Lão hóa là quá trình tự nhiên không thể tránh khỏi theo thời gian. Tuy nhiên, quá trình lão hóa không giống nhau ở mọi người. Lão hóa sớm xảy ra khi các dấu hiệu điển hình của tuổi già xuất hiện sớm hơn so với tuổi thật.
Đốm nâu trên da
Các đốm nâu thường xuất hiện ở người trên 40 tuổi. Hầu hết là lành tính và do tích lũy tác động của ánh nắng trong nhiều năm. Những vùng tăng sắc tố này có thể xuất hiện trên mặt, mu bàn tay hoặc cẳng tay. Người có làn da sáng màu có thể gặp tình trạng này sớm hơn. Tuy nhiên, bạn nên đi khám nếu đốm có màu đen, thay đổi hình dạng, bị chảy máu, có bờ không đều…
Để tránh tình trạng này, hãy dùng kem chống nắng, che chắn khi ra ngoài và hạn chế tiếp xúc nắng gắt 10h-14h.
Suy giảm trí nhớ
Những thay đổi nhẹ về trí nhớ có thể bắt đầu từ sau tuổi 40, chẳng hạn như mất nhiều thời gian hơn để nhớ tên hoặc vừa định làm gì đó rồi lại quên. Đây là biểu hiện khá phổ biến của quá trình lão hóa bình thường. Phần lớn các bệnh lý nghiêm trọng như bệnh Alzheimer hay sa sút trí tuệ thường xuất hiện sau 65 tuổi và không phải ai lớn tuổi cũng mắc. Để giữ đầu óc minh mẫn, bạn nên ăn uống lành mạnh, duy trì giao tiếp xã hội và tập thể dục đều đặn.
Đau nhức khớp
Đau nhức khớp không xảy ra với tất cả mọi người khi lớn tuổi, nhưng nguy cơ thoái hóa khớp tăng dần theo thời gian. Nam giới thường bắt đầu có triệu chứng sau 45 tuổi, còn ở nữ là sau 55 tuổi. Vận động thường xuyên có thể giúp khắc phục tình trạng này. Chỉ cần duy trì khoảng một giờ tập luyện 30 phút mỗi ngày, 5 ngày một tuần để đảm bảo sức khỏe, kết hợp các bài tăng độ linh hoạt, sức mạnh và vận động nhẹ là đã có lợi. Nếu mới bắt đầu tập, bạn nên tham khảo ý kiến bác sĩ để chọn bài tập phù hợp.
Da khô
Theo tuổi tác, da có xu hướng giảm sản xuất dầu tự nhiên, dễ trở nên khô và xỉn màu, đặc biệt sau tuổi 40. Tuy nhiên, tình trạng da khô cũng có thể liên quan đến thói quen sinh hoạt hằng ngày.
Để cải thiện, nên tắm nhanh bằng nước ấm thay vì nước quá nóng, làm sạch da nhẹ nhàng và dưỡng ẩm đều đặn mỗi ngày. Đồng thời, cần uống đủ nước và hạn chế tiếp xúc lâu với môi trường khô. Nếu da khô và ngứa kéo dài không giảm, người bệnh nên đến khám bác sĩ da liễu để được đánh giá và tư vấn phù hợp.
Nếp nhăn hoặc da chảy xệ
Khi bước sang tuổi 30, da bắt đầu giảm sản xuất collagen – loại protein giúp da giữ độ đàn hồi và săn chắc. Khi lượng collagen giảm, da dễ xuất hiện nếp nhăn, chảy xệ hơn. Điều này thường thấy ở những vùng cơ hoạt động nhiều như trán hoặc vùng tiếp xúc nhiều với ánh nắng.
Độ tuổi xuất hiện nếp nhăn khác nhau ở mỗi người và không có tiêu chuẩn rõ ràng về sớm hay muộn. Đôi khi nguyên nhân không hẳn do lão hóa mà có thể do bụi bẩn hoặc mất nước.
