Theo TS Joseph A.Farsakh, chuyên gia về Trung Đông tại Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS, Mỹ), đến đầu năm 2026, mối quan hệ giữa Mỹ và các quốc gia vùng Vịnh đã vượt xa thỏa thuận cũ về dầu mỏ để được đảm bảo an ninh. Ả Rập Xê Út, UAE và Qatar đã cam kết tổng cộng khoảng 2.500 tỉ USD cho các khoản đầu tư công nghệ liên kết với Mỹ.
Trong đó, Amazon đã cam kết đầu tư 5,3 tỉ USD cho một trung tâm AI ở Riyadh (Ả Rập Xê Út). NVIDIA đã cung cấp tới 600.000 bộ xử lý đồ họa (GPU) thông qua hợp tác với công ty Humain (Ả Rập Xê Út). MGX (UAE) đã trở thành đối tác sáng lập trong Dự án Stargate cùng với OpenAI, SoftBank và Oracle. Qua các dự án đã công bố, Ả Rập Xê Út, Qatar và UAE đang cùng nhắm mục tiêu xây dựng năng lực tính toán AI đạt công suất từ 8 - 10 gigawatt.
Tất cả nằm trong mục tiêu định hình vùng Vịnh sẽ trở thành một khu vực đóng vai trò then chốt về ngành trí tuệ nhân tạo (AI) trong tương lai. Nhiều năm qua, các nước ở khu vực này đã tính toán đến chiến lược phát triển kinh tế khi nguồn dự trữ dầu mỏ và khí đốt cạn kiệt. Điển hình, Ả Rập Xê Út, UAE và Qatar đầu tư rất nhiều về mảng du lịch khi cho ra đời nhiều hãng hàng không có quy mô lớn và định hình như một điểm đến du lịch. Tuy nhiên, việc mở rộng sang các lĩnh vực như vậy là chưa đủ đảm bảo cho tương lai kinh tế bền vững thời hậu dầu khí.
Trong bối cảnh đó, chiến lược phát triển ngành AI là một lựa chọn tối ưu và mang tính sống còn vì nhiều lý do, theo phân tích của chuyên gia Mohammed Soliman (thuộc Viện Trung Đông).
Thứ nhất, không giống như các quỹ đầu tư mạo hiểm theo đuổi lợi nhuận trong ngắn hạn, UAE, Ả Rập Xê Út và Qatar đầu tư ở tầm mức quốc gia theo một chiến lược lâu dài. Thêm vào đó, nguồn vốn của những nước này hoàn toàn đủ sức để theo đuổi lâu dài với cam kết bền vững.
Thứ hai, các nước trên có lợi thế về mặt chi phí khi theo đuổi lĩnh vực này. Cụ thể, một trong những chi phí quan trọng để xây dựng các hệ thống tính toán AI quy mô lớn chính là nguồn năng lượng. Trong khi đó, vùng Vịnh sở hữu nguồn điện rẻ nhất và dồi dào nhất hành tinh. Ngoài dầu thô, vùng Vịnh đang trải qua một bước ngoặt lớn hướng tới đa dạng hóa năng lượng: hạt nhân, năng lượng tái tạo và khí đốt tự nhiên để cung cấp năng lượng đáng tin cậy, giá cả phải chăng cần thiết cho việc đào tạo và triển khai các mô hình ngôn ngữ lớn trên quy mô lớn. Đây là lợi thế cực kỳ quan trọng. Rồi AI ở giai đoạn triển khai đòi hỏi nhiều tính toán nhưng tỷ suất lợi nhuận lại thấp, nên nếu càng có chi phí thấp thì càng có ưu thế.
Thứ ba, Ả Rập Xê Út, UAE và Qatar có lợi thế để tiếp cận thị trường rộng lớn bao gồm Nam Á, Đông Phi, Địa Trung Hải. Trong khi đó, các trung tâm dữ liệu từ Mỹ hay châu Âu sẽ bị hạn chế trong việc kết nối các khu vực xa.
Các "đại gia Ả Rập" xem AI là chiến lược sống còn cho việc phát triển kinh tế trong tương lai.
Tuy nhiên, TS Joseph A.Farsakh cho rằng cuộc chiến Iran đang đe dọa tham vọng AI của các nước Ả Rập trên.
Cụ thể, các cuộc tấn công của Iran vào cơ sở hạ tầng năng lượng, cảng, mạng lưới hàng không và các thành phố lớn ở vùng Vịnh đã chỉ ra nguy cơ bất ổn quân sự có thể đe dọa các hạ tầng cần thiết cho việc vận hành các trung tâm AI. Không chỉ vậy, trong cuộc chiến này, đã có đến 3 cơ sở vận hành dịch vụ đám mây - vốn cần thiết cho ngành AI - của Amazon ở khu vực (bao gồm 2 cơ sở ở UAE và 1 cơ sở ở Bahrain) bị tấn công gây hư hại nghiêm trọng, khiến Amazon từng đề xuất di dời hoạt động của các cơ sở ra khỏi khu vực. Bên cạnh đó, các cơ sở hạ tầng về dịch vụ đám mây có thể xử lý cả thông tin, tính toán liên quan quân sự. Nên đối phương có thể cho rằng các cơ sở không phải là hạ tầng dân sự để hạn chế tấn công khi xảy ra xung đột.
Các tuyến cáp ngầm kết nối các cơ sở vùng Vịnh với châu Phi, Nam Á và Đông Nam Á đi qua biển Đỏ và eo biển Hormuz đều là những khu vực dễ bị tổn thương khi xảy ra xung đột ở vùng Vịnh. Sự bất ổn còn khiến nguồn nhân lực trình độ cao có thể rời khỏi các quốc gia vùng Vịnh và hạn chế đến đây làm việc, ảnh hưởng nghiêm trọng các dự án AI tại các nước này.
Từ các thực tế vừa nêu, TS Joseph A.Farsakh cho rằng các nước vùng Vịnh cần phải đánh giá lại chiến lược tham vọng liên quan AI.
Trong khi đó, chuyên gia Mohammed Soliman lại có cái nhìn tích cực hơn. Ông chỉ ra Ukraine có thể là bài học quan trọng để Ả Rập Xê Út, UAE và Qatar xử lý các rủi ro. Vị chuyên gia chỉ ra rằng sau khi bị Nga tấn công vào tháng 2.2022, Ukraine trong 3 tháng đã nhanh chóng chuyển khoảng 15 petabyte dữ liệu từ hơn 50 tổ chức sang các máy chủ đám mây nước ngoài ngoài tầm với của tên lửa Nga. Không những vậy, chính quyền Kyiv đã nhanh chóng tái cấu trúc hạ tầng đám mây, dữ liệu đủ sức trụ vững trước các đòn tấn công của Moscow ngay cả khi lưới điện của Ukraine bị đánh phá nghiêm trọng. Chuyên gia Soliman cho rằng các nước Ả Rập không phải từ bỏ tham vọng về AI, mà chỉ cần hiệu chỉnh chương trình phát triển để phòng ngừa rủi ro.
Tin Gốc: Thanh Niên
