Từ luận văn tốt nghiệp của sinh viên Trường ĐH Bách khoa (ĐH Quốc gia TP.HCM), một nghiên cứu về kỹ thuật mới giúp AI trả lời câu hỏi trắc nghiệm ổn định hơn được đăng trên tạp chí quốc tế Q1.
Khởi nguồn từ một luận văn tốt nghiệp đại học, công trình nghiên cứu của thầy trò khoa khoa học và kỹ thuật máy tính của trường này đã được công bố trên tạp chí quốc tế hàng đầu về trí tuệ nhân tạo (AI) trong giáo dục sau khi trải qua nhiều vòng phản biện.
Bài báo Enhancing Large Language Model Performance for Automatic Zero-Shot Multiple-Choice Question Answering via Single-Token Logit Prompting của nhóm tác giả từ Việt Nam đã được công bố trên tạp chí Computers and Education: Artificial Intelligence.
Đây là tạp chí mở thuộc Nhà xuất bản Elsevier, hiện xếp hạng Q1, đứng đầu lĩnh vực giáo dục (Education), hạng 4 trong lĩnh vực khoa học máy tính ứng dụng (Computer Science Applications) và hạng 5 lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI- Artificial Intelligence), theo SCImago.
Nhóm tác giả gồm Đặng Phú Quốc – cựu sinh viên Trường ĐH Bách khoa (đồng tác giả chính), Trần Trương Tuấn Phát – giảng viên Trường ĐH Bách khoa (đồng tác giả chính), TS Vũ Đức Lý (giảng viên Trường ĐH Quốc tế Miền Đông), Nguyễn Song Thiên Long và Võ Thị Như Quỳnh cùng là sinh viên năm thứ ba Trường ĐH Bách khoa, được PGS.TS Quản Thành Thơ – Trưởng khoa khoa học và kỹ thuật máy tính Trường ĐH Bách khoa (ĐH Quốc gia TP.HCM) hướng dẫn.
Công trình tập trung vào đề xuất kỹ thuật viết lời nhắc (prompting) mới mang tên Single-Token Logit (STL) nhằm nâng cao độ chính xác và tính ổn định của các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) khi tự động trả lời câu hỏi trắc nghiệm (MCQ). Tác giả Đặng Phú Quốc cho biết nghiên cứu xuất phát từ luận văn tốt nghiệp đại học của anh.
“Ban đầu mình chỉ đặt mục tiêu giải quyết tốt một bài toán chuyên môn về mô hình ngôn ngữ lớn, chứ không kỳ vọng sẽ được công bố trên tạp chí thứ hạng cao. Sau khoảng 28 tháng kể từ khi bắt tay nghiên cứu, đến tháng 3-2026 công trình đã được đăng trên tạp chí Computers and Education: Artificial Intelligence”, anh Quốc chia sẻ.
Thông tin thêm, anh Trần Trương Tuấn Phát cho hay nhóm đã trải qua nhiều vòng phản biện kín hai chiều. Mỗi vòng đều yêu cầu những cải tiến đáng kể như bổ sung thí nghiệm, làm rõ cách diễn giải, củng cố định hướng nghiên cứu và tái cấu trúc bản thảo.
Việc lựa chọn nơi nộp bài được nhóm thực hiện theo gợi ý của Nhà xuất bản Elsevier. Chỉ sau khi được chấp nhận, nhóm mới có thông tin đây là tạp chí đứng đầu thế giới trong lĩnh vực giáo dục (Education). “Đó là kết quả đặc biệt mà chính nhóm tác giả cũng không ngờ tới”, PGS.TS Quản Thành Thơ nói thêm.
Từ thực tế nghiên cứu, nhóm nhận thấy hiện tượng gọi là giới hạn Multiple-Choice Symbol Binding (MCSB) làm giảm đáng kể độ tin cậy của LLM, nhất là khi ứng dụng vào chấm bài hay xây dựng ngân hàng câu hỏi của lĩnh vực giáo dục. Vì thế, nhóm đề xuất kỹ thuật Single-Token Logit (STL).
Thay vì đưa toàn bộ đáp án và yêu cầu mô hình chọn A – B – C – D như thông thường, STL tách từng đáp án riêng biệt và yêu cầu mô hình đánh giá theo dạng đúng – sai cho từng lựa chọn.
Hệ thống lần lượt hỏi “Đáp án này có đúng không?” và sử dụng xác suất của token “yes” để đánh giá mức độ phù hợp. “Cơ chế này giúp mô hình xác minh từng lựa chọn một cách độc lập, không bị chi phối bởi vị trí hay nhãn đáp án, khắc phục trực tiếp hạn chế của giới hạn MCSB”, anh Phát nói về ưu điểm của nghiên cứu.
