Đột phá tư duy quản trị: Thay “quản lý hành chính” bằng “quản trị phát triển”
Chủ trương sắp xếp cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, thường xuyên, giáo dục nghề nghiệp công lập cấp tỉnh, cấp xã theo văn bản số 777/TTg-TCCV của Thủ tướng Chính phủ đang thu hút sự quan tâm đặc biệt của dư luận và đội ngũ nhà giáo.
Mục tiêu của việc sắp xếp này nhằm đẩy mạnh sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông và giáo dục thường xuyên, giáo dục nghề nghiệp công lập phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp; chuyển trọng tâm từ giảm đầu mối cơ học sang tái cấu trúc mạng lưới cơ sở giáo dục theo quy mô dân số, phân bổ dân cư, tạo điều kiện thuận lợi cho người học và nâng cao chất lượng giáo dục.
Mặt khác, Chính phủ cũng đặt mục tiêu bảo đảm tinh gọn, giảm khoảng 30% đầu mối cơ sở giáo dục công lập so với thời điểm ngày 1/7/2025, phù hợp với quy hoạch phát triển kinh tế – xã hội, quy mô dân số và không gian phát triển của từng địa phương. Cùng với đó, nhiều mục tiêu khác cũng được đề cập.
Đây là chủ trương lớn trong việc thực hiện cải cách giáo dục theo tinh thần Nghị Quyết 71- NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.
Tôi cho rằng, đây không chỉ là một nhiệm vụ hành chính nhằm giảm số lượng đầu mối. Nếu được triển khai đúng tinh thần, việc sắp xếp trường học phải trở thành cơ hội để tái cấu trúc mạng lưới giáo dục, đổi mới quản trị nhà trường, sử dụng hiệu quả đội ngũ giáo viên và tạo ra những chuyển biến thực chất về chất lượng giáo dục.
Để việc sắp xếp đạt được kết quả thực tế cần sự quyết liệt, quyết tâm, quyết làm của lãnh đạo các địa phương, nhất là lãnh đạo Sở GD&ĐT, cơ quan tham mưu về giáo dục của UBND tỉnh.
Việc sắp xếp các cơ sở giáo dục lần này, được xem là cuộc “cải tổ” trường học, xã hội rất kỳ vọng và được thầy cô giáo đặc biệt quan tâm vì liên quan đến việc giảng dạy trực tiếp của thầy cô sau khi sắp xếp lại mạng lưới cơ sở giáo dục.
Trước hết tác động tích cực của việc sắp xếp trường học có thể nhìn được đó là sẽ giảm đầu mối quản lý, cụ thể giảm ít nhất 30% đầu mối cơ sở giáo dục công lập đồng nghĩa giảm 30% ban giám hiệu gồm hiệu trưởng, hiệu phó, giảm bộ phận văn thư, kế toán, thiết bị, thư viện (thực hiện dùng chung). Chuyển hiệu trưởng, phó hiệu trưởng sang đứng lớp trực tiếp giảng dạy, như vậy giải quyết được một phần biên chế cho nhà trường.
Theo tôi, khi thực hiện giảm đầu mối quản lý cũng là lúc UBND xã, tỉnh bố trí lại các chức danh hiệu trưởng, phó hiệu trưởng bằng việc tổ chức thi tuyển chức danh vị trí hiệu trưởng để tìm được người có năng lực, xứng đáng hơn làm công tác quản trị trường học.
Hiện nay, hiệu trưởng phải là người quản trị giáo dục trong thời đại chuyển đổi số nên người đứng đầu phải là người quản trị phát triển giáo dục chứ không phải là người quản lý trường học bằng hành chính như trước đây.
Hiệu trưởng như thế nào thì phong trào như thế đó, nếu hiệu trưởng giỏi về chuyên môn thì chất lượng dạy học trường sẽ nâng cao, vậy nên cũng cần luân chuyển hiệu trưởng sau khi tuyển dụng công tác một thời gian nhiều nhất 2 nhiệm kỳ (10 năm).
Để phát huy tốt dân chủ trong trường học, hạn chế sự lạm dụng chức vụ quyền hạn, theo tôi, một trong những hướng cần được xem xét là tổ chức thi tuyển chức danh hiệu trưởng nhằm lựa chọn những người có năng lực thực sự.
Có như vậy mới phát huy được tài năng của người lãnh đạo và dân chủ trong trường học ngày càng thực chất, giáo viên mới hạnh phúc, yên tâm cống hiến cho nghề. Và khi thầy cô hạnh phúc, học trò mới thực sự hạnh phúc, mới có trường học hạnh phúc.
