Mỗi mùa thi tốt nghiệp THPT có hàng triệu thí sinh (TS) bước vào kỳ sát hạch quan trọng sau 12 năm học. Kết quả kỳ thi không chỉ quyết định việc xét tốt nghiệp mà còn được hàng trăm trường đại học sử dụng để tuyển sinh. Vì vậy, bất kỳ hành vi gian lận nào không chỉ làm thay đổi kết quả của một TS mà còn ảnh hưởng đến tính công bằng, uy tín nhà giáo và cả hệ thống giáo dục.

Những năm gần đây, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách nâng cao vị thế nhà giáo. Luật Nhà giáo có hiệu lực từ ngày 1.1.2026 tiếp tục khẳng định vai trò, quyền lợi, trách nhiệm và chuẩn mực nghề nghiệp; chủ trương lương nhà giáo được xếp ở mức cao nhất trong hệ thống đơn vị sự nghiệp công lập.

Tuy nhiên, các vụ vi phạm quy chế thi các năm 2006, 2012, 2018 và mới nhất là 2026 cho thấy vẫn có một bộ phận nhỏ nhà giáo vi phạm pháp luật. Đặc biệt, vụ việc tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang được Thủ tướng Chính phủ đánh giá là đặc biệt nghiêm trọng, làm ảnh hưởng đến tính công bằng, uy tín của kỳ thi và ngành giáo dục.

Đằng sau mỗi sai phạm đều có dấu hiệu buông lỏng trách nhiệm, thiếu bản lĩnh hoặc sự tiếp tay của những người tham gia tổ chức kỳ thi. Đề thi không tự lộ, bài thi không tự sửa, điểm số không tự thay đổi; mọi vi phạm đều bắt nguồn từ con người.

Vì vậy, vấn đề không chỉ nằm ở đạo đức cá nhân mà còn ở cách thiết kế hệ thống tổ chức kỳ thi. Một nền quản trị hiện đại phải xây dựng cơ chế kiểm soát đủ chặt chẽ để nhà giáo không thể vi phạm, qua đó bảo đảm sự công bằng và liêm chính của kỳ thi.

Kỳ thi tốt nghiệp THPT cùng lúc thực hiện nhiều mục tiêu: xét tốt nghiệp, cung cấp dữ liệu tuyển sinh ĐH và phản ánh chất lượng giáo dục của từng địa phương. Khi địa phương vừa tổ chức thi, vừa chịu áp lực về tỷ lệ tốt nghiệp và chất lượng giáo dục, nguy cơ xung đột lợi ích cần được nhận diện và kiểm soát.

Theo Bộ GD-ĐT, năm 2025, xét điểm thi tốt nghiệp THPT là phương thức tuyển sinh chủ đạo, chiếm hơn 50% số TS trúng tuyển; xét học bạ hơn 29%, xét tuyển kết hợp trên 15%, thi riêng hơn 5% và tuyển thẳng chỉ 0,32%. Điều đó cho thấy kết quả thi vẫn giữ vai trò quyết định trong tuyển sinh ĐH, đòi hỏi quy trình khảo thí phải được giám sát chặt chẽ, khách quan và minh bạch.

Vì vậy, cần mở rộng vai trò của các trường ĐH trong các khâu coi thi, chấm thi, thanh tra và giám sát. Đây không chỉ là trách nhiệm của đơn vị sử dụng kết quả thi mà còn tạo cơ chế giám sát chéo, góp phần hạn chế tiêu cực.

Việc tổ chức điểm thi cần theo mô hình liên trường để giảm nguy cơ TS trao đổi bài, hạn chế tình trạng giám thị nể nang vì coi thi con em của người quen biết hoặc đồng nghiệp. Mỗi điểm thi chỉ có một người của trường sở tại làm nhiệm vụ. Cán bộ coi thi cần được điều động bằng phần mềm lựa chọn ngẫu nhiên, công bố sát thời điểm làm nhiệm vụ và chịu giám sát nhiều cấp.

Mỗi kỳ thi tạo ra một kho dữ liệu khổng lồ. Riêng kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 có hơn 1,2 triệu TS với hàng chục triệu dữ liệu về bài làm, phổ điểm, phòng thi, điểm thi và kết quả của từng địa phương. Tuy nhiên, nguồn dữ liệu này vẫn chưa được khai thác hiệu quả để phục vụ quản trị.

