Áp lực công việc, kỳ vọng xã hội hay thiếu điểm tựa tâm lý đang khiến nhiều người trẻ rơi vào trạng thái kiệt sức, stress kéo dài. Thế nhưng thay vì tìm đến sự trợ giúp chăm sóc sức khỏe tâm thần, không ít người trẻ loay hoay với những cách tự “chữa lành”.
Người trẻ cần chăm sóc sức khỏe tinh thần như thế nào cho tốt?
Sau gần một năm làm việc tại một công ty truyền thông, Linh (24 tuổi) quyết định nghỉ việc khi liên tục rơi vào trạng thái mất ngủ, lo âu vì áp lực deadline. Cô dành hai tháng đi du lịch, hạn chế tiếp xúc công việc với hy vọng “lấy lại năng lượng”.
Thế nhưng khi quay trở lại, cảm giác mệt mỏi vẫn không biến mất. Thậm chí cô gái trẻ còn lo lắng hơn về tài chính và tương lai khi phải loay hoay đi tìm việc mới. “Khi mới nghỉ việc, tôi thấy vô cùng thoải mái như đã trút bỏ được “gánh nặng”. Nhưng sau khi trở lại, đi xin việc tôi lại lo lắng bởi biết đâu tôi lại gặp công việc như trước đó”, Linh bộc bạch.
Không riêng Linh, nhiều người trẻ hiện nay đang lựa chọn “rút lui” như một cách tự cứu mình. Trang (25 tuổi), nhân viên ngân hàng, từng xin nghỉ phép năm ngày để “thở” sau áp lực doanh số. Nhưng khi trở lại, khối lượng công việc dồn lại khiến cô càng căng thẳng hơn. Thậm chí việc nghỉ phép quá nhiều khiến cô bị doanh nghiệp đánh giá thiếu trách nhiệm, ảnh hưởng đến sự phát triển công việc sau này.
Với những người trẻ, khi “chuyển giao” từ môi trường học tập sang môi trường làm việc không phải điều dễ dàng. Đặc biệt trong môi trường công sở, những nhân viên văn phòng trong mọi lĩnh vực đều phải chịu áp lực về tiến độ công việc, chỉ tiêu doanh số… khiến họ vừa chịu áp lực về thể chất vừa âm thầm tác động lên sức khỏe tâm thần.
Thế nhưng điều đáng lo ngại là không phải ai gặp vấn đề tâm lý cũng dễ nhận ra. Nhiều người cho rằng đó chỉ là cảm xúc nhất thời, công việc không phù hợp… và tự tìm cách “chữa lành”. Từ việc nghỉ phép, nghỉ việc, đi du lịch… đến tham gia những khóa học “chữa lành” mà trì hoãn việc tìm đến sự hỗ trợ của chuyên gia, chăm sóc sức khỏe tâm thần.
Thực tế tại nhiều doanh nghiệp hiện nay, các chương trình chăm sóc sức khỏe đối với nhân viên vẫn chủ yếu tập trung vào khám sức khỏe thể chất định kỳ theo quy định của Luật Lao động. Trong khi đó sức khỏe tâm thần gần như chưa được chú ý đúng mức.
Theo số liệu của Bộ Y tế, tỉ lệ mắc các bệnh rối loạn tâm thần phổ biến như trầm cảm, lo âu, rối loạn cảm xúc… tại nước ta chiếm gần 15% dân số nhưng phần lớn không được điều trị.
Theo bác sĩ Lê Công Thiện – Viện sức khỏe tâm thần Bệnh viện Bạch Mai, đa phần người lao động vẫn chú trọng đến sức khỏe thể chất hơn sức khỏe tâm thần. Trong khi đó áp lực công việc, học tập và cuộc sống đang khiến các vấn đề sức khỏe tâm thần gia tăng, đặc biệt ở người trẻ. “Nếu các vấn đề sức khỏe tâm thần không được quan tâm đúng mức sẽ ảnh hưởng đến chất lượng nguồn nhân lực và năng suất lao động, giảm khả năng tạo ra của cải vật chất cho xã hội”, bác sĩ Thiện chia sẻ.
