Đột phá tư duy quản trị: Thay “quản lý hành chính” bằng “quản trị phát triển”
Chủ trương sắp xếp cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, thường xuyên, giáo dục nghề nghiệp công lập cấp tỉnh, cấp xã theo văn bản số 777/TTg-TCCV của Thủ tướng Chính phủ đang thu hút sự quan tâm đặc biệt của dư luận và đội ngũ nhà giáo.
Mục tiêu của việc sắp xếp này nhằm đẩy mạnh sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông và giáo dục thường xuyên, giáo dục nghề nghiệp công lập phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp; chuyển trọng tâm từ giảm đầu mối cơ học sang tái cấu trúc mạng lưới cơ sở giáo dục theo quy mô dân số, phân bổ dân cư, tạo điều kiện thuận lợi cho người học và nâng cao chất lượng giáo dục.
Mặt khác, Chính phủ cũng đặt mục tiêu bảo đảm tinh gọn, giảm khoảng 30% đầu mối cơ sở giáo dục công lập so với thời điểm ngày 1/7/2025, phù hợp với quy hoạch phát triển kinh tế – xã hội, quy mô dân số và không gian phát triển của từng địa phương. Cùng với đó, nhiều mục tiêu khác cũng được đề cập.
Đây là chủ trương lớn trong việc thực hiện cải cách giáo dục theo tinh thần Nghị Quyết 71- NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.
Tôi cho rằng, đây không chỉ là một nhiệm vụ hành chính nhằm giảm số lượng đầu mối. Nếu được triển khai đúng tinh thần, việc sắp xếp trường học phải trở thành cơ hội để tái cấu trúc mạng lưới giáo dục, đổi mới quản trị nhà trường, sử dụng hiệu quả đội ngũ giáo viên và tạo ra những chuyển biến thực chất về chất lượng giáo dục.
Để việc sắp xếp đạt được kết quả thực tế cần sự quyết liệt, quyết tâm, quyết làm của lãnh đạo các địa phương, nhất là lãnh đạo Sở GD&ĐT, cơ quan tham mưu về giáo dục của UBND tỉnh.
Việc sắp xếp các cơ sở giáo dục lần này, được xem là cuộc “cải tổ” trường học, xã hội rất kỳ vọng và được thầy cô giáo đặc biệt quan tâm vì liên quan đến việc giảng dạy trực tiếp của thầy cô sau khi sắp xếp lại mạng lưới cơ sở giáo dục.
Trước hết tác động tích cực của việc sắp xếp trường học có thể nhìn được đó là sẽ giảm đầu mối quản lý, cụ thể giảm ít nhất 30% đầu mối cơ sở giáo dục công lập đồng nghĩa giảm 30% ban giám hiệu gồm hiệu trưởng, hiệu phó, giảm bộ phận văn thư, kế toán, thiết bị, thư viện (thực hiện dùng chung). Chuyển hiệu trưởng, phó hiệu trưởng sang đứng lớp trực tiếp giảng dạy, như vậy giải quyết được một phần biên chế cho nhà trường.
Theo tôi, khi thực hiện giảm đầu mối quản lý cũng là lúc UBND xã, tỉnh bố trí lại các chức danh hiệu trưởng, phó hiệu trưởng bằng việc tổ chức thi tuyển chức danh vị trí hiệu trưởng để tìm được người có năng lực, xứng đáng hơn làm công tác quản trị trường học.
Hiện nay, hiệu trưởng phải là người quản trị giáo dục trong thời đại chuyển đổi số nên người đứng đầu phải là người quản trị phát triển giáo dục chứ không phải là người quản lý trường học bằng hành chính như trước đây.
Hiệu trưởng như thế nào thì phong trào như thế đó, nếu hiệu trưởng giỏi về chuyên môn thì chất lượng dạy học trường sẽ nâng cao, vậy nên cũng cần luân chuyển hiệu trưởng sau khi tuyển dụng công tác một thời gian nhiều nhất 2 nhiệm kỳ (10 năm).
