Lão hóa là quá trình tự nhiên không thể tránh khỏi theo thời gian. Tuy nhiên, quá trình lão hóa không giống nhau ở mọi người. Lão hóa sớm xảy ra khi các dấu hiệu điển hình của tuổi già xuất hiện sớm hơn so với tuổi thật.
Đốm nâu trên da
Các đốm nâu thường xuất hiện ở người trên 40 tuổi. Hầu hết là lành tính và do tích lũy tác động của ánh nắng trong nhiều năm. Những vùng tăng sắc tố này có thể xuất hiện trên mặt, mu bàn tay hoặc cẳng tay. Người có làn da sáng màu có thể gặp tình trạng này sớm hơn. Tuy nhiên, bạn nên đi khám nếu đốm có màu đen, thay đổi hình dạng, bị chảy máu, có bờ không đều…
Để tránh tình trạng này, hãy dùng kem chống nắng, che chắn khi ra ngoài và hạn chế tiếp xúc nắng gắt 10h-14h.
Suy giảm trí nhớ
Những thay đổi nhẹ về trí nhớ có thể bắt đầu từ sau tuổi 40, chẳng hạn như mất nhiều thời gian hơn để nhớ tên hoặc vừa định làm gì đó rồi lại quên. Đây là biểu hiện khá phổ biến của quá trình lão hóa bình thường. Phần lớn các bệnh lý nghiêm trọng như bệnh Alzheimer hay sa sút trí tuệ thường xuất hiện sau 65 tuổi và không phải ai lớn tuổi cũng mắc. Để giữ đầu óc minh mẫn, bạn nên ăn uống lành mạnh, duy trì giao tiếp xã hội và tập thể dục đều đặn.
Đau nhức khớp
Đau nhức khớp không xảy ra với tất cả mọi người khi lớn tuổi, nhưng nguy cơ thoái hóa khớp tăng dần theo thời gian. Nam giới thường bắt đầu có triệu chứng sau 45 tuổi, còn ở nữ là sau 55 tuổi. Vận động thường xuyên có thể giúp khắc phục tình trạng này. Chỉ cần duy trì khoảng một giờ tập luyện 30 phút mỗi ngày, 5 ngày một tuần để đảm bảo sức khỏe, kết hợp các bài tăng độ linh hoạt, sức mạnh và vận động nhẹ là đã có lợi. Nếu mới bắt đầu tập, bạn nên tham khảo ý kiến bác sĩ để chọn bài tập phù hợp.
Da khô
Theo tuổi tác, da có xu hướng giảm sản xuất dầu tự nhiên, dễ trở nên khô và xỉn màu, đặc biệt sau tuổi 40. Tuy nhiên, tình trạng da khô cũng có thể liên quan đến thói quen sinh hoạt hằng ngày.
Để cải thiện, nên tắm nhanh bằng nước ấm thay vì nước quá nóng, làm sạch da nhẹ nhàng và dưỡng ẩm đều đặn mỗi ngày. Đồng thời, cần uống đủ nước và hạn chế tiếp xúc lâu với môi trường khô. Nếu da khô và ngứa kéo dài không giảm, người bệnh nên đến khám bác sĩ da liễu để được đánh giá và tư vấn phù hợp.
Nếp nhăn hoặc da chảy xệ
Khi bước sang tuổi 30, da bắt đầu giảm sản xuất collagen – loại protein giúp da giữ độ đàn hồi và săn chắc. Khi lượng collagen giảm, da dễ xuất hiện nếp nhăn, chảy xệ hơn. Điều này thường thấy ở những vùng cơ hoạt động nhiều như trán hoặc vùng tiếp xúc nhiều với ánh nắng.
Độ tuổi xuất hiện nếp nhăn khác nhau ở mỗi người và không có tiêu chuẩn rõ ràng về sớm hay muộn. Đôi khi nguyên nhân không hẳn do lão hóa mà có thể do bụi bẩn hoặc mất nước.
Rụng tóc
Rụng tóc xảy ra khi các tế bào gốc kích thích mọc tóc mới trong nang tóc dần suy giảm. Nội tiết tố, môi trường, di truyền và chế độ ăn uống đều ảnh hưởng đến tốc độ rụng tóc. Khoảng 40% phụ nữ trên 70 tuổi gặp tình trạng rụng tóc, trong khi ở nam giới, khoảng 50% bị rụng tóc sau tuổi 50.
Bàn tay gầy guộc
Theo thời gian, lớp da phía trên trở nên mỏng hơn và chứa ít protein cấu trúc như collagen – thành phần giúp da giữ được hình dạng. Kết quả là bàn tay có thể trở nên gân guốc hơn, da mỏng và dễ xuất hiện nếp nhăn. Không có độ tuổi cụ thể xác định khi nào bàn tay bắt đầu lão hóa, nhưng nhiều người thường nhận thấy dấu hiệu này từ cuối tuổi 30 đến đầu tuổi 40.