Bên cạnh đó, cần có cơ chế đánh giá định kỳ, thực chất trong quá trình công tác. Các cơ quan có thể xem xét việc lấy ý kiến tín nhiệm hằng năm của đội ngũ giáo viên và người lao động đối với hiệu trưởng để tăng cường dân chủ, trách nhiệm giải trình trong nhà trường. Nếu 2 năm liên tiếp mà hiệu trưởng chỉ có tín nhiệm dưới 50% thì nên cho hiệu trưởng từ chức hoặc bãi nhiệm để tìm người xứng đáng hơn.
Giải bài toán thừa – thiếu giáo viên cục bộ
Thực trạng tồn tại nhiều trường THCS, THPT trên cùng một địa bàn dẫn đến việc phân bổ biên chế bất cập: trường thừa môn này, trường thiếu môn khác. Việc sáp nhập, quy hoạch lại thành một đầu mối sẽ giúp các nhà quản lý dễ dàng điều tiết nhân sự.
Để làm được điều này, sự quyết liệt của chính quyền địa phương và ngành giáo dục là yếu tố quyết định. Ở cấp mầm non đến THCS, lãnh đạo xã cần thực hiện quyết liệt việc luân chuyển, điều động, biệt phái giáo viên trong xã đối với trường THCS. Ở cấp THPT, lãnh đạo Sở GD&ĐT thực hiện tốt việc điều phối thuyên chuyển hàng năm giáo viên các trường THPT như đã được phân cấp.
Khi quy về một mối, một hiệu trưởng giỏi có thể linh hoạt điều phối những giáo viên có năng lực tốt đến giảng dạy tại các phân hiệu khác nhau. Học sinh ở các vùng khó khăn hơn nhờ đó cũng có cơ hội tiếp cận với những bài giảng chất lượng, đúng với tinh thần “thầy có giỏi thì trò mới hay”.
Sau khi sắp xếp lại cơ sở giáo dục, việc chia Cụm sinh hoạt chuyên môn theo hướng dẫn của Bộ GD&ĐT là vô cùng cấp thiết. Mô hình chia Cụm chuyên môn và cử Cụm trưởng phụ trách cụ thể như TPHCM đang triển khai là một điểm sáng đáng học hỏi.
Sinh hoạt cụm chuyên môn không được là những buổi họp hình thức, báo cáo suông mà phải hướng trực tiếp vào việc tháo gỡ khó khăn thực tế trong giảng dạy. Thước đo duy nhất cho hiệu quả của hoạt động chuyên môn lúc này chính là sự tiến bộ của học sinh và hiệu quả học tập thực tế.
Việc sắp xếp cơ sở giáo dục ngoài những tác động tích cực thầy cô giáo cũng có không ít băn khoăn, đó là sau sắp xếp có sự dôi dư giáo viên, nhân viên, người lao động trong các cơ sở giáo dục sẽ bố trí công tác, việc làm như thế nào?
Nếu không được trực tiếp giảng dạy nên bố trí làm việc ở Phòng văn hoá – xã hội là hợp lý hoặc giải quyết theo chính sách tinh giản biên chế.
Cuộc “cải tổ” mạng lưới giáo dục trước thời hạn 30/8 đang đặt lên vai lãnh đạo các địa phương một cơ hội cũng như thách thức lớn. Nhưng nếu làm bằng sự quyết tâm, quyết liệt và một tư duy đổi mới toàn diện, đây sẽ là cú hích lịch sử đưa giáo dục Việt Nam chuyển mình sang một giai đoạn mới: Tinh gọn bên ngoài, mạnh mẽ bên trong.
Ông Nguyễn Văn Lực có gần 40 năm công tác trong ngành giáo dục (nguyên giáo viên Trường THCS Trịnh Phong, Khánh Hòa). Với vốn trải nghiệm thực tiễn phong phú từ cơ sở, ông là tác giả của nhiều bài viết, bài phân tích trên báo chí, đóng góp nhiều giải pháp thực tế cho quá trình xây dựng và đổi mới chính sách giáo dục tại Việt Nam.
Ngày 21-5, Công an tỉnh Phú Thọ cho biết Công an phường Xuân Hòa đang tiếp tục củng cố hồ sơ, xác minh và xử lý theo quy định của pháp luật vụ nữ sinh lớp 10 bị đánh hội đồng tại Trường cao đẳng nghề Việt Xô số 1.
Theo cơ quan công an, ngày 20-5, qua công tác nắm tình hình trên không gian mạng, Công an phường Xuân Hòa phát hiện một đoạn video lan truyền trên mạng xã hội Facebook ghi lại cảnh một nữ sinh bị nhóm bạn đánh hội đồng.
