Ngày 9/5/2014, thiếu tá Mykhailo Drapatyi, tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn 2, Lữ đoàn Cơ giới 72 quân đội Ukraine, chỉ huy một xe thiết giáp 13 tấn lao qua hàng rào chướng ngại vật của lực lượng ly khai thân Nga ở thành phố Mariupol, tỉnh Donetsk.
Hình ảnh thiếu tá Drapatyi dẫn đầu đoàn xe thiết giáp tới tăng viện cho đồn cảnh sát bị phe ly khai ở Mariupol bao vây đã nhanh chóng lan truyền, biến chỉ huy trẻ tuổi này thành biểu tượng cho tinh thần kháng cự của Ukraine.
Giờ đây, sĩ quan đó đã được phong hàm thiếu tướng, trở thành tổng tư lệnh quân đội Ukraine giữa thời điểm chuyển giao chính trị và quân sự đầy biến động, trong một cuộc xung đột mà một thập kỷ trước khó ai có thể hình dung ra.
Đây là cuộc chiến vừa tiêu hao lực lượng vừa đua tranh công nghệ cao, nơi sự sống còn phụ thuộc vào việc bên nào thích ứng nhanh hơn và phối hợp tốt hơn các khí tài liên tục cải tiến vào thực tế chiến đấu khốc liệt hàng ngày dưới những vùng trời dày đặc máy bay không người lái (drone).
Tướng Drapatyi, 43 tuổi, được Tổng thống Volodymyr Zelensky bổ nhiệm làm tổng tư lệnh quân đội Ukraine vào tối 21/7, thay thế tướng Oleksandr Syrsky, 60 tuổi. Ông đại diện cho thế hệ chỉ huy quân sự mới của Ukraine, những người được cho là nhạy bén hơn với tư duy tác chiến hiện đại.
Drapatyi là một trong những kiến trúc sư chủ chốt xây dựng “phòng tuyến drone” của Ukraine. Thay vì dựa vào hệ thống chiến hào đòi hỏi bộ binh phải liên tục trấn giữ, Ukraine thiết lập một “vùng tiêu diệt” trải dài ngay sau tiền tuyến, kết hợp giữa drone trinh sát, drone tấn công và robot chiến đấu tự động, giúp giảm đáng kể tổn thất sinh mạng binh sĩ.
Chiến thuật trên đã góp phần làm chậm đà tiến của lực lượng Nga, giúp Ukraine lần đầu tiên sau nhiều năm giành lại thế chủ động ở một số khu vực trên tiền tuyến. Nó cũng thắp lại hy vọng cho một đất nước đã mệt mỏi vì chiến sự, với hàng chục nghìn lính tử trận.
Thách thức chồng chất
Dù tình hình chiến trường gần đây có những tiến triển tích cực đối với Ukraine, đặc biệt là các đợt tập kích tầm xa vào Crimea và sâu bên trong lãnh thổ Nga, giới phân tích cảnh báo Kiev cần đảm bảo quá trình chuyển giao quyền lực trong giới chỉ huy quân đội diễn ra suôn sẻ để duy trì lợi thế.
Thách thức càng thêm chồng chất bởi hoàn cảnh dẫn đến việc tướng Syrskyi bị cách chức. Ukraine rơi vào sóng gió kể từ khi Tổng thống Zelensky sa thải Bộ trưởng Quốc phòng được lòng dân Mykhailo Fedorov vào tuần trước. Ông Fedorov, 35 tuổi, từng bất đồng với tướng Syrsky về chiến lược tác chiến, trong đó có mức độ phụ thuộc vào drone và robot.
Hàng nghìn người biểu tình đã xuống đường phản đối việc Tổng thống Zelensky đứng về phía tướng Syrsky. Trong suốt 6 ngày, đám đông chuyển từ yêu cầu phục chức cho ông Fedorov sang đòi sa thải ông Syrsky. Tối 21/7, ông Zelensky đã chấp thuận nguyện vọng đó khi thay tướng Syrsky bằng tướng Drapatyi, người vốn ủng hộ ông Fedorov vì có cùng tư duy tác chiến hiện đại.
“Mối nguy hiện nay là việc thay đổi bộ chỉ huy sẽ tạo ra một giai đoạn bất ổn trong lúc các lãnh đạo mới còn đang bắt nhịp và lực lượng Nga có thể tận dụng điều đó”, Mick Ryan, cựu tướng quân đội Australia, hiện công tác tại Viện nghiên cứu Lowy, trụ sở ở Sydney, nhận xét.
