Ngày 24-4, tại kỳ họp thứ 2, Hội đồng nhân dân tỉnh Gia Lai khóa XIII đã thông qua nghị quyết về chính sách bảo tồn và phát huy các loại hình nghệ thuật truyền thống đối với nghệ thuật hát bội Bình Định (hát tuồng) và nghệ thuật bài chòi.
Nghệ thuật tuồng Bình Định đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2014, còn nghệ thuật bài chòi Trung Bộ Việt Nam được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại năm 2017.
Qua khảo sát, cơ quan chức năng tỉnh Gia Lai ghi nhận toàn tỉnh hiện có 8 đoàn nghệ thuật tuồng ngoài công lập đang hoạt động và 2 đoàn nghệ thuật công lập thuộc Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh thực hiện chức năng biểu diễn tuồng, bài chòi là Đoàn Tuồng Đào Tấn và Đoàn Ca kịch bài chòi.
Bằng tài năng và tâm huyết, các nghệ sĩ, nghệ nhân đã trực tiếp tham gia vào việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể trong cộng đồng và trên sân khấu biểu diễn chuyên nghiệp; phục vụ các nhiệm vụ chính trị và đáp ứng nhu cầu giải trí của các tầng lớp nhân dân.
Nhưng trong bối cảnh khó khăn chung của sân khấu truyền thống, các đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp gặp rất nhiều khó khăn về nghệ sĩ kế cận.
Ví dụ, Đoàn Tuồng Đào Tấn hiện đang bị thiếu hụt lực lượng diễn viên, nhạc công trẻ. Một diễn viên phải kiêm nhiệm nhiều vai diễn trong một vở diễn, diễn viên nữ đóng giả vai nam, làm ảnh hưởng đến chất lượng nghệ thuật, sự phát triển của đơn vị và sức sống của loại hình nghệ thuật tuồng.
Lực lượng nghệ nhân của các đoàn tuồng ngoài công lập cũng gặp nhiều khó khăn khi đội ngũ thực hành di sản hiện nay chủ yếu là ở tuổi trung niên, lớp nghệ nhân trẻ còn mỏng, chưa thu hút được nhiều đội ngũ kế cận. Lực lượng nghệ nhân nắm giữ, thực hành, truyền dạy các làn điệu, bài bản, trích đoạn, vở diễn cổ ngày một ít do tuổi cao, sức yếu, bận kiếm sống mưu sinh.
Để bảo vệ và phát huy di sản tuồng Bình Định và nghệ thuật bài chòi, tỉnh Gia Lai quyết định ban hành chính sách khuyến khích.
Theo đó, đối tượng được hỗ trợ gồm nghệ sĩ đã nghỉ hưu, nghệ sĩ đang công tác, các đoàn nghệ thuật truyền thống ngoài công lập tại tỉnh và học viên các ngành nghệ thuật tuồng, bài chòi, nhạc cụ truyền thống thường trú tỉnh Gia Lai.
Cụ thể, đối với nhóm nghệ sĩ nghỉ hưu tham gia luyện tập, biểu diễn và truyền dạy phục vụ bảo tồn, quảng bá, giới thiệu di sản, mức chi tiền luyện tập 180.000 đồng/người/buổi; chi biểu diễn 360.000 đồng/người/buổi; khi tham gia truyền dạy, nghệ sĩ được hỗ trợ 500.000 – 800.000 đồng/buổi (tùy theo danh hiệu nghệ sĩ nhân dân, nghệ sĩ ưu tú).
Tỉnh hỗ trợ một lần kinh phí đào tạo đối với nghệ sĩ trong đơn vị sự nghiệp công lập được cử đi đào tạo trình độ đại học trở lên với mức 50 triệu đồng/người.
Đối với các đoàn nghệ thuật ngoài công lập, mức hỗ trợ một lần không quá 100 triệu đồng/đoàn để mua sắm trang phục, nhạc cụ, đạo cụ, trang thiết bị âm thanh, ánh sáng phục vụ hoạt động biểu diễn; hỗ trợ kinh phí biểu diễn 2 triệu đồng/buổi, tối đa không quá 30 triệu đồng/năm.
