Viết trên mạng xã hội sáng qua (17.4, theo giờ VN), Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo: “Tôi vừa có cuộc hội đàm tuyệt vời với Tổng thống Joseph Aoun đáng kính của Li Băng và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu. Hai nhà lãnh đạo này đã nhất trí rằng để đạt được hòa bình giữa hai nước, họ sẽ chính thức bắt đầu một lệnh ngừng bắn kéo dài 10 ngày”. Theo đó, lệnh ngừng bắn có hiệu lực lúc 17 giờ (theo giờ miền đông Mỹ) tương ứng là 4 giờ sáng 17.4 (theo giờ VN).
“Trước đó, ngày 14.3, lãnh đạo Li Băng và Israel gặp nhau lần đầu tiên sau 34 năm tại Washington D.C, với sự hiện diện của Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio. Tôi đã chỉ đạo Phó tổng thống J.D Vance và Ngoại trưởng Rubio, cùng với Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Dan Razin’ Caine làm việc với Israel và Li Băng để đạt được một nền hòa bình lâu dài”, Tổng thống Trump viết thêm trên Truth Social.
Sau thông tin trên, người dân ở thủ đô Beirut (Li Băng) đã bắn pháo hoa và hò reo ăn mừng vào khoảng nửa đêm 16.4 (theo giờ địa phương). Theo tờ The Guardian, hàng ngàn gia đình di tản đã bắt đầu trở về miền nam Li Băng sau khi lệnh ngừng bắn được công bố. Trước đó, giao tranh bùng phát từ ngày 2.3 sau khi lực lượng Hezbollah ở Li Băng đã tấn công Israel để “chia lửa” với Iran. Đáp trả lại, Israel đã tấn công tổng lực nhằm vào phía nam Li Băng và nhiều mục tiêu của Hezbollah. Cuộc chiến đã làm hơn 2.100 người ở Li Băng thiệt mạng và khiến hơn 1 triệu người phải di tản.
Tuy nhiên, sau khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực vào ngày 17.4, quân đội Li Băng cáo buộc Israel thực hiện “một số hành động xâm lược”, vi phạm thỏa thuận của họ. Chính quyền Li Băng cũng khuyến cáo người dân đang di tản chưa nên quay về nhà ngay.
Trong khi đó, dù gọi lệnh ngừng bắn là một cơ hội “lịch sử” cho hòa bình, nhưng Thủ tướng Netanyahu từ chối rút quân khỏi miền nam Li Băng trong thời gian tạm dừng giao tranh, vì lý do “nguy cơ xâm lược” và để ngăn chặn hỏa lực vào Israel.
Không những vậy, ông Israel Katz, Bộ trưởng Quốc phòng Israel, tuyên bố quân đội Israel “nắm giữ và sẽ tiếp tục giữ vững” tất cả các vị trí đã “dọn sạch và kiểm soát” ở Li Băng. Ông Katz còn cho biết Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) duy trì kiểm soát dải đất sâu tới 10 km dọc theo biên giới ở miền nam Li Băng, tiếp tục phá hủy các ngôi nhà ở những ngôi làng mà ông mô tả là đã bị biến thành “tiền đồn khủng bố”.
Ông nhấn mạnh mục tiêu của Israel là giải giáp Hezbollah vẫn chưa đạt được và một khu vực ở miền nam Li Băng “chưa được phi quân sự hóa”. “Điều này sẽ phải được thực hiện, hoặc bằng cách ngoại giao hoặc bằng cách nối lại các hoạt động quân sự của Israel khi kết thúc lệnh ngừng bắn”, ông Katz tuyên bố.
Trong phân tích gửi đến Thanh Niên cách đây chưa lâu, Eurasia Group (Mỹ), đơn vị tư vấn và nghiên cứu rủi ro chính trị hàng đầu thế giới, nhận định Tel Aviv đang xem đây là cơ hội để giải giáp hoàn toàn Hezbollah khi lực lượng này đang suy yếu và Iran khó có khả năng hỗ trợ. Chuyên gia Firas Maksad, Giám đốc chương trình Trung Đông của Eurasia Group, thậm chí dự báo hành động quân sự của Israel ở Li Băng có thể tiếp tục kéo dài sau khi xung đột Iran kết thúc. Tuy nhiên, chính chuyên gia Maksad đánh giá việc giải giáp hoàn toàn Hezbollah sẽ rất khó khăn, một phần vì quy mô của lực lượng này rất lớn khi phân bổ vũ khí và nhân lực trải rộng khắp đất nước Li Băng. Hezbollah là lực lượng chính trị và quân sự chính trị đại diện cho người dân theo nhánh Hồi giáo Shiite vốn rất đông đảo. Việc giải giáp Hezbollah cũng không thể được thực hiện từ xa.
