Nguyễn Thái, 22 tuổi, đăng ký thi tốt nghiệp THPT tại trường cấp ba cũ chỉ một ngày trước hạn chót.
Năm 2024, khi chỉ còn cách tấm bằng kỹ sư công trình thủy lợi hơn một năm đại học, Thái bỏ ngang, dù gia đình hết lời can ngăn. Thái thấy mình không hợp ngành này, chỉ học theo định hướng của bố mẹ.
Trong hai năm sau đó, Thái làm phục vụ ở quán ăn, cà phê gần nhà gần 10 tiếng mỗi ngày, nhận lương khoảng 8 triệu đồng/tháng. Chán nản trong chuỗi ngày bất định kéo dài, sống không mục tiêu, Thái quyết định “làm lại cuộc đời” bằng cách đăng ký thi lại tốt nghiệp ba môn Văn, Sử, Địa (tổ hợp C00), để đăng ký vào đại học, các ngành Báo chí, Luật vốn yêu thích.
Quỳnh Anh, sinh viên năm thứ nhất ngành Quản trị kinh doanh ở một trường tư thục tại Hà Nội, cũng đăng ký thi tốt nghiệp năm nay. Năm ngoái, nữ sinh đạt điểm thấp hơn kỳ vọng nên đành nhập học dù không thích.
Vào học, cô nhanh chóng thấy lạc lõng giữa nhiều bạn bè “sang chảnh” và cũng mông lung về ngành học. Không muốn bỏ dở, cô đành vừa học, vừa ôn thi lại với mục tiêu vào các ngành dễ nhìn ra cơ hội nghề nghiệp hơn như Tài chính – Ngân hàng.
Thái và Quỳnh Anh nằm trong hơn 63.800 thí sinh tự do của kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026. Con số này cao nhất kể từ năm 2020 đến nay, góp phần đưa tổng số thí sinh lên hơn 1,2 triệu, cũng là mức kỷ lục.
“Đây là hiện tượng đáng chú ý nhưng không bất thường”, ông Đỗ Ngọc Anh, Giám đốc Trung tâm Truyền thông và Tuyển sinh, trường Đại học Mở Hà Nội, nói.
Các chuyên gia nhận định đây là hệ quả của việc chọn sai ngành, hoặc muốn tiếp tục theo đuổi nguyện vọng, trong bối cảnh kỳ thi tốt nghiệp và tuyển sinh đại học liên tục thay đổi.
Theo ông Ngọc Anh, kỳ thi tốt nghiệp THPT hiện giữ vai trò quan trọng trong xét tuyển đại học. Năm ngoái, lần đầu tiên kỳ thi theo chương trình phổ thông mới, nhiều em chưa có kinh nghiệm thi cử hay chiến lược xét tuyển nên chưa đạt nguyện vọng mong muốn. Làm công tác tuyển sinh hàng chục năm, ông đánh giá phần đông thí sinh tự do thi lại để cải thiện điểm.
Đồng tình, TS Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Giáo dục thường xuyên, Bộ Giáo dục và Đào tạo, cho rằng nghịch lý “điểm chuẩn đại học cao vượt xa điểm thi” năm ngoái cũng có thể là nguyên nhân.
Phân tích kỹ hơn, ông cho biết điểm thi năm 2025 theo tổ hợp phổ biến trong khoảng 21-23, nhưng với mức điểm cộng, quy đổi IELTS khác nhau giữa các trường, các em có thể đạt 25-26 điểm và trúng tuyển. Trong khi đó, những thí sinh không có điểm cộng nhiều khả năng trượt, nên thi lại.
Ngoài ra, có nhóm đã trúng tuyển đại học đúng nguyện vọng nhưng nay không muốn theo đuổi nữa. Điều này bắt nguồn từ việc hướng nghiệp chưa tốt.
“Đây là vấn đề tồn tại nhiều năm, khiến học sinh chọn sai ngành và phải làm lại”, ông Vinh nói.