Ngày 15-6, UBND phường Hòa Cường (Đà Nẵng) cho biết đã triển khai kế hoạch tổ chức cuộc thi trình diễn lân, sư, rồng Hòa Cường - Đà Nẵng mở rộng năm 2026 tại vòng Bán Nguyệt (phố đi bộ Bạch Đằng nối dài) từ ngày 30-6 đến 4-7.
Theo địa phương, thông qua nghệ thuật trình diễn lân, sư, rồng, tạo thành một sản phẩm, một điểm đến du lịch thể thao hàng năm tại phường Hòa Cường, phục vụ nhu cầu hưởng thụ văn hóa - thể thao của nhân dân và du khách.
Góp phần quảng bá hình ảnh Hòa Cường - Đà Nẵng, điểm vui chơi giải trí về đêm, đa dạng hóa các loại hình dịch vụ và tiện ích để thu hút khách du lịch và phục vụ cộng đồng, phát triển kinh tế ban đêm trên cơ sở lợi thế sẵn có về vị trí, cảnh quan của tuyến đường Bạch Đằng, cầu Rồng, cầu Nguyễn Văn Trỗi và kết nối khai thác các dịch vụ phục vụ du lịch tại các khu vực lân cận…
Không gian tổ chức sự kiện trên với 4 "điểm nhấn", gồm:
Khu A (đấu trường): sân khấu thi đấu chính (Mai hoa thung và Địa bửu) và khán đài VIP.
Khu B (phố ẩm thực, mua sắm): quy mô 50 gian hàng gồm đặc sản vùng miền, ẩm thực đường phố, đồ lưu niệm, sản phẩm OCOP.
Khu C - góc văn hóa, trò chơi dân gian và khu D dành cho các đơn vị đồng hành.
Trước đó, UBND TP Đà Nẵng đã đồng ý chủ trương tổ chức cuộc thi trình diễn lân, sư, rồng phường Hòa Cường - Đà Nẵng mở rộng năm 2026.
Thành phố giao Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch chịu trách nhiệm hướng dẫn UBND phường Hòa Cường về công tác chuyên môn đúng theo quy định.
Theo UBND phường Hòa Cường, trong các năm 2023, 2024, UBND quận Hải Châu (cũ) đã tổ chức thành công liên hoan lân - sư - rồng quận Hải Châu mở rộng.
Các sự kiện đã thu hút hàng ngàn lượt người dân, du khách tham gia, nhận được sự quan tâm rộng rãi của các cơ quan truyền thông; góp phần bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc của nghệ thuật lân, sư, rồng.
Sau một năm gián đoạn, năm 2026, lễ hội lân, sư, rồng trở lại phố đi bộ Bạch Đằng bên sông Hàn và hứa hẹn sẽ là điểm nhấn hấp dẫn người dân và du khách khi đến với chương trình.
Du khách đến Đà Nẵng thường vì nhiều lý do quen thuộc như bãi biển trong xanh, vị trí gần phố cổ Hội An, ẩm thực và cuộc sống về đêm sôi động. Theo cây viết Andrew Sun của tờ South China Morning Post, các hoạt động trải nghiệm tự nhiên tại đây lại chưa được đánh giá đúng tầm. Sau chuyến trekking xuyên bán đảo Sơn Trà, bắt gặp voọc chà vá chân nâu, Andrew gợi ý du khách nên trải nghiệm hành trình khám phá khu bảo tồn hoang sơ này khi đến thành phố biển miền Trung.
Trong chuyến trekking, Andrew đi cùng hướng dẫn viên là anh Chu Đức Huy, hướng dẫn viên từ Next Continent, đơn vị chuyên về tư vấn động vật hoang dã và du lịch tự nhiên tại Việt Nam. Hướng viên cho biết thời điểm thích hợp để đến bán đảo Sơn Trà là sau mùa mưa, từ sau tháng 2. Vào tháng 4, có khoảng 4.000 loài bướm xuất hiện.
