Tôi đang ngồi viết những dòng này về EVNHCMC trong một căn phòng yên tĩnh. Máy lạnh chạy đều, ánh đèn sáng ổn định, chiếc máy tính trước mặt hoạt động trơn tru. Tất cả dường như rất bình thường, đến mức đôi khi ta quên mất rằng để có được sự “bình thường” ấy là cả một hệ thống đang vận hành phía sau.
Ở đâu đó ngoài kia, vẫn có những con người đang làm việc để dòng điện vẫn luôn thông suốt.
Chương trình Nguồn sáng an toàn, văn minh, tiết kiệm – Vì an sinh xã hội do EVNHCMC thực hiện tại phường Tam Bình (TP.HCM) lần này do các chi đoàn thuộc PC Thủ Đức, PC An Phú Đông và PC Gia Định phối hợp thực hiện. Những người thợ điện trẻ đã đến tận nơi để sửa chữa, cải tạo và đi lại hệ thống điện sinh hoạt cho năm hộ gia đình có hoàn cảnh khó khăn và các nhà tình thương trên địa bàn.
Nghe qua có thể chỉ là vài đường dây điện, vài ổ cắm, vài bóng đèn mới. Nhưng với những gia đình thiếu thốn, đó là một sự thay đổi lớn.
Có lẽ chỉ những ai từng sống trong ngôi nhà mà hệ thống điện chắp vá, nguy hiểm mới hiểu hết giá trị của một “nguồn sáng an toàn”. Một đường dây điện được đi lại gọn gàng không chỉ giúp căn nhà sáng hơn mà còn giúp người ta yên tâm hơn khi sống trong chính ngôi nhà của mình. Và trong ánh sáng ấy, có cả sự quan tâm của cộng đồng.
Điều khiến tôi xúc động là những công trình như vậy không phải là hoạt động hiếm hoi. Qua nhiều năm tìm hiểu về ngành điện, tôi biết EVNHCMC còn thực hiện nhiều chương trình cộng đồng khác: tri ân Mẹ Việt Nam anh hùng, chăm lo cho người nghèo, hỗ trợ các hoàn cảnh khó khăn, tham gia các hoạt động từ thiện, hưởng ứng “Giờ trái đất”, hay các chiến dịch tuyên truyền tiết kiệm năng lượng… Những hoạt động ấy đã âm thầm góp phần làm cho thành phố trở nên ấm áp hơn.
Nhiều người thường nghĩ ngành điện là ngành kỹ thuật thuần túy. Nhưng thực ra, đó là một trong những ngành gắn bó chặt chẽ nhất với đời sống xã hội.
Điện không chỉ làm sáng một căn phòng. Điện giúp bệnh viện vận hành, giúp trường học hoạt động, giúp nhà máy sản xuất và giúp hàng triệu gia đình duy trì nhịp sống thường ngày. Chính vì vậy, người làm điện cũng là những người đang góp phần giữ cho thành phố vận hành.
Có lẽ ít ai để ý rằng ngành điện là một trong những ngành làm việc gần như 24 giờ mỗi ngày, bảy ngày mỗi tuần. Khi thành phố ngủ, vẫn có những ca trực. Khi mưa gió, vẫn có những đội sửa chữa lên đường. Khi sự cố xảy ra, những người thợ điện là những người đầu tiên phải có mặt…
Tôi từng chứng kiến cảnh những công nhân điện lực EVNHCMC leo lên trụ giữa trưa nắng gắt. Cũng từng thấy họ làm việc trong cơn mưa lớn, khi gió quật mạnh vào những đường dây. Đó là những công việc không dễ dàng, thậm chí tiềm ẩn nhiều nguy hiểm. Nhưng nếu họ không làm, ánh sáng sẽ tắt.
Dịp này, ngành điện lại đang bước vào một nhiệm vụ quan trọng khác: đảm bảo cung ứng điện liên tục, an toàn cho các hoạt động chính trị và xã hội lớn của đất nước, trong đó có ngày hội non sông – bầu cử. Đằng sau những sự kiện diễn ra suôn sẻ, luôn có những con người âm thầm chuẩn bị, kiểm tra từng đường dây, từng trạm biến áp để mọi thứ vận hành ổn định. Công việc ấy ít khi xuất hiện trên trang nhất báo chí, nhưng lại vô cùng quan trọng.
Tôi nghĩ đến điều đó khi ngồi trong căn phòng mát lạnh này. Mỗi lần gõ bàn phím, tôi chợt nhận ra mình đang được hưởng một điều tưởng như rất hiển nhiên: điện. Ánh sáng từ chiếc đèn trên trần, hơi mát từ máy lạnh, kết nối internet từ chiếc modem – tất cả đều cần điện. Nhưng phía sau những tiện nghi ấy là mồ hôi của rất nhiều con người.
Và lúc này, khi tôi đang viết bài dự thi này, ngoài kia vẫn có những người thợ điện đang làm việc trên những con đường của thành phố. Họ có thể đang kiểm tra một trạm biến áp, thay một đoạn dây bị hỏng, hoặc xử lý một sự cố nhỏ để dòng điện không bị gián đoạn. Công việc của họ thường không được chú ý khi mọi thứ hoạt động bình thường. Chỉ khi mất điện, ta mới nhớ đến họ.
Vì vậy, những chương trình như Nguồn sáng an toàn, văn minh, tiết kiệm – Vì an sinh xã hội mang một ý nghĩa rất đẹp. Qua đó, nhắc chúng ta rằng điện không chỉ là năng lượng, mà còn là sự sẻ chia.
Những bóng đèn được thắp lên trong các ngôi nhà tình thương không chỉ mang lại ánh sáng mà mang theo cả sự quan tâm của những người làm điện đối với cộng đồng. Đâu đó còn là hy vọng về một cuộc sống nhiều ánh sáng trong tương lai của các gia đình nghèo, khó khăn.
Tôi tin rằng với EVNHCMC, mỗi công trình nhỏ như vậy cũng là một bước đi trên hành trình dài hơn – hành trình mang nguồn sáng đến với mọi người dân, xây dựng một thành phố hiện đại nhưng vẫn chan chứa tình người.
Và mỗi khi nghĩ đến điều đó, tôi bỗng thấy ánh đèn trong căn phòng mình đang ngồi dường như sáng hơn và ấm lên bởi tình nhân ái.
Cô Ba chủ trọ hay càu nhàu về cái đồng hồ điện quay tít mù. Đám sinh viên, công nhân mướn phòng thì xót xa từng ngàn bạc lẻ.
Tháng 4 năm 2009, Sài Gòn - TP.HCM đón chuyến công tác xa nhà đầu tiên của tôi bằng cái nóng hầm hập.
Giữa chảo lửa ban trưa ấy, tiếng lách cách của móng trèo sắt va vào trụ bê tông vang lên. Anh thợ điện áo cam đu mình trên cột. Nắng 39 độ C táp thẳng vào gáy, dội xuống lớp mũ bảo hộ. Mồ hôi vạch thành dòng trên mặt, ướt sũng mảng lưng áo. Anh bám lấy bó dây, cặm cụi gỡ từng mối nối. Mùi mồ hôi chua nồng quyện mùi nhựa đường. Ngoài đầu hẻm, nhịp đô thị vẫn cuồn cuộn trôi. Mặc kệ người thợ điện vắt vẻo trên cao cùng mớ dây nhợ chằng chịt.
5 năm sau, tôi trở lại. Mùi cà phê sữa đá lanh canh góc vỉa hè. Ngước lên, khung trời bỗng nhẹ bẫng. Những búi tơ vò đen kịt bốc hơi đâu mất. Chú Tư xe ôm cười khà khà: "Mấy chả điện lực dạo này mần ăn ngọt xớt. Đứt chì, chớp tắt gì, a lô tiếng là xe trờ tới. Rẹt rẹt năm mười phút lại sáng trưng".
Cuối năm 2022, tôi tham gia sự kiện trao giải cuộc thi của một tờ báo. Sài Gòn gượng dậy sau bạo bệnh. Mùi thuốc sát trùng vẫn lẩn khuất đâu đó dưới lớp khẩu trang. Đêm lạnh. Tô hủ tiếu gõ bốc khói. Chị bán hàng khơi bếp than. Ánh lửa hắt lên khuôn mặt chằng chịt nếp nhăn. Chị kể về những đêm thành phố nín thở. Tiếng còi cấp cứu xé tai. Màu áo cam bị nuốt chửng dưới lớp đồ bảo hộ trắng toát, kín bưng. Thợ điện ướt sũng. Mồ hôi ứ đầy trong ủng cao su. Họ kéo lê cuộn cáp nặng trịch, rạp người trên nền đất, cắn răng làm xuyên đêm để kéo điện vào bệnh viện dã chiến.
Cuối năm 2024. Phố xá rực rỡ. Đô thị thông minh cựa mình. Đi ngang xóm trọ năm xưa, tôi khựng lại. Cô Ba giờ lụ khụ. Tay run run rà ngón tay trên màn hình điện thoại, chìa ra cái biên lai điện tử. Tiền điện nay tính đúng giá nhà nước, rót thẳng vào app sinh viên mướn phòng.
Câu chuyện cái biên lai kéo tôi lách mình sâu hơn vào một xóm trọ ở Bình Tân. Gặp chị quét rác thâm quầng mắt. Gặp anh thợ hồ quê miền Tây, tay nứt nẻ cáu bẩn nhào vữa. Chút tiền còm cõi chắt bóp hằng tháng từng bị bóp nghẹt bởi một thứ ám ảnh vô hình: Đồng hồ điện. Bốn ngàn, năm ngàn một ký điện. Dân ngụ cư chỉ biết cắn răng chịu đựng.
Rồi màu áo cam xuất hiện. Không chỉ bám trụ trên cột cao, họ luồn lách vào từng con hẻm. Gõ cửa từng nhà trọ. Kiên nhẫn hướng dẫn chủ nhà làm thủ tục, yêu cầu thu đúng giá điện nhà nước cho người nghèo. Bằng cái lý, cái tình, họ dần gỡ bỏ đi thứ định mức bóc lột tồn tại bao năm ròng rã.
Sự tận tâm của những chiến sĩ áo cam không chỉ duy trì nguồn điện thắp sáng cho phố phường, mà còn nâng đỡ và chia sẻ với bao phận người nghèo khó. Từ những chuyến xe rong bán đồ ăn đêm, đến những công tơ điện được tính đúng giá của nhà nước trong những căn phòng trọ lợp mái tôn chật hẹp.
Rời Bình Tân, tôi tấp vô quán cà phê lề đường. Góc bàn xộc xệch, ba người thợ áo cam ùa vào. Tôi chủ động bắt chuyện. Sau dăm câu làm quen, biết tôi là người làm báo, một anh thợ trạc tứ tuần tâm sự: "Làm cái nghề này, tai phải điếc một nửa chú em à. Vừa xong, cúp điện đột xuất để cắt con diều xẹt lửa trên đường dây. Dưới xóm trọ, thiên hạ ùa ra. Đù má đù cha chửi văng miểng. Nóng mà. Trẻ con khóc óe óe. Mình lơ lửng trên cao, nghe réo tên ba đời nhà mình ra chửi, ruột gan xót xa!".
Anh ngừng lại. Cầm ly đen đá tu cái ực. Yết hầu chạy lên chạy xuống.
"Rồi sao anh?" - tôi chồm người hỏi.
"Rồi điện sáng chớ sao!" - cậu trẻ tuổi ngồi cạnh cười phá lên. "Bụp một phát. Nguyên xóm sáng trưng. Tiếng quạt máy vù vù, tiếng tivi réo lên. Tiếng chửi tắt ngấm. Lúc đang thu đồ nghề, mồ hôi mẹ, mồ hôi con nhỏ ròng ròng ướt nhẹp cái lai quần. Cái bà hồi nãy chửi hăng nhất xóm bưng ra ba ly nước cam đá lạnh. Một sự bù trừ ngang phè, sòng phẳng, ngọt lịm của đất phương Nam".
Tôi ngước nhìn về phía trạm biến áp chéo góc ngã tư. Rè rè... Tiếng cánh quạt xé gió. Hình ảnh người thợ điện lấm lem đu cột năm nào không còn. Thay vào đó là màu áo cam đứng dưới đất, dán mắt vào màn hình điều khiển. Chiếc flycam gắn camera ảnh nhiệt bay vút lên, dò từng điểm nóng trên lưới điện. Chính xác. Lạnh lùng. Ánh sáng xanh hắt lên khuôn mặt người kỹ sư. Nhưng ánh mắt thì vẫn rặt một vẻ chân chất. Bắt gặp cái nhìn của tôi, anh nhoẻn miệng cười. Cái cười sảng khoái, không lẫn đi đâu được của dân lục tỉnh.
"Lớp vỏ" thành phố thay màu. Công nghệ trùm lên những trụ điện vô tri. Mạng lưới ngầm chạy tít tắp dưới lớp bê tông rải nhựa. Nói về ngành điện TP.HCM, không phải nhắc đến những thuật toán với băng tần. Ánh sáng của TP.HCM không đo bằng kilowatt giờ. Cũng chẳng có máy móc tân tiến nào đọc được vệt mồ hôi rớt xuống hẻm sâu...
Bởi ánh sáng ấy vẫn thoảng mùi mồ hôi của những người thợ mặc áo cam. Mạch máu thắp sáng thành phố này vẫn chảy bằng một nhịp đập duy nhất: sự tận hiến vô hình.
Sau phản ánh của Báo Thanh Niên, cơ quan chức năng đã chính thức mở dải phân cách trên tỉnh lộ 8 (khu vực trước Công ty TNHH Việt Nam Samho và một công ty gỗ đối diện đoạn giáp ranh xã Bình Mỹ và xã Phú Hòa Đông, TP.HCM) khu vực có đông công nhân băng ngang đường, giúp người lao động chấm dứt cảnh leo rào nguy hiểm để kịp giờ làm.
Ghi nhận tại khu vực vừa được mở dải phân cách để qua đường, không khí phấn khởi hiện rõ trên gương mặt của hàng ngàn công nhân và người dân địa phương. Trước đó, để vào ca làm việc đúng giờ, nhiều người phải lựa chọn giữa việc đi vòng rất xa hoặc liều mình leo qua hàng rào sắt cao trên tỉnh lộ 8 (đoạn giáp ranh xã Bình Mỹ và xã Phú Hòa Đông, TP.HCM) giữa dòng xe tải tấp nập để qua đường đến chỗ làm.
Bà Lê Thị Thanh (66 tuổi, ở tại địa phương) cho biết: "Làm cái này xong mấy cô mừng lắm, con cháu đi làm thuận tiện, gần hơn nhiều. Trước đây nhìn tụi nó leo rào mà xe tải chạy rần rần, cô thấy nguy hiểm lắm. Đi trễ thì bị trừ tiền, có đứa bảo bị trừ tới 600.000 đồng, nên tụi nó cứ liều mình mà leo đại".
Cùng chung tâm trạng, chị Ni - một công nhân thường xuyên di chuyển qua đoạn đường này chia sẻ: "Rất là dễ dàng luôn! Giờ có đường rồi, dù có đi trễ một chút cũng không phải gấp gáp leo rào như hồi trước. Hồi đó biết là nguy hiểm, nhưng nếu không leo thì bị công ty cảnh cáo hoặc trừ lương, nên đành nhắm mắt làm liều".
Việc mở dải phân cách để qua đường không chỉ giải quyết bài toán an toàn giao thông mà còn giúp việc kinh doanh, buôn bán của người dân xung quanh khởi sắc trở lại sau thời gian dài bị chia cắt.
Anh Bảo, một người dân chứng kiến quá trình thi công, cho biết: "Cơ quan chức năng làm đêm làm ngày, đến sáng 6.5 là hoàn thiện cho bà con đi luôn. Thấy bà con đi lại nề nếp, không còn cảnh leo trèo đủ kiểu như trước, ai cũng mừng. Có người còn bảo mừng như đón năm mới vậy, cả người bán hàng lẫn công nhân đều phấn khởi vì có lối đi về an toàn".
Chị H.T.T, một hộ dân tại khu vực, cho biết thêm trước đây người dân đã nhiều lần kiến nghị nhưng chưa được giải quyết. "Từ khi báo chí lên tiếng phản ánh, cơ quan chức năng đã vào cuộc rất nhanh. Sáng nay thấy công nhân đi lại rạng rỡ, mình cũng vui lây", chị H.T.T bày tỏ.
Dù rất phấn khởi khi được mở dải phân cách để qua đường, tuy nhiên nhiều người dân vẫn còn lo ngại về tốc độ của các phương tiện lưu thông qua khu vực này, đặc biệt là vào các khung giờ ngoài cao điểm khi xe tải được phép hoạt động.
Anh Trần Thanh Thắng kiến nghị: "Lối đi này rất tiện nhưng xe tải chạy lẹ quá. Cần phải làm thêm gờ giảm tốc. Nếu không có gờ giảm tốc thì xe máy hay ô tô chạy nhanh qua đây vẫn tiềm ẩn nguy cơ tai nạn cho công nhân đi bộ".
Đồng quan điểm, anh Huỳnh Quốc Khánh phân tích: "Hiện tại đã có biển báo nhưng tôi mong muốn cơ quan chức năng lắp đặt thêm gờ giảm tốc dày hơn, gờ giảm tốc hiện tại 'hơi yếu'. Có như vậy, tài xế mới nhận diện được khu vực có người đi bộ băng qua để chủ động giảm tốc độ, giúp việc đi lại của bà con được an toàn tuyệt đối".
Để phục vụ công tác nâng cấp lưới điện, công nhân phải thay mới toàn bộ dây dẫn, sứ cách điện, FCO và đấu nối lại các thiết bị trên lưới. Do yêu cầu phải hoàn tất và đóng điện trở lại trong ngày để đảm bảo hoạt động sản xuất của khu công nghiệp, mọi công việc đều được thực hiện với cường độ rất cao từ sáng sớm đến tận chiều tối.
Giữa cái nắng nóng gay gắt của tháng 4, anh em công nhân liên tục đứng trên cao nhiều giờ, nhiều thao tác phải nhào người từ trụ điện ra phía dây dẫn để lắp đặt và đấu nối thiết bị. Những cuộn dây, vật tư nặng hàng chục ký được kéo bằng sức người, từng mét dây được gánh và đưa lên không trung trong điều kiện làm việc đầy áp lực và mệt nhọc.
Mồ hôi, bụi bặm và những ngày làm việc liên tục từ sáng đến chiều tối đã trở thành hình ảnh quen thuộc của anh em ngoài hiện trường. Những bữa nghỉ trưa chỉ vội vàng với ổ bánh mì hay chiếc bánh bao bên lề đường rồi lại tiếp tục công việc, quyết tâm hoàn thành công trình đúng tiến độ. Một khoảnh khắc rất đời thường, nhưng cũng nói lên sự vất vả và tinh thần trách nhiệm thầm lặng của người công nhân ngành điện.