Nghiên cứu còn tích hợp kỹ thuật Retrieval-Augmented Generation (RAG) cho phép mô hình truy xuất kiến thức bên ngoài khi cần, giúp tăng độ chính xác theo ngữ cảnh cũng như kiểm tra độ ổn định của giải pháp trong các điều kiện khác nhau.
Khi thử nghiệm trên ba bộ dữ liệu khoa học chuẩn gồm ARC, OpenBookQA và SciQ, STL cho kết quả ngang bằng hoặc vượt trội so với nhiều phương pháp phổ biến với mức cải thiện lên tới 11 điểm phần trăm trong một số cấu hình, đồng thời giảm đáng kể chi phí tính toán.
Về tiềm năng ứng dụng, kỹ thuật STL có thể hỗ trợ giáo viên rà soát đề thi, tự động gợi ý đáp án cho câu hỏi chưa có lời giải, hỗ trợ chấm bài và phát triển các hệ thống học tập thông minh có khả năng giải thích kết quả đánh giá.
Theo PGS.TS Quản Thành Thơ, công bố không chỉ đóng góp xuất sắc về mặt giá trị học thuật đối với các nghiên cứu trong lĩnh vực LLM mà còn cho thấy việc nâng cao độ tin cậy của AI không nhất thiết phải đến từ mô hình lớn hơn hay kiến trúc phức tạp. “Đôi khi chỉ một thay đổi nhỏ trong cách thiết kế lời nhắc (prompt) cũng có thể tạo ra khác biệt lớn trong ứng dụng thực tế”, ông Thơ nhận định.
Ngày 10.5, tại tại Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia (Hà Nội) đã diễn ra vòng chung kết cuộc thi Vô địch quốc gia STEM, AI và Robotics (VSAR) năm học 2025 - 2026.
Cuộc thi do Báo Tiền Phong, Hội đồng Đội Trung ương, Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia và Đại học Bách khoa Hà Nội tổ chức, dưới sự chỉ đạo của Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh. Cuộc thi hướng tới xây dựng một sân chơi học thuật, sáng tạo và công nghệ quy mô quốc gia dành cho học sinh các cấp.
Các đội thi đã cùng nhau giải quyết những bài toán hóc búa thông qua việc lập trình và vận hành robot thực hiện nhiệm vụ: khai thác nguồn năng lượng sạch, tối ưu hóa mạng lưới điện thông minh và quản lý tài nguyên bền vững. VSAR không chỉ là một đấu trường công nghệ, mà còn là khởi đầu cho hành trình định hình một thế giới xanh và đầy triển vọng của thế hệ trẻ.
5 giải nhất nội dung Robotics và Tên lửa nước đã được trao cho các đội thi, trong đó Trường tiểu học Thanh Xuân Nam (Hà Nội) nhất bảng A, Trường tiểu học và THCS Yên Vượng (Lạng Sơn) nhất bảng B, nhóm học sinh Trường THPT Đoàn Thị Điểm và THPT chuyên Khoa học tự nhiên (ĐH Quốc gia Hà Nội) nhất bảng C, Trường phổ thông dân tộc nội trú (Hà Nội) nhất bảng D và E.
Mỗi đội đạt giải nhất được nhận bảng danh vị, cúp, bằng khen của Hội Đồng đội T.Ư, phần thưởng tiền mặt 5 triệu đồng, một bộ robotics trị giá gần 5 triệu đồng cùng túi quà gồm sách, vở, sổ, bút… Các thành viên trong đội cũng được trao huy chương vàng.
Ngoài các giải nhất, nhì, ba và giải khuyến khích, ban tổ chức còn trao thưởng đối với các giải: tinh thần thể thao, truyền cảm hứng, sáng tạo và giải thiết kế.
Nhà báo Phùng Công Sưởng, Tổng biên tập Báo Tiền Phong, Trưởng ban tổ chức cuộc thi, cho biết tại vòng chung kết năm nay, chủ đề "năng lượng cho tương lai" đã được tất cả thí sinh từ 29 tỉnh, thành phố trên toàn quốc thể hiện bằng những hình ảnh rất đẹp và đầy cảm hứng.
Đáng chú ý, cuộc thi ghi nhận sự tham gia rộng khắp của học sinh từ nhiều vùng miền, bao gồm cả khu vực vùng sâu, vùng xa, miền núi và các trường phổ thông dân tộc nội trú.
Với chủ đề "Năng lượng cho tương lai", cuộc thi năm nay không chỉ nói về năng lượng xanh, công nghệ bền vững hay những mô hình sáng tạo của thời đại mới.
Năng lượng ấy không chỉ thể hiện trong các mô hình điện gió, điện mặt trời, robot thông minh hay những giải pháp công nghệ sáng tạo mà còn hiện hữu trong ánh mắt say mê của học sinh, trong sự tận tụy của thầy cô, sự đồng hành lặng lẽ của phụ huynh...
