Theo các nguồn thạo tin của Đài CNN và tờ New York Post, Bộ trưởng Hải quân Mỹ John Phelan bị cách chức vào hôm 22-4 do căng thẳng trong dự án đóng tàu “Hạm đội Vàng” với Bộ trưởng Chiến tranh (Bộ Quốc phòng) Pete Hegseth, cũng như mối quan hệ thân cận của ông Phelan với Tổng thống Donald Trump.
Đây là diễn biến bất ngờ vì Hải quân Mỹ đang đóng vai trò quan trọng trong chiến dịch phong tỏa các cảng của Iran.
Nhiều nguồn tin tiết lộ căng thẳng giữa ông Phelan và ông Hegseth đã kéo dài nhiều tháng.
Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ cho rằng ông Phelan triển khai dự án đóng tàu quá chậm chạp và không hài lòng khi ông Phelan “vượt cấp” để liên lạc trực tiếp với Tổng thống Trump.
Ông Phelan còn có bất đồng với Thứ trưởng Quốc phòng Steve Feinberg. Ông được cho là muốn nắm quyền kiểm soát các vấn đề liên quan đến đóng tàu và mua sắm cho hải quân – các công việc thuộc thẩm quyền của ông Phelan.
Bất đồng lên đến đỉnh điểm vào hôm 22-4 trong cuộc họp giữa ông Trump và ông Hegseth tại Nhà Trắng về vấn đề đóng tàu.
Nhà lãnh đạo Mỹ, vốn đã không hài lòng với tiến độ chậm, sau cùng đã bị thuyết phục rằng cần thay thế ông Phelan để bổ nhiệm một người có thể làm việc nhanh hơn.
Ông Trump đã yêu cầu ông Hegseth “xử lý việc này”. Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ sau đó nhắn tin yêu cầu ông Phelan từ chức hoặc bị sa thải.
Tuy nhiên ông Phelan dường như không tin ông Trump đã biết về tin nhắn này.
Các nguồn tin cho biết ông Phelan đã liên lạc với giới chức Nhà Trắng để hỏi liệu họ hay tổng thống có biết việc ông bị yêu cầu từ chức hay không, và sau đó còn trực tiếp đến Nhà Trắng để xác nhận.
Ông Phelan cuối cùng đã gặp ông Trump ở khu vực Cánh Tây và được thông báo rằng ông đã mất chức.
Đây là lần đầu tiên một bộ trưởng quân chủng do Tổng thống Donald Trump đề cử bị sa thải, song thực tế Bộ trưởng Hegseth đã thay thế nhiều sĩ quan quân đội cấp cao kể từ khi lên lãnh đạo Lầu Năm Góc.
Trước khi được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Hải quân vào năm 2025, ông Phelan là một doanh nhân và không có kinh nghiệm về quân sự. Vợ chồng ông từng gây quỹ hàng triệu USD cho chiến dịch tranh cử của ông Trump.
Khi bổ nhiệm ông Phelan, Tổng thống Trump cho rằng ông “sẽ là một lực lượng mạnh mẽ cho các quân nhân hải quân và là nhà lãnh đạo kiên định trong việc thúc đẩy tầm nhìn Nước Mỹ trên hết của tôi”.
Thứ trưởng Hải quân Hùng Cao sẽ đảm nhiệm vai trò quyền Bộ trưởng Hải quân. Ông đã phục vụ trong quân đội Mỹ trong 25 năm và từng tham gia các nhiệm vụ tại Iraq, Afghanistan và Somalia.
Bộ trưởng Hải quân phụ trách hơn 900.000 nhân sự và ngân sách hằng năm hơn 210 tỉ USD.
Một nguồn tin từ Đảng Cộng hòa cho biết ông Trump kỳ vọng việc thay đổi lãnh đạo sẽ không làm ảnh hưởng đến cuộc chiến của Mỹ với Iran.
