Chủ trương tiếp tục sắp xếp tổ chức bộ máy, sáp nhập các đơn vị sự nghiệp công lập đang nhận được sự quan tâm đặc biệt của xã hội. Đối với ngành giáo dục, đây không chỉ là câu chuyện giảm đầu mối quản lý hay thực hiện chủ trương chung của Chính phủ, mà còn là cơ hội hiếm có để tái cấu trúc hệ thống trường học theo hướng hiệu quả hơn, hiện đại hơn và quan trọng nhất là phục vụ người học tốt hơn.
Tuy nhiên nếu việc sáp nhập chỉ dừng lại ở việc đổi tên trường, gộp đầu mối hành chính hoặc sắp xếp lại nhân sự thì chúng ta sẽ bỏ lỡ cơ hội giải quyết những “nút thắt” đã tồn tại nhiều năm trong giáo dục phổ thông.
Là một giáo viên tiểu học trực tiếp đứng lớp, điều tôi trăn trở nhất không phải là trường có bao nhiêu cán bộ quản lý, mà là mỗi ngày vẫn có những lớp học với 45-50 học sinh.
Trong một phòng học diện tích chỉ hơn 50m², việc triển khai chương trình giáo dục phổ thông 2018 gặp rất nhiều trở ngại. Muốn tổ chức hoạt động nhóm, giáo viên phải mất nhiều thời gian di chuyển bàn ghế. Muốn đến từng bàn hướng dẫn học sinh, lối đi quá hẹp. Muốn quan tâm nhiều hơn đến những em tiếp thu chậm, thời gian lại không cho phép vì còn gần năm mươi học sinh khác đang chờ được hỗ trợ.
Trong khi chương trình mới đặt trọng tâm vào phát triển phẩm chất, năng lực, tăng cường trải nghiệm, hợp tác và cá thể hóa việc học thì thực tế lớp học đông khiến không ít giáo viên buộc phải quay về phương pháp giảng dạy theo lối truyền đạt một chiều để kịp tiến độ.
Một lớp học khoảng 30-35 học sinh sẽ tạo ra sự khác biệt rất lớn. Giáo viên có nhiều thời gian quan tâm từng em hơn. Học sinh có nhiều cơ hội phát biểu, thực hành và trải nghiệm hơn. Những em còn hạn chế về năng lực cũng được hỗ trợ kịp thời, thay vì bị “chìm” trong một lớp học quá đông.
Điều đáng suy nghĩ là trong khi nhiều trường thiếu phòng học để tách lớp, thì vẫn có những phòng làm việc hành chính được sử dụng với tần suất không cao, nếu không muốn nói là lãng phí.
Đó là nghịch lý cần được nhìn nhận khi bàn về sáp nhập trường học.
Khi các địa phương thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và nhiều trường có thể được tổ chức lại theo quy mô lớn hơn, giáo dục cũng cần mạnh dạn nghiên cứu những mô hình quản trị mới, thay vì chỉ duy trì cách tổ chức cũ.
Theo quan điểm cá nhân của tôi, đối với những địa phương có điều kiện phù hợp, đặc biệt là khu vực đô thị nơi các điểm trường nằm gần nhau, ngành giáo dục có thể nghiên cứu hoặc thí điểm mô hình một hiệu trưởng phụ trách toàn hệ thống trường trên cùng địa bàn; mỗi điểm trường bố trí một phó hiệu trưởng trực tiếp điều hành hoạt động hằng ngày. Đây không phải là đề xuất nhằm giảm vai trò của đội ngũ quản lý.
Ngược lại, mục tiêu là phân cấp rõ hơn, giảm tầng nấc trung gian và sử dụng nguồn lực đúng nơi đang cần nhất.
Nếu bộ máy quản lý được tinh gọn hợp lý, nhiều phòng làm việc có thể được cải tạo thành phòng học. Chỉ cần mỗi điểm trường có thêm hai hoặc ba phòng học, nhiều trường sẽ có điều kiện tách lớp, giảm sĩ số xuống mức hợp lý hơn. Đó là lợi ích mà học sinh có thể cảm nhận được ngay.
Tất nhiên mô hình một hiệu trưởng quản lý nhiều điểm trường không phải phù hợp với mọi địa phương, cần có nghiên cứu, đánh giá và thí điểm ở những nơi đáp ứng đủ điều kiện.
