Các lãnh đạo Liên minh châu Âu (EU) họp thượng đỉnh ngày 24-25/4 tại Cộng hòa Cyprus để thảo luận về các vấn đề an ninh, kinh tế và ngân sách của khối. Trong cuộc gặp tối 24/4, họ đã bàn về một vấn đề ít được nhắc đến, đó là điều khoản 42.7 về phòng thủ chung trong hiệp ước liên minh.
Tổng thống Cyprus Nikos Christodoulides, người chủ trì phiên họp, cho biết các lãnh đạo EU đã nhất trí rằng Ủy ban châu Âu sẽ chuẩn bị “bản kế hoạch chi tiết” về cách các thành viên phản ứng nếu điều khoản phòng thủ chung được kích hoạt.
Điều khoản 42.7 quy định các quốc gia thuộc EU có “nghĩa vụ viện trợ và hỗ trợ bằng mọi phương tiện trong khả năng của mình” nếu một nước thành viên bị chính phủ nước ngoài hay thực thể phi nhà nước tấn công. Điều khoản này ít được nhắc đến vì nó gần giống Điều 5 về phòng thủ tập thể trong Hiệp ước NATO, liên minh quân sự mà phần lớn quốc gia EU là thành viên.
Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa hôm 24/4 cũng xác nhận EU “đang thiết kế cẩm nang hướng dẫn” cách áp dụng điều khoản hỗ trợ lẫn nhau này. Ông lấy dẫn chứng từ vụ tấn công bằng máy bay không người lái gần đây nhắm vào căn cứ của Anh ở Cyprus trong giai đoạn đầu của cuộc xung đột Trung Đông.
“Sau vụ tấn công đó, Hy Lạp, rồi đến Pháp, Italy, Tây Ban Nha và Hà Lan, đã huy động thiết bị và lực lượng quân sự để giúp Cyprus phòng thủ”, ông Costa nói.
Pháp là quốc gia duy nhất từng kích hoạt điều khoản 42.7, sau vụ tấn công khủng bố ở Paris năm 2015, khi các phần tử cực đoan sát hại 130 người tại các quán bar, nhà hàng, sân vận động và phòng hòa nhạc Bataclan. Pháp khi đó kêu gọi các quốc gia thành viên khác trong EU tăng cường cam kết quân sự ở nước ngoài để có thể điều động quân đội tăng cường an ninh trong nước.
Việc hiệp ước EU không quy định chi tiết về cách thức thi hành điều khoản 42.7 trước đây được xem là điểm mạnh, cho phép liên minh phản ứng một cách linh hoạt, nhưng hiện nay các quốc gia thành viên cảm thấy không chắc chắn về cách thức hoạt động của nó, trong bối cảnh hoài nghi về mức độ cam kết của Mỹ với NATO ngày càng tăng.
“Giả sử Pháp kích hoạt điều khoản 42.7, những quốc gia nào sẽ nhanh chóng đáp ứng yêu cầu của chính phủ Pháp? Các quốc gia khi kích hoạt điều khoản 42.7 cần những gì?”, Tổng thống Cyprus Christodoulides nói, thêm rằng những vấn đề này đang được thảo luận chi tiết.
Cyprus, quốc gia không phải thành viên NATO, muốn EU xem xét điều khoản này nghiêm túc hơn sau vụ UAV tấn công căn cứ không quân Akrotiri của Anh trên quốc đảo hồi tháng 3. Tuy nhiên, một số thành viên EU tỏ ra thận trọng về bất kỳ bước đi nào có thể bị coi là làm suy yếu Điều 5 của NATO.
“NATO vẫn là nền tảng của phòng thủ tập thể, nhưng EU có những công cụ bổ sung cho NATO, như trừng phạt, hỗ trợ tài chính và viện trợ nhân đạo. Đó là những điều có thể được sử dụng trong trường hợp áp dụng điều khoản 42.7”, một quan chức EU nói.
Động thái của EU diễn ra trong lúc Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều lần chỉ trích các thành viên NATO và dọa sẽ không bảo vệ các thành viên khối này. Gần đây còn xuất hiện thông tin Mỹ đang cân nhắc “đình chỉ tư cách” thành viên của Tây Ban Nha trong liên minh, do nước này không ủng hộ các hoạt động quân sự của Washington. Tuy nhiên, một quan chức NATO cho biết hiệp ước sáng lập liên minh “không có bất kỳ điều khoản nào về việc đình chỉ tư cách thành viên”.
