Áp lực công việc, kỳ vọng xã hội hay thiếu điểm tựa tâm lý đang khiến nhiều người trẻ rơi vào trạng thái kiệt sức, stress kéo dài. Thế nhưng thay vì tìm đến sự trợ giúp chăm sóc sức khỏe tâm thần, không ít người trẻ loay hoay với những cách tự “chữa lành”.
Người trẻ cần chăm sóc sức khỏe tinh thần như thế nào cho tốt?
Sau gần một năm làm việc tại một công ty truyền thông, Linh (24 tuổi) quyết định nghỉ việc khi liên tục rơi vào trạng thái mất ngủ, lo âu vì áp lực deadline. Cô dành hai tháng đi du lịch, hạn chế tiếp xúc công việc với hy vọng “lấy lại năng lượng”.
Thế nhưng khi quay trở lại, cảm giác mệt mỏi vẫn không biến mất. Thậm chí cô gái trẻ còn lo lắng hơn về tài chính và tương lai khi phải loay hoay đi tìm việc mới. “Khi mới nghỉ việc, tôi thấy vô cùng thoải mái như đã trút bỏ được “gánh nặng”. Nhưng sau khi trở lại, đi xin việc tôi lại lo lắng bởi biết đâu tôi lại gặp công việc như trước đó”, Linh bộc bạch.
Không riêng Linh, nhiều người trẻ hiện nay đang lựa chọn “rút lui” như một cách tự cứu mình. Trang (25 tuổi), nhân viên ngân hàng, từng xin nghỉ phép năm ngày để “thở” sau áp lực doanh số. Nhưng khi trở lại, khối lượng công việc dồn lại khiến cô càng căng thẳng hơn. Thậm chí việc nghỉ phép quá nhiều khiến cô bị doanh nghiệp đánh giá thiếu trách nhiệm, ảnh hưởng đến sự phát triển công việc sau này.
Với những người trẻ, khi “chuyển giao” từ môi trường học tập sang môi trường làm việc không phải điều dễ dàng. Đặc biệt trong môi trường công sở, những nhân viên văn phòng trong mọi lĩnh vực đều phải chịu áp lực về tiến độ công việc, chỉ tiêu doanh số… khiến họ vừa chịu áp lực về thể chất vừa âm thầm tác động lên sức khỏe tâm thần.
Thế nhưng điều đáng lo ngại là không phải ai gặp vấn đề tâm lý cũng dễ nhận ra. Nhiều người cho rằng đó chỉ là cảm xúc nhất thời, công việc không phù hợp… và tự tìm cách “chữa lành”. Từ việc nghỉ phép, nghỉ việc, đi du lịch… đến tham gia những khóa học “chữa lành” mà trì hoãn việc tìm đến sự hỗ trợ của chuyên gia, chăm sóc sức khỏe tâm thần.
Thực tế tại nhiều doanh nghiệp hiện nay, các chương trình chăm sóc sức khỏe đối với nhân viên vẫn chủ yếu tập trung vào khám sức khỏe thể chất định kỳ theo quy định của Luật Lao động. Trong khi đó sức khỏe tâm thần gần như chưa được chú ý đúng mức.
Theo số liệu của Bộ Y tế, tỉ lệ mắc các bệnh rối loạn tâm thần phổ biến như trầm cảm, lo âu, rối loạn cảm xúc… tại nước ta chiếm gần 15% dân số nhưng phần lớn không được điều trị.
Theo bác sĩ Lê Công Thiện – Viện sức khỏe tâm thần Bệnh viện Bạch Mai, đa phần người lao động vẫn chú trọng đến sức khỏe thể chất hơn sức khỏe tâm thần. Trong khi đó áp lực công việc, học tập và cuộc sống đang khiến các vấn đề sức khỏe tâm thần gia tăng, đặc biệt ở người trẻ. “Nếu các vấn đề sức khỏe tâm thần không được quan tâm đúng mức sẽ ảnh hưởng đến chất lượng nguồn nhân lực và năng suất lao động, giảm khả năng tạo ra của cải vật chất cho xã hội”, bác sĩ Thiện chia sẻ.