Một vấn đề khác cũng cần được nhìn nhận là bài toán nhân sự. Sau quá trình sắp xếp, chắc chắn sẽ có sự điều chỉnh về đội ngũ quản lý. Theo tôi, đây không nên được xem là khó khăn, mà nên được coi là cơ hội để tăng cường lực lượng trực tiếp làm chuyên môn.
Phần lớn cán bộ quản lý trường học đều trưởng thành từ giáo viên. Họ hiểu nghề, hiểu học sinh và có kinh nghiệm sư phạm. Nếu trong quá trình sắp xếp có những vị trí quản lý không còn phù hợp, việc bố trí trở lại giảng dạy hoặc đảm nhiệm các nhiệm vụ chuyên môn sẽ giúp bổ sung nguồn nhân lực chất lượng cho nhà trường.
Quan trọng hơn, giáo dục cần nâng cao vai trò của đội ngũ tổ trưởng chuyên môn. Họ là những người hiểu rõ nhất chương trình, học sinh và những khó khăn trong từng tiết dạy.
Theo tôi, tổ trưởng chuyên môn chỉ thật sự phát huy vai trò khi vẫn duy trì việc giảng dạy thường xuyên. Bởi chỉ khi mỗi ngày vẫn đứng trên bục giảng, vẫn trực tiếp hướng dẫn học sinh, vẫn đối diện với những khó khăn của lớp học đông, của học sinh có năng lực khác nhau, họ mới có thể đưa ra những giải pháp sát thực tiễn.
Đổi mới giáo dục sẽ không thể thành công nếu người làm công tác chuyên môn ngày càng xa lớp học. Tinh gọn bộ máy vì thế không nên chỉ là giảm số lượng đầu mối, mà cần chuyển mạnh nguồn lực từ quản lý sang phục vụ hoạt động dạy và học.
Giáo dục là lĩnh vực đặc biệt. Mỗi quyết định về tổ chức bộ máy cuối cùng đều phải trả lời một câu hỏi rất giản dị: Học sinh có được hưởng lợi hay không? Đó mới là mục tiêu cuối cùng của mọi cuộc cải cách.
Nếu sau sáp nhập, học sinh vẫn học trong những lớp có gần năm mươi em, giáo viên vẫn chật vật giữa những phòng học chật hẹp, còn nguồn lực vẫn chủ yếu dành cho quản lý thay vì lớp học thì mục tiêu của cuộc cải cách sẽ chưa trọn vẹn.
Từ ngày 22 đến 28-4-2026 là khoảng thời gian học sinh lớp 9 đăng ký nguyện vọng vào lớp 10 công lập ở TP.HCM. "Thời điểm này học sinh mới chỉ biết điểm kiểm tra cuối học kỳ 2, chưa thi lớp 10 thì làm sao chọn nguyện vọng chính xác?". Đó là thắc mắc của rất nhiều phụ huynh đang có con học lớp 9 ở TP.HCM gửi về báo Tuổi Trẻ trong những ngày gần đây.
Theo Sở GD-ĐT TP.HCM, việc học sinh lớp 9 chọn nguyện vọng trước khi diễn ra kỳ thi lớp 10 đã được sở thực hiện ổn định từ nhiều năm nay. "Đây là phương án tốt nhất, bảo đảm được quyền lợi của học sinh khi các em được chọn 3 nguyện vọng vào lớp 10 ở trường THPT bình thường, 2 nguyện vọng vào lớp 10 ở trường chuyên, 3 nguyện vọng vào lớp 10 tích hợp", một cán bộ Sở GD-ĐT TP.HCM cho biết.
Xét về mặt bằng chung, kỳ thi tuyển sinh lớp 10 năm nay có độ cạnh tranh cao hơn năm trước. Đầu tiên là số học sinh lớp 9 dự kiến sẽ hoàn thành chương trình THCS năm học 2025 - 2026 ở TP.HCM là 169.080 học sinh, tăng 42.734 học sinh so với năm học 2024 - 2025. Trong đó khu vực 1 (TP.HCM) tăng 27.106 học sinh, khu vực 2 (Bình Dương) tăng 8.419 học sinh và khu vực 3 (Bà Rịa - Vũng Tàu) tăng 7.209 học sinh.
Với thực trạng như trên, Sở GD-ĐT TP khẳng định năm nay hầu hết các trường THPT công lập trên địa bàn đều sẽ tăng chỉ tiêu tuyển sinh lớp 10, ít nhất là 45 học sinh/lớp so với năm trước.