“Thách thức đầu tiên với bộ máy chỉ huy mới là đảm bảo việc cải tổ không làm chậm nhịp độ tác chiến cả trên tiền tuyến lẫn các chiến dịch tấn công sâu trên lãnh thổ Nga hay đà đổi mới của quân đội Ukraine”, ông nói thêm.
Tướng Drapatyi còn phải giải quyết những bất cập trong hệ thống tuyển quân của Ukraine, đồng thời chuẩn bị ứng phó nguy cơ Nga triển khai đợt động viên quân mới.
Bên cạnh đó, ông cũng phải bảo vệ mạng lưới năng lượng Ukraine trước chiến dịch tập kích mùa đông sắp tới từ Nga, vừa phải chặn đà tiến của Moskva tại các thành phố còn lại ở vùng Donbass, miền đông Ukraine.
Quyết định miễn nhiệm Bộ trưởng Fedorov của Tổng thống Zelensky cũng làm lộ rõ rạn nứt trong giới lãnh đạo Ukraine về việc điều hành chiến sự, một bài toán mà bộ chỉ huy mới sẽ phải tìm cách tháo gỡ.
Hiện chưa rõ ông Fedorov sẽ đảm nhận vai trò gì trong tương lai, nhưng Tổng thống Zelensky đã đề nghị giao cho ông những vị trí khác trong bộ máy chính quyền. Tuy nhiên, Fedorov khẳng định mình chỉ muốn quay lại ghế Bộ trưởng Quốc phòng để hoàn thành những cải cách dang dở.
Về phía tướng Drapatyi, việc ứng xử với Văn phòng Tổng thống đòi hỏi những tính toán khéo léo và cân bằng. Ông sẽ phải dung hòa giữa một bên là giữ vững quyền tự chủ tác chiến mà lực lượng cải cách hướng tới và một bên là thích ứng với thói quen chỉ đạo trực tiếp của Tổng thống Zelensky, Taras Chmut, nhà phân tích quân sự nổi tiếng ở Kiev, bình luận.
Việc tướng Syrsky thường sẵn sàng tuân theo các chỉ thị giúp ông trở thành đối tác dễ làm việc của Tổng thống Zelensky. Nhưng trái lại, tướng Drapatyi lên nắm quyền với động lực hậu thuẫn từ phe cải cách, những người đòi hỏi phải xóa bỏ lối chỉ huy áp đặt và cứng nhắc từ trên xuống.
“Khó khăn sẽ lớn hơn nhiều so với những gì ông ấy hình dung”, Valerii Zaluzhnyi, cựu tổng tư lệnh quân đội Ukraine từng bị ông Zelensky cách chức vào năm 2024 sau khi hai bên bất đồng về việc động viên quân và chiến lược phản công, nhận xét về những thách thức mà tướng Drapatyi có thể phải đối mặt.
Theo Chmut, cuộc chiến thực sự ở Kiev nằm ở khâu mua sắm quốc phòng: Ukraine sẽ mua gì cho quân đội bằng ngân sách của mình lẫn viện trợ từ đối tác và những tập đoàn quốc phòng lớn nào sẽ bị mất nguồn thu từ đợt cải tổ lần này. Tướng Drapatyi sẽ khó can thiệp sâu vào những quyết định đó, cũng như vào các nỗ lực mà ông Fedorov đã khởi xướng nhằm chống tham nhũng và đẩy mạnh mua sắm vũ khí hiện đại.
Hy vọng
Liudmyla Buimister, nghị sĩ độc lập từng là chỉ huy lực lượng đặc nhiệm Ukraine, kỳ vọng tướng Drapatyi sẽ thay đổi tư duy làm việc ở bộ chỉ huy, chấm dứt nạn can thiệp quá sâu của các chính trị gia vào quyết định ngoài chiến trường và giúp việc điều quân trở nên bài bản, thống nhất hơn.
Tướng Drapatyi được cho là sẽ tiếp tục thúc đẩy nhiều sáng kiến công nghệ mà Fedorov từng theo đuổi.
Jack Watling, nhà phân tích tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng Hoàng gia Anh (RUSI) ở London, nhận định việc thay tướng có thể mở đường cho đề xuất của ông Fedorov về việc dùng dữ liệu để nâng cao hiệu quả tác chiến cho quân đội trở thành hiện thực.