Mỡ cơ thể có xu hướng tích tụ ở vùng bụng khi bạn già đi, đặc biệt ở phụ nữ sau mãn kinh. Vòng eo lớn có liên quan đến các vấn đề sức khỏe như bệnh tim và tiểu đường type 2. Nguy cơ này tăng nếu vòng eo vượt quá 88 cm ở nữ hoặc 102 cm ở nam. Tập thể dục đều đặn và ăn uống lành mạnh là cách tốt nhất để kiểm soát.
Tuy nhiên, giữa thời tiết oi bức, thực phẩm phơi ngoài trời liệu có thực sự an toàn? Việc chế biến, bảo quản thịt một nắng không đúng cách có thể tiềm ẩn những nguy cơ nào đối với sức khỏe?
Trao đổi với Tuổi Trẻ Online, bác sĩ Lê Văn Thiệu - Trung tâm Khám chữa bệnh theo yêu cầu và Quốc tế, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương - cho hay thịt một nắng thực chất là thịt chưa được làm khô hoàn toàn.
Sau vài giờ phơi nắng, lớp ngoài có thể se lại nhưng bên trong vẫn còn độ ẩm cao. Trong điều kiện nhiệt độ môi trường 35 - 40 độ C kèm độ ẩm không khí lớn như hiện nay, đây lại là môi trường rất thuận lợi để vi khuẩn phát triển mạnh.
Các vi khuẩn gây bệnh như Salmonella, E.coli, Campylobacter hay tụ cầu vàng có thể tồn tại sẵn trong thịt sống từ khâu giết mổ và bảo quản ban đầu.
Trong quá trình phơi ngoài trời, thực phẩm còn tiếp tục bị nhiễm thêm vi khuẩn từ bụi không khí, côn trùng, ruồi nhặng, tay người chế biến hoặc dụng cụ không đảm bảo vệ sinh.
"Nhiều người lầm tưởng ánh nắng có thể "diệt khuẩn", nhưng thực tế ánh nắng thông thường không đủ khả năng tiệt trùng thực phẩm như các quy trình xử lý nhiệt đạt chuẩn trong công nghiệp thực phẩm.
Đặc biệt nguy hiểm là tình trạng "ngoài khô - trong ẩm". Khi đó vi khuẩn vẫn có thể sinh sôi mạnh bên trong khối thịt dù bề mặt nhìn có vẻ khô ráo. Một số vi khuẩn như tụ cầu vàng còn sinh độc tố trong quá trình phát triển.
Những độc tố này có khả năng chịu nhiệt tương đối tốt, nghĩa là ngay cả khi thịt được nướng hoặc chiên lại, nguy cơ nhiễm độc thực phẩm vẫn tồn tại.
Người ăn phải thực phẩm nhiễm khuẩn có thể xuất hiện đau bụng, tiêu chảy, nôn ói, sốt, mất nước, thậm chí nhiễm trùng nặng ở người già, trẻ nhỏ hoặc người có bệnh nền", bác sĩ Thiệu cho hay.
Ngoài vi khuẩn, theo bác sĩ Thiệu thực phẩm phơi thủ công còn tiềm ẩn nguy cơ nấm mốc và độc tố nấm. Thời tiết miền Bắc hiện thường nóng gay gắt ban ngày nhưng độ ẩm tăng cao về chiều tối và ban đêm.
Nếu thịt không được bảo quản lạnh ngay sau khi phơi, thực phẩm dễ hút ẩm trở lại và tạo điều kiện cho nấm phát triển. Một số loại nấm có thể sinh độc tố ảnh hưởng lâu dài đến gan, hệ tiêu hóa và hệ miễn dịch.
Bên cạnh đó, nguy cơ ký sinh trùng và giun sán cũng không thể xem nhẹ. Nếu nguồn thịt không được kiểm dịch đầy đủ, trong thịt có thể tồn tại nang sán, ấu trùng giun xoắn hoặc các loại ký sinh trùng khác.
Việc phơi nắng vài giờ hoàn toàn không đủ để tiêu diệt các tác nhân này. Nếu thịt sau đó được chế biến chưa chín kỹ, người sử dụng có nguy cơ nhiễm ký sinh trùng qua đường tiêu hóa, gây đau bụng, rối loạn tiêu hóa, đau cơ, sốt, dị ứng, thậm chí biến chứng tim mạch và thần kinh trong trường hợp nặng.