Trước thực trạng đó, mới đây Bộ Y tế đã lấy ý kiến dự thảo thông tư quy định chi tiết một số điều của Luật Phòng bệnh. Trong đó, thông tư đề xuất đưa các yếu tố nguy cơ như áp lực học tập, áp lực công việc, stress kéo dài… vào diện giám sát nguy cơ rối loạn tâm thần. Dự thảo cũng đề xuất việc giám sát sẽ được triển khai theo hai hình thức chính gồm giám sát thường xuyên và điều tra định kỳ. Theo kế hoạch, cứ năm năm sẽ tổ chức các cuộc điều tra quy mô quốc gia và chuyên đề, điều tra chuyên đề định kỳ về sức khỏe tâm thần…
Hoạt động giám sát không chỉ diễn ra tại các cơ sở y tế mà còn thực hiện tại các cơ sở giáo dục như trường học và cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Giám sát tại nơi làm việc, khu công nghiệp và các cơ sở lao động tập trung nhằm phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe người lao động. Theo các chuyên gia, đây là bước đi cần thiết, đặc biệt trong bối cảnh áp lực công việc ngày càng tăng cao.
Để phòng ngừa các rối loạn tâm thần liên quan đến áp lực công việc, chuyên gia tâm lý Nguyễn Ngọc Hoàng – thành viên Hội Tâm lý học Việt Nam – cho rằng mỗi cá nhân không chỉ cần nhận diện sớm căng thẳng mà quan trọng hơn là phải chủ động điều chỉnh cách làm việc và lối sống hằng ngày.
Trước hết cần thiết lập ranh giới giữa công việc và đời sống cá nhân. Theo chuyên gia, nhiều người trẻ hiện nay rơi vào trạng thái “luôn trong giờ làm việc” do thói quen kiểm tra email, tin nhắn ngoài giờ. Điều này khiến não bộ không có thời gian phục hồi, dẫn đến căng thẳng kéo dài.
Việc đặt ra những nguyên tắc rõ ràng, như không xử lý công việc sau một khung giờ nhất định, tắt thông báo công việc khi nghỉ ngơi giúp tạo khoảng “ngắt kết nối” cần thiết để tái tạo năng lượng tinh thần.
Bên cạnh đó, người lao động cũng cần phân bổ thời gian hợp lý giữa làm việc và nghỉ ngơi. Làm việc liên tục trong thời gian dài không đồng nghĩa với hiệu quả cao, ngược lại còn làm suy giảm khả năng tập trung và tăng nguy cơ kiệt sức. Vì vậy nên chia nhỏ thời gian làm việc, xen kẽ các khoảng nghỉ ngắn để não bộ được “reset”, từ đó duy trì hiệu suất ổn định hơn.
Người lao động cũng cần học cách từ chối những yêu cầu vượt quá khả năng. Trong môi trường công sở, nhiều người trẻ có xu hướng nhận thêm việc để thể hiện năng lực hoặc vì ngại từ chối. Tuy nhiên việc ôm đồm quá nhiều nhiệm vụ dễ dẫn đến quá tải, mất kiểm soát và gia tăng áp lực. Việc từ chối một cách khéo léo, có lý do rõ ràng không chỉ giúp cá nhân giữ được cân bằng mà còn thể hiện sự chuyên nghiệp trong quản lý công việc.
Một giải pháp khác mà chuyên gia này khuyến cáo là hãy chia nhỏ mục tiêu công việc. Khi đối diện với khối lượng công việc lớn, cá nhân dễ rơi vào trạng thái áp lực, lo âu. Việc tách mục tiêu lớn thành các bước nhỏ, cụ thể sẽ giúp tạo cảm giác kiểm soát, đồng thời mỗi lần hoàn thành một phần việc cũng mang lại động lực tích cực, giảm gánh nặng tâm lý.
Tại Nhật Bản, cụ ông Yoshiro Nakamatsu nổi tiếng là một nhà phát minh cuồng nhiệt và tràn đầy năng lượng dù đã bước sang tuổi 97. Không chỉ sở hữu hơn 3.000 phát minh trong suốt cuộc đời, ông còn khiến thế giới kinh ngạc khi từng đoạt giải Ig Nobel nhờ thói quen ghi chép bữa ăn suốt nửa thế kỷ.