Ngoài ra, sẽ có khoảng gần 40 trường THPT dự kiến sẽ được tăng thêm từ 90 - 135 học sinh lớp 10. Đây là các trường thuộc khu vực dân cư đông, số học sinh lớp 9 tăng cao. Đặc biệt các trường như THPT Phong Phú (huyện Bình Chánh cũ), THPT Dương Văn Dương (huyện Nhà Bè cũ)... dự kiến tăng thêm từ 225 - 450 chỉ tiêu.
Năm học 2026 - 2027 TP.HCM cũng sẽ có thêm một số trường THPT mới ở cả 3 khu vực và sẽ tuyển sinh lớp 10 ngay trong năm 2026. Tất cả những nỗ lực trên nhằm đảm bảo tỉ lệ học sinh vào học lớp 10 ở các trường THPT công lập đạt ít nhất 70%.
"Tuy nhiên, đó là bức tranh tổng thể về tuyển sinh lớp 10 năm nay. Còn nói độ cạnh tranh cao hay thấp phải xét đến từng khu vực cụ thể. Ở một số khu vực có số dân tăng cơ học cao thì mức độ cạnh tranh sẽ cao và ngược lại.
Năm nay, các trường THPT công lập ở khu vực TP Thủ Đức cũ có thể sẽ tăng số thí sinh dự tuyển. Nguyên nhân là học sinh lớp 9 ở khu vực 2 được phép đăng ký dự tuyển vào các trường này vì cùng thuộc TP.HCM. Đây là điểm đặc biệt mà các thí sinh cần lưu ý", cô V.N., giáo viên lớp 9 một trường THCS ở phường Thủ Đức, chia sẻ.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, cô T., giáo viên chủ nhiệm lớp 9 ở khu vực 1, kể: "Do năm nay tình hình khá căng nên tôi tư vấn cho phụ huynh nên chọn nguyện vọng "chắc ăn" đậu công lập.
Trong lớp tôi chủ nhiệm có 1 học sinh khá, tổng điểm kiểm tra cuối học kỳ 2 ba môn văn, toán, ngoại ngữ của em là 22 điểm. Tôi tư vấn cho em chọn nguyện vọng 1 vào trường THPT thuộc top 2 của TP, điểm chuẩn vào nhóm trường này trong khoảng từ 20 - 20,75 điểm. Tuy vậy, cả em và cha mẹ em đều muốn chọn trường tốp đầu, điểm chuẩn năm trước là 22,25 điểm.
Tôi giải thích là do năm trước số học sinh lớp 9 rất ít nên trường tốp đầu có giảm điểm chuẩn. Còn năm nay số học sinh tăng cao, chọn nguyện vọng như vậy hơi phiêu lưu. Nhưng học sinh nói với tôi là em muốn thử sức và em sẽ nỗ lực gấp đôi, gấp ba để có thể thi đậu vào trường THPT đó".
Và để an toàn, cô T. đồng ý cho học sinh chọn nguyện vọng 1 theo mong muốn. "Nhưng nguyện vọng 2 phải là trường có điểm chuẩn thấp hơn 4 điểm so với trường nguyện vọng 1. Nguyện vọng 3 tôi tư vấn cho em chọn trường có điểm chuẩn thấp hơn 3,5 điểm so với trường nguyện vọng 2", cô T. cho hay.
Trong khi đó, nhiều giáo viên chủ nhiệm lớp 9 tâm sự rất áp lực khi tư vấn chọn nguyện vọng cho học sinh. "Tâm lý giáo viên ai cũng sợ học sinh của mình rớt công lập. Vì vậy, khi tư vấn tôi sẽ khuyên học sinh chọn trường vừa sức cho chắc ăn.
Nhưng một số phụ huynh khi thấy con mình thi lớp 10 đạt điểm cao thì quay ra trách giáo viên chủ nhiệm là tại cô nên con tôi chọn trường có điểm chuẩn thấp hơn năng lực học tập. Đáng lẽ cháu có thể đậu vào trường tốt hơn...", cô H.N.T.L., giáo viên môn văn ở khu vực 1, bày tỏ.
