sợ hãi. Trẻ con cần giới hạn, điều này là tất nhiên. Nhưng giới hạn hợp lý tự nhiên dựa trên hệ quả thực tế khác hẳn với giới hạn áp đặt qua sự mặc cả bằng tình cảm của cha mẹ.

Ví dụ, con không ăn sáng thì con sẽ đói vào giờ ra chơi, đó là hệ quả tự nhiên, con học được mối liên hệ giữa hành động và kết quả. Còn nếu không ăn sáng thì "mẹ không thương con nữa" không phải là giới hạn, đó là "tống tiền" tình cảm, con sẽ học được rằng tình yêu có thể bị dùng để khống chế người khác.

Điều thứ ba, và có lẽ khó nhất, là tin vào khả năng tự điều chỉnh của con. Khi ta không vội can thiệp, không vội sửa sai, không vội cứu con khỏi mọi khó khăn nhỏ, ta đang cho con cơ hội phát triển năng lực tự nhận thức và tự chịu trách nhiệm. Cây nào quả đó, hoa quả ra theo mùa. Đứa trẻ cần thời gian, không gian, và niềm tin của cha mẹ để nội lực tự nảy nở từ bên trong. Nội lực không thể được cài đặt từ bên ngoài, nó chỉ có thể được nuôi dưỡng để tự lớn lên bên trong trẻ.

Tin Gốc: Thanh Niên