Ở tuổi gần 100, cụ ông này vẫn hoạt động tích cực trên mạng xã hội, duy trì thể lực dẻo dai và đặt mục tiêu sống thọ đến 119 tuổi để trở thành người già nhất thế giới.
Thói quen kiên trì ghi lại chế độ ăn uống suốt 55 năm
Năm 42 tuổi, ông Nakamatsu bắt đầu trăn trở về các vấn đề sức khỏe của tuổi già. Từ đó, ông quyết định chụp ảnh từng món ăn trong mỗi bữa để phân tích tác động của dinh dưỡng đối với chức năng não bộ và thể trạng.
Ông tự thu thập mẫu máu hàng ngày để kiểm tra mối tương quan với các thành phần thực phẩm. Sau nhiều năm nghiên cứu, nhà phát minh này đưa ra kết luận rằng thức ăn mà chúng ta nạp vào cơ thể hôm nay sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến não bộ và thể trạng sau đó 3 ngày.
Vào năm 2005, công trình nghiên cứu bền bỉ suốt 35 năm với hơn 10.000 bức ảnh phim của ông đã được trao giải Ig Nobel về Dinh dưỡng. Đây là giải thưởng tôn vinh những nghiên cứu khoa học độc đáo.
Hiện nay, hành trình ghi lại các bữa ăn đã kéo dài 55 năm. Ban đầu, việc rửa ảnh phim gặp nhiều khó khăn và tốn kém nên sau đó ông chuyển sang sử dụng máy ảnh kỹ thuật số để lưu trữ hình ảnh một cách tiện lợi và chính xác hơn.
Thời còn trẻ, ông Nakamatsu đã thử nghiệm giảm số lượng bữa ăn và phát hiện ra bản thân đạt trạng thái thể chất tốt nhất khi chỉ ăn duy nhất một bữa mỗi ngày. Kể từ đó, ông kiên trì ủng hộ và thực hiện theo nguyên tắc này để phòng ngừa chứng mất trí nhớ cũng như kéo dài tuổi thọ.
Qua các phân tích cá nhân, ông xác định 55 loại thực phẩm có lợi cho sức khỏe và hệ thần kinh, bao gồm các loại đậu, rong biển, ngũ cốc nảy mầm cùng nhiều loại rau củ quả tươi…
Mặc dù chỉ ăn một bữa, thực đơn của ông lại vô cùng phong phú và cân bằng dinh dưỡng. Trên mạng xã hội cá nhân, ông thường xuyên chia sẻ những khoảnh khắc thưởng thức các món ăn yêu thích như lẩu và bít tết. Ông đặc biệt ưa chuộng món lẩu vì phương pháp chế biến này giúp ông dễ dàng dung nạp nhiều loại rau xanh cùng thịt bò bổ dưỡng cùng một lúc.
Hành trình 6 năm vượt qua ung thư nhờ lối sống khoa học
Bên cạnh chế độ dinh dưỡng, ông Yoshiro Nakamatsu duy trì thói quen vận động đều đặn để hỗ trợ sức khỏe tổng thể.
Ông thực hiện các bài tập tạ nhằm tăng khối lượng cơ bắp và duy trì sức mạnh hệ xương khớp, kết hợp bơi lội để cải thiện chức năng tim mạch. Thói quen này giúp ông duy trì thể lực ổn định, đồng thời tối ưu hóa khả năng phục hồi sau tập luyện bằng việc ăn bữa chính duy nhất sau khi kết thúc buổi tập, cung cấp lượng protein cần thiết cho cơ bắp.
Thể lực của cụ ông 97 tuổi này khiến các bác sĩ và người xung quanh vô cùng khâm phục. Ông có thể hoàn thành quãng đường bơi lên tới 1800m ngay sau khi kết thúc bài tập thể hình. Ông luôn giữ thói quen thưởng thức bữa ăn duy nhất trong ngày vào thời điểm sau khi kết thúc buổi tập để đảm bảo cơ thể được bổ sung lượng protein kịp thời cho quá trình phục hồi cơ bắp.