Nằm tách biệt khỏi trung tâm thành phố Đà Nẵng, các cung đường trên bán đảo Sơn Trà sở hữu tầm nhìn hướng biển, cho du khách cơ hội quan sát loài voọc chà vá chân nâu quý hiếm. Khu bảo tồn thiên nhiên rộng khoảng 60 km2, điểm đến nổi tiếng với du khách là tượng Phật Bà Quan Âm cao 67 m tại chùa Linh Ứng, công trình hoàn thành vào năm 2010.
Sơn Trà không có nhiều lối đi bộ đường dài nhằm bảo vệ môi trường sống của các loài động vật, bao gồm hơn 100 loài chim, nhiều loài bướm, nai, rắn, khỉ hoang và nhất là voọc chà vá chân nâu. Thế giới hiện còn khoảng 3.000 cá thể voọc chà vá chân nâu, 2.000 trong số đó đang sinh sống tại bán đảo Sơn Trà. Điều này thu hút người yêu thiên nhiên tìm đến khu bảo tồn.
Theo Andrew, hành trình trekking núi Khỉ trên bán đảo Sơn Trà đòi hỏi thể lực tốt. Quãng đường đi bộ dài khoảng 10 km trên tuyến đường chung với các phương tiện giao thông, dẫn lên đỉnh núi cao 700 m. Andrew kết hợp di chuyển bằng ôtô ở những chặng đường đèo quanh co và đi bộ tại các lối mòn trong rừng. Dọc đường trekking, xuất hiện nhiều cá thể kỳ nhông có màu cam đặc trưng phơi nắng trên dải phân cách.
Cây viết SCMP cho hay bán đảo Sơn Trà giữ được nét nguyên sơ do chưa khai thác du lịch quá mức. Một số tuyến đường trekking tạm đóng cửa do sạt lở đất sau các đợt bão lớn. Hoạt động cắm trại hiện không được phép nhằm ngăn nguy cơ cháy rừng.
Khu nghỉ dưỡng thuộc vùng bảo tồn của bán đảo Sơn Trà cũng thường xuyên tổ chức các chuyến trekking ngắn ngày có hướng dẫn viên để giới thiệu hệ thực vật và động vật trong khuôn viên. Quanh khuôn viên, những gốc cây đa, sung cổ thụ là nguồn thức ăn chính, thu hút voọc chà vá chân nâu tìm đến. Thời điểm lý tưởng nhất để du khách quan sát loài linh trưởng này là vào sáng sớm hoặc chiều muộn, khi thời tiết mát mẻ.
Trong hành trình trekking chiều về, đoàn của Andrew "may mắn bắt gặp" gia đình vọoc chà vá. Trên cành cây, một con voọc đực đầu đàn đang nằm nghỉ, trong khi các con cái và voọc non kiếm ăn ở những cành cao hơn. Khi hướng dẫn viên ra hiệu, cả đoàn khẽ lại gần đàn voọc, chúng gần như không chú ý đến sự xuất hiện của con người.
Khác với loài khỉ đuôi dài thường dạn người và tìm cách kiếm thức ăn từ du khách, voọc chà vá chân nâu là loài ăn thực vật và trái cây, chúng nhút nhát và chỉ tập trung ăn lá trên các cành cây cao, không có xu hướng tiếp cận để tìm kiếm thức ăn từ con người.
Loài voọc này thường di chuyển theo đàn gồm một gia đình. Đàn voọc này có vài con đực trẻ liên tục chuyền cành từ cây này sang cây khác. Con đực lớn ngồi yên với các đặc điểm nhận dạng chòm râu trắng, bàn tay màu đen, cẳng chân màu đỏ và chiếc đuôi dài màu trắng. Cấu trúc màu sắc này khiến chúng được các nhà tự nhiên học xếp vào nhóm những loài linh trưởng có hình thái đặc biệt bậc nhất thế giới.