Tướng Drapatyi cũng được kỳ vọng sẽ trao quyền cho các chỉ huy cấp dưới chủ động quyết định theo tình hình thực tế ngoài chiến trường. Dưới thời tướng Syrsky, các sĩ quan cấp dưới thường bất bình vì bị chỉ huy can thiệp quá sâu. Họ chỉ có thể thay đổi chiến thuật tác chiến hay rút quân khỏi những vị trí nguy hiểm sau khi Bộ Tổng tham mưu gật đầu.
Trong bối cảnh thiếu quân, tướng Drapatyi, cũng như ông Fedorov, cho rằng nguyên nhân chính nằm ở bộ máy cồng kềnh, khâu huấn luyện yếu kém và nạn tham nhũng, chứ không phải do thiếu người. Ukraine kỳ vọng một làn gió mới ở bộ chỉ huy tối cao sẽ vực dậy tinh thần công chúng, khiến người dân tự nguyện lên đường nhập ngũ nhiều hơn.
“Chúng tôi đã bắt đầu thấy tinh thần của binh sĩ lẫn người dân phấn chấn hơn”, Buimister nói.
“Ai nấy đều hết sức phấn khởi, tạo ra một nguồn động lực tinh thần rất khó tả”, thượng sĩ Andrii Klymenko, 45 tuổi, người đang tham chiến ở mặt trận phía nam Ukraine, cho hay. “Tinh thần phấn khởi đó đến từ niềm tin rằng lối chỉ đạo cũ kiểu ‘máy nghiền thịt’ đã được thay thế bằng một lối lãnh đạo thực chiến đúng nghĩa”.
Bộ Quốc phòng Nga ngày 27/5 tuyên bố quân đội Nga đã kiểm soát thêm một ngôi làng ở vùng Kharkiv phía đông bắc Ukraine và một ngôi làng khác ở vùng Zaporizhzhia phía đông nam Ukraine.
Bộ Quốc phòng Nga cho biết lực lượng Nga đã kiểm soát khu vực Hraniv ở Kharkov, giáp biên giới với Nga, và Vozdvyzhivka ở Zaporizhzhia, một khu vực tranh chấp gay gắt.
Tuy nhiên, Quân đoàn 14 của Ukraine bác bỏ báo cáo của Nga, khẳng định Hraniv đang nằm dưới sự kiểm soát của quân đội Ukraine.
"Các đơn vị thuộc Lực lượng Phòng vệ Ukraine đang giữ vững các tuyến phòng thủ, đẩy lùi hiệu quả các cuộc tấn công của đối thủ và gây tổn thất đáng kể cho họ về nhân lực và trang thiết bị", quân đoàn Ukraine nêu rõ.
DeepState, một blog chiến sự chuyên theo dõi diễn biến dọc theo chiến tuyến dài 1.250km bằng cách sử dụng các nguồn tin mở, cũng bác tuyên bố của Nga về việc kiểm soát Vozdvyzhivka.
DeepState cho biết một nhóm binh sĩ Nga đã tiến vào làng trong thời gian ngắn hồi đầu tháng nhưng đã bị đẩy lùi.
Quân đoàn 14 cũng phủ nhận việc quân đội Nga kiểm soát một trong hai ngôi làng ở vùng Sumy, một khu vực biên giới nơi Moscow nói rằng họ muốn mở rộng vùng đệm.
Nga hiện kiểm soát khoảng 20% lãnh thổ Ukraine. Moscow đã tiến hành một chiến dịch dài hơi để giành quyền kiểm soát toàn bộ vùng Donetsk phía đông Ukraine.
Mỗi tuần Nga đều tuyên bố kiểm soát thêm một số ngôi làng ở Ukraine. Trong khi đó, quân đội Ukraine trong những tuần gần đây cho biết các cuộc tiến công của Nga đã chậm lại và quân đội Ukraine đang ở vị thế mạnh nhất trong nhiều tháng qua.
Tuyên bố mới nhất của Nga về việc kiểm soát các khu vực trong lãnh thổ Ukraine được đưa ra trong bối cảnh căng thẳng leo thang khi Nga và Ukraine liên tiếp tấn công ăn miếng trả miếng lẫn nhau.
Hôm 23/5, Nga đã tập kích quy mô lớn vào Kiev bằng 600 máy bay không người lái và 90 tên lửa, trong đó có tên lửa siêu vượt âm Oreshnik mà Moscow từng tuyên bố là "không hệ thống nào có thể đánh chặn".
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nga Maria Zakharova cho biết, cuộc tấn công nhằm đáp trả cuộc tập kích của Ukraine vào một ký túc xá ở thị trấn Starobelsk thuộc vùng Lugansk - lãnh thổ mà Nga đã tuyên bố sáp nhập - khiến 21 người thiệt mạng.
Nga coi diễn biến đó là "giọt nước tràn ly" và cảnh báo sẽ tiến hành các “cuộc tấn công mang tính hệ thống" vào hàng loạt mục tiêu khác nhau trên khắp thủ đô của Ukraine kể từ thời điểm này.
Bộ Ngoại giao Nga lưu ý chiến dịch cũng sẽ nhắm mục tiêu vào các trung tâm đầu não "ra quyết định" và các sở chỉ huy của Ukraine nằm rải rác trên khắp Kiev.
Moscow hối thúc công dân nước ngoài, bao gồm cả các nhà ngoại giao và đại diện của các tổ chức quốc tế, hãy rời khỏi thủ đô của Ukraine ngay lập tức. Bộ Ngoại giao Nga cũng cảnh báo người dân thành phố tránh xa "các cơ sở hạ tầng quân sự và hành chính của chính quyền Kiev”.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky ngày 27/5 xác nhận đã gửi thư cho Tổng thống và quốc hội Mỹ vì “tình hình hiện tại đòi hỏi phải có hành động nhanh chóng”.
Truyền thông Ukraine đưa tin ông Zelensky đã gửi thư khẩn đến Tổng thống Trump và quốc hội Mỹ để nói về tình trạng Ukraine thiếu hụt trầm trọng các hệ thống phòng không, trong bối cảnh các cuộc tấn công quy mô lớn của Nga ngày càng dồn dập và những lời cảnh báo công khai từ Moscow về các đợt tập kích mới nhắm vào thủ đô Kiev.
Tổng thống Zelensky kêu gọi các đồng minh phải có thêm hành động sau cuộc tập kích quy mô lớn của Nga. Tuy nhiên, ông thừa nhận Ukraine đạt rất ít tiến triển trong các cuộc đàm phán với Mỹ về mở rộng sản xuất hệ thống phòng thủ tên lửa và đang hợp tác với châu Âu để giải quyết vấn đề này.
"Thiết giáp hạm chạy bằng năng lượng nguyên tử được thiết kế để tăng cường đáng kể năng lực chiến đấu cho hạm đội, do khả năng hoạt động bền bỉ hơn, tốc độ cao hơn và được trang bị các hệ thống vũ khí tiên tiến, cần thiết cho chiến tranh hiện đại", hải quân Mỹ cho biết trong kế hoạch đóng tàu thường niên được công bố hôm 11/5.
Quân chủng này thêm rằng vai trò chính của chiến hạm lớp Trump sẽ là cung cấp hỏa lực tầm xa với cường độ lớn, cũng như trở thành phương tiện chỉ huy tiền phương có khả năng sống sót cao. Nó không phải phương án thay thế tàu khu trục.
Ngoài các tàu sân bay, hải quân Mỹ không còn biên chế tàu mặt nước chạy bằng năng lượng nguyên tử kể từ những năm 1990, thời điểm tuần dương hạm USS Long Beach, hộ vệ hạm USS Bainbridge và 4 tàu tuần dương lớp Virginia bị loại biên.
Kế hoạch được công bố khoảng một tháng sau khi cựu bộ trưởng hải quân Mỹ John Phelan cho rằng khó có khả năng chiến hạm lớp Trump được trang bị động cơ hạt nhân. Trong đề xuất ngân sách cho năm tài chính 2027, hải quân Mỹ vẫn mô tả tàu chiến lớp Trump là sử dụng "máy phát điện diesel, tua-bin khí cùng động cơ đẩy", không chạy bằng năng lượng nguyên tử.
Động cơ hạt nhân giúp tàu chiến có tầm hoạt động gần như không giới hạn và tăng đáng kể năng lực phát điện. Dù vậy, công nghệ này cũng khiến chiến hạm trở nên đắt đỏ và phức tạp hơn về mặt thiết kế, cũng như hoạt động vận hành và bảo dưỡng.
Tàu mặt nước chạy bằng năng lượng nguyên tử cũng tương đối hiếm trên thế giới, ngay cả với các cường quốc hạt nhân. Hiện chỉ có Nga sở hữu tàu chiến mặt nước trang bị động cơ nguyên tử mà không phải tàu sân bay, là hai tàu tuần dương hạng nặng thuộc Đề án 1144 Orlan gồm Đô đốc Nakhimov và Pyotr Đại đế.