Rụng tóc
Rụng tóc xảy ra khi các tế bào gốc kích thích mọc tóc mới trong nang tóc dần suy giảm. Nội tiết tố, môi trường, di truyền và chế độ ăn uống đều ảnh hưởng đến tốc độ rụng tóc. Khoảng 40% phụ nữ trên 70 tuổi gặp tình trạng rụng tóc, trong khi ở nam giới, khoảng 50% bị rụng tóc sau tuổi 50.
Theo thời gian, lớp da phía trên trở nên mỏng hơn và chứa ít protein cấu trúc như collagen – thành phần giúp da giữ được hình dạng. Kết quả là bàn tay có thể trở nên gân guốc hơn, da mỏng và dễ xuất hiện nếp nhăn. Không có độ tuổi cụ thể xác định khi nào bàn tay bắt đầu lão hóa, nhưng nhiều người thường nhận thấy dấu hiệu này từ cuối tuổi 30 đến đầu tuổi 40.
Mỡ bụng nhiều hơn trước
Mỡ cơ thể có xu hướng tích tụ ở vùng bụng khi bạn già đi, đặc biệt ở phụ nữ sau mãn kinh. Vòng eo lớn có liên quan đến các vấn đề sức khỏe như bệnh tim và tiểu đường type 2. Nguy cơ này tăng nếu vòng eo vượt quá 88 cm ở nữ hoặc 102 cm ở nam. Tập thể dục đều đặn và ăn uống lành mạnh là cách tốt nhất để kiểm soát.
Bộ Y tế đã có công văn gửi UBND các tỉnh thành, bệnh viện và đơn vị sản xuất kinh doanh dược phẩm, đề nghị chủ động ứng phó, bảo đảm cung ứng đầy đủ, kịp thời thuốc với giá hợp lý; không để xảy ra tình trạng thiếu thuốc, gián đoạn nguồn cung, đầu cơ, găm hàng hoặc tăng giá bất hợp lý; chủ động đảm bảo nguồn cung thuốc phục vụ công tác khám chữa bệnh (KCB).
Theo đó, UBND các tỉnh, thành chỉ đạo sở y tế và các cơ quan liên quan theo dõi sát diễn biến thị trường, chủ động mua sắm, dự trữ thuốc và phương án điều tiết, đảm bảo cân đối cung - cầu thuốc trên địa bàn; tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát việc chấp hành quy định về kinh doanh thuốc, quản lý giá thuốc; xử lý nghiêm các hành vi vi phạm; chỉ đạo các cơ sở sản xuất, xuất nhập khẩu, kinh doanh dược trên địa bàn đảm bảo cung ứng, không lợi dụng tình hình để đầu cơ, găm hàng, tăng giá thuốc và nguyên liệu làm thuốc trái quy định.
Bộ Y tế yêu cầu các cơ sở KCB rà soát, đánh giá tình hình sử dụng, tồn kho và khả năng cung ứng thuốc theo từng nhóm, tập trung 4 nhóm thuốc: thuốc thiết yếu; thuốc cấp cứu, hồi sức tích cực; thuốc điều trị bệnh mạn tính, bệnh truyền nhiễm; thuốc phụ thuộc nguồn nhập khẩu… để có các phương án mua sắm, dự trữ thuốc phù hợp với quy mô hoạt động và mô hình bệnh tật.
Bộ Y tế lưu ý ưu tiên sử dụng thuốc sản xuất trong nước đã được công bố đáp ứng yêu cầu điều trị, có nguồn cung ổn định để thay thế thuốc nhập khẩu có nguy cơ gián đoạn. Đặc biệt, cần thiết lập cơ chế theo dõi, cảnh báo sớm nguy cơ thiếu thuốc; kịp thời báo cáo cơ quan quản lý khi có biến động.