Cuộc đời của nhà phát minh này còn là một hành trình chiến thắng bệnh tật. Vào cuối năm 2013, ông từng nhận chẩn đoán mắc ung thư biểu mô ống tuyến tiền liệt và được các bác sĩ tiên lượng sống tối đa 2 năm. Khi các tế bào ác tính bắt đầu di căn đến vùng xương chậu, tình trạng của ông ngày càng chuyển biến xấu.
Nhờ tuân thủ phác đồ điều trị kết hợp với lối sống khoa học, ông Nakamatsu phục hồi sức khỏe sau 6 năm. Chỉ số kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt trong máu trở về mức an toàn. Hiện tại, dù phải di chuyển bằng xe hỗ trợ, ông vẫn tiếp tục tham gia các hoạt động liên quan đến ẩm thực và phát minh.
Theo Hãng tin AFP, đến nay 3 người trên tàu du lịch MV Hondius đã tử vong, trong đó có một người qua đời tại thành phố Johannesburg (Nam Phi) sau khi được chuyển đến trên chuyến bay thương mại từ đảo Saint Helena ở Đại Tây Dương.
Một hành khách khác, mang quốc tịch Anh, cũng được sơ tán riêng và đang được điều trị tại bệnh viện ở Johannesburg.
"Các xét nghiệm ban đầu cho thấy đây đúng là chủng Andes" - Bộ trưởng Y tế Nam Phi Aaron Motsoaledi phát biểu trước một ủy ban tại Quốc hội nước này.
"Đây cũng là chủng duy nhất trong số 38 chủng được biết đến có khả năng lây truyền từ người sang người. Tuy nhiên như chúng tôi đã nói, hình thức lây truyền này rất hiếm và chỉ xảy ra khi có tiếp xúc rất gần giữa người với người" - ông lưu ý.
Theo AFP, Bộ trưởng Y tế Nam Phi Aaron Motsoaledi nói rằng chủng Andes của vi rút Hanta đã được ghi nhận ở một hành khách được sơ tán từ chiếc tàu du lịch MV Hondius đến Nam Phi.
Trong khi đó, Hãng tin Reuters dẫn kết quả xét nghiệm do Viện Bệnh truyền nhiễm quốc gia Nam Phi cho biết chủng Andes là "nguyên nhân gây bệnh ở cả người phụ nữ Hà Lan tử vong tại Johannesburg, cũng như ở người đàn ông quốc tịch Anh vẫn đang điều trị tại bệnh viện ở đây".
Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cho biết hiện có hai ca nhiễm vi rút Hanta đã được xác nhận và năm ca nghi nhiễm vi rút Hanta.
Giới chức Nam Phi đang truy vết gần 90 người có mặt trên chuyến bay chở một phụ nữ người Hà Lan (69 tuổi). Bà đã tử vong tại Johannesburg sau khi chồng bà (70 tuổi) tử vong vì vi rút này trên tàu.
Người phụ nữ đã rời tàu tại đảo Saint Helena - một hòn đảo xa xôi ở nam Đại Tây Dương - với các "triệu chứng liên quan đường tiêu hóa" vào ngày 24-4.
Bà qua đời tại khoa cấp cứu của một bệnh viện ở Johannesburg vào ngày 26-4 sau khi tình trạng xấu đi trong chuyến bay.
"Chúng tôi cần xác định những ai đã tiếp xúc với người phụ nữ này" - ông Motsoaledi nói.
Ngoài các hành khách trên máy bay, nhà chức trách cũng đang truy vết những người có mặt tại sân bay và bệnh viện.
Hãng hàng không Airlink có trụ sở tại Nam Phi - đơn vị khai thác chuyến bay chở người phụ nữ này - cho biết chuyến bay ngày 25-4 chở 82 hành khách và 6 thành viên phi hành đoàn.
Tỷ lệ mắc cả hai bệnh lậu và giang mai trong năm 2024 ở mức cao nhất trong vòng hơn một thập kỷ qua, BBC dẫn số liệu mới công bố của ECDC. Cụ thể, số ca bệnh lậu đạt trên 106.000, tăng 303% so với năm 2015, trong khi số ca giang mai tăng hơn gấp đôi trong cùng kỳ, lên gần 46.000 ca.
Cơ quan y tế nhận định "khoảng trống ngày càng lớn trong công tác xét nghiệm và phòng ngừa" là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng lây nhiễm mạnh mẽ này. ECDC đồng thời kêu gọi các bên liên quan cần có hành động khẩn cấp.
Ông Bruno Ciancio, Trưởng bộ phận Các bệnh lây truyền trực tiếp và Có thể phòng ngừa bằng vaccine của ECDC, cảnh báo những bệnh nhiễm trùng này có thể gây biến chứng nghiêm trọng như đau mạn tính, vô sinh. Còn bệnh giang mai có thể gây các vấn đề về tim mạch hoặc hệ thần kinh.
Ông cũng nhấn mạnh số ca mắc giang mai bẩm sinh, trường hợp lây truyền trực tiếp từ mẹ sang con và có nguy cơ dẫn đến các biến chứng suốt đời, đã tăng gần gấp đôi từ năm 2023 đến năm 2024.
"Bảo vệ sức khỏe tình dục vẫn rất đơn giản: Hãy sử dụng bao cao su khi quan hệ với bạn tình mới hoặc nhiều bạn tình và đi xét nghiệm ngay nếu xuất hiện các triệu chứng", ông khuyên.
Trong số các quốc gia châu Âu tham gia báo cáo năm 2024, Tây Ban Nha là nước ghi nhận số ca bệnh lậu và giang mai cao nhất, lần lượt là hơn 37.000 và gần 12.000 ca.
Báo cáo của ECDC chỉ ra rằng nhóm nam giới có quan hệ tình dục đồng giới chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, thể hiện qua mức tăng trưởng dài hạn mạnh nhất ở cả hai bệnh lý trên. Bên cạnh đó, số ca mắc giang mai ở phụ nữ dị tính (người chỉ có quan hệ tình dục với nam giới) trong độ tuổi sinh sản cũng gia tăng mạnh mẽ.
Chlamydia vẫn là bệnh nhiễm trùng do vi khuẩn được báo cáo phổ biến nhất tính trên tổng số, tuy nhiên số ca mắc đã giảm 6% so với năm 2015, xuống còn hơn 213.000 ca.
Kể từ sau sự kiện Brexit, Anh không còn nằm trong phạm vi nghiên cứu này, song chính phủ vẫn công bố số liệu riêng cho vùng England hàng năm. Theo báo cáo của Cơ quan An ninh Y tế Anh công bố hồi tháng 12, vùng England ghi nhận gần 72.000 ca bệnh lậu và gần 10.000 ca giang mai trong năm 2024. Trong cùng khoảng thời gian 12 tháng này, số ca chẩn đoán mắc chlamydia là gần 169.000.
Anh đã triển khai tiêm chủng vaccine phòng bệnh lậu vào năm 2025 sau khi số ca bệnh tại đây đạt kỷ lục là 85.000 vào năm 2023.
Về mặt lâm sàng, các triệu chứng bệnh lậu bao gồm đau buốt, tiết dịch bất thường và viêm bộ phận sinh dục. Một số trường hợp bệnh không biểu hiện triệu chứng rõ rệt.
Cơ quan Y tế Quốc gia Anh (NHS) khuyến cáo có thể phòng ngừa bệnh bằng cách sử dụng bao cao su đúng cách và tiêm vaccine nếu thuộc diện được chỉ định.
Đối với bệnh giang mai, các triệu chứng điển hình gồm các vết loét xung quanh cơ quan sinh dục và miệng, phát ban ở tay, rụng tóc cùng các biểu hiện giống cúm. Những dấu hiệu này thường khó nhận biết trong giai đoạn đầu và có thể tự biến mất rồi tái phát theo thời gian.
Tương tự bệnh lậu, bệnh giang mai có thể phòng ngừa bằng bao cao su và điều trị hiệu quả bằng kháng sinh. Cả hai căn bệnh đều có nguy cơ gây ra các biến chứng nghiêm trọng nếu không được can thiệp y tế kịp thời.