Dù được Mỹ mô tả là thiết giáp hạm, tàu chiến lớp Trump có hình dáng và trang bị vũ khí tương đồng với những mẫu tàu tuần dương, tàu khu trục cỡ lớn đang được nhiều nước phát triển. Hải quân Mỹ cho biết chiến hạm có lượng giãn nước khoảng 35.000 tấn, gấp khoảng ba lần biến thể Flight III mới nhất của tàu khu trục lớp Arleigh Burke.
Mẫu tàu này dự kiến có chiều dài 256-268 m, chiều rộng 32-35 m, tốc độ tối đa trên 55 km/h. Chiến hạm lớp Trump có khả năng phóng cả tên lửa hạt nhân lẫn thông thường, trong đó có vũ khí siêu vượt âm, từ hệ thống phóng thẳng đứng cỡ lớn. Nó cũng sẽ được trang bị pháo điện từ, hai hải pháo 127 mm, vũ khí laser và nhiều khí tài khác để phòng thủ tầm gần.
Hải quân Mỹ có kế hoạch mua 15 tàu chiến lớp Trump trong năm tài chính 2028-2055. Ước tính sơ bộ cho thấy mỗi chiếc có giá 17 tỷ USD, cao hơn cả siêu tàu sân bay lớp Ford đắt nhất trong lịch sử Mỹ.
Theo báo New York Times ngày 31-5, hơn 10.000 luật sư liên bang đã nghỉ việc hoặc rời vị trí công tác từ cuối năm 2024 đến tháng 3-2026.
Nhiều người trong số này được cho đã chuyển sang làm việc cho các tổng chưởng lý các bang thuộc Đảng Dân chủ hoặc các tổ chức phi lợi nhuận theo đuổi những vụ kiện nhằm phản đối chính sách của chính quyền ông Trump.
Phản hồi bài báo trên mạng xã hội Truth Social vào ngày 1-6, ông Trump cho rằng việc New York Times mô tả đây là một cuộc "chảy máu nhân tài pháp lý" đã gây ra ấn tượng sai lệch. Ông khẳng định sự ra đi của các luật sư này không phải là tổn thất đối với chính quyền và là điều "rất tốt".
"Những người đang rời đi là các phần tử cực tả thuộc 'nhà nước ngầm', những người đang phá hủy đất nước và biến bộ máy chính quyền thành công cụ phục vụ mục đích riêng", ông Trump viết và nói nhiều người trong số đó thực tế đã bị sa thải, chứ không phải tự nguyện nghỉ việc.
Tiếp tục chỉ trích New York Times, ông Trump cho rằng tờ báo đã biến một diễn biến vốn tích cực trở nên tiêu cực.
Theo ông, một vài luật sư trong nhiều trường hợp "ngay từ đầu đã không nên đại diện cho nước Mỹ". Đồng thời tuyên bố ủng hộ việc họ chuyển sang các công việc khác và gửi lời chúc may mắn tới những người rời chính phủ.
Trong khi đó tờ New York Times cho biết nguyên nhân dẫn đến làn sóng rời đi khá đa dạng. Bên cạnh các trường hợp bị ảnh hưởng bởi những đợt cắt giảm nhân sự quy mô lớn, nhiều luật sư đã nghỉ hưu hoặc từ chức vì không đồng tình với các chính sách của chính quyền Trump.
Tính đến tháng 3 năm nay, số luật sư dân sự làm việc cho chính phủ liên bang đã giảm khoảng 17% so với cuối năm 2024, còn khoảng 37.000 người.
Trong đó Bộ Giáo dục Mỹ ghi nhận mức sụt giảm lớn nhất khi mất hơn một nửa đội ngũ luật sư kể từ tháng 12-2024, trong khi Bộ Nhà ở và Phát triển đô thị (HUD) mất khoảng 40% nhân sự pháp lý.
Theo tờ báo, sự sụt giảm này có thể làm suy yếu khả năng bảo vệ các chính sách của chính quyền trước tòa án.
Ông Erik Heins, cựu luật sư của HUD, cho rằng nhiều nhiệm vụ của chính phủ sẽ khó thực hiện nếu thiếu đội ngũ pháp lý đủ năng lực. Trong khi đó Nhà Trắng khẳng định vẫn cam kết tuyển dụng những người tận tâm với phục vụ công chúng và thực hiện các cam kết của Tổng thống đối với người dân Mỹ.