Trước thực trạng đó, mới đây Bộ Y tế đã lấy ý kiến dự thảo thông tư quy định chi tiết một số điều của Luật Phòng bệnh. Trong đó, thông tư đề xuất đưa các yếu tố nguy cơ như áp lực học tập, áp lực công việc, stress kéo dài… vào diện giám sát nguy cơ rối loạn tâm thần. Dự thảo cũng đề xuất việc giám sát sẽ được triển khai theo hai hình thức chính gồm giám sát thường xuyên và điều tra định kỳ. Theo kế hoạch, cứ năm năm sẽ tổ chức các cuộc điều tra quy mô quốc gia và chuyên đề, điều tra chuyên đề định kỳ về sức khỏe tâm thần…
Hoạt động giám sát không chỉ diễn ra tại các cơ sở y tế mà còn thực hiện tại các cơ sở giáo dục như trường học và cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Giám sát tại nơi làm việc, khu công nghiệp và các cơ sở lao động tập trung nhằm phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe người lao động. Theo các chuyên gia, đây là bước đi cần thiết, đặc biệt trong bối cảnh áp lực công việc ngày càng tăng cao.
Để phòng ngừa các rối loạn tâm thần liên quan đến áp lực công việc, chuyên gia tâm lý Nguyễn Ngọc Hoàng – thành viên Hội Tâm lý học Việt Nam – cho rằng mỗi cá nhân không chỉ cần nhận diện sớm căng thẳng mà quan trọng hơn là phải chủ động điều chỉnh cách làm việc và lối sống hằng ngày.
Trước hết cần thiết lập ranh giới giữa công việc và đời sống cá nhân. Theo chuyên gia, nhiều người trẻ hiện nay rơi vào trạng thái “luôn trong giờ làm việc” do thói quen kiểm tra email, tin nhắn ngoài giờ. Điều này khiến não bộ không có thời gian phục hồi, dẫn đến căng thẳng kéo dài.
Việc đặt ra những nguyên tắc rõ ràng, như không xử lý công việc sau một khung giờ nhất định, tắt thông báo công việc khi nghỉ ngơi giúp tạo khoảng “ngắt kết nối” cần thiết để tái tạo năng lượng tinh thần.
Bên cạnh đó, người lao động cũng cần phân bổ thời gian hợp lý giữa làm việc và nghỉ ngơi. Làm việc liên tục trong thời gian dài không đồng nghĩa với hiệu quả cao, ngược lại còn làm suy giảm khả năng tập trung và tăng nguy cơ kiệt sức. Vì vậy nên chia nhỏ thời gian làm việc, xen kẽ các khoảng nghỉ ngắn để não bộ được “reset”, từ đó duy trì hiệu suất ổn định hơn.
Người lao động cũng cần học cách từ chối những yêu cầu vượt quá khả năng. Trong môi trường công sở, nhiều người trẻ có xu hướng nhận thêm việc để thể hiện năng lực hoặc vì ngại từ chối. Tuy nhiên việc ôm đồm quá nhiều nhiệm vụ dễ dẫn đến quá tải, mất kiểm soát và gia tăng áp lực. Việc từ chối một cách khéo léo, có lý do rõ ràng không chỉ giúp cá nhân giữ được cân bằng mà còn thể hiện sự chuyên nghiệp trong quản lý công việc.
Một giải pháp khác mà chuyên gia này khuyến cáo là hãy chia nhỏ mục tiêu công việc. Khi đối diện với khối lượng công việc lớn, cá nhân dễ rơi vào trạng thái áp lực, lo âu. Việc tách mục tiêu lớn thành các bước nhỏ, cụ thể sẽ giúp tạo cảm giác kiểm soát, đồng thời mỗi lần hoàn thành một phần việc cũng mang lại động lực tích cực, giảm gánh nặng tâm lý.
Kết hôn từ năm 2016 nhưng nhiều năm không có con, vợ chồng anh Tú đã thăm khám tại nhiều cơ sở y tế. Kết quả xét nghiệm cho thấy anh Tú mắc hội chứng Klinefelter - một bất thường di truyền khiến nam giới thừa một nhiễm sắc thể X, dẫn đến suy giảm chức năng tinh hoàn và ảnh hưởng nghiêm trọng đến quá trình sinh tinh.
