Từng có diện tích khoảng 232 ha, vùng chè Biển Hồ (xã Biển Hồ, Gia Lai), được xem là một trong những biểu tượng của phố núi Pleiku, gắn với lịch sử, văn hóa và cảnh quan đặc trưng của địa phương.
Nhưng sau nhiều năm chuyển đổi cơ cấu cây trồng, phần lớn diện tích chè được thay thế bằng cà phê. Hiện còn hơn 62,7 ha chè nằm cạnh hàng thông cổ thụ, chùa Bửu Minh và hồ Ya Lũ, tạo nên quần thể cảnh quan đặc sắc của Gia Lai.
Những năm gần đây, nhiều diện tích chè đã già cỗi, năng suất giảm, xuất hiện tình trạng cây chết khô hoặc sinh trưởng kém. Trong khi đó, hiệu quả kinh tế từ cây chè ngày càng giảm khiến các hộ nhận khoán lo lắng về thu nhập và tương lai của một trong những vùng nguyên liệu, cảnh quan của địa phương.
Bà Nguyễn Thị Bích, hộ nhận khoán tại thôn Nghĩa Hưng 1, cho biết gia đình đang chăm sóc khoảng 2,7 sào chè (tương đương 0,135 ha). Theo bà, việc đốn chè chậm (trong kỹ thuật ngành chè, việc đốn chè thường phải được thực hiện từ cuối tháng 12 hoặc đầu tháng 1-PV) kết hợp với thời điểm tưới nước muộn khiến gần 15% diện tích bị chết.
Cách đó không xa, ông Phan Cao Thắng đang quản lý khoảng 1,5 ha chè gần khu vực chùa Bửu Minh và tuyến đường hành lang kinh tế phía đông. Ông cho biết hơn 20% diện tích chè của gia đình đã chết hoặc phát triển kém.
Còn gia đình ông Phan Văn Phú đã có 3 thế hệ gắn bó với vùng chè Biển Hồ, bản thân ông có hơn 60 năm trồng chè. Theo ông, khó khăn hiện nay không chỉ năng suất mà còn ở hiệu quả kinh tế. Đợt thu hoạch gần đây, hơn 1,4 ha chè của gia đình chỉ bán được khoảng 600.000 đồng, trong khi tiền thuê 4 lao động hái chè lên tới 800.000 đồng.
Theo thống kê, hơn 62,7 ha chè Biển Hồ hiện được giao khoán cho 113 hộ dân chăm sóc. Tuy nhiên, trong bối cảnh sản xuất gặp nhiều khó khăn, thị trường tiêu thụ thu hẹp và hiệu quả kinh tế giảm sút, nguồn thu từ cây chè ngày càng trở nên bấp bênh.
Cuối năm 2025, các hộ nhận khoán bất ngờ nhận được thông báo của Công ty CP chè Biển Hồ về việc ngừng thu mua chè búp tươi từ năm 2026.
Theo văn bản, công ty cho các hộ tiếp tục sử dụng vườn chè để sản xuất và không thu các khoản phí, nghĩa vụ cũng như tiền thuê đất đối với diện tích chè trong năm 2026. Người dân phải tự bỏ công chăm sóc, bảo đảm chất lượng vườn cây, đồng thời giữ nguyên hiện trạng cho đến khi có thông báo mới từ doanh nghiệp.
Công ty yêu cầu các hộ không được đào xới, làm chết cây chè hoặc trồng xen các loại cây khác trong diện tích nhận khoán. Đáng chú ý, toàn bộ sản lượng chè búp tươi thu hoạch trong năm 2026 sẽ do các hộ tự tìm đầu ra và chịu trách nhiệm tiêu thụ.
Thông báo này khiến nhiều người dân lo lắng bởi trong nhiều năm qua, việc thu mua sản phẩm luôn do doanh nghiệp này đảm nhận. Ông Phan Văn Phú cho biết do chờ đợi hướng giải quyết từ các cơ quan chức năng và doanh nghiệp nên nhiều hộ dân đốn chè muộn hơn so với mọi năm. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến thời gian sinh trưởng và thu hoạch của cây chè.
"Nếu như trước đây mỗi năm một vườn chè có thể cho thu hoạch 5 - 6 lứa thì năm nay sản lượng dự báo sẽ giảm đáng kể", ông Phú nói.
Không chỉ người dân gặp khó, doanh nghiệp cũng cho rằng việc duy trì vùng nguyên liệu hiện nay đang tạo áp lực lớn. Trao đổi với báo chí, ông Nguyễn Văn Quản, Tổng giám đốc Công ty CP chè Biển Hồ, cho biết phần lớn diện tích chè hiện nay đã già cỗi trong khi hiệu quả kinh tế không cao.
