Nhịn tiểu và tăng huyết áp: Bác sĩ chỉ ra mối liên hệ ai cũng nên biết

Cơ thể chúng ta có một hàng rào bảo vệ rất nghiêm ngặt, gọi là hệ miễn dịch. Khi vi rút Ebola này lọt được vào bên trong, nó không giống như những con vi rút thông thường khác.

Nó khôn lanh ở chỗ là tấn công ngay vào chính các tế bào bảo vệ của mình, rồi biến các tế bào đó thành "ổ đẻ" để nó nhân bản ra khắp cơ thể.

Sự nguy hiểm lớn nhất của nó là làm cho các mạch máu của mình bị viêm và tổn thương nặng. Khi mạch máu không còn nguyên vẹn, máu sẽ bị tràn ra ngoài, dẫn đến hiện tượng xuất huyết (chảy máu) bên trong cơ thể và các cơ quan nội tạng bị suy yếu đi, dẫn đến tử vong mà tỉ lệ lên tới 50%.

Nhiều người sợ rằng chỉ cần đứng gần, thở chung một bầu không khí là lây. Bà con yên tâm, vi rút Ebola không lây qua không khí như bệnh cúm hay COVID-19. Nó chỉ lây khi có sự "tiếp xúc trực tiếp", bao gồm:

Qua dịch cơ thể: Mình phải chạm trực tiếp (qua vết thương hở trên da, hoặc qua mắt, mũi, miệng) vào máu, chất nôn, mồ hôi, nước tiểu hoặc nước bọt của người đang đổ bệnh.

Qua đồ đạc bị nhiễm mầm bệnh: Dùng chung đồ dùng cá nhân, chăn màn, quần áo dính dịch tiết của người bệnh.

Qua việc xử lý người quá cố: Ở một số nơi bên châu Phi, người ta có tục lệ chạm tay vào thi thể người mất khi khâm liệm, đây là đường lây rất mạnh vì lúc này lượng vi rút trong cơ thể người mất là cao nhất.

Qua động vật hoang dã: Săn bắt, làm thịt hoặc ăn thịt những con vật sống trong rừng bị nhiễm bệnh như dơi, khỉ, vượn.

Khi vi rút vào người, nó không phát bệnh ngay mà từ từ ủ bệnh từ vài ngày cho đến 3 tuần. Lúc phát ra, bệnh tiến triển khá nhanh theo ba giai đoạn:

Giai đoạn khởi bệnh: Người bệnh sốt cao đột ngột, nhức đầu như búa bổ, đau nhức mình mẩy, ê ẩm các khớp xương và đau họng. Giai đoạn này rất dễ lầm với sốt xuất huyết hay sốt rét thông thường của mình.

Giai đoạn toàn phát: Bắt đầu có triệu chứng ói mửa, tiêu chảy liên tục làm cơ thể mất nước, khô kiệt.

Giai đoạn nặng: Trên da xuất hiện các vết bầm tím, người bệnh bị chảy máu cam, chảy máu chân răng hoặc ói ra máu, đi cầu ra máu.

Phòng ngừa trong tầm tay: Cứ "ăn chín, uống sôi", tuyệt đối không ăn thịt động vật hoang dã, thịt lạ không rõ nguồn. Giữ sạch đôi bàn tay. Không dùng chung đồ cá nhân. Hạn chế tiếp xúc nguồn nghi ngờ.

Tin Gốc: Tuổi Trẻ

"Kết quả có nhầm không bác sĩ?", anh thốt lên câu đầu tiên khi nghe hai chữ ung thư phổi. Bác sĩ giải thích về giai đoạn bệnh và phác đồ điều trị, nhưng người đàn ông gần như không nghe thấy gì. Tai ù đi, đầu óc trống rỗng, anh bước ra cầu thang ngồi lặng rất lâu, tay vẫn nắm chặt tờ giấy. Người vợ ngồi bên liên tục trấn an nhưng anh không đáp.

"Đó là lần đầu tiên trong hơn 30 năm chung sống, tôi thấy chồng mình vốn mạnh mẽ bật khóc", chị kể.

Đêm ấy anh không ngủ. Cứ nhắm mắt, hai chữ "ung thư phổi" lại hiện lên, tim đập nhanh, ngực nặng như có đá đè. Ba giờ sáng, người đàn ông mở điện thoại tìm mọi thông tin về bệnh. Càng đọc những bài viết về tỷ lệ tử vong, hóa trị và đau đớn, anh càng tin mình sắp chết.

Nỗi lo lớn dần suốt nhiều tuần. Anh không muốn gặp bạn bè, bỏ ăn, mất ngủ triền miên, người suy kiệt. Nhiều lúc cơn khó thở ập đến, nhịp tim dồn dập, chân tay vã mồ hôi, anh đóng chặt cửa phòng tự giày vò.