Đây là nguyên nhân gây vô tinh không tắc nghẽn, một trong những dạng vô sinh nam có tiên lượng điều trị khó. Nhiều trường hợp không tìm thấy tinh trùng trong tinh dịch và cơ hội có con đẻ rất thấp.
Năm 2023, vợ chồng anh Tú đến thăm khám tại Bệnh viện Nam học và Hiếm muộn Hà Nội. Sau khi đánh giá lâm sàng và thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu, ThS.BS Đinh Hữu Việt, Trưởng khoa nam học, nhận định bệnh nhân vẫn còn khả năng tìm thấy tinh trùng trong mô tinh hoàn và chỉ định thực hiện kỹ thuật MicroTESE.
Đây là phương pháp vi phẫu sử dụng kính hiển vi có độ phóng đại lớn để tìm kiếm các ống sinh tinh còn hoạt động, từ đó thu nhận những tinh trùng còn sót lại phục vụ cho thụ tinh trong ống nghiệm.
May mắn hơn, gia đình anh Tú là một trong 12 gia đình nhận được gói hỗ trợ miễn phí mổ MicroTESE. "Tôi cảm thấy đó không chỉ đơn thuần là giảm chi phí mà nó còn mang lại động lực, niềm tin rằng nhất định vợ chồng mình sẽ có con", chị Hạnh chia sẻ.
Theo bác sĩ Việt, với bệnh nhân mắc hội chứng Klinefelter, điều đáng lo ngại nhất là các ống sinh tinh đã thoái hóa hoàn toàn. Tuy nhiên qua thăm khám, anh Tú vẫn còn những dấu hiệu cho thấy có thể tồn tại các vùng sinh tinh, vì vậy ê kíp quyết định tiến hành phẫu thuật với hy vọng tìm được tinh trùng.
Sau ca vi phẫu, các bác sĩ đã tìm thấy tinh trùng trong mô tinh hoàn của bệnh nhân. Đây là điều kiện quan trọng để thực hiện quy trình tạo phôi bằng kỹ thuật IVF.
Từ số tinh trùng thu được, vợ chồng anh Tú tiếp tục bước vào hành trình điều trị hỗ trợ sinh sản. Phôi được tạo thành công và chuyển vào tử cung người vợ và chị Hạnh sinh con gái khỏe mạnh, khép lại hành trình 7 năm tìm kiếm tiếng cười trẻ thơ.
Theo bác sĩ Việt, vô tinh không đồng nghĩa với việc nam giới mất hoàn toàn cơ hội có con. Nhờ sự phát triển của các kỹ thuật vi phẫu tinh hoàn và hỗ trợ sinh sản, nhiều trường hợp vô tinh không tắc nghẽn vẫn có thể tìm thấy tinh trùng để thực hiện IVF.
Đặc biệt, với bệnh nhân mắc hội chứng Klinefelter, việc phát hiện và điều trị sớm có ý nghĩa quan trọng. Khi tuổi còn trẻ, mô tinh hoàn chưa thoái hóa nhiều nên khả năng tìm được tinh trùng sẽ cao hơn.
Các chuyên gia cũng khuyến cáo, khi kết hôn từ một năm trở lên, quan hệ đều đặn không sử dụng biện pháp tránh thai nhưng chưa có con, các cặp vợ chồng nên đi khám hiếm muộn sớm tại các cơ sở chuyên khoa. Việc chẩn đoán đúng nguyên nhân và áp dụng các kỹ thuật điều trị phù hợp sẽ giúp tăng cơ hội có con bằng chính tinh trùng và trứng của vợ chồng.
Canxi quan trọng vì không chỉ giúp hệ xương, răng chắc khỏe mà còn tham gia vào nhiều hoạt động quan trọng của cơ thể như co cơ, dẫn truyền thần kinh và đông máu, theo chuyên trang sức khỏe Medical News Today (Anh).
