Bộ trưởng Hải quân Mỹ John Phelan ngày 22/4 tới Đồi Capitol, gặp gỡ các nghị sĩ để thảo luận về kế hoạch đóng một lớp chiến hạm mới được đặt theo tên của Tổng thống Donald Trump, cũng như đệ trình đề xuất ngân sách của Lầu Năm Góc.
Thiết giáp hạm lớp Trump là điều mà Tổng thống Mỹ mong muốn nhất từ Phelan, nhà đầu tư và sưu tầm nghệ thuật được ông chọn làm Bộ trưởng Hải quân sau khi đắc cử nhiệm kỳ hai.
“Chúng sẽ là những con tàu nhanh nhất, lớn nhất và mạnh hơn gấp 100 lần so với bất kỳ chiến hạm nào từng được chế tạo”, ông Trump tuyên bố tại cuộc họp báo ở khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago hồi tháng 12/2025.
Phelan được giao nhiệm vụ phải bàn giao thiết giáp hạm lớp Trump đầu tiên vào năm 2028. Song đây là một mốc thời gian gần như bất khả thi và chương trình chế tạo thiết giáp hạm lớp Trump cũng đã gây ra nhiều bất đồng bên trong Lầu Năm Góc.
5 quan chức am hiểu vấn đề từ Lầu Năm Góc cho biết trong khi Phelan kiên trì với ý tưởng xây dựng những chiến hạm khổng lồ tốn kém hàng tỷ USD, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth và Thứ trưởng Steve Feinberg lại muốn chuyển hướng sang các tàu mặt nước không người lái nhỏ gọn, có giá thành rẻ và linh hoạt hơn.
Chiến hạm đầu tiên thuộc lớp Trump có giá dự kiến 17 tỷ USD, đắt hơn 4 tỷ USD so với siêu tàu sân bay lớp Ford. Những con tàu đắt đỏ như vậy sẽ khiến Bộ Quốc phòng tiêu tốn hàng tỷ USD chỉ riêng cho khâu phát triển, chúng “hoàn toàn không phù hợp với định hướng mà ông Hegseth và Feinberg mong muốn”, một nguồn tin cho hay.
Trong khi Phelan thuyết trình trước các nghị sĩ về dự án này, một cuộc họp khác đang diễn ra tại Nhà Trắng nhằm quyết định về chiếc ghế Bộ trưởng Hải quân của ông, theo các quan chức Mỹ.
Trong cuộc họp, Bộ trưởng Hegseth và Thứ trưởng Feinberg lập luận rằng Phelan không hành động đủ nhanh đối với ưu tiên đóng tàu mà Tổng thống Trump đặt ra. Họ xác định rằng hải quân Mỹ cần một đội ngũ lãnh đạo mới.
Phelan sau đó nhận được cuộc gọi từ Bộ trưởng Quốc phòng Hegseth, yêu cầu ông từ chức.
Trong nỗ lực cuối cùng nhằm cứu vãn sự nghiệp, Phelan đã gọi nhiều cuộc điện thoại, gồm cả cho trợ lý của Tổng thống, nói rằng ông cần nói chuyện với ông Trump.
Sau đó Phelan đi đến Nhà Trắng và ngồi ở sảnh Cánh Tây hơn một giờ vào tối 22/4. Ông muốn chờ xem liệu Tổng thống Trump, người bạn và người hàng xóm lâu năm của mình, có thể giúp ông giữ lại chiếc ghế Bộ trưởng Hải quân hay không.
Khi gặp Tổng thống, Phelan đã xin được giữ lại chức vụ, nhưng cuối cùng phải ra về trong nỗi thất vọng, các quan chức Mỹ giấu tên nói với WSJ.
Tổng thống Trump đã đứng về phía Bộ trưởng Hegseth thay vì người bạn lâu năm từng gây quỹ hàng triệu USD cho chiến dịch tranh cử của ông trước đây. Các quan chức chính quyền cho biết ông Trump đã chỉ thị cho người đứng đầu Lầu Năm Góc trực tiếp xử lý việc sa thải Phelan.
Phát biểu tại Nhà Trắng vào hôm 23/4, Tổng thống Trump thừa nhận Phelan “đã có một số xung đột với những người khác, chủ yếu là về việc đóng và mua tàu. Tôi đang thúc đẩy mạnh mẽ chương trình đóng tàu mới và bằng cách nào đó ông ấy đã không hòa hợp được với họ”.
Ông Phelan là Bộ trưởng Hải quân đầu tiên bị buộc rời khỏi Bộ Quốc phòng trong chính quyền Tổng thống Donald Trump nhiệm kỳ này. Ông cho biết việc phục vụ trên cương vị Bộ trưởng Hải quân là “vinh dự của cuộc đời tôi”.
Việc Phelan cố gắng nói chuyện trực tiếp với ông Trump trước khi chấp nhận quyết định từ Bộ trưởng Quốc phòng đã chỉ ra một lý do khiến ông mất chức: Ông đã hành động vượt cấp mà không tuân thủ chuỗi chỉ huy, theo những người am hiểu vấn đề. Tổng thống Mỹ xem đó là điều khó có thể chấp nhận.