Thế nhưng, chuyên gia Nimrod Novik, thuộc Diễn đàn Chính sách Israel và cựu cố vấn cấp cao của cố Thủ tướng Israel Shimon Peres, cho rằng mục tiêu ngắn hạn của Israel là làm suy yếu Hezbollah đến mức chính phủ Li Băng có thể ra tay giải giáp.
Trong khi đó, phía Iran đặt ra việc Israel và Mỹ không tấn công, hủy diệt Hezbollah là một trong các điều kiện để đạt được thỏa thuận kết thúc xung đột. Ngược lại, cả Mỹ lẫn Israel đều bác bỏ điều kiện này.
Giữa những diễn biến mới nhất khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực, Hezbollah tuyên bố các tay súng của lực lượng này “sẽ giữ sẵn ngón tay trên cò súng”. Tuyên bố của Hezbollah không đề cập cụ thể đến lệnh ngừng bắn nói rằng họ “sẵn sàng bảo vệ chống lại sự phản bội và phản bội của kẻ thù”.
Những yếu tố trên khiến cho vấn đề Hezbollah khó có thể giải quyết, đồng thời đe dọa lệnh ngừng bắn vừa đạt được giữa Israel và Li Băng.
Vào 18 giờ 35 hôm 5.7 (giờ Nhật Bản), tàu thăm dò Hayabusa2 đã hoàn tất việc bay ngang ở khoảng cách gần đối với tiểu hành tinh Torifune, trong cuộc thử nghiệm nhằm đánh giá khả năng sử dụng một con tàu đẩy chệch hướng tiểu hành tinh có nguy cơ đe dọa trái đất trong tương lai.
Di chuyển với tốc độ hơn 18.000 km/giờ, tàu thăm dò Nhật Bản hông được thiết kế để đâm vào Torifune như sứ mệnh được Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA) triển khai năm 2022 đối với tiểu hành tinh Dimorphos.
Thay vào đó, các nhà khoa học muốn kiểm chứng liệu họ có thể điều khiển một cách chính xác đường đi của tàu thăm dò, chuẩn bị trước cho khả năng làm chệch hướng một tiểu hành tinh nếu cần.
Nhiệm vụ của Hayabusa2 là bay cách tiểu hành tinh trong vòng 800 m.
AFP dẫn lời một người phát ngôn của JAXA nhưng không nêu tên cho hay tàu Hayabusa2 đã hoàn thành nhiệm vụ bay ngang Torifune và con tàu hiện vẫn hoạt động bình thường.
Kênh phát trực tiếp của JAXA trên YouTube ghi lại hình ảnh các nhà khoa học vỗ tay chúc mừng nhau ở trung tâm điều khiển tại Nhật Bản sau khi nhận được tín hiệu từ con tàu.
"Tôi thật sự hồi hộp, không thể ngồi yên…Thế nhưng tôi rất mừng cuối cùng chúng tôi cũng chứng kiến con tàu hoàn tất hành trình", một nhà khoa học phát biểu trên kênh của YouTube.
Nếu con tàu được xác nhận thực sự bay cách Torifune trong phạm vi 800 m, sứ mệnh sẽ đánh dấu một trong những lần tiếp cận gần nhất mà tàu vũ trụ trái đất từng được thực hiện đối với một tiểu hành tinh gần địa cầu.
Để cho thấy nhiệm vụ trên khó đến mức nào, chuyên gia Yuya Mimasu của JAXA so sánh điều này giống như một người tìm cách bắn thủng đồng xu 1 yen ở khoảng cách từ Okinawa đến Hokkaido.
Khi Thủ tướng Đức Friedrich Merz tặng Tổng thống Mỹ Donald Trump chiếc áo bóng đá mang số 47 vào ngày 16/6, đó là kiểu cử chỉ mà một nhà lãnh đạo nước ngoài có thể đã làm trong nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Trump - một hành động mang tính thân mật và dường như được tính toán để làm hài lòng ông chủ Nhà Trắng.
Nhưng lần này, Thủ tướng Đức đã làm điều đó sau một giai đoạn căng thẳng, khi ông và các nhà lãnh đạo châu Âu khác lên án cuộc chiến của Mỹ tại Iran, khiến Tổng thống Trump tuyên bố rằng Washington sẽ rút một phần binh sĩ khỏi châu Âu.
Liên minh giữa châu Âu và Mỹ có thể vẫn trong tình trạng sóng gió, nhưng trong ngày làm việc chính thức đầu tiên của hội nghị thượng đỉnh G7 tại Pháp, các nhà lãnh đạo cho thấy họ vẫn sẵn sàng cư xử lịch thiệp với ông Trump.