Khả năng hấp thu canxi của cơ thể phụ thuộc vào nhiều yếu tố như tuổi tác, tình trạng sức khỏe, lượng vitamin D có sẵn và cách kết hợp thực phẩm khi ăn uống. Trên thực tế, nhiều người vẫn có thói quen uống sữa mỗi ngày. Tuy nhiên, lượng canxi cơ thể họ hấp thụ bị giảm đáng kể là do những nguyên nhân sau:
Một số thực phẩm có chứa hàm lượng oxalat cao như cải bó xôi, củ dền và bột cacao. Oxalat là hợp chất có khả năng liên kết với canxi trong đường tiêu hóa, tạo thành các chất khó hòa tan. Khi đó, cơ thể sẽ khó hấp thu lượng canxi có trong thực phẩm.
Tuy nhiên, không cần loại bỏ các món giàu oxalat này khỏi chế độ ăn. Nguyên nhân là vì chúng vẫn cung cấp nhiều vitamin, khoáng chất và chất chống ô xy hóa có lợi cho sức khỏe. Thay vào đó, chỉ cần điều chỉnh thời điểm uống sữa, tránh uống chung với các món nhiều oxalat.
Phytat là hợp chất tự nhiên có nhiều trong cám lúa mì, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu và hạt. Đây là thành phần có lợi cho sức khỏe nhưng đồng thời cũng có thể làm giảm khả năng hấp thu một số khoáng chất như canxi, sắt và kẽm.
Khi phytat gặp canxi trong ruột, chúng sẽ liên kết với nhau và làm giảm lượng canxi mà cơ thể hấp thu được. Vì vậy, nếu uống sữa cùng lúc với ăn lượng lớn cám lúa mì hoặc các thực phẩm quá nhiều phytat, hiệu quả hấp thu canxi sẽ bị ảnh hưởng. Lựa chọn tốt là vẫn uống sữa và ăn ngũ cốc nguyên hạt, đậu nhưng chỉ cần là không dùng cùng lúc.
Nhiều người có thói quen uống cà phê vào buổi sáng, sau đó tiếp tục sử dụng trà đặc, nước tăng lực hoặc nước ngọt chứa caffeine trong ngày. Nạp quá nhiều caffeine có thể làm tăng lượng canxi bị đào thải qua nước tiểu, tiến sĩ Hayley Schultz, chuyên gia nghiên cứu về khoa học sức khỏe tại trường University of South Australia (Úc), cho biết.
Ở người khỏe mạnh và có chế độ ăn đầy đủ canxi, tác động này thường không quá lớn. Tuy nhiên, với những người vốn đã thiếu canxi hoặc có nguy cơ loãng xương, dùng quá nhiều đồ uống chứa caffeine trong thời gian dài có thể ảnh hưởng đến sức khỏe xương, theo Medical News Today.
Bài viết "Người bán thức ăn không đeo khẩu trang, găng tay: Ai giám sát, xử phạt?" trên Tuổi Trẻ Online thu hút nhiều ý kiến bạn đọc, trong đó không ít bạn đọc kể câu chuyện chính mình chứng kiến và đề xuất giải pháp.
“Thực tế nhiều người bán đồ ăn thức uống vẫn không đeo khẩu trang, nhất là không đeo găng tay. Song họ vẫn bán đắt đấy”, bạn đọc Trần Quang Dinh nêu ra một nghịch lý.
Phản hồi về bình luận trên, bạn đọc tên Hoa chỉ ra một loạt lý do rất thực tế: “Không tìm được quán đảm bảo, quán sạch thì xa, ý thức của nhiều người không quan tâm đến vệ sinh hoặc không cho rằng đó là vấn đề.
Hoặc người bán lúc bán thì đeo găng tay, lúc nấu không đeo rồi nêm nếm xong lại đưa muỗng đũa đã dùng vào khuấy. Nên họ nghĩ mua ở đâu cũng vậy”.
Những hình ảnh phía sau quầy bếp đôi khi đủ khiến thực khách “mất ngon” ngay lập tức. Bạn đọc tên Sang kể lại trải nghiệm của mình: “Quán bún bò gần nhà tôi luôn đắt khách vì nấu rất ngon. Nhưng có lần vô tình tôi vào nhà bếp thì bắt gặp cảnh nam thanh niên hầm nồi xương mà mồ hôi nhễ nhại, chảy xuống nồi hầm xương. Từ đó không dám ghé quán ăn nữa”.