WSJ trước đó đã đưa tin rằng Bộ trưởng Hegseth và Thứ trưởng Feinberg vài tháng trước đã đặc biệt khó chịu khi ông Phelan trực tiếp đề xuất ý tưởng về chiến hạm lớp Trump với Tổng thống mà không thông qua cấp trên.
Theo những người am hiểu vấn đề, ông Hegseth và Feinberg đã nỗ lực gạt ông Phelan sang một bên trong những tháng gần đây bằng cách tước đi một số quyền hạn vốn thuộc về Bộ trưởng Hải quân.
Năm ngoái, Feinberg đã bổ nhiệm “đặc phái viên” về thu mua tàu ngầm, báo cáo trực tiếp với ông, trong khi vấn đề này thông thường nằm trong quyền hạn của hải quân. Ngoài ra, Feinberg thường không mời Phelan tham dự các cuộc họp với các giám đốc điều hành hãng đóng tàu hàng đầu.
Ông Phelan từng đóng vai trò nổi bật trong việc thuyết phục ông Trump về các con tàu mới và việc phục hưng ngành đóng tàu của Mỹ. Ông cho Tổng thống xem các bức tranh sơn dầu về những chiến hạm vĩ đại của hải quân từ thời kỳ trước.
Tổng thống Mỹ sau đó nhiều lần nói về kế hoạch xây dựng đội thiết giáp hạm lớp Trump mới. Trong trí tưởng tượng của ông Trump, chiến hạm này sẽ có lượng giãn nước 40.000 tấn và trang bị đầy đủ hệ thống laser và tên lửa siêu vượt âm. Chính quyền của ông đang yêu cầu 65,8 tỷ USD cho việc đóng tàu trong tổng ngân sách quốc phòng trị giá 1,5 nghìn tỷ USD.
Nhưng các quan chức quốc phòng cấp cao cho biết chương trình này đối mặt nhiều thách thức, vì ngành công nghiệp Mỹ vốn không đủ năng lực để đóng những con tàu như vậy.
Ông Phelan gần đây gợi ý Mỹ có thể dựa vào các xưởng đóng tàu châu Âu để kịp tiến độ, nhưng ông Trump đã bác bỏ ý tưởng này. Ông chủ Nhà Trắng tuyên bố các con tàu sẽ được chế tạo tại Mỹ và bằng thép của nước này.
Nhà của Phelan ở Florida và nằm ngay cùng con phố với khu dinh thự Mar-a-Lago của ông Trump, nơi hai người thường xuyên dùng bữa tối cùng nhau. Năm ngoái, Phelan từng nói với các nhà lập pháp rằng ông đã nhắn tin thảo luận với Tổng thống về vấn đề đóng tàu vào giữa đêm.
Tuy nhiên, mối quan hệ thân thiết đó không đủ để giúp cứu vãn công việc của Phelan. Ông Trump đã đăng một bài viết trên mạng xã hội ngày 23/4 dường như để xoa dịu cảm xúc của người bạn tỷ phú.
“John Phelan là người bạn lâu năm, người đã làm một công việc xuất sắc”, ông Trump viết.
Vào hôm qua (25.5), Viện Nghiên cứu hòa bình quốc tế Stockholm (SIPRI), có trụ sở tại Thụy Điển, công bố báo cáo chỉ ra các hoạt động gìn giữ hòa bình đa phương trên toàn cầu đang rơi vào tình thế khó khăn. Báo cáo được đưa ra trước thềm Ngày Quốc tế lực lượng gìn giữ hòa bình LHQ (29.5).
Theo SIPRI, tính đến cuối tháng 12 năm ngoái, lực lượng quốc tế tham gia các sứ mệnh gìn giữ hòa bình chỉ còn 78.633 người, giảm tới 49% so với năm 2016 và chạm mức thấp nhất kể từ năm 2000. Dù đà suy giảm đã diễn ra trong suốt một thập niên qua, năm 2025 đã ghi nhận mức giảm kỷ lục với 17% chỉ trong một năm.
Nguyên nhân cốt lõi của sự suy giảm trên đến từ những chia rẽ sâu sắc trong HĐBA LHQ. Theo SIPRI, các thành viên thường trực nhiều lần đưa ra những yêu cầu cứng rắn cùng đe dọa phủ quyết khiến các sứ mệnh khó được thông qua.
Điển hình như vào tháng 8.2025, Mỹ đã yêu cầu chấm dứt lực lượng lâm thời của LHQ tại Li Băng (UNIFIL) và HĐBA chỉ có thể đạt được thỏa hiệp gia hạn lần cuối đến tháng 12.2026. Trước đó, trong năm 2024, sáng kiến bố trí lực lượng gìn giữ hòa bình ở Haiti do Mỹ đề xuất cũng vấp phải phản đối từ Nga và Trung Quốc. Tình trạng bế tắc trên khiến các tổ chức khu vực như Liên minh châu Phi (AU) hay Cộng đồng Kinh tế các quốc gia Tây Phi (ECOWAS) phải gánh vác nhiệm vụ gìn giữ hòa bình, song các tổ chức này gặp hạn chế về nhân lực và nguồn tài chính.
Tiến sