Tin vào “detox”, lạm dụng thuốc và thực phẩm chức năng, hoặc chủ quan với rượu bia đều có thể khiến gan chịu thêm gánh nặng. Điều quan trọng hơn cả là duy trì lối sống khoa học và chủ động phòng bệnh, kể cả ở người trẻ.
Nhiều người lựa chọn uống nước ép thay cơm hoặc dùng thực phẩm chức năng với mong muốn “giải độc”, “làm sạch” gan. Tuy nhiên, những thói quen này nếu áp dụng sai cách có thể gây mất cân bằng dinh dưỡng, ảnh hưởng đến đường huyết, huyết áp và sức khỏe chung.
Theo bác sĩ Mai Phương Uyên, Viện Nghiên cứu và Tư vấn dinh dưỡng NERCI (TP.HCM), hiện nay chưa có bằng chứng khoa học đáng tin cậy chứng minh các chế độ “detox”, nhịn ăn kéo dài hay uống nước ép nhiều ngày có thể làm sạch hay thải độc gan.
Thực tế, gan vốn đã là cơ quan đảm nhiệm chức năng giải độc của cơ thể. Điều quan trọng nhất để bảo vệ gan là duy trì dinh dưỡng và lối sống lành mạnh – đây mới là những biện pháp đã được chứng minh giúp giảm nguy cơ gan nhiễm mỡ, viêm gan và các biến chứng lâu dài.
Người dân cũng không nên tự ý sử dụng các sản phẩm quảng cáo là “mát gan”, “giải độc gan” hoặc các loại thảo dược không rõ nguồn gốc, vì một số sản phẩm có thể gây tổn thương gan.
Theo thạc sĩ – bác sĩ Phạm Thị Thu Hà, Khoa Khám bệnh, Bệnh viện đa khoa An Sinh (TP.HCM), thói quen uống rượu bia thường xuyên, dù với lượng không quá nhiều, nếu kéo dài vẫn có thể gây viêm gan, xơ gan và làm tăng nguy cơ ung thư gan.
Bên cạnh đó, việc tự ý dùng thuốc giảm đau, thuốc cảm, thực phẩm chức năng hoặc phối hợp nhiều loại thuốc mà không có chỉ định của bác sĩ cũng có thể gây tổn thương tế bào gan. Ngoài ra, thực phẩm bị nấm mốc, đặc biệt là ngũ cốc, đậu và các loại hạt bảo quản không đúng cách, có thể chứa độc tố aflatoxin – một chất gây hại cho gan.
Bác sĩ Phương Uyên cũng khuyến cáo nên hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, đồ chiên rán nhiều dầu mỡ và món ăn nhiều đường tinh luyện. Chế độ ăn này làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ, viêm gan do rối loạn chuyển hóa và có thể thúc đẩy tiến triển thành xơ gan ở những người có yếu tố nguy cơ.
Hưởng ứng Ngày Thế giới Phòng chống Viêm gan 28.7, bác sĩ Thu Hà khuyên việc tiêm đầy đủ vắc xin viêm gan A và B là biện pháp phòng bệnh hiệu quả. Bên cạnh đó, không nên dùng chung kim tiêm hoặc các vật dụng cá nhân có thể dính máu, đồng thời quan hệ tình dục an toàn để giảm nguy cơ lây nhiễm.
“Người trẻ không nên chủ quan vì gan nhiễm mỡ và viêm gan virus đang có xu hướng “trẻ hóa”. Việc hạn chế thức khuya, giảm tiêu thụ đồ ăn nhanh, nước ngọt và rượu bia sẽ góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh. Người cao tuổi cần sử dụng thuốc đúng theo hướng dẫn của bác sĩ, tái khám định kỳ để theo dõi chức năng gan và kiểm soát các bệnh mạn tính đi kèm”, bác sĩ Thu Hà nói.
Về dinh dưỡng, bác sĩ Phương Uyên khuyên nên ưu tiên rau xanh, trái cây tươi, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, cá, thịt nạc, sữa ít béo cùng các chất béo tốt từ dầu ô liu, các loại hạt.
Uống đủ nước mỗi ngày cũng rất quan trọng. Đối với người trưởng thành không có chống chỉ định, việc uống cà phê không đường với lượng vừa phải cũng được nhiều nghiên cứu ghi nhận có liên quan đến giảm nguy cơ xơ gan và ung thư gan.
Theo Hãng tin AFP, ngày 11-5 (giờ địa phương), tàu du lịch MV Hondius từng chở hành khách nhiễm bệnh do vi rút Hanta đã rời cảng Granadilla de Abona trên đảo Tenerife (quần đảo Canary, Tây Ban Nha), hướng về Hà Lan.
Công ty vận hành Oceanwide Expeditions cho biết tàu dự kiến cập cảng Rotterdam vào tối 17-5. Hiện trên tàu còn 25 thủy thủ, hai nhân viên y tế và thi thể một hành khách người Đức tử vong trong hành trình.
Tàu rời cảng lúc 19h sau khi toàn bộ 125 hành khách và thủy thủ mang 23 quốc tịch đã được sơ tán, hồi hương hoặc đang trên đường về nước.
Trước đó, ngày 10-5, một chiến dịch sơ tán phức tạp đã đưa 94 người mang 19 quốc tịch rời con tàu treo cờ Hà Lan. Do thời tiết xấu, tàu được phép cập cảng thay vì thả neo ngoài khơi như quy định ban đầu.
Trên hải trình từ Argentina đến Tây Ban Nha, tàu MV Hondius ghi nhận ba người tử vong sau khi phát hiện loại vi rút hiếm gặp này trên tàu - vốn thường lây qua các loài gặm nhấm.
Sau khi tàu về đến đất liền, một số hành khách tiếp tục có kết quả xét nghiệm dương tính với vi rút Hanta.
Bộ trưởng Y tế Pháp Stephanie Rist cho biết một phụ nữ Pháp hồi hương đang được cách ly tại Paris đã có triệu chứng vào tối 10-5 và xét nghiệm dương tính.
Một hành khách Tây Ban Nha cũng có kết quả tương tự, trong khi 13 người Tây Ban Nha còn lại cho kết quả âm tính.
Tính đến nay, theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và giới chức y tế các nước, đã có bảy ca được xác nhận và một ca "nghi ngờ", liên quan công dân của sáu quốc gia.
Sự kiện này làm dấy lên lo ngại y tế toàn cầu. Dù chưa có vắc xin hay phương pháp điều trị đặc hiệu, giới chức y tế thế giới khẳng định nguy cơ lây lan trong cộng đồng là thấp và bác bỏ những so sánh với đại dịch COVID-19.
Tổng giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus dự kiến gặp Thủ tướng Tây Ban Nha tại Madrid ngày 12-5, trấn an rằng các hành khách "đang được chăm sóc tốt" và nhấn mạnh "đây không phải là một COVID nữa".
Bộ trưởng Y tế Tây Ban Nha Monica Garcia Gomez cũng tuyên bố ngắn gọn tại cảng Granadilla de Abona, Tenerife: "Nhiệm vụ đã hoàn thành".
Tàu MV Hondius rời Argentina - nơi vi rút Hanta là bệnh đặc hữu - hôm 1-4 để vượt Đại Tây Dương sang Cabo Verde.
WHO nhận định ca nhiễm đầu tiên đã xảy ra trước hành trình, sau đó vi rút lây từ người sang người trên tàu. Tuy nhiên giới chức y tế Argentina nghi ngờ ổ dịch có thực sự khởi phát tại Ushuaia hay không, dựa trên thời gian ủ bệnh kéo dài nhiều tuần và một số yếu tố khác.
Ngồi lâu có thể ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản nam giới, nhưng không đồng nghĩa cứ ngồi nhiều là tinh trùng yếu hay vô sinh. Khả năng sinh sản còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như cân nặng, mức độ vận động, giấc ngủ, stress, bệnh lý vùng bìu và tình trạng sức khỏe tổng thể.
Ngồi nhiều khiến cơ thể ít vận động, tăng áp lực lên vùng đáy chậu, có thể làm xuất hiện cảm giác nặng bìu, đau âm ỉ tầng sinh môn hoặc khó chịu vùng chậu ở một số người.
Một yếu tố đáng lưu ý là nhiệt độ vùng bìu. Tinh hoàn cần môi trường mát hơn thân nhiệt để sản xuất tinh trùng tối ưu. Việc ngồi lâu, mặc quần quá bó, đặt laptop lên đùi, lái xe đường dài hoặc sử dụng ghế sưởi có thể làm tăng nhiệt vùng bìu. Nghiên cứu đăng trên Human Reproduction cho thấy sử dụng laptop trên đùi làm tăng đáng kể nhiệt độ bìu do nhiệt từ máy và tư thế khép đùi khi ngồi.
Tuy nhiên, không nên hiểu rằng chỉ ngồi nhiều vài ngày là chất lượng tinh trùng suy giảm ngay. Quá trình sinh tinh kéo dài khoảng 2-3 tháng, nên ảnh hưởng của lối sống thường tích lũy theo thời gian và kết hợp với nhiều yếu tố khác.
Chất lượng tinh trùng không chỉ phụ thuộc vào thời gian ngồi mà còn chịu tác động của tuổi tác, dinh dưỡng, béo phì, hút thuốc, rượu bia, thiếu ngủ, căng thẳng, nội tiết và các bệnh lý như giãn tĩnh mạch thừng tinh.
Các nghiên cứu gần đây ghi nhận lối sống ít vận động có thể liên quan đến sức khỏe sinh sản nam giới, song mối liên hệ giữa thời gian ngồi và chất lượng tinh dịch chưa hoàn toàn thống nhất. Vì vậy, ngồi lâu không phải là "bản án" đối với khả năng sinh sản, nhưng là một yếu tố nguy cơ cần điều chỉnh, nhất là khi đi kèm ít vận động, thừa cân hoặc bệnh lý vùng bìu.
Nam giới nên đi khám nam khoa nếu có nặng bìu kéo dài, đau tinh hoàn, đau vùng chậu trên ba tháng, sờ thấy búi tĩnh mạch vùng bìu, tinh hoàn nhỏ, rối loạn cương, giảm ham muốn, tinh dịch bất thường hoặc vợ chồng quan hệ đều đặn trên một năm chưa có thai. Nếu người vợ từ 35 tuổi trở lên, nên khám sau 6 tháng chưa có thai.
Thực tế, tôi từng khám cho một nam giới 37 tuổi làm công nghệ, ngồi 8-10 tiếng mỗi ngày, ít vận động và thường nặng bìu cuối ngày. Hai vợ chồng thả thai gần một năm chưa có con. Kết quả cho thấy bệnh nhân thừa cân, giảm nhẹ độ di động của tinh trùng và có giãn tĩnh mạch thừng tinh trái mức độ nhẹ đến vừa. Trong trường hợp này, ngồi lâu không phải nguyên nhân duy nhất, nhưng là yếu tố lối sống cần điều chỉnh cùng với cân nặng, vận động, giấc ngủ và điều trị bệnh lý đi kèm.
Để giảm tác hại của việc ngồi nhiều, nên đứng dậy vận động 3-5 phút sau mỗi 45-60 phút làm việc, đi bộ hoặc giãn cơ vùng hông và lưng, tránh đặt laptop lên đùi, không mặc quần quá bó, ngủ đủ giấc, hạn chế rượu bia và không hút thuốc. Không nên tự ý sử dụng testosterone, thuốc hay thực phẩm chức năng với mục đích "tăng tinh trùng" khi chưa được bác sĩ đánh giá.