Reuters dẫn lời ông Yuval Steinitz, Chủ tịch Tập đoàn quốc phòng nhà nước Israel Rafael (đơn vị sản xuất Vòm Sắt) tuyên bố hôm 11.5 rằng hệ thống Vòm Sắt (Iron Dome) của Israel đạt tỷ lệ đánh chặn hiệu quả gần 99% đối với tên lửa do các nhóm vũ trang Hamas và Hezbollah phóng. Ngoài ra, ông tự tin Vòm Sắt cũng vô hiệu hóa phần lớn tên lửa từ Iran.
Phát biểu tại hội nghị của Trung tâm An ninh và Đối ngoại Jerusalem, ông Steinitz cho biết kể từ cuộc tấn công của Hamas vào Israel tháng 10.2023, lực lượng Hamas ở Dải Gaza và Hezbollah ở Lebanon đã bắn tổng cộng khoảng 40.000 quả rốc két vào Israel.
"Vòm Sắt đã đánh chặn phần lớn trong số đó với tỷ lệ thành công xấp xỉ 100%, rơi vào khoảng 98% đến 99%. Mức này tuy không hoàn hảo nhưng đã gần như tuyệt đối", ông Steinitz đánh giá.
Chủ tịch Rafael cũng cho hay Iran đã phóng khoảng 1.500 tên lửa đạn đạo vào Israel trong hai đợt giao tranh kể từ năm 2024, trong đó "chỉ vài chục quả" lọt qua được lưới phòng không. Vị quan chức này đồng thời khẳng định Israel hiện không hề thiếu hụt đầu đạn đánh chặn.
Rafael là nhà sản xuất chính của hệ thống Vòm Sắt và cung cấp một số linh kiện cho tổ hợp Arrow, một trong các hệ thống phòng không có khả năng đánh chặn tầm xa của Israel.
Một tổ hợp Vòm Sắt hoàn chỉnh gồm 3-4 bệ phóng, mỗi bệ được trang bị 20 tên lửa đánh chặn Tamir, cùng với đó là radar cảnh giới và dẫn bắn, hệ thống điều khiển và quản lý tác chiến. Vòm Sắt sẽ được sử dụng để chặn các mục tiêu ở khoảng cách gần, thường là những rốc két hay UAV giá rẻ của đối thủ, trong khi hệ thống tên lửa phòng không Arrow 2 và Arrow 3 sẽ được triển khai đánh chặn tên lửa tầm trung và tầm xa.
Tuyên bố từ ông Steinitz về độ tin cậy của Vòm Sắt được đưa ra một ngày sau khi Hezbollah đăng video ghi lại cảnh máy bay không người lái (UAV) tấn công tổ hợp phòng không Vòm Sắt ở miền bắc Israel, theo The Times of Israel.
Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) sau đó ra tuyên bố xác nhận vụ tấn công, thêm rằng 2 binh sĩ bị thương. "Cuộc tập kích không gây bất kỳ ảnh hưởng nào đến chức năng cũng như khả năng đánh chặn của hệ thống", IDF cho hay.
Hãng Reuters ngày 3.4 đưa tin tàu vũ trụ Orion chở 4 phi hành gia trong sứ mệnh Artemis 2 của Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA) vừa thực hiện một lần kích hoạt động cơ đẩy quan trọng, đưa phi hành đoàn rời khỏi quỹ đạo trái đất và hướng tới mặt trăng.
Dự kiến phi hành đoàn đi vào vùng ảnh hưởng trọng lực của mặt trăng vào sáng 5.4, khi họ chuẩn bị phá kỷ lục về khoảng cách do tàu Apollo 13 thiết lập năm 1970.
"Chúng tôi đang được chiêm ngưỡng một khung cảnh tuyệt đẹp của mặt tối trái đất được mặt trăng chiếu sáng. Thật phi thường", phi hành gia người Canada Jeremy Hansen nói với trung tâm điều khiển nhiệm vụ khoảng 10 phút sau khi động cơ đẩy được kích hoạt.
Kể từ khi được phóng đi 26 giờ trước đó từ Florida (Mỹ), các phi hành gia đã dành ngày đầu tiên trong không gian để thử nghiệm camera, điều khiển tàu vũ trụ Orion và giải quyết một số vấn đề nhỏ về nhà vệ sinh và email.
