Nhận định được các chuyên gia nêu tại “Diễn đàn Nông nghiệp 2026: Kiến tạo không gian phát triển và động lực tăng trưởng mới cho nông nghiệp Việt Nam” do VCCI và Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức tại TP HCM chiều 16/7.
Ông Trần Ngọc Liêm, Phó tổng thư ký, Giám đốc Liên đoàn thương mại và công nghiệp Việt Nam (VCCI) tại khu vực TP HCM, dẫn số liệu Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết hiện có hơn 50.000 doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp.
Tổng cộng chỉ 1-2% trong gần một triệu doanh nghiệp Việt Nam đang tham gia vào lĩnh vực nông lâm ngư nghiệp. “Đây là con số khiêm tốn dù nông nghiệp luôn là ngành kinh tế có vai trò “trụ đỡ'”, ông nhận định.
Việc áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật chưa rộng rãi. Cả nước có dưới 300 doanh nghiệp ứng dụng công nghệ cao, tức chưa tới 3%. Số lượng được công nhận là “doanh nghiệp nông nghiệp công nghệ cao” chưa đầy 50.
Bà Lê Thị Ánh Tuyết, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Thành phố Đồng Nai, dẫn chứng địa phương quy tụ trên 300 doanh nghiệp nông nghiệp có ứng dụng công nghệ cao nhưng chưa có đơn vị được nhà nước công nhận.
Về quy mô, TS Phạm Viết Thuận, Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TP HCM, cho biết hầu hết các doanh nghiệp dẫn đầu trong hoạt động thu mua, xuất khẩu nông nghiệp là công ty nước ngoài. “Do đó, cần thêm những tập đoàn nội địa đủ lớn để giữ vai trò này trong tương lai”, ông nói.
Chuyên gia chỉ ra loạt nguyên nhân doanh nghiệp nông nghiệp chưa nhiều và chưa mạnh. Ông Ngô Xuân Chinh, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu chuyển giao tiến bộ kỹ thuật nông nghiệp, lý giải doanh nghiệp lớn đầu tư còn ít, do gặp khó về đất và vốn. “Có doanh nghiệp đủ khả năng đầu tư trồng hàng nghìn ha chuối xuất khẩu mà không có đất”, ông kể.
Theo ông Nguyễn Hoàng Anh, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc công ty Đầu tư thủy sản Nam Miền Trung, tích tụ ruộng đất là giấc mơ của các doanh nghiệp trong ngành nhưng khó thành. “Sang Lào tìm hiểu, chúng tôi biết muốn thuê hàng chục nghìn ha cũng có nhưng ở Việt Nam giờ tìm 1.000 ha canh tác rất khó”, ông kể.
TS Phạm Viết Thuận nhận định Luật Đất đai đã mở đường cho tích tụ ruộng đất, nhưng thực tế triển khai còn trở ngại. Doanh nghiệp muốn phát triển mô hình nông nghiệp trên đất lúa đang đối mặt với quy trình đăng ký phức tạp tại cấp xã.
Ông Ngô Xuân Chinh đề xuất mô hình thành lập ngân hàng đất đai, nơi nhà nước đứng ra thuê đất, tích tụ lại rồi cho doanh nghiệp thuê.
Song song là bài toán tiếp cận vốn. Đầu tư vào nông nghiệp chỉ chiếm khoảng 11% tổng dư nợ tín dụng, thấp hơn nhiều so với lĩnh vực bất động sản. Nguyên nhân chủ yếu do thiếu tài sản đảm bảo và các rào cản trong tiếp cận vốn.
TS Phạm Viết Thuận chỉ ra bất hợp lý trong cách định giá tài sản của ngân hàng. Hiện đất nông nghiệp tại TP HCM được ấn định giá khoảng 450.000 đồng mỗi m² và hệ thống hạ tầng trên đó như chuồng trại thường bị ngân hàng xem là “tiêu sản” và ép giá khi định giá tài sản thế chấp.