Cùng thời điểm, Công an phường Xuân Hòa tiếp nhận đơn trình báo của ông H.D.T. (69 tuổi, ở xã Quang Minh, TP Hà Nội) về việc cháu gái là V.N.K. (học sinh lớp 10 Trường cao đẳng nghề Việt Xô số 1) bị một nhóm học sinh cùng trường hành hung, quay video và phát tán lên mạng xã hội.
Theo trình báo, vụ việc khiến em V.N.K. bị thương tích, hoảng loạn tinh thần, phải điều trị tại Bệnh viện Hữu nghị Lạc Việt Phúc Yên, sau đó chuyển tới Bệnh viện Việt Đức để tiếp tục theo dõi, điều trị.
Ngay sau khi tiếp nhận thông tin, Công an phường Xuân Hòa đã khẩn trương triển khai lực lượng xác minh.
Qua xác minh ban đầu xác định nguyên nhân vụ việc xuất phát từ mâu thuẫn cá nhân giữa V.N.K. với hai học sinh là N.T.L.P. và N.K.L., đều là học sinh lớp 10 Trường cao đẳng nghề Việt Xô số 1.
Ngày 19-5, P. và L. đã rủ thêm một số học sinh khác cùng trường tụ tập để đánh em K..
Trong giờ ra chơi buổi chiều cùng ngày, tại khu vực nhà vệ sinh nữ tầng 8 của trường, nhóm nữ sinh đã dùng tay, chân đánh em K., đồng thời quay video gửi cho bạn bè và phát tán lên mạng xã hội.
Quá trình làm việc với cơ quan công an, các học sinh liên quan đã thừa nhận toàn bộ hành vi vi phạm như nội dung video đăng tải trên mạng xã hội.
Như Tuổi Trẻ Online đưa tin, ngày 20-5, trên mạng xã hội chia sẻ đoạn video ghi lại cảnh một nữ sinh bị đánh hội đồng ở Trường cao đẳng nghề Việt Xô số 1 (phường Xuân Hòa, tỉnh Phú Thọ).
Theo những hình ảnh trong clip, sự việc xảy ra ở khu nhà vệ sinh, khoảng ba bốn nữ sinh mặc áo trắng liên tục chửi, túm tóc, lôi kéo, rồi dùng tay, chân đánh, đá vào đầu, người một nữ sinh khác.
Sau khi được đăng tải, cộng đồng mạng phẫn nộ, lên án với hành vi bạo lực học đường.
Trong báo cáo gửi UBND phường Xuân Hòa hôm qua, Trường cao đẳng nghề Việt Xô số 1 cho biết sau khi phát hiện vụ việc đánh nhau, đầu giờ sáng 20-5, nhà trường đã mời học sinh liên quan viết bản tường trình và thông báo, mời các phụ huynh học sinh đến làm việc, đồng thời trình báo và phối hợp với Công an phường Xuân Hòa để lập biên bản.
Đến 10h30 cùng ngày, nhà trường đã bàn giao bốn học sinh đánh em K. cho cơ quan công an để làm rõ sự việc.
Lãnh đạo nhà trường, giáo viên chủ nhiệm đã đến thăm hỏi, động viên học sinh bị đánh. Hiện tại em K. đang được theo dõi tại bệnh viện và sức khỏe ổn định, chờ kết quả của bệnh viện.
Trường cao đẳng nghề Việt Xô số 1 cũng cho biết sẽ thành lập hội đồng kỷ luật để xét duyệt hình thức xử lý phù hợp nhằm đảm bảo tính răn đe và giáo dục.
Đồng thời tiếp tục phối hợp chặt chẽ với gia đình, chính quyền địa phương để quản lý, theo dõi học sinh, ngăn chặn tái diễn tình trạng bạo lực học đường.
Trường hướng tới nâng cao chất lượng đội ngũ nhân sự, đặt mục tiêu tăng mạnh đội ngũ giảng viên trình độ cao, phấn đấu tăng gấp đôi số lượng tiến sĩ với việc bổ sung thêm gần 250 tiến sĩ. Trong đó 50% đạt học hàm giáo sư, phó giáo sư và nâng gấp đôi số lượng công bố quốc tế trong 5 năm tới.
Thông tin được PGS.TS Trần Lê Quan - Hiệu trưởng Trường đại học Khoa học tự nhiên (Đại học Quốc gia TP.HCM) - công bố trong chiến lược phát triển đến năm 2030 của trường trong định hướng tăng trưởng chung của Đại học Quốc gia TP.HCM.
Hoạt động nghiên cứu của trường cũng ghi nhận những bước tiến đáng kể. Số lượng công bố quốc tế tăng trưởng ổn định 10-15% mỗi năm với gần 4.000 bài báo được công bố trên cơ sở dữ liệu Scopus trong 5 năm qua.