Tại phòng khám tâm lý, người đàn ông liên tục tự trách chưa lo đủ cho vợ, hai con nhỏ và mẹ già, kèm nỗi sợ chết. Qua các bài kiểm tra, thạc sĩ tâm lý Hoàng Quốc Lân, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, chẩn đoán anh bị rối loạn lo âu và trầm cảm, cần điều trị bằng thuốc và trị liệu tâm lý.

Tương tự, người phụ nữ 49 tuổi ở Ninh Bình mắc ung thư vú năm 2025 từng tự nhủ sẽ cố gắng vượt qua sau ca phẫu thuật. Nhưng những đợt hóa trị đầu tiên khiến chị nôn triền miên, ăn uống khó khăn. Thấy tóc rụng từng mảng, chị tự cạo hết mái tóc dài gắn bó nhiều năm rồi bật khóc trước gương. Tác dụng phụ đau đớn cộng gánh nặng tài chính đẩy người phụ nữ vào trạng thái thu mình, ít giao tiếp, luôn nghĩ mình là gánh nặng và muốn bỏ điều trị. Khi các triệu chứng kéo dài đến mức chị nảy sinh ý định tự làm hại, bác sĩ Lân chẩn đoán chị mắc trầm cảm.

Trầm cảm phổ biến ở người bệnh ung thư ngay từ khi phát hiện bệnh đến suốt quá trình điều trị. Năm 2012, Bệnh viện Quân y 103 khảo sát 264 bệnh nhân tại Khoa Ung bướu trong 9 tháng và ghi nhận gần 58% mắc trầm cảm. Nhóm lao động trí óc trầm cảm nặng hơn nhóm lao động chân tay, và tỷ lệ tăng dần theo giai đoạn bệnh. Các triệu chứng thường gặp gồm buồn chán (gần 71%), rối loạn giấc ngủ (hơn 70%) và hồi hộp lo lắng (hơn 66%).

Trên thế giới, phân tích tổng hợp đăng trên tạp chí The Lancet Oncology năm 2011, khảo sát hơn 10.000 bệnh nhân, ghi nhận khoảng 16,3% người mắc ung thư đáp ứng tiêu chuẩn chẩn đoán trầm cảm, cao gấp nhiều lần so với tỷ lệ 2-4% ở dân số chung. Hiệp hội Ung thư Lâm sàng Mỹ (ASCO) xếp trầm cảm và lo âu vào nhóm biến chứng tâm lý cần tầm soát định kỳ, bởi chúng làm giảm tuân thủ điều trị và rút ngắn thời gian sống.

Nghiên cứu công bố trên Cancer năm 2017 của các nhà khoa học Anh cho thấy trầm cảm không được điều trị gắn với nguy cơ tử vong cao hơn tới 25% ở người bệnh ung thư. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng cảnh báo phần lớn tổn thương tâm lý ở bệnh nhân ung thư tại các nước thu nhập thấp và trung bình bị bỏ sót do thiếu dịch vụ tâm lý ung thư chuyên biệt. Những con số này cho thấy chăm sóc sức khỏe tinh thần cần song hành cùng phác đồ điều trị khối u, thay vì chỉ tập trung vào phần thân thể.

Nhiều yếu tố đẩy người bệnh vào trầm cảm. Theo thạc sĩ Lân, đó là cú sốc khi biết mình mắc bệnh, nỗi sợ cái chết, cơn đau kéo dài, tác dụng phụ của hóa trị và xạ trị. Nhiều người mất khả năng lao động, chịu gánh nặng tài chính hoặc đối diện với thay đổi ngoại hình như rụng tóc, sụt cân, cắt bỏ một phần cơ thể. Very Well Health mô tả 5 giai đoạn đau buồn của người bệnh ung thư, gọi tắt là DABDA, gồm từ chối, tức giận, mặc cả, trầm cảm và chấp nhận. Trong đó, trầm cảm khiến người bệnh mất năng lượng chiến đấu và thay đổi cả thói quen ăn ngủ.

Khủng hoảng tâm lý làm việc điều trị khó khăn hơn. Người bệnh mất động lực sống, thấy mọi nỗ lực vô nghĩa nên dễ bỏ hóa trị, xạ trị giữa chừng, không tái khám đúng lịch, uống thuốc thất thường hoặc từ chối phương pháp mới. Sự gián đoạn tạo điều kiện cho khối u tiến triển nhanh, làm giảm hiệu quả điều trị và tiên lượng sống.

Cơ thể cũng chịu tổn thương. Trầm cảm kéo dài khiến cơ thể liên tục tiết hormone stress như cortisol. Nồng độ cortisol cao lâu ngày làm suy giảm tế bào miễn dịch, tăng phản ứng viêm và giảm khả năng hồi phục sau phẫu thuật. Ở người bệnh ung thư vốn có miễn dịch yếu do bệnh và hóa trị, tình trạng càng xấu đi. Người trầm cảm thường chán ăn, thiếu dinh dưỡng, trong khi điều trị ung thư gây buồn nôn, mệt mỏi. Hai yếu tố cộng hưởng đẩy bệnh nhân vào cảnh suy mòn, mất cơ, giảm sức đề kháng. Thiếu ngủ khiến cơ thể mệt mỏi hơn, giảm khả năng chịu đựng hóa trị. Nhiều người rơi vào những ý nghĩ như "Điều trị cũng vô ích", "Tôi là gánh nặng cho gia đình" hay "Chết sẽ đỡ khổ hơn".