Thủ tướng Campuchia Hun Manet hôm 30/5 tuyên bố phải lên tiếng sau khi nhiều người dùng mạng xã hội Thái Lan "bình luận sai sự thật" bên dưới bài đăng kỷ niệm 27 năm ngày ông tốt nghiệp Học viện Lục quân West Point, một trong những cơ sở đào tạo quân sự danh giá nhất của quân đội Mỹ.
"Câu trả lời ngắn gọn là tôi không theo học West Point bằng suất của quân đội Thái Lan", ông cho hay.
Phát biểu được đưa ra sau khi một số người dùng mạng xã hội Thái Lan cho rằng ông Hun Manet nhập học tại West Point bằng "chỉ tiêu tuyển sinh dành cho quân đội Thái Lan". Thủ tướng Campuchia khẳng định những cáo buộc tương tự từng xuất hiện trong quá khứ và ông thường không phản hồi, nhưng lần này quyết định làm rõ để chấm dứt hiểu lầm kéo dài.
Lãnh đạo Campuchia giải thích rằng các quốc gia được cấp chỉ tiêu nhập học West Point sẽ không thể chuyển nhượng suất cho nước thứ ba. Chỉ Mỹ mới có quyền quyết định quốc gia nào được cấp chỉ tiêu và bao nhiêu ứng viên được nhập học mỗi năm. Ứng viên quốc tế phải được Bộ Quốc phòng sở tại đề cử và được đại sứ quán Mỹ tại quốc gia đó xác nhận mới có thể nộp đơn.
Thủ tướng Hun Manet khẳng định bằng tốt nghiệp West Point của ông ghi rõ là học viên Campuchia. "Nếu tôi sử dụng suất của quân đội Thái Lan để theo học, chắc chắn tôi phải nhận được đề cử từ Bộ Quốc phòng Thái Lan và được đại sứ quán Mỹ tại Bangkok xác nhận", ông cho hay.
Theo Thủ tướng Campuchia, ông được Bộ Quốc phòng Campuchia đề cử năm 1995 và đại sứ quán Mỹ tại Phnom Penh xác nhận, qua đó đủ điều kiện nộp hồ sơ vào West Point. "Điều này xác nhận rõ ràng rằng chỉ tiêu tôi dùng để học tại West Point là suất mà Mỹ cấp cho Campuchia, không phải cho Thái Lan", ông nhấn mạnh.
Ông cho rằng bất kỳ ai muốn kiểm chứng thông tin đều có thể liên hệ với Bộ Quốc phòng Thái Lan, Đại sứ quán Mỹ tại Bangkok hoặc Học viện West Point. "Tôi hy vọng lời giải thích này sẽ chấm dứt hiểu lầm cho rằng tôi theo học West Point bằng chỉ tiêu tuyển sinh của quân đội Thái Lan, bởi điều đó không đúng sự thật", Thủ tướng Campuchia nói.
Hun Manet tốt nghiệp West Point năm 1999, tiếp tục theo học chương trình nâng cao tại Mỹ và Anh, trước khi bước vào sự nghiệp quân sự và chính trị. Ông là người Campuchia đầu tiên tốt nghiệp học viện này, cũng là một trong 7 học viên nước ngoài hoàn tất khóa học tại West Point năm 1999.
Trang web của West Point cho biết học viên quốc tế theo học tại trường thông qua các thỏa thuận được chính phủ Mỹ và học viện phê duyệt.
Đại tá Dougall McMillan, cựu tùy viên quốc phòng tại đại sứ quán Australia ở Campuchia cuối thập niên 1990 và đầu những năm 2000, xác nhận tuyên bố của Thủ tướng Campuchia.
"Đại tá Bill McMillan, tùy viên quốc phòng phụ trách mảng lục quân của Mỹ tại Campuchia thời điểm đó, chính là người khởi xướng và phụ trách các thủ tục liên quan quá trình ông Hun Manet theo học tại West Point", đại tá Dougall McMillan cho biết.
Bộ Ngoại giao Iran ngày 26/5 cáo buộc quân đội Mỹ "tiếp tục thực hiện các hành động bất hợp pháp và phi lý" sau khi lệnh ngừng bắn giữa hai nước có hiệu lực từ ngày 8/4.