Ông Đỗ Ngọc Anh chỉ ra một lý do khác là thay đổi về quy chế tuyển sinh đại học năm nay. Cụ thể, thí sinh dù xét tuyển theo phương thức nào cũng phải đạt tổng điểm ba môn trong tổ hợp (hoặc Toán, Văn và một môn khác) từ 15 điểm trở lên. Do đó, có những thí sinh tự do dù định dùng đăng ký bằng học bạ vẫn phải thi tốt nghiệp để đáp ứng điều kiện.
Cuối cùng, còn một nhóm thí sinh chưa tốt nghiệp THPT ở năm trước đăng ký thi lại để hoàn thành hoặc người đã đi làm quay lại để nâng cao trình độ. Song, nhóm này nhỏ, như năm ngoái chưa tới 9.000 em trượt tốt nghiệp (0,8% tổng thí sinh).
Với nhóm chọn lại đại học, ông Hoàng Ngọc Vinh khuyên dựa trên năng lực, sở thích thay vì chỉ cố gắng để đỗ một trường danh tiếng hơn.
“Các bạn có thể xem xét các con đường khác như cao đẳng, học nghề, nếu thấy không phù hợp với đại học”, ông nói.
Số thí sinh cao kỷ lục, cũng đồng nghĩa Quỳnh Anh và Thái đối mặt cuộc cạnh tranh gay gắt hơn cho giấc mơ đại học. Dù vậy, cả hai quyết tâm thử sức để có cơ hội làm lại.
Thái đã nghỉ làm thêm từ cuối năm ngoái để tập trung ôn luyện, mua khóa học trực tuyến khoảng một triệu đồng cho cả ba môn. Trong những lần luyện đề gần đây, chàng trai Ninh Bình thấy khả quan khi có thể đạt 8-9 điểm một môn.
“Mình sẽ dồn lực cho tháng ôn luyện cuối cùng, hy vọng có thể đạt được mong muốn”, Thái nói.
Còn Quỳnh Anh vừa thi chứng chỉ IELTS 6.0 để quy đổi sang điểm môn Tiếng Anh, bởi thấy lợi thế hơn so với việc chỉ dùng thuần điểm thi. Nữ sinh mong ngoài tăng thêm cơ hội nghề nghiệp còn được học ở những trường có tiếng như Học viện Ngân hàng hay Đại học Thương mại.
Ông Ngọc Anh dự đoán cục diện xét tuyển đại học có thể căng thẳng hơn mọi năm, song thí sinh không nên hiểu một cách cơ học rằng “tất cả các ngành, tất cả các trường đều tăng điểm chuẩn”. Cạnh tranh sẽ tăng rõ nhất ở các ngành, trường có sức hút lớn, nhu cầu xã hội cao hoặc có nhiều thí sinh cùng lựa chọn tổ hợp xét tuyển phổ biến.
Nhiều thí sinh rời phòng thi với tâm trạng thoải mái, tự tin cho rằng đề tiếng Anh năm nay vừa sức, bám sát chương trình ôn tập. Tuy vậy, một số câu hỏi về từ vựng và đọc hiểu vẫn được đánh giá có tính phân hóa, đòi hỏi thí sinh phải đọc kỹ để tránh "sập bẫy".
Tại điểm thi Trường THPT Trần Phú, Vĩ Khôi, học sinh Trường THCS & THPT Nguyễn Khuyến, nhận xét đề thi năm nay "khá nhàn", không quá khó nhưng vẫn có một số "cái bẫy" nếu không đọc kỹ sẽ dễ làm sai.
Theo em, đề gần như bám chắc đề cương ôn tập và nội dung học trên lớp, phần khó chủ yếu rơi vào từ vựng.
Cùng điểm thi này, Hoàng Yến Trang, học sinh Trường THCS Lê Độ, cho rằng đề thi vừa sức với học sinh, cấu trúc khá giống những gì được ôn tập trên lớp.
Tuy nhiên, em cho biết có một số câu về từ vựng tạo khác biệt, đặc biệt với những bạn không chuyên tiếng Anh.
Nguyễn Hoàng Phương Linh, học sinh Trường THCS Phạm Văn Đồng, đánh giá: "Đề thi tiếng Anh năm nay khá dễ, thậm chí nhẹ hơn nhiều đề ôn tập ở trường. Dù vậy, đề vẫn có một vài câu để phân loại học sinh, tập trung ở phần trắc nghiệm từ vựng với những từ ít gặp hơn".
