Phát biểu trước Quốc hội sáng 21/4, đại biểu Lê Thị Ngọc Linh, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Cà Mau, cho biết Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với một thách thức lớn là già hóa dân số nhanh trong khi mức sinh giảm dưới ngưỡng thay thế.
Theo bà, tổng tỷ suất sinh hiện thấp hơn mức sinh thay thế là 2,1 con. Năm 2022, mức sinh còn duy trì quanh ngưỡng này, đến năm 2023 giảm xuống khoảng 1,96 con và năm 2024 tiếp tục giảm còn 1,91 con/phụ nữ. Diễn biến này cho thấy quy mô gia đình ngày càng thu hẹp, số trẻ em sinh ra không đủ để duy trì dân số ổn định trong dài hạn. Trong khi đó, Việt Nam đang chuyển nhanh từ giai đoạn dân số vàng sang dân số già, tỷ lệ người từ 60 tuổi trở lên tăng, còn lực lượng lao động trẻ có xu hướng giảm.
Đại biểu cho rằng để khắc phục tình trạng mức sinh thấp, cần điều chỉnh chính sách dân số theo hướng chuyển mạnh từ kế hoạch hóa gia đình sang duy trì mức sinh thay thế bền vững, trong đó phân vùng rõ để ưu tiên các địa phương có mức sinh thấp, đặc biệt là đô thị lớn và khu công nghiệp.
Bà nhấn mạnh vai trò của truyền thông trong thay đổi nhận thức xã hội về hôn nhân và sinh con, khuyến khích kết hôn và sinh con đúng độ tuổi, hạn chế xu hướng trì hoãn trong giới trẻ. “Khuyến khích các cặp vợ chồng sinh đủ hai con, coi đây là trách nhiệm xã hội gắn với phát triển bền vững của đất nước”, bà nói.
Cùng với đó, đại biểu đề nghị Nhà nước triển khai các chính sách hỗ trợ tài chính thiết thực, dài hạn cho gia đình như hỗ trợ chi phí sinh và chăm sóc trẻ, mở rộng miễn giảm chi phí khám chữa bệnh, ưu đãi thuế với hộ nuôi con nhỏ.
Hệ thống dịch vụ chăm sóc trẻ em cũng cần được đầu tư đồng bộ, mở rộng mạng lưới nhà trẻ, trường mầm non, nhất là tại khu đô thị, khu công nghiệp, phát triển các dịch vụ trông trẻ ngoài giờ. Đồng thời, Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ nhà ở, việc làm ổn định, nâng cao thu nhập để các cặp vợ chồng trẻ yên tâm lập gia đình và sinh con.
Theo bà Linh, chính sách khuyến sinh cần được triển khai chủ động, đồng bộ và dài hạn, lấy gia đình và phụ nữ làm trung tâm, tôn trọng quyền lựa chọn sinh con nhưng tạo điều kiện để người dân muốn sinh và có thể sinh.
Về dài hạn, bà đề nghị Quốc hội rà soát, sửa đổi các quy định pháp luật liên quan đến dân số, lao động, an sinh xã hội và bình đẳng giới theo hướng đồng bộ. Nhà nước cần có quyết sách kịp thời, mạnh mẽ để tạo môi trường thuận lợi cho việc sinh và nuôi dạy con.
Luật Dân số sửa đổi ban hành năm 2025 đã bổ sung nhiều chính sách khuyến sinh như hỗ trợ tài chính, ưu đãi vay và mua nhà ở xã hội, miễn một số chi phí khám sàng lọc, xử phạt hành vi tiết lộ giới tính thai nhi nhằm hạn chế mất cân bằng giới tính khi sinh.
Tỷ lệ sinh toàn quốc năm 2025 chỉ đạt khoảng 1,93 con/phụ nữ, đe dọa mục tiêu duy trì mức sinh thay thế vào năm 2030. Việt Nam cũng đang đối mặt nguy cơ dư thừa nam giới do tỷ lệ bé trai sinh ra cao hơn mức cân bằng tự nhiên từ năm 2006.
Theo Cục An toàn thực phẩm, đơn vị nhận được thông tin từ ngày 29-4 đến ngày 1-5 trên địa bàn xã Tân Lập, tỉnh Quảng Trị ghi nhận 46 người nhập viện cấp cứu nghi do ngộ độc thực phẩm sau khi ăn bánh mì với các triệu chứng như sốt cao, tiêu chảy, nôn mửa, đau bụng… và đang được điều trị tại Bệnh viện đa khoa khu vực Hướng Hóa (đến 15h ngày 1-5 có tổng cộng 64 người nghi ngộ độc thực phẩm do ăn bánh mì).
Trước tình hình trên, Cục An toàn thực phẩm đề nghị Sở Y tế tỉnh Quảng Trị khẩn trương triển khai chỉ đạo các cơ sở khám, chữa bệnh có bệnh nhân đang điều trị, tập trung nguồn lực tích cực điều trị cho bệnh nhân nghi ngộ độc thực phẩm không để ảnh hưởng đến sức khỏe và tính mạng.