Bộ Y tế đã chỉ đạo các cơ sở chủ động kế hoạch sản xuất, nhập khẩu, dự trữ; đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu và thuốc thành phẩm; hạn chế phụ thuộc vào một hoặc một số thị trường; tăng cường năng lực dự trữ, vận chuyển, phân phối; bảo đảm cung ứng liên tục, ổn định, nhất là đối với thuốc thiết yếu và thực hiện nghiêm quy định về quản lý giá thuốc: niêm yết giá và bán không cao hơn giá niêm yết; bán buôn thuốc kê đơn không cao hơn giá đã công bố hoặc công bố lại, theo quy định.
Đặc biệt, nghiêm cấm các hành vi đầu cơ, găm hàng, thao túng giá, tăng giá thuốc bất hợp lý. Trường hợp chi phí đầu vào tăng (nguyên liệu, thuốc nhập khẩu, vận chuyển, tỷ giá…), chủ động rà soát, tiết giảm chi phí không cần thiết để góp phần bình ổn giá thuốc. Ưu tiên bảo đảm cung ứng đầy đủ, đúng tiến độ theo hợp đồng đã ký với cơ sở KCB.
Đang bán bún riêu, chị H.N. (40 tuổi, ngụ tỉnh Tây Ninh) bị hàng loạt mảnh kính sắc nhọn bắn vào người, sau khi một xe tải mất lái lao vào chiếc tủ kính phía trước quán. Tai nạn gây ra nhiều vết thương vùng đầu, mặt và đặc biệt là một vết cắt ngang cổ, khiến nạn nhân chảy máu dữ dội.
Thời điểm người phụ nữ được đưa vào viện cấp cứu, các bác sĩ ghi nhận nạn nhân có nhiều vết thương hở phức tạp do kính cắt.
Nghiêm trọng nhất là vết thương vùng cổ dài khoảng 10cm, làm rách toàn bộ cơ bám da cổ, đứt nhóm cơ ức móng và cơ ức giáp, bộc lộ hoàn toàn khí quản. Người bệnh còn bị tràn khí dưới da hai bên cổ cùng nhiều vết thương nham nhở vùng đầu và mặt.
Trước nguy cơ tổn thương các cấu trúc quan trọng ở vùng cổ, đặc biệt là động mạch cảnh, khí quản và các mạch máu lớn có thể gây mất máu nghiêm trọng hoặc suy hô hấp, ê-kíp khoa Cấp cứu đã khẩn trương hồi sức, truyền máu, thực hiện các cận lâm sàng và kích hoạt hội chẩn khẩn nhiều chuyên khoa trước khi đưa bệnh nhân vào phòng mổ.
Quá trình phẫu thuật, ê-kíp khoa Liên chuyên khoa nhanh chóng kiểm soát chảy máu, khâu phục hồi khí quản, tái tạo tuyến giáp, phục hồi các nhóm cơ vùng cổ, mở khí quản nhằm đảm bảo đường thở an toàn, đồng thời tạo hình và đóng lại toàn bộ vùng cổ cho bệnh nhân.
Song song đó, các tổn thương vùng đầu và mặt cũng được xử trí. Một vết thương nham nhở vùng cằm dài khoảng 5cm làm mất da, lộ xương hàm dưới đã được các bác sĩ cắt lọc, tạo vạt da tại chỗ để che phủ khuyết hổng. Sau khi loại trừ tổn thương xương sọ, hai vết thương vùng trán của bệnh nhân được khâu phục hồi.
Sau phẫu thuật, người bệnh được chuyển đến khoa Hồi sức tích cực (ICU) để theo dõi sát. Ba ngày sau, người bệnh được chuyển về khoa Liên chuyên khoa tiếp tục điều trị, khi tình trạng hô hấp và huyết động ổn định.
ThS.BS Nguyễn Tất Đông, khoa Liên chuyên khoa cho biết, vùng cổ là nơi tập trung rất nhiều cấu trúc giải phẫu quan trọng. Chỉ cần vết thương đi lệch một khoảng rất nhỏ cũng có thể gây tổn thương các mạch máu lớn, dẫn đến mất máu ồ ạt hoặc ảnh hưởng trực tiếp đến đường thở, đe dọa tính mạng người bệnh.