Tại điểm thi Trường THPT Nguyễn Trãi, nhiều thí sinh rời phòng thi với tâm trạng khá thoải mái sau môn tiếng Anh. Các em cho biết đề thi bám sát nội dung ôn tập, mức độ vừa sức với học sinh trung bình - khá.
Tuy vậy, những câu hỏi về từ vựng và đọc hiểu vẫn khiến không ít thí sinh phải cân nhắc kỹ để tránh "sập bẫy", tạo độ phân hóa nhất định cho đề thi.
"Em khá tự tin với bài làm vì nhiều dạng câu hỏi quen thuộc, gần với nội dung đã ôn. Tuy nhiên, em cho rằng nếu chủ quan ở phần đọc hiểu hoặc từ vựng thì vẫn dễ mất điểm" - Bảo Ngọc, một thí sinh, cho biết.
Theo kế hoạch, sáng mai 24-5, thí sinh sẽ bước vào môn thi toán - môn thi cuối cùng của kỳ tuyển sinh lớp 10 công lập tại Đà Nẵng.
Sáng 12.6, hàng chục ngàn sĩ tử tại Gia Lai bước vào ngày thi thứ hai của kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026.
Giữa hàng trăm thí sinh đến điểm thi Trường THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm (xã Kbang), chị Đinh Thị Dách (39 tuổi, người Ba Na, ở xã Kông Bờ La) gây chú ý khi xuất hiện cùng chiếc nạng gỗ. Do chấn thương sau tai nạn chưa bình phục hoàn toàn, chị được chồng chở đến điểm thi bằng xe máy.
Nhà cách điểm thi khoảng 5 km, để thuận tiện cho việc đi lại trong những ngày thi, chồng chị Dách phải dậy từ sáng sớm để đưa đón vợ. Khi đến điểm thi, người chồng được tạo điều kiện chở vợ vào bên trong sân trường. Quãng đường còn lại, chị Dách tự di chuyển đến phòng thi.
Dù khoảng cách không xa, việc đi lại với chị vẫn là thử thách. Tựa vào chiếc nạng gỗ, nữ thí sinh 39 tuổi từng bước tiến về khu vực thi trong sự hỗ trợ của lực lượng làm nhiệm vụ và các thí sinh xung quanh. Mỗi bước đi đều chậm chạp và đau đớn, nhưng không làm lung lay quyết tâm hoàn thành kỳ thi của chị.
Ba tháng trước, chị Dách gặp tai nạn giao thông nghiêm trọng. Đến nay, sức khỏe vẫn chưa hồi phục hoàn toàn, việc đi lại còn nhiều hạn chế.
Khép lại ngày thi đầu tiên, chị Dách cho biết chưa thực sự hài lòng với bài làm của mình do quá trình ôn tập bị gián đoạn bởi thời gian điều trị và phục hồi sau tai nạn.
"Sau tai nạn, việc đi lại vẫn còn đau và khó khăn. Nhưng nếu bỏ cuộc thì tôi lại lỡ thêm một lần nữa", chị Dách chia sẻ.
Để có mặt tại kỳ thi tốt nghiệp THPT năm nay, chị Dách đã trải qua một hành trình không hề dễ dàng. Do hoàn cảnh gia đình khó khăn, chị phải nghỉ học khi mới hoàn thành lớp 10 để đi làm phụ giúp gia đình.
Sau 17 năm rời xa ghế nhà trường, người phụ nữ Ba Na quyết định trở lại lớp học tại Trung tâm GDNN-GDTX Kbang với mong muốn hoàn thành chương trình THPT còn dang dở.
Trong những năm theo học, chị vừa đảm nhận công việc Chi hội trưởng Hội Phụ nữ thôn, vừa chăm lo gia đình và nuôi dạy hai con. Tưởng chừng những nỗ lực bền bỉ ấy sẽ giúp chị bước vào kỳ thi thuận lợi, nhưng một vụ tai nạn bất ngờ xảy ra ngay trước thời điểm thi tốt nghiệp.