Trầm cảm còn kéo cả gia đình vào vòng xoáy căng thẳng. Người chăm sóc dễ kiệt sức tinh thần, còn bệnh nhân càng thấy cô đơn và tuyệt vọng.

Các chuyên gia cho rằng người thân nên lắng nghe nhiều hơn, để người bệnh bộc lộ cảm xúc, khuyến khích họ tham gia hoạt động phù hợp và duy trì kết nối với bạn bè, cộng đồng. Nếu sức khỏe cho phép, người bệnh có thể đi bộ nhẹ, tập hít thở và các bài phục hồi chức năng. Vận động giúp tăng tiết endorphin, cải thiện tâm trạng và giảm mệt mỏi. Một chế độ ăn đủ năng lượng, giàu protein cùng giấc ngủ tốt sẽ nâng sức đề kháng và ổn định cảm xúc. Khi có dấu hiệu mất ngủ, buồn chán, ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống, cần đi khám sức khỏe tâm thần lập tức.

Ngồi trước bác sĩ Lân trong buổi trị liệu gần nhất, anh Huyên không còn dáng vẻ của người đàn ông từng ngồi thụp xuống bậc cầu thang bệnh viện ngày nào. "Anh ấy đã bước qua được giai đoạn tăm tối nhất", bác sĩ Lân kể. Sau quãng thời gian kiên trì điều trị song song cả trầm cảm lẫn khối u, người đàn ông dần tìm lại sự bình yên trong tâm trí.

Theo lời chuyên gia, những cơn đau thể xác do bệnh tật vẫn còn đó, đôi lúc vẫn hành hạ anh Huyên vào ban đêm. Nhưng thứ thay đổi lớn nhất chính là cách anh đối diện với chúng. Thay vì trốn trong căn phòng đóng kín cửa để tự giày vò, anh học được cách chấp nhận sự vô thường của cuộc sống.

"Anh ấy nói với tôi rằng giờ đây mỗi ngày thức dậy còn nhìn thấy vợ con là một món quà", bác sĩ Lân chia sẻ.

Tin Gốc: Vnexpress

Bé ban đầu sốt nhẹ, nôn ói, hai ngày sau mệt, khó thở, vào bệnh viện ở An Giang cấp cứu sau đó chuyển đến Bệnh viện Nhi đồng Thành phố (TP HCM). Ngày 21/6, BS.CK2 Nguyễn Minh Tiến, Phó giám đốc Bệnh viện Nhi đồng Thành phố, cho biết khi đó bệnh nhi lơ mơ, môi tím tái, tay chân lạnh, tim đập rất nhanh 190-210 lần mỗi phút và huyết áp tụt sâu. Kết quả kiểm tra cho thấy tim bé co bóp rất yếu, men tim tăng cao, bác sĩ chẩn đoán viêm cơ tim tối cấp kèm sốc tim.

Kíp điều trị hồi sức tích cực, cho bé dùng thuốc trợ tim và ECMO - kỹ thuật tim phổi nhân tạo giúp bơm máu, cung cấp oxy để tạm thời thay thế chức năng tim và phổi, tạo cơ hội cho các cơ quan hồi phục. Xét nghiệm sau đó ghi nhận trẻ dương tính với Rhinovirus, loại virus rất phổ biến gây cảm cúm thông thường.

Tình trạng bệnh vẫn diễn tiến phức tạp, trẻ suy đa cơ quan, gan và thận tổn thương nặng. Các bác sĩ lọc máu nhiều đợt kết hợp nhiều biện pháp hồi sức chuyên sâu để duy trì sự sống bé.

Gần ba tuần chạy ECMO, chức năng tim của bệnh nhi dần cải thiện, cai máy hỗ trợ tim phổi, rút ống thở. Sau gần 1,5 tháng điều trị, bệnh nhi tỉnh táo, nhịp tim trở lại bình thường, chức năng gan thận phục hồi, được xuất viện.

Theo bác sĩ Tiến, viêm cơ tim liên quan Rhinovirus rất hiếm gặp. Loại virus này lưu hành phổ biến trong cộng đồng và thường chỉ gây cảm lạnh, cảm cúm nhẹ, tuy nhiên một số hiếm trường hợp có thể liên quan đến biến chứng tim mạch nghiêm trọng.

Bác sĩ khuyến cáo phụ huynh không nên chủ quan khi trẻ bị cảm sốt kèm biểu hiện mệt lả, khó thở, đau ngực, tim đập nhanh hoặc li bì. Khi có dấu hiệu bất thường, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế sớm thay vì tự ý mua thuốc điều trị tại nhà.

Tin Gốc: Vnexpress