Bác sĩ khuyến cáo, với mọi trường hợp chấn thương vùng cổ do tai nạn giao thông, vật sắc nhọn hoặc kính vỡ, người dân tuyệt đối không chủ quan dù vết thương bên ngoài có vẻ không lớn, không nên tự ý rút dị vật hoặc băng ép quá chặt nếu chưa được hướng dẫn.
Thay vào đó, cần nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế có khả năng cấp cứu ngoại khoa để được đánh giá và xử trí kịp thời, hạn chế nguy cơ mất máu và các biến chứng nguy hiểm.
Không cần tìm đến những thực phẩm đắt tiền hay hiếm gặp. Thay vào đó, người lớn tuổi chỉ cần duy trì một số thực phẩm giàu dinh dưỡng trong tủ lạnh. Điều này giúp họ dễ dàng chuẩn bị những bữa ăn lành mạnh và giàu dinh dưỡng, theo trang thông tin sức khỏe Everyday Health (Mỹ).
Dưới đây là những loại thực phẩm được các chuyên gia dinh dưỡng khuyến khích người cao tuổi nên có sẵn trong tủ lạnh:
Sữa chua không đường là món vừa dễ ăn, vừa giàu protein, canxi và lợi khuẩn probiotic. Khi tuổi càng cao, hệ tiêu hóa thường hoạt động chậm hơn, trong khi hệ vi sinh đường ruột cũng thay đổi theo thời gian.
Ăn sữa chua sẽ giúp duy trì cân bằng lợi khuẩn đường ruột, nhờ đó cải thiện tiêu hóa và giảm tình trạng táo bón. Bên cạnh đó, canxi và vitamin D trong sữa chua giúp củng cố sức khỏe xương, giảm nguy cơ loãng xương và gãy xương. Khi mua, nên ưu tiên sữa chua không đường hoặc ít đường.
Các loại cá béo như cá hồi, cá thu, cá ngừ là nguồn cung cấp protein chất lượng cao và a xít béo omega-3, đặc biệt là EPA và DHA. Đây đều là những dưỡng chất có lợi cho tim mạch và não bộ. Chẳng hạn, một nghiên cứu đăng trên chuyên san Psychiatry Research cho thấy những người ăn nhiều cá có nguy cơ mắc sa sút trí tuệ thấp hơn so với người ăn ít cá.
Các loại rau xanh như cải bó xôi, cải xoăn, cải thìa hay rau chân vịt là những thực phẩm nên có sẵn trong tủ lạnh. Chúng chứa nhiều vitamin K, vitamin C, folate, kali, chất chống ô xy hóa và chất xơ.
Vitamin K có vai trò quan trọng đối với sức khỏe xương, trong khi chất xơ giúp kiểm soát đường huyết và cholesterol. Đây đều là những lợi ích rất cần thiết đối với người lớn tuổi.
Tuy nhiên, với những người đang dùng thuốc chống đông máu warfarin, ăn nhiều rau giàu vitamin K hơn bình thường có thể làm giảm tác dụng của thuốc, trong khi nạp ít vitamin K hoặc ngừng đột ngột có thể làm tăng tác dụng của warfarin. Do đó, điều quan trọng là duy trì lượng rau ăn vào tương đối ổn định mỗi ngày và trao đổi với bác sĩ để được hướng dẫn.
Trứng cung cấp protein chất lượng cao cùng nhiều dưỡng chất như vitamin B12, vitamin D, selen và choline. Đặc biệt, vitamin B12 rất cần thiết cho hoạt động của hệ thần kinh.
Trong khi đó, choline tham gia vào quá trình hình thành acetylcholine, một chất dẫn truyền thần kinh cần thiết cho trí nhớ và khả năng học tập. Đây đều là những dưỡng chất mà người lớn tuổi cần được cung cấp đầy đủ. Để tốt cho sức khỏe, nên ưu tiên trứng luộc, hấp hoặc ốp la với ít dầu thay vì chiên ngập dầu, theo Everyday Health.