Cơ quan này khẳng định Washington đã thực hiện "hành động vi phạm nghiêm trọng thỏa thuận" ở tỉnh Hormozgan trong vòng 48 giờ qua, đề cập cuộc tập kích của Mỹ nhằm vào thành phố cảng miền nam Bandar Abbas rạng sáng cùng ngày.
Bộ Ngoại giao Iran khẳng định Tehran "sẽ không ngần ngại bảo vệ đất nước và không bỏ qua hành vi xấu xa nào", song không giải thích thêm.
Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei hôm 26/5 cho biết Mỹ đang mất đi sức ảnh hưởng ở Trung Đông, đề nghị các nước trong khu vực ngừng cho phép Washington đặt căn cứ trên lãnh thổ. Ông cho rằng Mỹ đang ngày càng đánh mất vị thế và không còn "nơi trú ẩn an toàn nào" để thực hiện hành động gây hấn.
Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan phụ trách hoạt động của quân đội Mỹ ở Trung Đông, trước đó thông báo đã tiến hành các cuộc tập kích mang tính phòng vệ nhằm vào miền nam Iran, để bảo vệ các binh sĩ trước mối đe dọa từ đối phương. Theo cơ quan này, trong số các mục tiêu có bãi phóng tên lửa và tàu Iran "đang tìm cách rải thủy lôi".
Fox News dẫn lời một quan chức Mỹ cấp cao cho biết nước này đã phát hiện hai tàu Iran đang triển khai thủy lôi ở eo biển Hormuz, thêm rằng lực lượng Mỹ cũng đã phản ứng sau khi các chiến đấu cơ bị tên lửa đối phương nhắm mục tiêu.
Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố đã khai hỏa sau khi phát hiện "máy bay thù địch" xâm nhập không phận tại khu vực vịnh Ba Tư. Lực lượng này thêm rằng đã hạ một máy bay không người lái (UAV) MQ-9 Reaper của Mỹ, đồng thời nhắm bắn khiến UAV hạng nặng RQ-4 và tiêm kích tàng hình F-35 phải cơ động rời khỏi không phận Iran.
Bất chấp các cuộc tập kích mới, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết hai nước vẫn có thể đạt được thỏa thuận hòa bình, đồng thời khẳng định rằng eo biển Hormuz phải được mở cửa "bằng cách này hay cách khác". Iran đã phong tỏa gần như hoàn toàn tuyến đường vận chuyển dầu mỏ, khí đốt quan trọng này sau khi xung đột Trung Đông bùng phát hôm 28/2.
Các tuyên bố trước đó cho thấy hai bên đã đạt được tiến triển về thỏa thuận sơ bộ nhằm chấm dứt giao tranh và khôi phục hoạt động hàng hải ở eo biển Hormuz. Thỏa thuận này sẽ cho các nhà đàm phán 60 ngày để giải quyết các vấn đề phức tạp hơn, trong đó có chương trình hạt nhân của Iran.
Truyền thông Iran cho biết Tehran muốn đưa vào bản ghi nhớ điều khoản về giải phóng hàng tỷ USD tài sản bị đóng băng.
Sáng qua, Trung Quốc tổ chức lễ đón cấp nhà nước Tổng thống Mỹ Donald Trump, với đầy đủ đội danh dự, quân nhạc và thảm đỏ tại quảng trường Thiên An Môn ở thủ đô Bắc Kinh. Sau đó, hội nghị thượng đỉnh Trung - Mỹ diễn ra tại Đại lễ đường nhân dân.