Điểm sàn Trường đại học Sư phạm Hà Nội cao nhất 22

Sau khi chấm thi, cơ quan quản lý cần ứng dụng các thuật toán khảo thí hiện đại để đối sánh kết quả giữa các phòng thi, điểm thi, trường học và địa phương. Không chỉ phân tích điểm trung bình mà còn đánh giá độ lệch chuẩn, tỷ lệ điểm cao, số điểm tuyệt đối, mức biến động qua các năm và mối tương quan với kết quả học tập.

Kỳ thi năm 2026 là ví dụ điển hình khi điểm trung bình môn toán tăng từ 4,78 lên 5,65, còn số điểm 10 tăng từ 513 lên 4.028. Những biến động này cần được lý giải về chuyên môn và được hệ thống phân tích dữ liệu tự động rà soát để phát hiện dấu hiệu bất thường. Nếu một điểm thi hoặc trường học có kết quả vượt xa xu hướng chung, hay xuất hiện nhiều bài làm tương đồng bất thường, hệ thống phải tự động cảnh báo để kiểm tra trước khi công bố điểm.

Giám sát không chỉ là nhiệm vụ của thanh tra. Hơn một triệu TS tham gia kỳ thi mỗi năm chính là lực lượng giám sát đông đảo và hiệu quả nhất nếu được tạo điều kiện.

Mỗi điểm thi cần công khai đường dây nóng, mã QR hoặc cổng phản ánh trực tuyến để TS có thể gửi phản ánh những thông tin nghi ngờ tiêu cực. Các phản ánh phải được tiếp nhận, xử lý ngay trong thời gian diễn ra kỳ thi, đồng thời bảo mật danh tính người cung cấp thông tin để tránh tâm lý e ngại.

Tuy nhiên, phòng ngừa vi phạm, gian lận học đường phải bắt đầu từ các trường sư phạm. Do đó, sinh viên sư phạm cần được học về trách nhiệm pháp lý trong hoạt động nghề nghiệp thông qua các tình huống có thật. Mỗi vụ việc gian lận đã được kết luận có thể trở thành một “bài học tình huống” để sinh viên nghiên cứu, tranh luận và đề xuất phương án xử lý. Một giáo viên được chuẩn bị tốt sẽ biết cách từ chối những yêu cầu trái pháp luật, trái quy chế, nhận diện sớm nguy cơ và bảo vệ chính mình trước những sức ép trong công việc.

Sau mỗi vụ gian lận thi cử, ngành giáo dục thường tập trung xử lý trách nhiệm cá nhân nhưng chưa khai thác đầy đủ giá trị của các vụ việc trong đào tạo và phòng ngừa.

Muốn nhà giáo không vi phạm pháp luật liên quan đến thi cử, không thể chỉ trông chờ vào lời kêu gọi đạo đức nghề nghiệp mà cần xây dựng hệ thống quản trị hiện đại, trong đó quyền lực được kiểm soát, dữ liệu được khai thác để phát hiện rủi ro, xã hội tham gia giám sát và đội ngũ nhà giáo được trang bị đầy đủ kiến thức pháp luật.

Khi mỗi vụ việc trở thành bài học, mỗi dữ liệu là một tín hiệu cảnh báo và mỗi giáo viên hiểu rõ trách nhiệm pháp lý của mình, kỳ thi sẽ minh bạch hơn, góp phần bảo vệ quyền lợi TS và gìn giữ danh dự nghề giáo.

Tin Gốc: Thanh Niên

Giáo Dục

Nâng chất giáo dục thể chất - Bài 2: Háo hức với các môn tự chọn

Posted on 08-05-2026 by Tin Tức

Học sinh Lê Thị Tâm An (lớp 8) đang học một trường THCS tại phường Thủ Đức (TP.HCM) nói thể dục là giờ học chán nhất. "Học thể dục thầy dặn không được la hét, không được cổ vũ động viên, nếu có thì la nhỏ, tránh ảnh hưởng đến các lớp khác đang học tập", An nêu lý do chán.

Học sinh Lê Thanh Vân (Trường THCS Lê Văn Tám) nói mỗi tuần có hai tiết thể dục và học sinh được lồng ghép các môn thể thao tự chọn. "Đến giờ thể dục, chúng em vận động các động tác cơ bản là yêu cầu bắt buộc.

5 lưu ý với thí sinh thi lớp 10 ở Hà Nội

Các nội dung chạy ngắn, chạy bền, chạy xa... đều học rất mệt. Nhiều bạn thích các môn tự chọn như bóng đá, bóng rổ, cầu lông, bơi lội... và bạn nào cũng đợi đến các giờ rèn luyện tự chọn này", Vân bày tỏ.