“Hệ quả là một trang trại quy mô 14 ha với hệ thống chăn nuôi heo hiện đại cũng chỉ có thể vay được khoảng 2 tỷ đồng”, ông Thuận kể. Vì vậy, chuyên gia cho rằng cần có cơ chế bảo lãnh của nhà nước để nhà băng mạnh dạn chuyển đổi cho vay từ tài sản thế chấp truyền thống sang cho vay theo dòng tiền và chuỗi giá trị.
Theo ông Trần Ngọc Liêm, cần thêm các gói tín dụng ưu đãi để người làm nông nghiệp có vốn đầu tư vào vùng nguyên liệu. Đặc biệt, khuyến khích mô hình hợp tác công tư (PPP), nhằm tăng liên kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp và nông dân.
Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Thành phố Đồng Nai Lê Thị Ánh Tuyết, cho biết việc khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp đã có Nghị định 57, nhưng áp dụng vào thực tiễn còn ít đơn vị nhận được hỗ trợ.
“Hiện Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang có rà soát để điều chỉnh, hy vọng sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn thời gian tới”, bà cho biết.
Ngoài đất và vốn, doanh nghiệp muốn đầu tư vào nông nghiệp cũng gặp trở ngại về hạ tầng logisitcs yếu kém tại các vùng sâu, vùng xa, khiến chi phí vận tải đội lên cao. Lực lượng lao động của ngành này cũng ngày càng khan hiếm.
TS. Trần Đình Lý, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Nông Lâm TP HCM, cho biết lao động trực tiếp ngày càng già hóa do người trẻ có xu hướng dịch chuyển sang khu vực công nghiệp và dịch vụ tại các đô thị lớn. “Nông nghiệp thiếu hụt nghiêm trọng lực lượng kế thừa có tri thức”, ông nói.
Theo ông, cần mở rộng cơ chế đặt hàng đào tạo từ các địa phương và doanh nghiệp với trường đại học. Khuyến khích doanh nghiệp lập các quỹ học bổng, quỹ thực tập và đồng đầu tư cho nhân lực. Cùng với đó, cần cơ chế thu hút chuyên gia, nhà khoa học và kiều bào tham gia đào tạo, phát triển nông nghiệp vùng.
Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản vượt 70 tỷ USD. Nửa đầu 2025, xuất khẩu nhóm ngành này tiếp tục tăng 6%, đạt 35,88 tỷ USD. Chính phủ đang đặt mục tiêu kim ngạch cán mốc 100 tỷ USD vào 2027.
Xuất khẩu tăng trưởng nhưng đóng góp của nông nghiệp ngày càng thu hẹp. TS Thuận chỉ ra tỷ trọng trong tổng thu nhập quốc nội giảm từ 12,34% vào 2024 còn 11,2% năm 2025 và dự kiến về khoảng 10,38% năm nay. Theo ông, để đảo ngược xu hướng, cần cấp thiết kiến tạo một không gian phát triển mới dựa trên tư duy kinh tế nông nghiệp thay vì tư duy sản lượng thuần túy.
Quyết định được Ngân hàng United Overseas Bank (UOB) công bố trong báo cáo vừa phát hành, nguyên nhân bởi "cú sốc năng lượng phát sinh từ Trung Đông đang tạo ra áp lực ngắn hạn đối với Việt Nam cũng như nhiều nền kinh tế châu Á khác".
Theo nhà băng Singapore, trong bối cảnh giá dầu Brent liên tục dao động trong khoảng 100-110 USD mỗi thùng, chi phí năng lượng gia tăng tác động trực tiếp đến các ngành vận tải và logistics.
Bên cạnh yếu tố giá, tắc nghẽn ở eo biển Hormuz còn ảnh hưởng đến nguồn cung nhiều đầu vào quan trọng cho các ngành từ nông nghiệp, xây dựng đến nhựa, bán dẫn và y tế. Do đó, nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng trên diện rộng gia tăng.
Ngoài ra, chính sách thương mại của Mỹ cũng là yếu tố cần theo dõi, khi Việt Nam cùng nhiều nước khác, có thể phải đối diện với các cuộc điều tra thương mại, chẳng hạn theo Điều khoản 301 và các quy định liên quan.
