PGS.TS.BS Nguyễn Vũ Thượng, Viện phó Viện Pasteur TP HCM, cho biết tỷ lệ trẻ bệnh tay chân miệng chuyển nặng khi nhiễm EV71 cao gấp 3-5 lần so với các chủng virus khác. Như dịch tay chân miệng đang bùng phát tại TP HCM với số ca chuyển nặng tăng gấp 5 lần, nguyên nhân chủ yếu do chủng này.
Giám sát vi sinh của Viện Pasteur TP HCM ở các ca tay chân miệng nặng từ độ 2B – mức cảnh báo bệnh chuyển nặng, bắt đầu xuất hiện các biến chứng về thần kinh, bắt buộc phải nhập viện, chủng EV71 luôn chiếm ưu thế vượt trội. Riêng những tuần đầu năm, EV71 chiếm tới 56% tổng số mẫu xét nghiệm dương tính. Trẻ dưới 36 tháng tuổi hiện chiếm 80% ca mắc EV71. Đây là độ tuổi đi nhà trẻ, mức độ tiếp xúc cao, một trẻ mang mầm bệnh có thể lây cho 1-5 trẻ khác ngay từ lúc chưa phát triệu chứng rõ ràng.
Bên cạnh đó, sự xuất hiện của phân nhóm (sub-genotype) C1 của EV71 trong những ca bệnh đầu năm nay đang dấy lên lo ngại về khả năng làm giảm miễn dịch chéo. Điều này đồng nghĩa với việc những trẻ từng mắc tay chân miệng (ví dụ như nhiễm chủng B5 chiếm ưu thế trong mùa dịch năm 2023) vẫn có nguy cơ bị tái nhiễm và diễn tiến thành thể nặng.
Chủng EV71 dễ gây biến chứng nặng và có thể dẫn đến tử vong. Đây cũng là tác nhân từng gây ra các vụ dịch lớn vào các năm 2011, 2018 và 2023.
Theo BS.CK2 Nguyễn Đình Qui, Trưởng Khoa Nhiễm, Bệnh viện Nhi đồng 2, sự nguy hiểm đáng sợ nhất của EV71 là tốc độ tàn phá cơ thể. Virus này có ái lực rất mạnh với hệ thần kinh trung ương. Sau khi xâm nhập qua niêm mạc, chỉ trong thời gian ngắn, virus đi vào hạch bạch huyết, gây nhiễm khuẩn huyết và tấn công thẳng vào não bộ, tim mạch.
“EV71 diễn tiến nhanh, có những ca trở nặng chỉ trong vòng 24 tiếng, buộc bác sĩ phải xử lý ngay lập tức”, bác sĩ Qui cảnh báo.
Chính vì tốc độ chuyển biến quá nhanh này, việc chuyển tuyến đối với các ca tay chân miệng độ 4 tiềm ẩn rủi ro sinh tử. BS.CK2 Nguyễn Minh Tiến, Phó giám đốc Bệnh viện Nhi đồng Thành phố, dẫn chứng về một bệnh nhi ở miền Tây được chuyển lên tuyến trên khi bệnh đã ở độ 4. Trẻ mất 3 giờ di chuyển, khi đến nơi mạch và huyết áp đã bằng 0, tổn thương tim rất nặng. Các bác sĩ lập tức can thiệp ECMO (tim phổi nhân tạo) và lọc máu suốt hai tuần, nhưng do mất đi thời gian vàng, não trẻ đã bị phù lan tỏa và tổn thương không thể hồi phục. Bệnh nhi sau đó không qua khỏi.
Theo bác sĩ Tiến, mắc tay chân miệng do EV71, bệnh nhân “lao xuống vực thẳm mà không có cách nào kéo lại” nếu mất quá nhiều thời gian di chuyển. Do đó, nâng cao năng lực hội chẩn trực tuyến và điều trị tại chỗ bệnh nhân cho bệnh viện tuyến dưới đóng vai trò quan trọng.
Để không lỡ mất “thời gian vàng”, các chuyên gia y tế khuyến cáo phụ huynh cần đặc biệt lưu ý các dấu hiệu chuyển nặng mang tính “chỉ điểm” của biến chứng thần kinh do EV71. Đó là trẻ sốt cao kéo dài, không đáp ứng với các loại thuốc hạ sốt thông thường, ngủ hay giật mình chới với, run chi, đi đứng loạng choạng.