Để phát huy tốt dân chủ trong trường học, hạn chế sự lạm dụng chức vụ quyền hạn, theo tôi, một trong những hướng cần được xem xét là tổ chức thi tuyển chức danh hiệu trưởng nhằm lựa chọn những người có năng lực thực sự.
Có như vậy mới phát huy được tài năng của người lãnh đạo và dân chủ trong trường học ngày càng thực chất, giáo viên mới hạnh phúc, yên tâm cống hiến cho nghề. Và khi thầy cô hạnh phúc, học trò mới thực sự hạnh phúc, mới có trường học hạnh phúc.
Bên cạnh đó, cần có cơ chế đánh giá định kỳ, thực chất trong quá trình công tác. Các cơ quan có thể xem xét việc lấy ý kiến tín nhiệm hằng năm của đội ngũ giáo viên và người lao động đối với hiệu trưởng để tăng cường dân chủ, trách nhiệm giải trình trong nhà trường. Nếu 2 năm liên tiếp mà hiệu trưởng chỉ có tín nhiệm dưới 50% thì nên cho hiệu trưởng từ chức hoặc bãi nhiệm để tìm người xứng đáng hơn.
Thực trạng tồn tại nhiều trường THCS, THPT trên cùng một địa bàn dẫn đến việc phân bổ biên chế bất cập: trường thừa môn này, trường thiếu môn khác. Việc sáp nhập, quy hoạch lại thành một đầu mối sẽ giúp các nhà quản lý dễ dàng điều tiết nhân sự.
Để làm được điều này, sự quyết liệt của chính quyền địa phương và ngành giáo dục là yếu tố quyết định. Ở cấp mầm non đến THCS, lãnh đạo xã cần thực hiện quyết liệt việc luân chuyển, điều động, biệt phái giáo viên trong xã đối với trường THCS. Ở cấp THPT, lãnh đạo Sở GD&ĐT thực hiện tốt việc điều phối thuyên chuyển hàng năm giáo viên các trường THPT như đã được phân cấp.
Khi quy về một mối, một hiệu trưởng giỏi có thể linh hoạt điều phối những giáo viên có năng lực tốt đến giảng dạy tại các phân hiệu khác nhau. Học sinh ở các vùng khó khăn hơn nhờ đó cũng có cơ hội tiếp cận với những bài giảng chất lượng, đúng với tinh thần “thầy có giỏi thì trò mới hay”.
Sau khi sắp xếp lại cơ sở giáo dục, việc chia Cụm sinh hoạt chuyên môn theo hướng dẫn của Bộ GD&ĐT là vô cùng cấp thiết. Mô hình chia Cụm chuyên môn và cử Cụm trưởng phụ trách cụ thể như TPHCM đang triển khai là một điểm sáng đáng học hỏi.
Sinh hoạt cụm chuyên môn không được là những buổi họp hình thức, báo cáo suông mà phải hướng trực tiếp vào việc tháo gỡ khó khăn thực tế trong giảng dạy. Thước đo duy nhất cho hiệu quả của hoạt động chuyên môn lúc này chính là sự tiến bộ của học sinh và hiệu quả học tập thực tế.
Việc sắp xếp cơ sở giáo dục ngoài những tác động tích cực thầy cô giáo cũng có không ít băn khoăn, đó là sau sắp xếp có sự dôi dư giáo viên, nhân viên, người lao động trong các cơ sở giáo dục sẽ bố trí công tác, việc làm như thế nào?
Nếu không được trực tiếp giảng dạy nên bố trí làm việc ở Phòng văn hoá – xã hội là hợp lý hoặc giải quyết theo chính sách tinh giản biên chế.
Cuộc “cải tổ” mạng lưới giáo dục trước thời hạn 30/8 đang đặt lên vai lãnh đạo các địa phương một cơ hội cũng như thách thức lớn. Nhưng nếu làm bằng sự quyết tâm, quyết liệt và một tư duy đổi mới toàn diện, đây sẽ là cú hích lịch sử đưa giáo dục Việt Nam chuyển mình sang một giai đoạn mới: Tinh gọn bên ngoài, mạnh mẽ bên trong.