Tương tự, một học sinh Trường THPT Nguyễn Thị Diệu (phường Xuân Hòa, TP.HCM) nói việc học và kiểm tra chạy ngắn 30m, 60m để được đánh giá hoàn thành môn học.

Bạn nói thêm: "Học cho qua kỳ kiểm tra và đương nhiên từ đó về sau không luyện tập thêm chứ thực lòng chỉ háo hức các môn bóng đá, bóng rổ... vì phổ biến, dễ tìm đồng đội để tăng tinh thần thể thao, thi đấu".

Cô Thân Thị Tuyết Nhung - Hiệu trưởng Trường THCS Chu Văn An (phường Cầu Ông Lãnh) - cho hay học sinh chỉ thật sự thích thú với môn tự chọn như bơi lội, bóng đá, bóng rổ... "Với các môn này, nhà trường dễ phát hiện và tìm kiếm được học sinh có năng khiếu.

Đa số học sinh say mê với các môn thể dục tự chọn do được tự giác vận động, khác hoàn toàn với tính bắt buộc như học thể dục theo phân phối chương trình", cô Nhung đánh giá.

Thiếu sân tập, nhiều trường ở TP.HCM tận dụng đủ các kiểu không gian có thể. Nhiều trường còn mở các câu lạc bộ thể thao, năng khiếu (võ thuật, cầu lông, bóng đá...) sau giờ học.

Ông Đinh Hữu Đắc - Hiệu trưởng Trường tiểu học Nguyễn Thái Sơn (phường Xuân Hòa) - kể: "Dù có sân trường rộng nhưng đẩy mạnh rèn luyện thể chất cho học trò, ngoài việc tận dụng nguồn xã hội đầu tư cơ sở vật chất cũng đã tận dụng tối đa các không gian khác để biến thành chức năng thể dục thể thao.

Trường linh động tính toán buổi chiều lấy khu vực ăn cho học sinh đá cầu, nhà xe giáo viên lúc trống xe... giăng lưới học cầu lông", ông Đắc thông tin.

Còn hiệu trưởng một trường THPT ở phường Diên Hồng thừa nhận trường chưa làm được việc phát huy tinh thần rèn luyện thể thao học đường và cho học sinh chọn lựa những môn học yêu thích.

Chính vì thế thể thao học đường chưa thật sự tạo được sân chơi hấp dẫn, đáp ứng sở trường, kích thích đam mê rèn luyện thể lực của học sinh như mong đợi. "Tự tận dụng khoảng không cho học trò hay lên phương án các câu lạc bộ thể dục thể thao theo tôi có tác dụng nhưng chưa hẳn nuôi dưỡng đam mê, phát hiện tài năng thể thao học đường", hiệu trưởng này nói.

Một giáo viên thể dục của trường tại phường trung tâm TP.HCM cũng thừa nhận việc sinh ra các câu lạc bộ thể dục thể thao đang có làm nhiệm vụ... chờ cha mẹ! Giáo viên này kể hay nghe phụ huynh nói vui là câu lạc bộ thể dục thể thao là câu lạc bộ chờ cha mẹ.

Phụ huynh cho biết con họ không hứng thú cũng không muốn đăng ký nhưng học hai buổi/ngày, gia đình không có người đưa đón nên tham gia các môn thể dục năng khiếu để kéo dài thời gian chờ cha mẹ. Điều này rất khó để đẩy câu lạc bộ sau giờ học đạt được kỳ vọng.

Thầy Nguyễn Đình Đảo - Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Hữu Thọ (phường Xóm Chiếu) - cho rằng giáo dục thể chất bị xem nhẹ phần nào do thiếu giải pháp đầu tư đúng và đủ theo yêu cầu của trường học.

Hiện TP.HCM quy định mức thu với học sinh không quá 80.000 đồng/tháng các môn trong câu lạc bộ. Mức này quá thấp để đầu tư cơ sở vật chất cũng như trả lương cho giáo viên, cho huấn luyện viên thuê bên ngoài...

Từ tiêu cực ở Tuyên Quang, nên chăng bổ sung quy chế thi tốt nghiệp THPT?

"Để không có suy nghĩ xem nhẹ môn thể dục cần cho phép trường thu tiền hoặc tăng mức thu để nhà trường phân chia khung giờ, thời khóa biểu, phối hợp với trung tâm thể dục thể thao bên ngoài. Có kinh phí tăng cơ sở vật chất, tăng tiền thêm giờ cho giáo viên đảm trách mới có thể giúp các câu lạc bộ sau giờ học đi vào chiều sâu để học sinh thích thú, chờ đợi", thầy Đảo nói.

Tin Gốc: Tuổi Trẻ