Vụ tai nạn khiến chị bị chấn thương nội sọ, vỡ xương hàm, gãy xương đùi, xương đòn và xương chậu. Chị phải điều trị hơn một tháng tại bệnh viện, sau đó tiếp tục phục hồi chức năng trong điều kiện sức khỏe còn nhiều hạn chế.
Trở về nhà với cơ thể chưa lành lặn, những cơn đau vẫn thường xuyên xuất hiện nhưng chị không từ bỏ mục tiêu đã theo đuổi suốt nhiều năm. Mỗi ngày, chị tranh thủ thời gian tự ôn tập để chuẩn bị cho kỳ thi.
Với chị Dách, việc tham dự kỳ thi không chỉ để lấy tấm bằng tốt nghiệp THPT. Chị mong muốn trở thành tấm gương cho các con, để các em hiểu rằng việc học không bao giờ là quá muộn và luôn xứng đáng được theo đuổi.
Việc trở lại trường học ở tuổi gần 40 giúp chị thấu hiểu hơn những áp lực, khó khăn mà học sinh hiện nay đang đối mặt. Từ đó, chị có thể đồng hành, chia sẻ với các con nhiều hơn trong quá trình học tập.
Bên cạnh đó, chị mong muốn trang bị thêm kiến thức để phục vụ công việc tuyên truyền, phổ biến chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước tại địa phương. Nếu có điều kiện học tiếp sau khi hoàn thành kỳ thi, chị dự định theo đuổi ngành luật.
"Tôi đã chờ cơ hội học tập này rất lâu. Nếu thi đỗ và được tiếp tục học, tôi muốn theo ngành luật để có thêm kiến thức giúp đỡ bà con quanh mình. Nhiều năm qua, tôi nhận ra kiến thức pháp luật rất cần thiết. Nếu có cơ hội học tiếp, tôi muốn học để sau này hỗ trợ người dân hiệu quả hơn", chị Dách cho biết.
Không chỉ mong hoàn thành kỳ thi, chị Dách còn hy vọng câu chuyện của mình sẽ truyền thêm động lực cho những người từng dang dở việc học vì hoàn cảnh. Theo chị, chỉ cần còn giữ được ước mơ, bất kỳ ai cũng có thể bắt đầu lại hành trình học tập của mình.
Ông Lê Hồng Tấn, Trưởng điểm thi Trường THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm, cho biết ngay khi nắm được tình trạng sức khỏe của thí sinh, điểm thi đã chủ động xây dựng phương án hỗ trợ. Địa phương và nhà trường cũng chuẩn bị phương tiện đưa đón nếu cần thiết.
Tuy nhiên, chồng chị Dách mong muốn tự đưa vợ đến điểm thi trong những ngày quan trọng này để tiếp thêm động lực cho chị hoàn thành kỳ thi.
Theo số liệu học sinh đăng ký nguyện vọng lớp 10 mà Sở GD-ĐT TP.HCM đã công bố, các trường có tỷ lệ chọi lớp 10 cao nhất là THPT Bùi Thị Xuân, THCS - THPT Trần Đại Nghĩa, Thủ Đức, Nguyễn Thượng Hiền, Lê Trọng Tấn, Dĩ An...
Dẫn đầu là Trường THPT Bùi Thị Xuân với tỷ lệ chọi lớp 10 là 2,84; Tiếp đến là Trường THCS - THPT Trần Đại Nghĩa với tỷ lệ chọi 2,79.
Các vị trí tiếp theo lần lượt thuộc về Trường THPT Nguyễn Thượng Hiền (2,51), Trường THPT Lê Trọng Tấn (2,45), Trường THPT Dĩ An (2,34) và Trường THPT Trịnh Hoài Đức (2,31).
Nhóm các trường có tỷ lệ chọi lớp 10 cao tiếp theo gồm Trường THPT Lê Quý Đôn (2,30), Trường THPT Trần Văn Ơn (2,25), Trường THPT Mạc Đĩnh Chi (2,25)…
Các trường tiếp theo gồm Trường THPT Bến Cát (2,12), Trường THPT Trần Phú (2,12), Trường THPT Thạnh Lộc (2,10), Trường THPT Tây Thạnh (2,07), Trường THPT Phú Nhuận (2,05), Trường THPT Bình Phú (2,04) và Trường THPT Trần Khai Nguyên (2,02)...