Ông Nguyễn Văn Lực có gần 40 năm công tác trong ngành giáo dục (nguyên giáo viên Trường THCS Trịnh Phong, Khánh Hòa). Với vốn trải nghiệm thực tiễn phong phú từ cơ sở, ông là tác giả của nhiều bài viết, bài phân tích trên báo chí, đóng góp nhiều giải pháp thực tế cho quá trình xây dựng và đổi mới chính sách giáo dục tại Việt Nam.
*Đề thi môn GD kinh tế và pháp luật kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026
Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm nay diễn ra vào ngày 11 và 12.6. Toàn quốc có 1.223.776 thí sinh đăng ký dự thi (tăng 61.642 thí sinh so với năm trước), trong đó, số lượng thí sinh đăng ký trực tuyến là 1.204.806 (đạt 98,45%) với 2.487 điểm thi và gần 50.000 phòng thi.
Các địa phương đã huy động khoảng 200.000 cán bộ, giáo viên, nhân viên và các lực lượng chức năng tham gia phục vụ kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026.
Trong số 5 chuyên gia được Bộ GD-ĐT mời đánh giá phổ điểm các môn thi năm nay có 3 chuyên gia nói đến phổ điểm môn tiếng Anh. Cả 3 chuyên gia đều nhận thấy thực tế phổ điểm môn tiếng Anh năm nay thấp nhất trong số tất cả môn thi. Nhưng quan điểm nhìn nhận về sự việc này thì có sự khác nhau.
Theo GS Nguyễn Đình Đức, ĐH Quốc gia Hà Nội, tỷ lệ điểm dưới trung bình môn tiếng Anh nhìn chung thường không cao. Năm ngoái là 45% (theo số liệu mà Bộ GD-ĐT công bố thì năm ngoái tỷ lệ dưới trung bình là 38,22% - PV), năm nay là 50%. Những năm trước đó, môn tiếng Anh cũng luôn có tỷ lệ dưới trung bình ở mức cao: 42%, 44%.
GS Nguyễn Đình Đức nói: "Điều này cho thấy mặc dù đã có rất nhiều tích cực trong việc giảng dạy tiếng Anh và đang tiến tới giảng dạy tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai trong trường học, nhưng về tổng thể mặt bằng chung toàn quốc, tiếng Anh vẫn cần phải đầu tư, đổi mới phương pháp mạnh mẽ hơn nữa để các em có một hành trang hội nhập quốc tế".
PGS Nguyễn Đức Sơn, Hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm Hà Nội cũng tỏ ra lo ngại về vấn đề chất lượng dạy và học môn tiếng Anh trong nhà trường phổ thông. Đây là môn học được đầu tư rất lớn, không chỉ ở trong trường học mà ngay trong các gia đình, đặc biệt ở các thành phố lớn. Vậy mà kết quả cho thấy tỷ lệ dưới mức trung bình còn khá cao.
"Thông qua phổ điểm năm nay, chúng ta sẽ phải tập trung hơn nữa vào việc đổi mới cách thức dạy và học môn tiếng Anh. Tiếng Anh sẽ không chỉ là môn ngoại ngữ mà sẽ phải được dạy tương tự như một công cụ, phương pháp để học sinh có thể sử dụng giao tiếp, trau dồi tri thức. Và để thực hiện được điều này đòi hỏi quyết tâm rất lớn", PGS Nguyễn Đức Sơn khuyến cáo.
Tuy nhiên, GS Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học giáo dục Việt Nam, lại cho rằng phổ điểm môn tiếng Anh không hẳn phản ánh chất lượng dạy học môn này ở nhà trường phổ thông. Năm ngoái và năm nay đây là môn thi tự chọn, do đó những thí sinh có năng lực tiếng Anh không tốt sẽ chọn môn tự chọn khác.