Ngoài ra, quá trình phơi ngoài trời tại sân thượng, ban công hoặc khu vực gần đường giao thông còn khiến thực phẩm dễ nhiễm bụi mịn, khí thải, kim loại nặng và vi sinh vật trong môi trường. Ruồi nhặng đậu vào thực phẩm cũng có thể mang theo vi khuẩn đường ruột và trứng giun sán.
"Vì vậy, người dân không nên chạy theo các trào lưu chế biến thực phẩm tự phát trên mạng xã hội, đặc biệt trong điều kiện thời tiết nắng nóng cực đoan hiện nay.
Việc sử dụng thực phẩm vẫn cần tuân thủ nguyên tắc cơ bản của an toàn thực phẩm là 'ăn chín, uống sôi', đảm bảo thực phẩm được nấu chín kỹ, bảo quản đúng nhiệt độ và chế biến trong điều kiện vệ sinh an toàn.
Đây vẫn là biện pháp quan trọng nhất để phòng tránh ngộ độc thực phẩm, nhiễm khuẩn và các bệnh lý do ký sinh trùng gây ra", bác sĩ Thiệu khuyến cáo.
Thạc sĩ - bác sĩ Nguyễn Trần Thanh Thủy, Trường đại học Khoa học Sức khỏe, Đại học Quốc gia TP.HCM, chia sẻ mỗi người trong chúng ta ai cũng mong muốn sống khỏe mạnh và trường thọ. Nhưng tuổi thọ không chỉ là con số năm tháng, mà còn là chất lượng của từng ngày sống. Giữ cho cơ thể và tinh thần ở trạng thái cân bằng, dẻo dai và tươi tắn chính là nền tảng quan trọng giúp phòng ngừa bệnh mạn tính, sống thọ hơn.
Nhiều nghiên cứu trong lĩnh vực y học lối sống đã chỉ ra rằng: Một chế độ ăn hợp lý, vận động đều đặn và kiểm soát cân nặng có thể làm giảm đáng kể nguy cơ mắc các bệnh không lây nhiễm như tiểu đường, tim mạch hay rối loạn chuyển hóa. Tuy nhiên, trong nhịp sống hiện đại đầy áp lực, việc duy trì những thói quen lành mạnh này không phải lúc nào cũng dễ dàng.
Tin tốt là bạn không cần những kế hoạch phức tạp. Dưới đây là chia sẻ của bác sĩ Thủy với một vài thay đổi nhỏ nhưng kiên trì mỗi ngày để giúp bạn có thể cải thiện sức khỏe và kéo dài tuổi thọ.
Một chế độ ăn uống đa dạng, giàu dinh dưỡng và nhiều màu sắc không chỉ giúp duy trì cân nặng hợp lý mà còn giảm nguy cơ bệnh tật. Hãy ưu tiên thực phẩm có nguồn gốc thực vật như rau xanh, trái cây, các loại hạt; hạn chế đồ chiên rán, thực phẩm chế biến sẵn và nội tạng động vật.
Nếu có thể, hãy tự chuẩn bị bữa ăn tại nhà. Khi ăn ngoài, nên lựa chọn món hấp, luộc và đảm bảo đủ nhóm chất. Đừng quên những thói quen nhỏ nhưng quan trọng: Ăn chậm, nhai kỹ và uống đủ nước - đó chính là cách giúp cơ thể vận hành hài hòa hơn mỗi ngày.
Không cần những bài tập quá nặng hay cường độ cao, điều quan trọng là sự duy trì đều đặn. Mỗi ngày, hãy dành 30 - 60 phút cho hoạt động thể lực phù hợp như: Đi bộ, chạy bộ, tập thể dục hoặc chơi một môn thể thao yêu thích.
Việc vận động không chỉ giúp tăng cường sức mạnh cơ bắp, cải thiện độ linh hoạt của xương khớp mà còn hỗ trợ kiểm soát cân nặng, cải thiện tinh thần và phòng ngừa nhiều bệnh mạn tính.
Hơi thở là cầu nối giữa cơ thể và cảm xúc. Tập thở sâu, chậm và đều giúp giảm căng thẳng, lo âu, ổn định nhịp tim và giảm gánh nặng cho hệ tim mạch.
Đặc biệt, việc kiểm soát tốt nhịp thở còn góp phần hạn chế stress oxy hóa - một trong những yếu tố liên quan đến lão hóa và nhiều bệnh lý mạn tính.
Giấc ngủ chất lượng cao là yếu tố không thể thiếu để duy trì sức khỏe lâu dài. Trong khi ngủ, cơ thể được phục hồi năng lượng, củng cố hệ miễn dịch và điều hòa chuyển hóa.
Duy trì thói quen ngủ đủ và đúng giờ không chỉ giúp kiểm soát cân nặng mà còn làm chậm quá trình lão hóa, cải thiện trí nhớ và bảo vệ sức khỏe não bộ.