"Sau cuộc thi này, ngọn lửa đam mê khoa học công nghệ sẽ tiếp tục được nuôi dưỡng trong mỗi em. Để từ những sân chơi như hôm nay, sẽ có thêm nhiều kỹ sư, nhà khoa học, nhà sáng chế và công dân số góp phần dựng xây đất nước trong kỷ nguyên mới", ông Sưởng bày tỏ.
Bộ GD-ĐT vừa ban hành Kế hoạch tổ chức xét tặng Giải thưởng Công trình toán học xuất sắc năm 2026 thuộc Chương trình trọng điểm quốc gia phát triển toán học giai đoạn 2021 đến 2030.
Giải thưởng này dành cho giảng viên, nghiên cứu viên, giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục trong các cơ sở giáo dục ĐH, các trường CĐ sư phạm và các cơ sở giáo dục của hệ thống giáo dục quốc dân có công trình toán học xuất sắc thuộc lĩnh vực toán học và thống kê đã được công bố trên các tạp chí khoa học quốc tế có uy tín.
Theo đó, mỗi công trình do một tác giả là nhà khoa học đang làm việc trong các cơ sở giáo dục tại Việt Nam đăng ký. Mỗi tác giả được đăng ký một công trình xuất sắc để tham gia xét tặng giải thưởng.
Công trình đăng ký tham gia xét tặng giải thưởng phải được công bố ít nhất một năm và không quá 4 năm tính từ thời điểm có thư chấp nhận đăng bài đến thời điểm nộp hồ sơ đăng ký tham gia xét tặng giải thưởng. Thời gian công bố công trình từ ngày 1.7.2022 đến hết ngày 30.6.2025.
Giải thưởng trao tối đa 10 giải nhất (80 triệu đồng/giải), 20 giải nhì (60 triệu đồng/giải), 30 giải ba (40 triệu đồng/giải). Như vậy tổng trị giá giải thưởng là 3,2 tỉ đồng.
Thời gian ứng viên nộp hồ sơ từ ngày 1.6 đến hết ngày 30.6. Việc tổ chức lễ tổng kết và trao giải thưởng sẽ hoàn thành trước ngày 31.12.
Được biết, Giải thưởng Công trình toán học xuất sắc được tổ chức 3 năm một lần nhằm khuyến khích các nhà khoa học đẩy mạnh công tác nghiên cứu hướng tới chất lượng cao và có nhiều công trình xuất sắc được công bố trên các tạp chí quốc tế uy tín; góp phần phát triển và nâng cao vị thế của toán học Việt Nam trong khu vực và trên thế giới.
Công trình tham gia xét tặng giải thưởng được đánh giá qua 2 vòng sơ khảo và chung khảo. Viện Nghiên cứu cao cấp về toán sẽ tổ chức đánh giá, xét chọn vòng sơ khảo, Bộ trưởng Bộ GD-ĐT quyết định thành lập Hội đồng vòng chung khảo.
Hội đồng giải thưởng sẽ đánh giá điểm trên 2 tiêu chí. Một là giá trị về khoa học/công nghệ: bổ sung được tri thức hoặc có những phát hiện khoa học mới đưa đến nhận thức, cách tiếp cận mới trong khoa học hoặc có khả năng ứng dụng cao; có khả năng phát triển, mở ra những hướng nghiên cứu mới và được cộng đồng khoa học quan tâm.
Hai là chất lượng công bố (công trình được đăng trên các tạp chí quốc tế có uy tín cao trong lĩnh vực hoặc chuyên ngành thuộc danh mục tạp chí Web of Science (WoS) và được xếp hạng Q1 hoặc được xếp hạng Q2).
Tại hội thảo "Đào tạo, trọng dụng tài năng trong bối cảnh mới" diễn ra tại Trường đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội sáng 8-4, các chuyên gia đã chỉ ra nhiều điểm nghẽn trong việc trọng dụng, thu hút nhân tài.
Chia sẻ tại hội thảo, ông Nguyễn Tiến Thảo - Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học, Bộ Giáo dục và Đào tạo - cho biết nhìn lại thời gian qua, hệ thống giáo dục đại học Việt Nam đã có những chuyển biến về quy mô đào tạo các ngành STEM, đóng góp trực tiếp cho các ngành công nghệ kỹ thuật, công nghệ then chốt.
Trong đó, năm 2022, toàn hệ thống tuyển sinh được hơn 177.000 sinh viên, thì đến năm 2024 con số này đã tăng lên gần 200.000. Một số lĩnh vực chiến lược như vi mạch bán dẫn đã hình thành mạng lưới đào tạo rộng khắp cả nước, đã có tới 150 cơ sở giáo dục đại học tham gia đào tạo khối ngành này, 166 cơ sở đào tạo các ngành liên quan; tuyển sinh được hơn 18,4 nghìn sinh viên nhập học.