Bất chấp những va chạm gay gắt trong năm qua, các nhà lãnh đạo châu Âu dường như đã đi đến kết luận rằng cách tốt nhất để ứng phó với một vị tổng thống khó đoán là tìm cách tranh thủ ông, đặc biệt khi họ vẫn hy vọng có thể hợp tác với Mỹ trong các vấn đề nan giải như cuộc chiến ở Ukraine.
“Chúng ta cùng một đội”, Thủ tướng Đức viết trên mạng xã hội khi nói về Tổng thống Mỹ, đồng thời gửi lời chúc mừng sinh nhật muộn lần thứ 80 tới ông Trump.
Những lời lẽ hòa giải như vậy dường như khó xảy ra chỉ một tuần trước, khi sự chia rẽ giữa châu Âu và Mỹ về vấn đề Iran còn rất sâu sắc, cùng với đó là những lời đe dọa của Tổng thống Trump về việc sáp nhập Greenland, vùng lãnh thổ tự trị của Đan Mạch, và việc ông thường xuyên chỉ trích các nhà lãnh đạo trung dung của châu Âu.
Tất cả những điều này đã khiến một số nhà lãnh đạo châu Âu tin rằng Mỹ không còn là đồng minh của họ, thậm chí trong một số trường hợp còn bị xem là một mối đe dọa.
Tuy nhiên, giờ đây, khi Tổng thống Trump phác thảo những nội dung chính của một thỏa thuận hòa bình với Iran, các nhà lãnh đạo châu Âu đã quay trở lại tìm cách lấy lòng ông.
“Đó chính là cách ngoại giao mang lại kết quả”, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen phát biểu khi chúc mừng Tổng thống Trump về khuôn khổ thỏa thuận với Iran.
Bà von der Leyen cho rằng thỏa thuận sẽ giúp mở lại eo biển Hormuz, kéo giá dầu xuống thấp hơn và thậm chí có thể cuối cùng chấm dứt chương trình hạt nhân của Iran.
“Hiện nay, phần lớn các nước châu Âu đều thừa nhận rằng họ không thể chờ đợi cho đến khi ông Trump mãn nhiệm và rằng mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương đã thay đổi một cách cơ bản”, Jeremy Shapiro, Giám đốc tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu (ECFR), một tổ chức nghiên cứu có văn phòng tại Berlin và London, nhận định.
“Nhưng tất nhiên, sự rạn nứt này không mang lại cho châu Âu một kế hoạch thay thế nào khác. Vì vậy, họ phải cư xử mềm mỏng với ông Trump”, chuyên gia Shapiro nói thêm.
New York Times dẫn lời các quan chức am hiểu vấn đề ngày 31/5 đưa tin, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) đã phối hợp cho khoảng 70 tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz trong 3 tuần qua. Một quan chức cho hay, hầu hết các tàu đã tắt bộ phát đáp (thiết bị định vị) để tránh bị các lực lượng Iran phát hiện. Các tàu này được báo cáo là đã sử dụng một làn đường hàng hải gần bờ biển Oman hơn.
CENTCOM hiện chưa đưa ra bình luận.
Kể từ khi xung đột nổ ra kể từ cuối tháng 2, Iran đã phong tỏa một phần eo biển Hormuz, nơi từng xử lý khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ và khí hóa lỏng (LNG) toàn cầu.
Bất chấp lệnh ngừng bắn đạt được vào ngày 8/4, lưu lượng giao thông qua điểm nghẽn chiến lược này vẫn bị giảm nghiêm trọng, từ khoảng 150 tàu mỗi ngày trước xung đột xuống còn chưa đầy 10 tàu. Hàng chục nghìn thủy thủ trên khoảng 1.600-2.000 tàu, bao gồm cả các tàu chở dầu và khí đốt, vẫn đang bị mắc kẹt ở Vùng Vịnh.
Ban đầu, Tehran cấm quá cảnh qua eo biển Hormuz đối với các tàu thuyền đến từ "các quốc gia thù địch" để đáp trả các cuộc không kích của Mỹ và Israel. Sau đó, Tehran tuyên bố, các tàu từ các nước thứ ba có thể đi qua nếu họ nộp phí và tuân thủ các hướng dẫn quân sự.
Đáp lại động thái này của Iran, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ra lệnh triển khai lệnh phong tỏa hàng hải đối với các cảng của Iran kể từ ngày 13/4. Ông cũng công bố sáng kiến mang tên “chiến dịch tự do” nhằm hộ tống các tàu thương mại của các quốc gia trung lập bị mắc kẹt ở Vùng Vịnh do chiến sự.
Tuy nhiên, ông đã công khai đình chỉ sáng kiến này chưa đầy 48 giờ sau đó, được cho là sau khi Ả rập Xê út từ chối cho phép các lực lượng Mỹ sử dụng căn cứ không quân Prince Sultan hoặc bay qua không phận của mình.