Bên cạnh các dấu hiệu lâm sàng kinh điển, phụ huynh cũng cần chú ý đến sự thay đổi hình thái của các nốt ban. Theo BS.CK2 Dư Tuấn Quy, Trưởng Khoa Nhiễm, Bệnh viện Nhi đồng 1, nhiều bệnh nhi hiện nay không nổi ban rõ ràng ở lòng bàn tay, bàn chân. Thay vào đó, nốt ban “trốn” ở những vị trí kín đáo như vùng mông, quanh hậu môn hoặc chỉ lấm tấm ở rìa ngón tay, ngón chân.
Các bác sĩ khuyến cáo phụ huynh cần quan sát kỹ vùng khoang miệng, mông, hậu môn và kẽ ngón tay, ngón chân của trẻ. Không chủ quan với triệu chứng phụ. Nếu trẻ chưa nổi ban nhưng có biểu hiện đau miệng, chảy nước miếng nhiều, biếng ăn, quấy khóc kéo dài hoặc sốt liên tục 2-3 ngày, cần đưa đi khám ngay để phân biệt với sốt xuất huyết, sởi hay não mô cầu. Trẻ mắc bệnh cần nghỉ học, báo ngay cho nhà trường và trạm y tế để có biện pháp khử khuẩn, cách ly, tránh bùng phát ổ dịch trong môi trường mầm non.
Ngày 11.5, Cục phòng bệnh (Bộ Y tế) cập nhật mới nhất về năng lực xét nghiệm virus Hanta. Đây là virus lây từ chuột, nguồn lây rất sẵn có tại Việt Nam, gây bệnh nguy hiểm, chưa có thuốc điều trị.
Qua rà soát, một số đơn vị đầu ngành đã báo cáo về năng lực xét nghiệm virus Hanta.
Trong đó, Viện Vệ sinh dịch tễ T.Ư (NIHE) hiện thực hiện 5 kỹ thuật xét nghiệm nhanh và xét nghiệm chẩn đoán xác định, bao gồm: xét nghiệm nhanh phát hiện kháng thể IgG kháng Hantavirus; kỹ thuật ELISA phát hiện kháng thể IgM kháng Hantavirus; kỹ thuật ELISA phát hiện kháng thể IgG kháng Hantavirus; kỹ thuật RT-PCR phát hiện ARN của Hantavirus; giải trình tự gen xác định Hantavirus.
Theo báo cáo, NIHE hiện có đầy đủ các sinh phẩm và các bộ mồi, sinh phẩm xét nghiệm gen, giải trình tự gen. Với điều kiện nhân lực, thiết bị và sinh phẩm y tế, đơn vị này đầy đủ năng lực để xét nghiệm phát hiện virus Hanta khi có yêu cầu.
Về điều trị ca bệnh do virus Hanta, theo tiến sĩ, bác sĩ Đoàn Thu Trà, quyền Viện trưởng Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai (Bệnh viện Bạch Mai), hiện chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu cũng như vắc xin phòng bệnh Hantavirus. Vì vậy, việc điều trị chủ yếu dựa vào hồi sức tích cực và chăm sóc hỗ trợ.
Trong các trường hợp nặng, bệnh nhân có thể phải thở máy, lọc máu hoặc can thiệp ECMO - hệ thống tim phổi nhân tạo ngoài cơ thể để duy trì sự sống.
"Không có thuốc điều trị tận gốc nên phát hiện muộn sẽ làm tăng đáng kể nguy cơ tử vong", bác sĩ Trà lưu ý.
Theo Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai, không giống nhiều bệnh truyền nhiễm khác lây qua muỗi hay côn trùng, Hantavirus chủ yếu lây sang người khi hít phải bụi khí dung chứa nước tiểu, phân hoặc nước bọt của chuột nhiễm bệnh.
Nguy cơ thường xuất hiện khi người dân dọn kho cũ, gác xép, chuồng trại, kho thóc hoặc những nơi có nhiều phân chuột nhưng quét khô, dùng chổi hoặc máy hút bụi khiến virus phát tán vào không khí.
Virus cũng có thể lây qua vết thương hở tiếp xúc trực tiếp với chất thải của động vật mang bệnh.
Virus Hanta là nhóm virus có thể gây bệnh nặng ở người, như hội chứng phổi hoặc sốt xuất huyết kèm hội chứng suy thận. Bệnh có thể diễn biến nhanh, gây khó thở, suy hô hấp, tụt huyết áp và có thể tử vong.
Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho bệnh. Điều trị chủ yếu là theo dõi, chăm sóc hỗ trợ và hồi sức kịp thời tại cơ sở y tế.
Trước đó, theo thông tin của WHO, đầu tháng 5.2026 ghi nhận chùm ca viêm đường hô hấp cấp tính nặng trên một tàu du lịch có lịch trình từ Argentina qua Nam Đại Tây Dương, đã ghi nhận ít nhất 7 trường hợp (2 trường hợp được xác nhận nhiễm virus Hanta và 5 trường hợp nghi ngờ), bao gồm 3 trường hợp tử vong, 1 bệnh nhân nguy kịch.
Trên tàu có 147 người (bao gồm 88 du khách và 59 thủy thủ đoàn) thuộc 23 quốc tịch, chưa ghi nhận người Việt Nam trong nhóm hành khách, thuyền viên liên quan.
Chiều 1-4, Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang đã phát biểu kết luận Hội nghị Thành ủy TP.HCM lần thứ 5, nhiệm kỳ 2025 - 2030.
Mở đầu phát biểu, ông Quang điểm lại một số việc TP.HCM làm được trong quý 1-2026, và nhận định về bối cảnh thuận lợi, khó khăn sắp tới.
Nói về vấn đề y tế, Bí thư Trần Lưu Quang yêu cầu trong năm 2026, gần 15 triệu người dân TP.HCM phải được khám, tầm soát sức khỏe ít nhất 1 lần, không chia giai đoạn. Ông chỉ đạo ngành y tế TP.HCM phải triển khai bằng được nhiệm vụ khám, tầm soát sức khỏe cho 100% người dân TP ít nhất 1 lần trong năm 2026.
Ông Quang nhấn mạnh đây là nội dung phải thực hiện theo Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân của Bộ Chính trị.
"Với tiềm lực, cơ sở y tế của ngành y tế thành phố mà không làm được việc này là chưa ổn. Phải làm được việc này, vướng gì, cần gì trong quá trình thực hiện thì báo cáo ngay", ông Quang yêu cầu và gia hạn cho ngành y tế trong vòng hai tuần phải xây dựng kế hoạch trình Thường trực Thành ủy.
Ông Quang cũng yêu cầu Đảng ủy UBND TP.HCM lãnh đạo trực tiếp và TP.HCM phải xung phong làm trước nội dung này.
Một nội dung nữa được Bí thư Thành ủy TP.HCM đặc biệt quan tâm là việc miễn phí xe buýt, hạ tầng cảng biển để giải quyết kẹt xe, ô nhiễm.
Theo ông Quang, Thường trực Thành ủy TP.HCM đã có chủ trương miễn phí xe buýt cho người dân trên địa bàn TP.HCM và miễn phí hạ tầng cảng biển. Hiện nội dung này đang được giao cho Sở Xây dựng tính toán thực hiện.
Tính toán sơ bộ, TP.HCM dự kiến chi khoảng 7.000 tỉ cho việc miễn phí xe buýt. Đây là một giải pháp để giải quyết một trong những nhiệm vụ mà Tổng Bí thư đã yêu cầu thành phố tập trung giải quyết vấn đề kẹt xe, ô nhiễm môi trường.
Ông Quang yêu cầu Sở Xây dựng tham mưu thực hiện hiệu quả việc quy hoạch lại các tuyến xe buýt hiệu quả hơn, đúng giờ hơn, lịch sự hơn.
Cùng với đó phải phấn đấu tăng số lượng xe buýt điện bằng cơ chế, bằng giải pháp kinh tế để giải quyết tốt câu chuyện môi trường từ những việc nhỏ.
Về miễn phí hạ tầng cảng biển, Bí thư Trần Lưu Quang nói trong bối cảnh giá xăng dầu tăng cao, TP có nguồn lực và chia sẻ để động viên mọi người cùng ứng phó với những biến động của thế giới.
Cũng trong phần phát biểu, Bí thư Thành ủy TP.HCM một lần nữa nhắc đến tình trạng có rất nhiều dự án đã có chủ trương từ lâu nhưng chúng ta chưa làm được, mà điển hình như khu Mả Lạng (quận 1 cũ). Ông nói người dân ở đó hiện sinh sống, sinh hoạt nhếch nhác, trong đó không thấy ánh mặt trời, người dân che mái tôn để ở.