Từ thống kê trên cho thấy, lần đầu tiên Trường THPT Lê Trọng Tấn là trường tốp 2 đã vượt lên thành trường có tỷ lệ chọi đứng thứ 4, cao hơn những trường thuộc tốp 1 nhiều năm qua.
Bên cạnh đó, trong số khoảng 20 trường THPT có điểm chuẩn lớp 10 cao nhất của năm 2025 tại khu vực 1 (TP.HCM cũ) thì có 16 trường tỷ lệ chọi từ 2 trở lên.
Dẫn đầu là THPT Bùi Thị Xuân với 2,84; theo sau là THCS-THPT Trần Đại Nghĩa và Thủ Đức, lần lượt 2,79 và 2,57.
Còn 3 trường có tỷ lệ chọi lớp 10 dưới 2 là THPT Nguyễn Thị Minh Khai, Nguyễn Hữu Cầu, Võ Trường Toản. Nhiều giáo viên chủ nhiệm lớp 9 chia sẻ, đây là điểm gây bất ngờ, đặc biệt với Trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai, khi thứ hạng tỷ lệ chọi sụt giảm mạnh, từ top 10 của năm ngoái, năm nay ra ngoài top 25.
Trong khi đó, Trường THPT Bùi Thị Xuân bứt phá mạnh, từ hạng 31 năm 2025 lên vị trí số 1 hay Trường THPT Thủ Đức cũng từ vị trí số 10 của năm 2025 lên hạng 3…
Ông Nguyễn Anh Tuấn, Hiệu phó Trường THCS Đống Đa (P.Thạnh Mỹ Tây), cho hay từ nhiều năm qua, những trường tốp đầu, có điểm chuẩn lớp 10 cao, mặc định là "sân chơi" của những học sinh có học lực giỏi, xuất sắc một cách ổn định, là những học sinh giỏi cấp quận, TP.
Do đó, không thể so sánh tỷ lệ chọi của trường tốp đầu với trường tốp 2. Chẳng hạn, lấy ví dụ ngay kỳ tuyển sinh lớp 10 năm nay, tỷ lệ chọi của Trường Nguyễn Thị Minh Khai (1,98) thấp hơn tỷ lệ chọi của Trường THPT Lê Trọng Tấn (2,45) nhưng không thể qua đó nói rằng độ cạnh tranh của Nguyễn Thị Minh Khai nhẹ hơn để từ đó thay đổi, điều chỉnh nguyện vọng. Bởi năng lực của những học sinh đăng ký nguyện vọng 1 vào trường tốp 1 sẽ khác với năng lực của học sinh chọn nguyện vọng 1 là trường tốp 2.
Vì vậy theo ông Tuấn, có thể nói, tỷ lệ chọi chỉ là một kênh tham khảo và nếu cần để so sánh thì phải là các trường trong cùng một tốp với nhau. Không thể cứ mặc nhiên thấy trường có tỷ lệ chọi thấp, tức độ cạnh tranh thấp hơn, mà thay đổi.
Hiệu trưởng Trường THCS tại P.Bình Lợi Trung cũng cho rằng tỷ lệ chọi giảm không có đồng nghĩa với việc giảm áp lực học tập và cạnh tranh vào trường tốp đầu. Bởi mỗi tốp trường có đối tượng thí sinh dự thi khác nhau, học sinh chọn trường căn cứ vào năng lực học tập ổn định của học sinh, đặc biệt với nhóm học sinh có nguyện vọng trường tốp đầu.
Hiệu trưởng Trường THCS tại P.Bình Lợi Trung lưu ý, phụ huynh và học sinh đừng quá tập trung vào việc đổi nguyện vọng nếu lựa chọn của học sinh đã được quyết định từ sự phối hợp, tư vấn chặt chẽ của gia đình, giáo viên chủ nhiệm và năng lực học tập chính xác của các em. Lúc này cần thiết là gia đình động viên, đồng hành và chăm sóc để các con yên tâm vào việc ôn tập, chuẩn bị kiến thức, tâm lý, tinh thần tốt nhất cho kỳ thi sắp tới.