Để khám phá sâu hơn hệ sinh thái Sơn Trà, du khách có thể lựa chọn các tuyến bách bộ xuyên rừng phù hợp với thể lực. Thử thách lớn nhất là cung đường dốc dài 8 km nối từ hướng đường Yết Kiêu lên thẳng đỉnh Bàn Cờ. Lộ trình nhẹ nhàng hơn là tuyến đi bộ dài 3 km dẫn đến cây đa di sản hơn 800 năm tuổi.
Buổi tối ở Hà Giang, lựa chọn ăn uống không nhiều, đặc biệt là các món ăn vặt. Dù vậy, du khách vẫn có thể tìm thấy một số hàng bán thắng dền - món ăn đặc trưng của Hà Giang, thường chỉ bán vào mùa lạnh.
"Giữa cảnh núi rừng hút gió mùa đông, ăn bát thắng dền tráng miệng sau bữa tối với thịt gác bếp, xúc xích lợn là lựa chọn hợp lý", ông Minh Huỳnh, lái xe người địa phương nói khi đang nhâm nhi bát thắng dền màu sắc sặc sỡ, thoạt nhìn như những viên kẹo nhỏ.
Thắng dền có ngoại hình tương đồng bánh trôi tàu Hà Nội hay bánh cống phù Lạng Sơn, được chế biến từ bột gạo nếp với nhân chay hoặc đậu đỗ. Bà Đặng Thị Hà Nga, người có hơn 10 năm bán món này tại đường Trần Hưng Đạo, phường Hà Giang 1, cho biết viên thắng dền chỉ to hơn đầu ngón tay, nhỏ hơn nhiều so với bánh trôi tàu nên mỗi bát thường có hơn 10 viên.
Bên cạnh màu trắng truyền thống, các quán hiện nay phục vụ thêm thắng dền ngũ sắc để tăng tính thẩm mỹ. Màu sắc này được tạo hoàn toàn từ nguyên liệu tự nhiên như gấc, nghệ, thanh long và hoa đậu biếc.
Quy trình làm món ăn này gần giống bánh trôi: gạo nếp ngon xay thành bột, sau đó giã lại để vỏ bánh đạt độ dai, không bị bở. Nước dùng được nấu từ đường, nước cốt dừa và gừng đun nóng. Bà Nga chia sẻ bí quyết quan trọng là gừng phải nướng chín, rửa sạch rồi mới đập dập đem đun để nước dùng dậy mùi thơm và không bị tanh như gừng sống. Tại cửa hàng, người bán luôn chuẩn bị hai nồi riêng biệt để luộc bánh và nấu nước đường gừng.
Khi có khách, chủ quán thả những viên bột vào nồi nước sôi, đợi khoảng 5-7 phút cho đến khi bánh nổi lên mặt nước. Bánh chín được vớt ra bát, chan nước đường gừng nóng hổi, sau đó rắc thêm vừng hoặc lạc rang.
Thực khách thường ngậm viên bánh nhỏ trong miệng để cảm nhận trọn vẹn vị ngọt béo của nước dùng, chút cay nồng của gừng nướng và vị bùi của vừng lạc.
Nghề bán thắng dền mang tính thời vụ, chủ yếu nhộn nhịp vào mùa đông. Bà Nga cho biết gia đình thường chuẩn bị nguyên liệu và nặn bánh vào buổi sáng để kịp mở hàng từ 18h đến 23h. Trung bình mỗi ngày, quán tiêu thụ khoảng 3 kg gạo nếp, những ngày rét đậm tăng lên 5 kg.
Đến khoảng sau tháng 2 âm lịch, khi thời tiết bắt đầu ấm lên, các hàng thắng dền sẽ nghỉ bán và chuyển sang phục vụ các loại chè truyền thống như chè đậu xanh, đậu đen hay đậu đỏ để phù hợp nhu cầu giải nhiệt.