“Cầm bát, bốc đồ, vừa nói liên tục mà không đeo khẩu trang, không biết bao nhiêu nước bọt bắn vào vậy mà cũng đắt khách ra vào liên tục”, bạn đọc Giang cũng mô tả quán ăn mình từng trải nghiệm.
Người ở địa chỉ chau****@gmail.com thừa nhận nhiều khi thấy người bán tay bốc, miệng nói liên tục vào tô bún nhưng ráng giả lơ để ăn vì đã lỡ gọi hoặc đó là quán gần nhà, đỡ phải đi xa.
Thậm chí, mức độ còn nghiêm trọng hơn khi liên quan đến sức khỏe người bán. Tài khoản ledu****@gmail.com lo ngại:
“Đó là chưa kể người bán nhiễm bệnh truyền nhiễm (lao, dạ dày...), tay không đeo găng vẫn bốc thịt bỏ vào bánh mì, vào tô phở... Nhiều khi khuất mắt thôi, nếu chứng kiến thì 10 người bán hiện nay thì có đến 9 người bốc thịt, rau, bún... bằng tay trần. Có khi vừa đi vô nhà vệ sinh, trở ra ngồi vô bàn bốc bún, bốc thịt liền vì khách đợi!”.
Thậm chí ngay cả những người có đeo găng tay cũng chưa đúng cách. Như bạn đọc Minh chia sẻ: “Tôi thấy nhiều người đeo găng tay nhưng vừa bốc thức ăn vừa cầm tiền, giẻ lau, các thứ xung quanh. Lúc này găng tay cũng không còn tác dụng gì nữa”.
“Việc đeo khẩu trang và găng tay là quy định bắt buộc đối với người bán thực phẩm. Cơ quan chức năng cần tăng cường kiểm tra để đảm bảo vệ sinh an toàn cho thực khách”, bạn đọc Thái đề xuất.
Bạn đọc 5 Mì Lát đặt thẳng vấn đề: “Tăng mức phạt mà không trả lời được câu hỏi ‘Ai giám sát?’ thì cũng bằng không”.
Vì vậy, bạn đọc này cho rằng giải pháp không thể chỉ dừng ở việc siết chặt chế tài, mà phải mở rộng mạng lưới giám sát.
Bạn đọc Nam đề xuất: “Để người mua tự báo cáo và hưởng phần trăm trên mức phạt. Mỗi quán có 2 lần kiểm định chất lượng thực phẩm mỗi năm và được dán tem xanh vệ sinh với mã QR code để ai cũng có thể tra cứu quy trình, kết quả cũng như tên người duyệt”.
Ở góc nhìn khác, bạn đọc Sao Xẹt cho rằng nên “tẩy chay” quán đó. Bởi người ăn là người giám sát tốt nhất, thấy không ổn thì từ chối, không mua. Bạn đọc Minh đồng tình: “Bây giờ khách hàng thông thái lắm. Quán nào bẩn là khách bỏ ngay, giữ vệ sinh cũng là giữ uy tín”.
Song song đó, việc kiểm soát cần bắt đầu từ gốc. “Phải kiểm tra từ các lò sản xuất mì, bún, chả… đến người bán lẻ. Đây là chuỗi cung ứng, nếu nguyên liệu đầu vào đã không đảm bảo, thì việc đeo găng tay ở khâu cuối cũng không có tác dụng”, bạn đọc Nguyễn Văn Cường bình luận.
Ở cấp độ thực thi, bạn đọc Hữu Phạm đề xuất: “Đề nghị thí điểm phát găng tay, tạp dề cho các hộ kinh doanh trong chợ, khuyến khích họ mang găng tay, khẩu trang khi cầm nắm sợi bún, sợi phở, nạm bò để chặn nhiễm khuẩn. Singapore, Thái Lan họ làm khá tốt thì Việt Nam cũng làm tốt vì sức khỏe cộng đồng và du khách”.