Những thay đổi trên nghe có vẻ đơn giản, nhưng thách thức lớn nhất nằm ở sự kiên trì và kỷ luật. Không cần thay đổi quá nhanh hay quá nhiều, hãy bắt đầu bằng những bước nhỏ, thực hiện đều đặn mỗi ngày. Chính sự tích lũy lâu dài này mới tạo nên khác biệt lớn cho sức khỏe.
Hiệu quả tốt nhất đạt được khi bạn kết hợp đồng thời nhiều yếu tố: ăn uống lành mạnh, vận động thường xuyên, luyện thở và ngủ đủ giấc. Những thói quen nhỏ khi được duy trì cùng nhau sẽ mang lại lợi ích vượt trội hơn bất kỳ biện pháp đơn lẻ nào.
Nếu bạn đang có bệnh lý hoặc gặp khó khăn trong việc thay đổi lối sống, hãy tìm đến các chuyên gia y tế để được tư vấn và xây dựng kế hoạch phù hợp. Một lộ trình cá nhân hóa sẽ giúp bạn duy trì thói quen tốt một cách bền vững hơn.
Đó là chia sẻ của Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn trong lễ phát động cuộc thi "Cơ sở y tế không khói thuốc lá" lần II ngày 19-5, tại Hà Nội. Chương trình do báo Sức khỏe và Đời sống phối hợp với Quỹ phòng, chống tác hại của thuốc lá tổ chức.
Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn cho biết thuốc lá là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu gây bệnh tật và tử vong có thể phòng tránh được. Trên thế giới, thuốc lá cướp đi hơn 8 triệu sinh mạng mỗi năm.
Tại Việt Nam, các bệnh liên quan đến hút thuốc khiến hơn 100.000 người tử vong mỗi năm. Đặc biệt bên cạnh thuốc lá điếu truyền thống, các sản phẩm thuốc lá mới như thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng đang len lỏi vào đời sống.
Đặc biệt trong giới trẻ, bằng hình thức hấp dẫn, hương vị đa dạng và những thông điệp dễ gây ngộ nhận.
Theo ông Thuấn đây là nguy cơ mới dẫn thanh thiếu niên đến lệ thuộc nicotine và các tổn hại sức khỏe lâu dài. Quốc hội đã thống nhất cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng từ năm 2025.
Vì vậy cơ sở y tế càng phải đi đầu trong nhận diện, truyền thông, giám sát và ngăn chặn các sản phẩm này.
"Không thể có một bệnh viện chữa lành thật sự nếu trong khuôn viên bệnh viện vẫn còn khói thuốc. Không thể nói đến an toàn người bệnh, chất lượng bệnh viện, văn hóa phục vụ, nếu người bệnh, người nhà người bệnh, trẻ em, phụ nữ mang thai, người cao tuổi và chính nhân viên y tế vẫn phải hít khói thuốc thụ động trong môi trường khám bệnh, chữa bệnh", ông Thuấn nói.
Thứ trưởng đề nghị các bệnh viện, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, các trường đại học, các đơn vị y tế trong cả nước tập trung vào ba yêu cầu làm thật, làm đều và làm bằng trách nhiệm, lòng nhân ái.
"Không khói thuốc trong cơ sở y tế không phải để dự thi, không phải để báo cáo, mà để bảo vệ sức khỏe người bệnh và nhân viên y tế mỗi ngày. Người hút thuốc cần được nhắc nhở, nhưng cũng cần được tư vấn, hỗ trợ và đồng hành để từ bỏ thuốc lá.
Với thanh thiếu niên và người trẻ, chúng ta càng phải chủ động bảo vệ từ sớm, không để các sản phẩm thuốc lá mới khoác lên mình vẻ ngoài hiện đại để che giấu nguy cơ gây nghiện và hủy hoại sức khỏe", Thứ trưởng Thuấn nói.
Theo ông Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý khám, chữa bệnh, Bộ Y tế, Việt Nam hiện có hệ thống y tế rộng khắp với hơn 1.700 bệnh viện công lập, 424 bệnh viện tư nhân, cùng hàng chục nghìn phòng khám tư nhân.
Mỗi năm, hệ thống các cơ sở khám, chữa bệnh này tiếp đón trung bình khoảng 20 triệu lượt người khám bệnh nội trú và ngoại trú.
"Với mật độ tập trung đông đúc như vậy, việc duy trì một môi trường trong lành và không khói thuốc lá là một nhiệm vụ quan trọng của các cơ sở y tế. Điều này nhằm giảm nguy cơ phơi nhiễm khói thuốc thụ động đối với nhân viên y tế và người dân đến khám, chữa bệnh", ông Đức chia sẻ.