Ông Suan Teck Kin, Giám đốc Khối Nghiên cứu thị trường và Kinh tế toàn cầu UOB, đánh giá xung đột Trung Đông đang ảnh hưởng đến giá năng lượng và khả năng bảo đảm nguồn cung. "Điều này khiến doanh nghiệp phải chịu chi phí năng lượng và đầu vào khác cao hơn, làm gia tăng chi phí vận hành và đặt hoạt động sản xuất - kinh doanh trước nhiều rủi ro", ông nói.
UOB đánh giá tăng trưởng GDP quý I của Việt Nam ở mức 7,83% là "vượt kỳ vọng", cao hơn dự báo của ngân hàng này (7%) và của Bloomberg (7,6%). Ba tháng đầu năm, hoạt động kinh tế tiếp tục được hỗ trợ từ các lĩnh vực sản xuất chế biến, xây dựng và dịch vụ. Nhưng do ảnh hưởng của chiến sự, ngân hàng quyết định giảm dự báo tăng trưởng quý II, III và IV lần lượt còn 6,5%, 6,8% và 7%.
Năm nay, Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng 10%. Theo UOB, để đạt được, nền kinh tế sẽ phải tăng trưởng tối thiểu 10% trong từng quý còn lại. Ông Suan Teck Kin đánh giá mặt tích cực là Chính phủ đã xác định rõ một trong những "nút thắt" lớn nhất kìm hãm tăng trưởng là hạ tầng.
"Đây là yếu tố then chốt để nâng cao năng suất, hiệu quả và đồng thời thúc đẩy tổng cầu của nền kinh tế. Vì vậy, đầu tư công đang được đẩy mạnh trong nhiều lĩnh vực", ông nhận định. Hôm 10/4, Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) dự báo GDP Việt Nam 2026 tăng 7,2%.
Với chính sách tiền tệ, UOB kỳ vọng Ngân hàng Nhà nước giữ nguyên lãi suất tái cấp vốn duy trì ở mức 4,5%. Lạm phát được dự báo tiếp tục tăng các tháng tới, nhưng chủ yếu bắt nguồn từ các yếu tố phía cung, nên việc thắt chặt chính sách tiền tệ không được xem là phản ứng phù hợp.
Thay vào đó, các chuyên gia ngân hàng này cho rằng gánh nặng ứng phó sẽ chủ yếu đặt lên vai Chính phủ, thông qua việc triển khai các biện pháp giảm thiểu tác động khi áp lực giá và tình trạng thiếu hụt nguồn cung lan tỏa trong nền kinh tế.
Phiên giao dịch chứng khoán ngày 14/7, cổ phiếu PNJ của Công ty Vàng bạc Đá quý Phú Nhuận đột ngột tăng trần lên 46.900 đồng/đơn vị. Thanh khoản lên cao, đạt hơn 5,6 triệu cổ phiếu.
Diễn biến này gây bất ngờ bởi từ sau khi xảy ra vụ buôn lậu 28.000 viên kim cương, cổ phiếu PNJ đã trải qua chuỗi lao dốc với 3 phiên giảm sàn và 3 phiên giảm điểm liên tiếp và chỉ một phiên tăng. Kể từ đầu tháng 7 đến nay, mã này cũng đã mất 25% thị giá.
Ngoài ra, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Thanh Hóa cũng vừa công bố khởi tố thêm 4 bị can trong vụ buôn lậu kim cương xuyên quốc gia này, trong đó có một nhân viên kiểm định thuộc Công ty TNHH MTV Giám định PNJ (P-Lab) - công ty con của PNJ. Trước đó, ông Đặng Ngọc Thảo, nguyên Tổng giám đốc Công ty P-Lab, cũng bị điều tra, được xác định là người đứng đầu khâu “hợp thức hóa” cho số kim cương lậu.
Quay trở lại diễn biến thị trường chung, VN-Index giảm mạnh đầu phiên, có lúc rơi khỏi mốc 1.800 điểm. Tuy nhiên đến cuối phiên, chỉ số được kéo ngược trở lại, tăng hơn 6 điểm, lên 1.806,63 điểm. Thanh khoản sàn HoSE vẫn ở mức thấp, hơn 14.155 tỷ đồng.
Xu hướng dòng tiền được hỗ trợ bởi một số cổ phiếu như STB, MCH, ACB, PNJ, GMD, MWG. Ngược lại, bộ đôi VIC và VHM gây áp lực lên thị trường và tác động tiêu cực lên chỉ số, lấy đi hơn 5 điểm.
Nhà đầu tư nước ngoài bán ròng 175 tỷ đồng, các mã bị bán mạnh như CTG, VIC, VPB, FPT, VCI. Ngược lại, BSR, PNJ, STB được mua mạnh nhất.
Chiều 8-7, Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh như vậy khi kết luận cuộc họp với các bộ, cơ quan liên quan về tháo gỡ khó khăn trong xuất khẩu nông sản, đặc biệt là mặt hàng sầu riêng đang bước vào chính vụ.
Phó thủ tướng đánh giá thời gian qua xuất khẩu nông, lâm, thủy sản tiếp tục là điểm sáng của nền kinh tế.
Tuy nhiên bên cạnh những kết quả đạt được, vẫn còn những tồn tại, hạn chế, đặc biệt là các khó khăn, vướng mắc trong hoạt động xuất khẩu nông sản liên quan đến cơ chế, thủ tục, trong đó có nhiều bất cập phát sinh từ việc thực hiện Nghị định số 38/2026 liên quan đến cấp mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói (gọi tắt Nghị định 38).
Phó thủ tướng nhấn mạnh tinh thần chỉ đạo của Thủ tướng là phải khẩn trương tháo gỡ các điểm nghẽn, tạo điều kiện thuận lợi cho xuất khẩu nông sản, trước mắt là đối với mặt hàng sầu riêng của khu vực Tây Nguyên.
Không được để nông sản của người dân đến vụ thu hoạch nhưng bị ùn ứ, không xuất khẩu được do những bất cập trong cơ chế quản lý, sự chậm trễ trong cấp mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói, hoạt động kiểm nghiệm hoặc do thủ tục hành chính còn rườm rà.
Phó thủ tướng thống nhất thực hiện trình tự, thủ tục rút gọn để sửa đổi nghị định 38, phấn đấu hoàn thành việc sửa đổi toàn diện trong tháng 9-2026.
Tuy nhiên, để kịp thời tháo gỡ những khó khăn trước mắt đối với hoạt động xuất khẩu nông sản, đặc biệt trong bối cảnh sầu riêng đang bước vào chính vụ, Phó thủ tướng thống nhất chủ trương xây dựng nghị quyết của Chính phủ về đơn giản hóa thủ tục hành chính đối với mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói.
Đồng thời giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẩn trương tiếp thu đầy đủ ý kiến của các bộ, ngành tại cuộc họp, hoàn thiện dự thảo nghị quyết, trình Chính phủ xem xét, ban hành chậm nhất vào ngày 15-7.
Phó thủ tướng nhấn mạnh việc sửa đổi phải quán triệt tinh thần tạo thuận lợi nhưng không buông lỏng quản lý, đơn giản hóa thủ tục hành chính nhưng vẫn bảo đảm kiểm soát chặt chẽ chất lượng, tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho hoạt động xuất khẩu nhưng không đánh đổi bằng rủi ro, không để ảnh hưởng đến uy tín, chất lượng và thị trường của nông sản Việt Nam.
Sau khi nghị quyết được ban hành, Phó thủ tướng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với UBND các địa phương, phát động đợt cao điểm triển khai trong thời gian 30 ngày nhằm hỗ trợ việc cấp mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói và tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện.
Song song với đó, Bộ cần thành lập các tổ công tác trực tiếp xuống địa phương trong thời gian 30 ngày để phối hợp rà soát, hướng dẫn xử lý việc cấp mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói, cơ sở kiểm nghiệm.
Phó thủ tướng yêu cầu các địa phương, đặc biệt là các tỉnh Tây Nguyên, chịu trách nhiệm trực tiếp trong công tác quản lý mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói và cơ sở kiểm nghiệm trên địa bàn.