Tuy nhiên, nhiều thí sinh có khả năng tiếng Anh tốt sẽ được miễn thi hoặc có một cách quy đổi khác. Năm ngoái cũng thế, nhưng mà xu hướng này sẽ ngày càng nhiều. Vì vậy, mặc dù đánh giá khách quan đề tiếng Anh năm nay "dễ chịu" hơn đề tiếng Anh năm trước nhưng điểm thi lại có xu hướng thấp hơn.
"Làm rõ điều này để thấy rằng, điểm trung bình cho dù có thấp hơn so với năm trước thì cũng không phải là vấn đề về chất lượng dạy học trong các nhà trường", GS Lê Anh Vinh nói.
Theo phân tích của Báo Thanh Niên, phổ điểm thấp môn tiếng Anh không mâu thuẫn với nhận định "dễ chịu hơn" của nhiều thí sinh và giáo viên sau khi kết thúc buổi thi các môn tự chọn. Yếu tố "dễ chịu hơn" đã được minh chứng bằng 2 chỉ số: số lượng và tỷ lệ thí sinh đạt từ 7 điểm trở lên; số thí sinh đạt điểm 10.
Cụ thể, năm nay tỷ lệ thí sinh đạt từ 7 trở lên là 15,9%; 311 thí sinh đạt điểm 10. Còn năm ngoái, tỷ lệ thí sinh đạt từ 7 trở lên là 15,14; 141 thí sinh đạt điểm 10. Cần biết, tổng số thí sinh dự thi môn tiếng Anh năm ngoái nhiều hơn năm nay (2025: 351.848; 2026: 334.547). Như vậy, nhóm thí sinh dẫn đầu năm nay làm bài tốt hơn hẳn năm ngoái.
Nhóm thí sinh đạt điểm cao môn tiếng Anh, theo các nhà chuyên môn (cũng như theo phản ánh của thí sinh) là do các em học thêm ở các trung tâm luyện thi IELTS hoặc do đọc thêm nhiều tài liệu ngoài sách giáo khoa. Ở phần trên, PGS Nguyễn Đức Sơn cũng nói đây là môn học được "đầu tư nhiều".
Đặc biệt, nhóm nhận xét đề tiếng Anh "dễ chịu hơn" cũng là nhóm nêu ý kiến: yêu cầu của đề thi tiếng Anh vượt ngoài chương trình giáo dục phổ thông.
Có thể thấy, phổ điểm môn tiếng Anh "chạm đáy" không đơn thuần xuất phát từ chất lượng dạy và học, mà là hệ quả kép của bức tranh thực tế hiện nay. Một mặt, xu hướng dùng chứng chỉ quốc tế để xét miễn thi ngày càng tăng đã rút bớt một lượng lớn thí sinh giỏi ngoại ngữ ra khỏi hệ thống đo lường chung, kéo mặt bằng điểm số xuống thấp. Mặt khác, yêu cầu của đề thi đang có phần vượt quá khung chương trình.
Như vậy, sự phân hóa trong đề thi môn tiếng Anh chưa hẳn là sự phân hóa có tính chuyên môn mà có thể là khoảng cách giữa chương trình giảng dạy đại trà và yêu cầu của những người ra đề đặt ra với thí sinh.
Đồng hành cùng học sinh bước qua thử thách, đón nhận cơ hội mới
Kỳ thi tuyển sinh lớp 10 tại TPHCM luôn là một trong những thử thách lớn ở bậc phổ thông. Bên cạnh niềm vui của các em trúng tuyển, sự băn khoăn của nhiều gia đình khi con chưa đạt nguyện vọng vào trường THPT công lập cũng là điều dễ hiểu.
Đứng trước những câu hỏi như: "Con nên chọn môi trường nào tiếp theo?", "Lộ trình nào sẽ giúp con vào được đại học mong muốn?", nhiều bậc cha mẹ rất cần những thông tin định hướng rõ ràng lúc này.
Đồng hành cùng phụ huynh và học sinh trong giai đoạn nhiều quyết định quan trọng này, chiều 30/6, Báo Dân trí tổ chức tọa đàm trực tuyến với chủ đề: “Không đỗ lớp 10 THPT công lập: Học tiếp ở đâu, chọn hướng nào?”
Chương trình diễn ra trực tuyến từ 14h đến 16h trên báo Dân trí.
Mời độc giả đặt câu hỏi và tham gia theo dõi buổi toạ đàm theo box dưới đây.
Dưới góc nhìn của các chuyên gia giáo dục hiện đại, điểm số của một kỳ thi chỉ phản ánh nỗ lực của một giai đoạn, hoàn toàn không thể định đoạt tương lai của các em. Phân luồng sau THCS đang là chủ trương lớn mang tính chiến lược.
Thực tế chứng minh, các ngã rẽ ngoài công lập hiện nay như trường tư thục chất lượng cao, mô hình phổ thông trong lòng đại học, hay hệ thống giáo dục nghề nghiệp thế hệ mới không còn là "phương án phụ", mà đã trở thành những bệ phóng tăng tốc lý tưởng, được thiết kế phù hợp với từng nhóm năng lực và điều kiện tài chính khác nhau của gia đình.
Toạ đàm có sự tham gia của các khách mời là đại diện đơn vị quản lý cùng lãnh đạo đại diện cho đầy đủ 4 dải phân khúc đào tạo sau lớp 9 hiện nay tại TPHCM: Đại diện Sở GD&ĐT TPHCM; Trường Quốc tế Á Châu; Trường Tiểu học - THCS - THPT Nam Việt; Trung tâm Giáo dục Phổ thông, Trường Đại học Công Thương TPHCM; FPT PolyScholl...
Cách đặt câu hỏi cho chuyên gia
Để chương trình thực sự trở thành không gian tương vấn mở, giúp gỡ bỏ nút thắt lòng cho các bậc làm cha mẹ, mời bạn đọc đặt câu hỏi của độc giả ngay từ bây giờ.
- Hộp thư điện tử: giaoduc@dantri.com.vn
- Đường dây nóng: 0974.567.567
- Bình luận trực tiếp: Quý phụ huynh và các em học sinh có thể để lại câu hỏi ngay dưới phần bình luận của bài viết này.
4 ngã rẽ học tập được bóc tách chuyên sâu tại tọa đàm
Buổi tọa đàm sẽ giải quyết trực diện bài toán chọn trường thông qua các mô hình đào tạo đa dạng.
- Mô hình trường quốc tế - song ngữ: Phân tích sâu về chương trình hội nhập, lộ trình tích lũy tín chỉ đại học sớm (AP), lợi thế săn học bổng du học và các chính sách quỹ khuyến học dành cho học sinh khóa mới.
- Mô hình tư thục phổ thông: Khám phá hệ thống rèn luyện bán trú/nội trú an tâm, phương pháp phụ đạo cá nhân hóa giúp học sinh vững vàng kiến thức để tự tin xét tuyển vào các trường đại học lớn.
- Mô hình học phổ thông “trong lòng” đại học: Làm rõ đặc quyền của học sinh hệ phổ thông linh hoạt.
- Mô hình học nghề sớm (hệ 9+): Giải bài toán tối ưu thời gian khi hoàn thành song song bằng tốt nghiệp THPT và bằng cao đẳng chính quy để đi làm sớm hoặc liên thông đại học.
Buổi tọa đàm sẽ là cầu nối giúp các gia đình tìm thấy lộ trình phù hợp nhất cho con, biến bước ngoặt hôm nay thành bệ phóng vững chắc cho ngày mai. Hãy gửi ngay câu hỏi của bạn cho các chuyên gia để nhận được câu trả lời trực tiếp!
Mời độc giả đặt câu hỏi và tham gia theo dõi buổi toạ đàm theo box dưới đây.