"Chúng tôi cố gắng giải quyết nhưng giải quyết không được vì ngày xưa tính toán phải có giấy đỏ (sổ đỏ) mới biết đền bù kiểu gì. Bây giờ tính toán cách khác để đẩy nhanh việc chỉnh trang đô thị, tôi giao các giám đốc sở ngành làm việc này", ông Quang nói.
Bí thư Thành ủy TP nhắc lại: "Có những hộ 10 người chỉ ở 8m2 họ ngủ phải xoay tua hoặc mình trong nhà nhưng chân ngoài hẻm. Ở TP.HCM, thành phố đáng sống vậy sao được".
Một dự án khác được ông Quang nhắc đến là dự án chợ Gà (phường Cầu Ông Lãnh). "Chúng tôi sẽ đẩy mạnh làm cái này trước. Hãy nghĩ cách khác để giải quyết vấn đề này. Chúng ta có đất, có cơ chế thì làm thôi, miễn sao nghĩ tới dân và làm sao để dân có điều kiện sống tốt hơn", ông Quang nhấn mạnh.
Theo Times of India, sau khi ăn, đặc biệt là bữa ăn nhiều tinh bột, lượng đường trong máu bắt đầu tăng lên. Ở người khỏe mạnh, insulin giúp kiểm soát mức tăng này. Tuy nhiên, với người mắc tiểu đường type 2 hoặc tiền tiểu đường, phản ứng insulin thường chậm hơn, khiến đường huyết duy trì ở mức cao trong thời gian dài, từ đó làm tăng nguy cơ tổn thương dây thần kinh, mạch máu và nhiều cơ quan khác.
Hoạt động thể chất nhẹ nhàng như đi bộ có thể hạn chế tình trạng tăng đường huyết sau ăn. Khi vận động, cơ bắp co lại và chủ động sử dụng glucose trong máu để tạo năng lượng, góp phần ổn định đường huyết.
Người mới bắt đầu có thể đặt lời nhắc khoảng 15 phút sau bữa ăn để duy trì thói quen đều đặn. Nên đi bộ với tốc độ thoải mái, vẫn có thể trò chuyện trong lúc đi, ưu tiên không gian thoáng đãng như công viên hoặc quanh khu phố.
Nhai kỹ thức ăn
Ăn quá nhanh có thể góp phần làm tăng lượng đường trong máu. Mỗi người nên nhai chậm, kỹ đến khi thức ăn được nghiền nhỏ để hỗ trợ tiêu hóa, tăng hấp thu dinh dưỡng và kích thích hormone tạo cảm giác no.
Thói quen nhai kỹ còn giúp cơ thể điều hòa phản ứng insulin tốt hơn, hạn chế tình trạng tăng đường huyết đột ngột sau ăn. Đồng thời, cách ăn này khuyến khích ăn uống có ý thức hơn, giúp nhận biết tín hiệu đói - no rõ ràng, từ đó giảm nguy cơ ăn quá nhiều.
Ăn rau và protein trước khi ăn tinh bột
Thứ tự ăn uống trong bữa ăn ảnh hưởng đến lượng đường huyết sau bữa ăn. Ăn các loại rau không chứa tinh bột như rau chân vịt, bông cải xanh, bí ngòi trước khi ăn tinh bột có thể làm chậm quá trình tiêu hóa, trì hoãn sự hấp thụ vào máu.
Bổ sung protein hoặc chất béo lành mạnh trước khi ăn tinh bột cũng mang lại lợi ích tương tự, tăng cảm giác no, hỗ trợ kiểm soát cân nặng - yếu tố quan trọng trong việc ổn định bệnh tiểu đường type 2.
Nạp carbohydarte vào đầu ngày
Theo WebMD, thời điểm nạp carbohydrate đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát bệnh tiểu đường. Tiêu thụ phần lớn carbohydrate vào đầu ngày phù hợp hơn với nhịp sinh học của cơ thể, từ đó hỗ trợ kiểm soát đường huyết hiệu quả hơn. Các bữa ăn giàu carbohydrate vào buổi sáng giúp cơ thể sử dụng glucose tốt hơn, giảm nguy cơ tăng đường huyết vào buổi tối.
Kiểm tra đường huyết định kỳ có thể hạn chế nguy cơ biến chứng như suy thận, tổn thương thần kinh, đột quỵ và nhồi máu cơ tim.