Theo ông, doanh nghiệp vẫn phải duy trì nhà máy, nhân công sơ chế và bộ máy vận hành để phục vụ vùng nguyên liệu. Tuy nhiên, hiệu quả sản xuất kinh doanh chưa tương xứng với chi phí bỏ ra. Do đó, công ty đã kiến nghị tỉnh Gia Lai nghiên cứu các cơ chế hỗ trợ như bù lỗ, miễn giảm tiền thuê đất hoặc hỗ trợ người dân nhận khoán nhằm duy trì diện tích chè phục vụ phát triển du lịch.
Trước những khó khăn kéo dài, các hộ nhận khoán đã gửi đơn kiến nghị đến các cơ quan chức năng của tỉnh Gia Lai. Trong đơn, người dân cho biết cây chè không chỉ là nguồn thu nhập mà còn là sinh kế gắn bó qua nhiều thế hệ. Việc duy trì vùng chè vì thế không đơn thuần là câu chuyện kinh tế mà còn liên quan đến việc bảo tồn một phần bản sắc của địa phương.
Theo nội dung kiến nghị, sau khi người dân phản ứng trước thông báo ngừng thu mua chè búp tươi, ngày 5.1.2026 doanh nghiệp tiếp tục ban hành phương án thu mua mới. Tuy nhiên, mức giá thu mua giảm mạnh so với trước đây.
Cụ thể, giá chè loại B giảm từ 6.200 đồng/kg xuống còn 3.500 đồng/kg; chè loại C giảm từ 4.100 đồng/kg xuống còn 2.000 đồng/kg; riêng chè loại D không được thu mua. Người dân cho rằng mức giá này không đủ bù đắp chi phí sản xuất và thu hái, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng duy trì vườn chè lâu dài.
Ngày 9.1, Công ty CP chè Biển Hồ tổ chức cuộc họp với các hộ nhận khoán. Tại đây, doanh nghiệp cho biết sẽ tìm kiếm đối tác thứ ba để hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm nhưng chưa đưa ra cam kết cụ thể về giá thu mua cũng như sản lượng tiêu thụ.
Liên quan đến thông tin về một số gốc chè bị đào trộm, bị chết, kém phát triển, UBND tỉnh Gia Lai đã chỉ đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với UBND xã Biển Hồ và đại diện Công ty CP chè Biển Hồ kiểm tra thực tế.
Theo biên bản kiểm tra, khu vực này hiện có hơn 62,7 ha chè được trồng trong giai đoạn từ năm 1978 đến năm 2014. Báo cáo của địa phương cho rằng phần lớn diện tích chè vẫn sinh trưởng bình thường, không có hiện tượng khô héo, xơ xác, chết khô…
Tuy nhiên, ghi nhận thực tế của PV Thanh Niên, vẫn xuất hiện những diện tích chè chết khô hoặc phát triển kém. Sự khác biệt giữa kết quả kiểm tra và phản ánh của người dân tiếp tục làm dấy lên những lo ngại về tương lai của vùng chè thắng cảnh.
Trước thực trạng trên, tháng 4 vừa qua, Phó chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai Dương Mah Tiệp đã chủ trì cuộc họp với các sở, ngành liên quan để bàn giải pháp đối với vùng chè Biển Hồ. Tại cuộc họp, lãnh đạo tỉnh thống nhất giữ nguyên hiện trạng hơn 62,7 ha chè gắn với hàng thông trăm tuổi, chùa Bửu Minh và hồ Ya Lũ. Đây được xác định là không gian cảnh quan đặc trưng, đồng thời nằm trong phạm vi nghiên cứu quy hoạch chung Khu du lịch Biển Hồ - Chư Đang Ya đến năm 2050.
Tỉnh Gia Lai cũng yêu cầu các đơn vị liên quan đánh giá đầy đủ hiệu quả sản xuất và đời sống của các hộ nhận khoán để nghiên cứu cơ chế hỗ trợ phù hợp. Đồng thời, Công ty CP chè Biển Hồ tiếp tục thu mua toàn bộ chè búp tươi đạt tiêu chuẩn của các hộ nhận khoán.
Tuy nhiên, nhiều khó khăn vẫn đang đặt ra. Người dân cho rằng nếu không có giải pháp kịp thời và hiệu quả, vùng chè Biển Hồ cùng đời sống của các hộ trồng chè sẽ tiếp tục chịu nhiều tác động, đồng thời ảnh hưởng đến cảnh quan địa phương.
Tin Gốc: Thanh Niên