Phát biểu mở đầu cuộc họp, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình hoan nghênh phái đoàn Mỹ và nói rằng thế giới một lần nữa đứng trước một ngã rẽ mới. "Liệu Trung Quốc và Mỹ có thể vượt qua "bẫy Thucydides" và xây dựng một mối quan hệ nước lớn kiểu mới hay không? Đó là đáp án mà lãnh đạo các nước lớn cần cùng nhau viết câu trả lời", theo ông Tập. "Bẫy Thucydides" là khái niệm nhằm cảnh báo nguy cơ xảy ra xung đột trong thời kỳ mà một cường quốc lâu năm bị thách thức bởi một quyền lực mới đang nổi lên. Theo nhà khoa học chính trị người Mỹ Graham Allison đặt ra trong cuốn sách Định mệnh chiến tranh, chiếc "bẫy Thucydides" đang hiện hữu là Mỹ và Trung Quốc.
Về phần mình, Tổng thống Trump dành nhiều lời ca ngợi đối với Chủ tịch Tập, gọi ông Tập là nhà lãnh đạo vĩ đại, và cuộc gặp thượng đỉnh này là "lớn nhất từng diễn ra". Sau đó, theo thông cáo của Bộ Ngoại giao Trung Quốc, ông Tập cho biết những cuộc đàm phán hôm 13.5 tại Hàn Quốc giữa các nhóm kinh tế và thương mại song phương về tổng thể đã đạt được những kết quả tích cực và cân bằng.
Sau cuộc gặp thượng đỉnh kéo dài hơn 2 giờ, ông Tập lên tiếng ca ngợi "một định hướng mới" trong quan hệ với Mỹ, theo đó đề ra cách tiếp cận kết hợp hợp tác với cạnh tranh được kiểm soát.
Theo CCTV dẫn thông báo của Bộ Ngoại giao Trung Quốc, ông Tập cho hay cả hai nhà lãnh đạo đều nhất trí việc thiết lập một mối quan hệ mang tính xây dựng và chiến lược sẽ dẫn dắt quan hệ song phương trong 3 năm tới và xa hơn nữa.
Ông Tập kêu gọi hai nước mở rộng hoạt động trao đổi và hợp tác trong lĩnh vực thương mại, y tế, nông nghiệp, du lịch, giao lưu nhân dân và thực thi pháp luật. Nhà lãnh đạo Trung Quốc cũng cho hay đã trao đổi quan điểm với Tổng thống Trump về các cuộc xung đột ở Trung Đông, Ukraine và những vấn đề liên quan đến bán đảo Triều Tiên.
Tuy nhiên, ông Tập cũng nhấn mạnh Mỹ "cần hết sức thận trọng" khi xử lý vấn đề Đài Loan. "Câu hỏi về Đài Loan là vấn đề quan trọng nhất trong quan hệ Trung - Mỹ. Nếu xử lý không thỏa đáng, hai nước có thể xảy ra va chạm hoặc thậm chí rơi vào xung đột, đẩy toàn bộ quan hệ song phương vào tình thế vô cùng nguy hiểm", CCTV dẫn lời ông Tập.
Trong lúc chụp ảnh với Chủ tịch Tập tại di tích Thiên Đàn chiều qua, Tổng thống Trump đã không trả lời câu hỏi của phóng viên về việc hai nhà lãnh đạo có thảo luận về Đài Loan hay không, theo Reuters. Bản thông cáo của Nhà Trắng sau hội nghị thượng đỉnh cũng không đề cập vấn đề này, chỉ đưa ra nhận định chung rằng cuộc gặp diễn ra tốt đẹp.
"Tổng thống Trump đã có cuộc gặp tốt đẹp với Chủ tịch Tập. Hai bên thảo luận những biện pháp nhằm tăng cường hợp tác kinh tế", theo Nhà Trắng. Bên cạnh đó, hai nhà lãnh đạo đồng ý rằng eo biển Hormuz cần được mở cửa để đảm bảo hoạt động lưu thông hàng hải tự do. Thông cáo cũng cho biết ông Trump và ông Tập đã thảo luận về thúc đẩy nỗ lực chấm dứt tình trạng những hóa chất dùng để sản xuất chất fentanyl gây nghiện bị tuồn vào Mỹ, cũng như đẩy mạnh các thương vụ Trung Quốc mua nông sản Mỹ.