Tổ chức điều tra, truy xuất nguồn gốc thực phẩm để xác định rõ nguồn cung cấp nguyên liệu, thực phẩm nghi ngờ gây ngộ độc. Lấy mẫu thực phẩm, bệnh phẩm để xét nghiệm tìm nguyên nhân; điều tra và xử lý nghiêm các vi phạm quy định về an toàn thực phẩm (nếu có), công khai kết quả để kịp thời cảnh báo cho cộng đồng.
Tăng cường các biện pháp bảo đảm an toàn thực phẩm, phòng ngừa ngộ độc thực phẩm, nâng cao vai trò, trách nhiệm của người quản lý, người sản xuất, kinh doanh, tiêu dùng.
Tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn kiến thức bảo đảm an toàn thực phẩm trong sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng, tập trung truyền thông vào nhóm cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh sản phẩm thực phẩm liên quan đến thức ăn đường phố.
Thực hiện nghiêm các nội dung chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Y tế về việc tăng cường phòng ngừa ngộ độc thực phẩm; bảo đảm an toàn thực phẩm trong kinh doanh thức ăn đường phố.
Cục An toàn Thực phẩm cũng đề nghị các đơn vị theo dõi, cập nhật diễn biến tình hình vụ ngộ độc, thực hiện báo cáo nhanh theo hướng dẫn, chủ động truyền thông thông tin vụ việc và sớm công khai kết quả điều tra ngộ độc thực phẩm đồng thời báo cáo về Cục An toàn thực phẩm theo quy định.
Thời gian qua, tại nhiều tỉnh, thành phố liên tiếp ghi nhận ca ngộ độc sau khi ăn bánh mì. Mới đây, 29-4 Sở Y tế tỉnh Nghệ An tìm ra nguyên nhân gây ra vụ ngộ độc khiến 62 người nhập viện điều trị sau khi ăn bánh mì có vi khuẩn Salmonella.
Trước đó, đầu tháng 4, tại Vũng Tàu cũng xảy ra vụ ngộ độc bánh mì khiến 108 người (bao gồm trẻ em, người già, phụ nữ mang thai) đến khám và điều trị tại các bệnh viện Vũng Tàu, Bà Rịa và Tâm Anh.
Kết quả xét nghiệm bước đầu từ Sở Y tế TP.HCM cho thấy 28/51 mẫu phân (chiếm 54,9%) dương tính với vi khuẩn Salmonella. Đây là tác nhân gây nhiễm khuẩn đường tiêu hóa phổ biến liên quan đến thực phẩm.
Tuy nhiên, mức ảnh hưởng của sa pô chê lên đường huyết không chỉ phụ thuộc vào độ ngọt mà còn liên quan đến số lượng ăn, độ chín và cách kết hợp với các món ăn khác trong bữa ăn, theo chuyên trang Eating Well (Mỹ).
Sa pô chê chứa khá nhiều đường tự nhiên, chủ yếu là fructose và sucrose. Trái càng chín, lượng đường trong sa pô chê càng tăng, khiến vị ngọt đậm đà hơn. Vì vậy, nếu ăn quá nhiều trong một lần, lượng đường glucose đi vào máu cũng sẽ tăng nhanh hơn.
Tuy nhiên, đường trong trái cây không hoàn toàn giống đường tinh luyện trong nước ngọt hay bánh kẹo. Sa pô chê vẫn chứa chất xơ và nhiều hợp chất thực vật giúp làm chậm phần nào quá trình hấp thu đường.
Một loại trái cây dù có vị ngọt nhưng nếu ăn ít thì mức tăng đường huyết có thể không quá lớn. Ngược lại, ăn quá nhiều trong một lần sẽ khiến tổng lượng đường hấp thu tăng mạnh hơn. Ví dụ, ăn 1 trái sa pô chê nhỏ sẽ khác rất nhiều so với ăn liên tục 3 - 4 trái hoặc uống sinh tố sa pô chê có thêm sữa đặc, đường.
Ngoài ra, sa pô chê có chứa chất xơ. Đây là yếu tố giúp làm chậm quá trình hấp thu đường glucose vào máu. Khi ăn nguyên trái, chất xơ giúp thức ăn được tiêu hóa chậm hơn, từ đó hạn chế tình trạng đường huyết tăng quá nhanh sau ăn.
Sa pô chê càng chín kỹ thì càng ngọt do tinh bột trong trái chuyển dần thành đường đơn. Vì vậy, trái quá mềm và ngọt đậm thường có khả năng làm đường huyết tăng nhanh hơn trái vừa chín tới.
Hiện tượng này cũng gặp ở nhiều loại trái cây khác như chuối, xoài. Với người cần kiểm soát đường huyết, họ nên tránh ăn sa pô chê quá chín hoặc ăn số lượng lớn trong một lần.
Ăn một lượng nhỏ sa pô chê sau bữa chính hoặc ăn cùng thực phẩm giàu protein như sữa chua không đường, trứng, các loại hạt có thể giúp đường hấp thu chậm hơn, Eating Well dẫn lời chuyên gia dinh dưỡng người Mỹ Crystal Orozco.
Một nghiên cứu đăng trên chuyên san Food Science and Technology về các loại trái cây nhiệt đới cho thấy nhiều loại trái cây, trong đó là sa pô chê, có chỉ số đường huyết không quá cao khi ăn ở khẩu phần hợp lý. Điều này cho thấy sa pô chê không nhất thiết gây tăng đường huyết đột ngột như nhiều người lo ngại.
Chuyên gia dinh dưỡng Tăng Kiến Minh (Đài Loan) cho biết, tại các phòng khám, ông thường gặp bệnh nhân thắc mắc: "Tại sao tôi ăn uống rất thanh đạm, dưỡng sinh mà chỉ số xét nghiệm máu vẫn không đạt?". Câu trả lời nằm ở việc chọn sai thực phẩm.
Theo ông, chế độ ăn cho người bệnh thận không phải là một "hình phạt" phải kiêng khem khổ sở, mà là một cuộc chơi của sự thay thế chính xác.
Để bảo vệ chức năng thận, người bệnh cần phá bỏ 4 hiểu lầm kinh điển sau đây:
Ăn gạo lứt, ngũ cốc tốt hơn cơm trắng?
Nhiều người tin rằng gạo lứt, bột ngũ cốc hay các loại hạt dinh dưỡng là tốt nhất. Tuy nhiên, khi chức năng thận suy giảm, khả năng kiểm soát phospho trong máu kém đi, các thực phẩm này lại trở thành gánh nặng.
Trong giai đoạn này, cơm trắng, mì sợi trắng, bánh mì trắng hoặc bánh bao chay lại là lựa chọn an toàn hơn để giảm áp lực bài tiết phospho cho thận.
Dùng muối thấp natri, nước tương ít muối để bảo vệ thận?
Các loại "muối thấp natri" hoặc "nước tương ít muối" trên thị trường thường thay thế natri bằng kali. Nếu bệnh nhân có chỉ số kali máu cao, việc sử dụng các gia vị này cực kỳ nguy hiểm.
Chỉ cần dùng muối ăn thông thường nhưng giảm liều lượng. Hãy tận dụng hương vị tự nhiên từ hành, gừng, tỏi hoặc chanh để tăng vị giác thay vì lạm dụng gia vị.
Kiêng tuyệt đối rau xanh nhưng lại ăn nhiều trái cây?
Một số bệnh nhân sợ rau xanh chứa nhiều kali nên không dám chạm môi, nhưng lại thoải mái ăn cà chua, kiwi hoặc chuối. Thực tế, đây đều là nhóm trái cây giàu kali. Thay vào đó hãy thử ăn táo, nho, dứa (thơm) hoặc lê.
Không nên ăn rau sống, không ăn lẩu hoặc xay sinh tố xanh. Hãy cắt nhỏ rau, chần qua nước sôi rồi đổ bỏ nước đó trước khi xào nấu để loại bỏ phần lớn lượng kali.
Nhịn thịt hoàn toàn vì sợ suy thận nhanh?
Việc nhịn thịt quá mức dẫn đến suy dinh dưỡng, nhưng ăn quá nhiều đạm động vật hoặc uống canh tinh chất gà cũng khiến thận làm việc quá tải. Cần lưu ý rằng nhu cầu protein trước và sau khi chạy thận là hoàn toàn khác nhau.
Cần có sự tư vấn chuyên môn để xác định lượng protein phù hợp, không nên tự ý cắt bỏ hoàn toàn.
Thay vì những thói quen cũ gây hại, chuyên gia Tăng Kiến Minh gợi ý các lựa chọn an toàn hơn cho ba bữa trong ngày. Đối với bữa sáng, thay vì chọn các món giàu phospho và natri như mè đen, ngũ cốc, bánh mì kẹp thịt xông khói hay trà sữa, người bệnh nên ưu tiên bánh mì trắng kẹp trứng ốp la (không thêm sốt), bánh bao chay và uống nước lọc.
Vào bữa trưa, thay vì ăn cơm sườn chan nhiều nước sốt hoặc các loại canh viên, canh mọc chứa nhiều phụ gia, bệnh nhân hãy chọn cơm trắng ăn kèm cá hấp hoặc gà xào hành tỏi và rau đã được chần qua nước sôi. Một quy tắc quan trọng là tuyệt đối không nên uống nước canh để tránh nạp thêm kali và các chất chuyển hóa.
Đối với bữa tối, bệnh nhân cần tránh việc ăn tạm bằng bánh mì ngọt, mì ăn liền hoặc các loại canh xương hầm đậm đặc vốn được lầm tưởng là bổ thận. Thay vào đó, một thực đơn đúng chuẩn sẽ bao gồm nửa bát cơm trắng, một phần protein chất lượng cao và rau xanh được chế biến theo phương pháp chần qua nước sôi rồi mới xào nấu.
Theo bác sĩ, điều khiến thận kiệt huệ không phải là một miếng thịt bạn lỡ ăn, mà là thói quen ăn mặn, thực phẩm chế biến sẵn và thói quen uống hết các loại nước canh hàng ngày. Ăn đúng cách không làm giảm chất lượng sống, mà giúp bạn kéo dài "tuổi thọ" của thận.