Tuy nhiên, ông Thảo cho rằng cũng cần thẳng thắn nhìn nhận các chính sách chưa được triển khai đồng bộ. Chương trình tài năng vẫn còn là thuật ngữ xa xỉ. Nhân tài ở đâu đó chứ không hiện hữu quanh ta. Tính xấu của người Việt phần nào làm ảnh hưởng đến việc trọng dụng và sử dụng nhân tài. Chính sách phát hiện và bồi dưỡng nhân tài còn thiếu động lực và chưa liên tục, chưa hiệu quả.
Bên cạnh đó, việc liên kết giữa đào tạo - nghiên cứu - sử dụng còn lỏng lẻo. Chính sách đãi ngộ, môi trường làm việc và cơ hội phát triển chưa đủ sức cạnh tranh trong bối cảnh toàn cầu hóa nhân lực chất lượng cao.
"Hiện tượng 'chảy máu chất xám' và lãng phí nhân tài vẫn còn hiện hữu. Chúng ta cần có những nhà khoa học hàng đầu dẫn dắt các ngành công nghệ lõi, công nghệ mới nổi, năng lượng tái tạo...", ông Thảo nói.
GS David Trần - Đại học Massachusetts (Boston, Mỹ), đồng thời phụ trách chương trình Blockchain tại Viện Nghiên cứu cao cấp về toán, đã có gần 30 năm làm việc tại Mỹ. Khoảng 5 năm trở lại đây, ông bắt đầu trở về Việt Nam nhiều hơn để tham gia giảng dạy, kết nối học thuật và đóng góp vào các chương trình phát triển khoa học - công nghệ trong nước.
Ông chia sẻ các trường đại học tại Mỹ nhìn việc tuyển dụng giáo sư như một khoản đầu tư mạo hiểm, họ không áp KPI cứng nhắc, không tạo sức ép hành chính nặng nề, mà đặt niềm tin vào danh dự học thuật và năng lực tự thân của nhà khoa học.
Cụ thể, với bản thân ông David Trần tại Mỹ, ngoài mức lương cao so với mặt bằng chung, chỉ làm việc khoảng 9 tháng/năm (nghỉ 3 tháng hè). Một học kỳ ông chỉ giảng dạy 2 lớp. Mỗi lớp chỉ đứng giảng 2 buổi/tuần, mỗi buổi 1 giờ 15 phút, tổng thời gian đứng lớp 2 lớp là 5 tiếng/tuần. Thời gian còn lại dành cho nghiên cứu.
"Khi nghiên cứu tôi có thể ngồi tại quán cà phê, đi đến một bãi biển để giải một bài toán...", ông David Trần nói về cơ chế mở tại Mỹ.
Từ trải nghiệm của bản thân, ông David Trần cho rằng để thu hút và giữ chân nhân tài khoa học ngoài chuyện thu nhập, cần tạo ra một môi trường, không gian cởi mở và được trao niềm tin, cơ hội.
Theo ông, cần coi việc đầu tư cho các nhà khoa học là một trong những khoản đầu tư chiến lược cho tương lai quốc gia. Có thể không phải ai cũng đạt kỳ vọng, nhưng chỉ cần một vài người tạo ra những đóng góp đủ lớn để đưa Việt Nam ghi dấu trên bản đồ khoa học thế giới, đó đã là thành công rất đáng giá.
Tương tự, ThS Tân Anh - phụ trách Ban Phát triển nguồn nhân lực, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia, Bộ Tài chính - cho rằng trong bối cảnh hiện nay, Việt Nam cần trở thành một quốc gia thực sự tạo cơ hội cho người tài.
Cơ hội không chỉ là tuyển dụng trả lương cao, mà quan trọng hơn là tạo ra một môi trường để nhân tài được phát huy tối đa năng lực, được trao quyền dẫn dắt và tham gia giải quyết những bài toán lớn của đất nước.
Bà Tân Anh cho rằng không nhất thiết nhân tài phải trở về hoàn toàn mới có thể cống hiến. Việt Nam hoàn toàn có thể tận dụng nguồn lực trí tuệ của người Việt toàn cầu thông qua nhiều hình thức linh hoạt như làm việc bán thời gian, hợp tác theo dự án hoặc tham gia tư vấn chuyên môn.
Theo bà Tân Anh, hiện nay Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia, Bộ Tài chính đang tích cực kết nối với mạng lưới chuyên gia người Việt trên khắp thế giới, đồng thời chia sẻ các bài toán, thách thức trong nước để mời gọi cộng đồng trí thức cùng tham gia tháo gỡ. Theo bà, đây vừa là thách thức, vừa là một hướng đi cần thiết để phát huy tối đa nguồn lực nhân tài cho sự phát triển của đất nước.