Thao tác đốt nhiên liệu để di chuyển đến mặt trăng được tiến hành vào lúc 6 giờ 49 ngày 3.4 (giờ Việt Nam), đưa tàu vũ trụ ra khỏi quỹ đạo trái đất và theo đường di chuyển hình số tám hướng về phía mặt trăng. Đây là lần kích hoạt động cơ đẩy chính cuối cùng của sứ mệnh.
Chỉ huy Reid Wiseman đã thử nghiệm máy ảnh trong lúc phi hành đoàn bay cách trái đất khoảng 64.370 km. Ông cho biết chụp ảnh từ khoảng cách đó khiến việc điều chỉnh cài đặt phơi sáng trở nên khó khăn.
"Cảm giác giống như bạn bước ra sân sau nhà và cố gắng chụp ảnh mặt trăng vậy. Hiện giờ, việc cố gắng chụp ảnh trái đất cũng giống như thế", ông nói với trung tâm điều khiển nhiệm vụ ở Houston (Texas, Mỹ) khi đang chụp ảnh bằng iPhone.
Trước đó, ông Wiseman đã gặp phải một sự cố nhỏ khi sử dụng Microsoft Outlook để kiểm tra email. Sự cố đó đã được khắc phục nhanh chóng nhờ sự trợ giúp từ trung tâm điều khiển.
Bốn phi hành gia của sứ mệnh Artemis 2 của NASA mang theo các thiết bị khác nhau để chụp ảnh không gian từ bên trong khoang tàu Orion trong suốt chuyến bay, gồm một máy quay hành động GoPro nhỏ và iPhone, cũng như các máy ảnh chuyên nghiệp Nikon đã được các phi hành gia NASA sử dụng trên Trạm Không gian quốc tế (ISS) trong nhiều năm.
Vào ngày thứ sáu của sứ mệnh, các phi hành gia dự kiến đến khoảng cách 405.550 km so với trái đất, điểm xa nhất mà con người từng bay tới. Khi đó địa cầu sẽ chỉ nhỏ bằng một quả bóng rổ.
Tòa án chống tham nhũng của Ukraine hôm 14/5 đã ra lệnh bắt giữ trước xét xử với ông Andriy Yermak, cựu chánh văn phòng tổng thống, với cáo buộc rửa tiền.
Tòa cũng ấn định mức bảo lãnh 140 triệu hryvnia (3,19 triệu USD), đồng thời cho phép ông Yermak, người phủ nhận mọi cáo buộc, được tại ngoại trong lúc chờ phán quyết cuối cùng của vụ án.
“Tôi không có số tiền lớn như vậy và luật sư của tôi giờ sẽ làm việc với bạn bè và người quen để huy động tiền bảo lãnh", ông Yermak nói với các phóng viên sau quyết định của tòa.
“Đội ngũ pháp lý của tôi sẽ kháng cáo. Chúng tôi sẽ sử dụng mọi biện pháp pháp lý để tìm kiếm công lý và sự thật", ông nhấn mạnh.
Giới chức Ukraine hồi đầu tuần đã nêu tên ông Yermak là nghi phạm trong một cuộc điều tra tham nhũng lớn.
Trong một tuyên bố, các cơ quan chống tham nhũng Ukraine cho biết Yermak bị nghi tham gia một nhóm đối tượng đã rửa khoảng 10,5 triệu USD thông qua một dự án nhà ở cao cấp ở ngoại ô thủ đô Kiev.
Trước khi từ chức, ông Yermak được coi là nhân vật có ảnh hưởng lớn trên nhiều lĩnh vực chính trị Ukraine dù không nắm giữ chức vụ do người dân bầu ra.
Ông Yermark, cựu nhà sản xuất phim và luật sư ngành giải trí, thường xuyên xuất hiện bên cạnh Tổng thống Zelensky tại các sự kiện công khai, đồng thời từng là trưởng đoàn đàm phán của Kiev trong các cuộc hòa đàm với Nga do Mỹ hậu thuẫn.
Việc ông từ chức năm ngoái diễn ra trong bối cảnh một đợt cải tổ chính phủ rộng hơn nhằm giải quyết vấn đề tham nhũng, điều mà Ukraine đang nỗ lực thực hiện để hướng tới mục tiêu gia nhập EU.
Một số nhà phân tích cho rằng các cáo buộc nhằm vào ông Yermak chưa có khả năng tạo ra mối đe dọa tức thời đối với Tổng thống Zelensky, nhưng có thể gây tổn hại lâu dài về uy tín nếu ông tái tranh cử sau chiến tranh.