Thầy Nguyễn Văn Huy, giáo viên môn toán ở một trung tâm bồi dưỡng văn hóa nổi tiếng ở TP.HCM, đưa ra lời khuyên: "Nên lấy căn cứ chính để chọn nguyện vọng lớp 10 là điểm kiểm tra cuối học kỳ 2 của học sinh".
Thầy Huy nói: "Nhiều em lấy căn cứ là điểm trung bình cả năm lớp 9 của ba môn toán, văn, ngoại ngữ là chưa chính xác. Vì điểm trung bình bao gồm điểm kiểm tra thường xuyên, kiểm tra giữa kỳ, cuối kỳ. Mà thông thường, các thầy cô giáo hay du di cho học sinh gỡ điểm ở những cột kiểm tra thường xuyên. Vì vậy, đa số học sinh có cột điểm này rất cao.
Chỉ với đợt kiểm tra cuối học kỳ thì các trường THCS thực hiện bài bản và chặt chẽ như kỳ thi tuyển sinh: học sinh làm theo đề chung do nhà trường ra đề cho toàn khối, bài kiểm tra được rọc phách và chấm chung theo đáp án đã thống nhất trước đó. Thế nên, điểm kiểm tra cuối học kỳ phản ánh chính xác nhất lực học của học sinh".
Theo ghi nhận của Tuổi Trẻ, hiện nay nhiều giáo viên chủ nhiệm ở các trường THCS trên địa bàn khu vực 1 khuyên học sinh nên làm theo công thức sau: Việc trước tiên là xem bảng điểm chuẩn lớp 10 của các trường THPT công lập trong hai năm gần nhất. Sau đó lấy tổng điểm kiểm tra cuối học kỳ 2 lớp 9 của ba môn văn, toán, ngoại ngữ - trừ đi 1 - 2 điểm sẽ cho ra điểm thi lớp 10 dự kiến của học sinh.
Điểm thi dự kiến sẽ là căn cứ để chọn nguyện vọng vào lớp 10. Trong đó, nguyện vọng 1 là trường THPT có điểm chuẩn hai năm gần nhất tương đương với điểm thi dự kiến của học sinh. Nguyện vọng 2 là trường THPT có điểm chuẩn thấp hơn nguyện vọng 1 từ 1 - 3 điểm. Nguyện vọng 3 là trường THPT có điểm chuẩn thấp hơn nguyện vọng 2 từ 1 - 3 điểm.
Nhóm này gồm Trần Thế Vũ (quê Phú Thọ, tốt nghiệp ngành Kinh doanh quốc tế), Nguyễn Anh Vũ (Hà Nội, ngành Quản trị kinh doanh), Thái Dương Ngọc Linh (Hưng Yên, ngành Quản lý công), Triệu Ánh Thiện (Hải Phòng, ngành Logistics và Quản lý chuỗi cung ứng) và Trần Thị Châu Anh (Hà Nội, ngành Luật Kinh tế).
Tất cả sinh năm 2004, hoàn thành chương trình cử nhân sau 3-3,5 năm, rút ngắn 0,5-1 năm so với lộ trình thông thường. Nếu tính theo thang 10, điểm trung bình học tập (GPA) của các sinh viên từ 9,25 đến 9,38.
Đại học Kinh tế Quốc dân cho biết đây là lần đầu có 5 sinh viên tốt nghiệp sớm với điểm tuyệt đối trong một năm, đông nhất kể từ khi trường tính điểm theo hệ 4 vào năm 2012. Lễ trao bằng tốt nghiệp sẽ diễn ra vào tháng 8 tới.
Các sinh viên cho biết phương pháp chủ yếu là chuẩn bị bài trước buổi học, nghe giảng kỹ, đồng thời ghi chép những ý mà giảng viên nhấn mạnh. Trong quá trình ôn thi, họ chủ động tìm thêm tài liệu, học nhóm hoặc trao đổi với thầy cô nếu còn vướng mắc.
Bốn trong 5 thủ khoa tốt nghiệp sớm đã có việc làm chính thức. Thế Vũ đảm nhận vị trí phát triển kinh doanh ở một công ty logistics thương mại điện tử (e-logistics). Ánh Thiện làm chủ yếu về chứng từ, theo dõi đơn hàng ở doanh nghiệp giao nhận vận tải.
Còn Anh Vũ gia nhập công ty BPO (lĩnh vực thuê ngoài quy trình kinh doanh), Châu Anh là nhân viên pháp lý ở công ty tư vấn mua bán và sáp nhập doanh nghiệp.