Tóm lại, ngồi 6-8 tiếng mỗi ngày có thể góp phần làm tăng nhiệt vùng bìu, ảnh hưởng tuần hoàn vùng chậu và gây khó chịu ở cơ quan sinh dục, nhưng không phải nguyên nhân trực tiếp khiến tinh trùng yếu hay vô sinh. Điều quan trọng là duy trì lối sống lành mạnh, vận động thường xuyên và đi khám khi có triệu chứng hoặc chậm có con.
Theo thiếu tá - bác sĩ Nguyễn Thanh Bình, Khoa Tim mạch, Bệnh viện Quân y 175 (TP.HCM), khi cơ thể bị nóng và mất nước, lượng nước trong máu giảm làm đường huyết bị “cô đặc” hơn nên chỉ số đường máu tăng lên. Ngoài ra, stress nhiệt cũng kích thích cơ thể tiết các hormone như cortisol và adrenaline. Đây là các hormone làm tăng đường huyết tự nhiên.
“Một số bệnh nhân mùa nóng còn ngủ kém, ăn uống thất thường, ít vận động ngoài trời, dùng nhiều nước ngọt, trà sữa hoặc trái cây lạnh. Những yếu tố này đều khiến đường huyết dao động mạnh hơn”, bác sĩ Thanh Bình cho hay.
Theo bác sĩ Thanh Bình, thời tiết nắng nóng, nếu không được bổ sung nước thường xuyên, cơ thể dễ mất nước; lúc này, thể tích máu giảm nhưng lượng đường trong máu không giảm tương ứng, làm nồng độ đường huyết tăng cao hơn. Ngược lại, khi đường huyết tăng, cơ thể sẽ tiểu nhiều để đào thải bớt đường ra ngoài, từ đó làm tình trạng mất nước càng nghiêm trọng hơn.
Đây là một “vòng xoắn” nguy hiểm: Mất nước làm tăng đường huyết, còn đường huyết tăng lại khiến cơ thể mất nước nhiều hơn. Nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời, người bệnh có thể gặp các biến chứng nặng như tăng áp lực thẩm thấu máu hoặc nhiễm toan ceton, đặc biệt ở người lớn tuổi.
Bác sĩ Bình cho biết, cần chú ý và phân biệt các dấu hiệu cho thấy người bệnh đang tăng đường huyết do mất nước chứ không hẳn do chế độ ăn uống, gồm:
Ở người lớn tuổi, dấu hiệu mất nước đôi khi kín đáo hơn, chỉ biểu hiện bằng mệt, lừ đừ hoặc lú lẫn nhẹ.
Từ đó, bác sĩ Bình khuyên người bệnh tiểu đường nên uống nước đều trong ngày, không đợi khát; ưu tiên nước lọc, hạn chế nước ngọt, trà sữa, nước tăng lực; nếu đổ mồ hôi nhiều có thể bổ sung điện giải nhưng cần tránh loại quá nhiều đường.
Ngoài ra, mọi người cần theo dõi đường huyết thường xuyên hơn trong các đợt nắng nóng; bảo quản insulin đúng nhiệt độ, tránh để ngoài trời nóng vì thuốc có thể giảm hiệu quả và chú ý không tập thể dục ngoài trời vào giờ nắng gắt.
“Người bệnh nên đi khám sớm nếu xuất hiện các dấu hiệu như đường huyết tăng cao kéo dài dù chế độ ăn không thay đổi, khát nước và tiểu nhiều liên tục, cơ thể mệt lả, buồn nôn, sụt cân nhanh, khó thở hoặc có biểu hiện lơ mơ, lú lẫn. Đặc biệt, ở người lớn tuổi hoặc có sẵn bệnh tim mạch, tình trạng mất nước kèm tăng đường huyết có thể làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ hoặc suy thận cấp nếu không được xử trí kịp thời”, bác sĩ Thanh Bình lưu ý.