Khoảng 1.200 đề tài khoa học các cấp với tổng kinh phí hơn 200 tỉ đồng đã được trường triển khai hiệu quả.
Nhiều phòng thí nghiệm trọng điểm, nhóm nghiên cứu mạnh, sáng chế và sản phẩm chuyển giao công nghệ đã ra đời, góp phần giải quyết các vấn đề thực tiễn cho địa phương và doanh nghiệp.
"Với chiến lược này, Trường đại học Khoa học tự nhiên đặt mục tiêu trở thành trung tâm đào tạo và nghiên cứu hàng đầu, góp phần nâng tầm chất lượng giáo dục và khoa học Việt Nam trong giai đoạn tới", ông Quan nhấn mạnh.
Trường đại học Khoa học tự nhiên (Đại học Quốc gia TP.HCM) hiện có 1.070 viên chức, người lao động. Trong đó có 10 giáo sư, 66 phó giáo sư, 246 tiến sĩ và 404 thạc sĩ đang công tác tại 10 khoa, 11 phòng chức năng, thư viện, 8 trung tâm, 1 viện và 8 phòng thí nghiệm.
Tỉ lệ giảng viên có trình độ tiến sĩ chiếm hơn 60% và đang tiếp tục có xu hướng tăng trong những năm tới. Đến nay, quy mô đào tạo của trường đạt gần 18.000 sinh viên đại học cùng khoảng 2.500 học viên sau đại học và nghiên cứu sinh.
Trường đào tạo 31 chương trình đại học, 37 chương trình thạc sĩ và 31 chương trình tiến sĩ, trải dài 8 lĩnh vực trọng điểm như: khoa học tự nhiên, khoa học sự sống, kỹ thuật, công nghệ thông tin, toán - thống kê, môi trường và giáo dục.
Hệ sinh thái hợp tác quốc tế của trường ngày càng mở rộng với gần 60 đối tác và hơn 120 thỏa thuận hợp tác, triển khai nhiều chương trình liên kết đào tạo và đồng hướng dẫn nghiên cứu sinh, giúp nhà trường hội nhập sâu rộng trong khu vực và quốc tế.
Zhao Wei, Phó hiệu trưởng trường, thông báo thay đổi trên hồi đầu tháng. Ông giải thích sự tiến bộ của công nghệ, đặc biệt là các công cụ dịch thuật theo thời gian thực, đã cho phép con người giao tiếp hiệu quả ngay cả khi không biết ngôn ngữ của nhau.
Thế chỗ là các lớp học về kỹ năng xuyên văn hóa, nhằm giúp sinh viên hiểu rõ văn hóa Trung Quốc lẫn phương Tây. Chương trình giảng dạy thử nghiệm bắt đầu từ năm nay.
Wei cho rằng các cuộc đàm phán kinh doanh và giao lưu văn hóa đòi hỏi những phẩm chất mà "AI không thể dạy", chẳng hạn như khả năng phán đoán của con người, sự thấu cảm hay các phép lịch sự. Sinh viên sẽ cần những kỹ năng này để tự tin giao tiếp, giúp việc kinh doanh thuận lợi.
Động thái trên diễn ra giữa cuộc tranh luận sôi nổi về cách cải tổ giảng dạy tiếng Anh trong kỷ nguyên AI ở các đại học Trung Quốc. Tại một hội thảo cuối tháng trước, lãnh đạo nhiều trường cho rằng thế hệ sinh viên sinh sau năm 2000 vốn đã có nền tảng ngôn ngữ tốt. Các trường nên chuyển từ việc chỉ dạy các kỹ năng ngôn ngữ sang mô hình bốn chiều, gồm "năng lực ngôn ngữ, kỹ năng giao tiếp liên văn hóa, tư duy phản biện và hiểu biết về AI".
Những năm gần đây, một số đại học Trung Quốc đã cắt giảm mạnh số tín chỉ của các môn tiếng Anh đại cương, có trường bỏ yêu cầu bắt buộc về chứng chỉ ngoại ngữ. Trong hơn 12.000 chương trình đại học bị dừng hoặc xóa sổ từ năm 2021 đến năm 2025, nhóm ngoại ngữ thuộc diện nhiều nhất, theo Bộ Giáo dục.
Giới chuyên gia cho rằng sự thay đổi này không có nghĩa là các nhà giáo dục đánh giá thấp tầm quan trọng của tiếng Anh, đặc biệt khi Trung Quốc đang vươn lên thành cường quốc toàn cầu về đổi mới sáng tạo và nghiên cứu. Thay vào đó, động thái này cho thấy sinh viên Trung Quốc đã cải thiện trình độ tiếng Anh, cũng như nhu cầu phải thích ứng của các trường đại học.