Riêng Ngọc Linh đang hoàn thành chương trình song bằng ngành Luật tại Đại học Kinh tế Quốc dân. Linh đặt mục tiêu tốt nghiệp vào mùa thu năm nay, để lấy hai bằng cử nhân trong 4 năm.
Theo đó, công tác đăng ký tuyển sinh mầm non, lớp 1, lớp 6 năm học 2026 - 2027 sẽ thực hiện hoàn toàn bằng hình thức trực tuyến tại địa chỉ duy nhất là trang tuyển sinh đầu cấp của thành phố: https://tuyensinhdaucap.hcm.edu.vn.
Nơi ở hiện tại của học sinh sẽ được xác định qua ứng dụng định danh điện tử VNeID và kết nối hệ thống bản đồ số (GIS) để xác định chính xác quãng đường từ nơi ở hiện tại của học sinh đến trường học nhằm tạo điều kiện thuận lợi nhất cho học sinh được học gần nhà.
Lãnh đạo phường Sài Gòn cũng lưu ý, trong trường hợp dữ liệu trên VNeID chưa phản ánh đúng thực tế, Ban Chỉ đạo tuyển sinh đầu cấp sẽ căn cứ hồ sơ và minh chứng hợp pháp để giải quyết. Học sinh đã học mầm non, tiểu học trên địa bàn, có cha hoặc mẹ làm việc tại các cơ quan, đơn vị trú đóng trên địa bàn, có anh chị em ruột đang học các trường trên địa bàn hoặc cư trú tại các khu vực giáp ranh cũng được xem xét ưu tiên đảm bảo minh bạch, công bằng và tạo thuận lợi nhất cho học sinh.
Cụ thể, năm học 2026-2027, Trường mầm non Lê Thị Riêng, mầm non 30/4 và mầm non Hoa Lư sẽ tiếp nhận trẻ từ 18 tháng tuổi.
Hai Trường tiểu học Nguyễn Bỉnh Khiêm, Hòa Bình, mỗi trường tuyển 7 lớp 1 với 245 học sinh cho chương trình đặc thù và chương trình đại trà. Chương trình tiếng Anh tích hợp được triển khai song song với chương trình đại trà và áp dụng cho tất cả học sinh trên địa bàn thành phố. Phụ huynh có thể đồng thời đăng ký tuyển sinh diện đại trà (theo phân bổ địa bàn) và tuyển sinh vào các trường có chương trình đặc thù (như tiếng Anh tích hợp, tăng cường ngoại ngữ) ngay trong cùng một thời điểm. Kết quả trúng tuyển chương trình tiếng Anh tích hợp sẽ được công bố trước chương trình đại trà.
Trường THCS Võ Trường Toản tuyển sinh 10 lớp 6 với 410 học sinh. Trường tổ chức các lớp chương trình đặc thù gồm: Tiếng Anh tăng cường, tiếng Anh tích hợp, chương trình phổ thông Imersive (dạy và học các môn toán, khoa học bằng tiếng Anh), cùng các lớp tăng cường tiếng Trung và tiếng Nhật.
Ban chỉ đạo tuyển sinh đầu cấp phường Sài Gòn lưu ý phụ huynh học sinh, từ ngày 27.5 đến 17 giờ ngày 7.6, Cổng tuyển sinh của thành phố sẽ mở để đăng ký tuyển sinh. Kết quả tuyển sinh sẽ được công bố trước 17 giờ ngày 15.6 đối với chương trình đặc thù và trước 17 giờ ngày 20.7 đối với chương trình đại trà.
Lãnh đạo UBND phường Sài Gòn cho biết, phường đảm bảo 100% học sinh trong độ tuổi tuyển sinh được rà soát và được đến trường. Phường sẽ triển khai thông tin tuyển sinh bằng hình thức infographic để phụ huynh học sinh dễ dàng tiếp cận, nắm bắt các nội dung, cột mốc quan trọng để thực hiện đúng tiến độ.
Các thông tin về tuyển sinh đầu cấp được cập nhật và triển khai trên trang thông tin của phường, trưởng các khu phố tuyên truyền, phổ biến kịp thời cho người dân được biết, đảm bảo quyền lợi cho học sinh và đảm bảo công tác tuyển sinh trên địa bàn công bằng, minh bạch, tiện lợi, giảm thiểu thủ tục hành chính cho phụ huynh.
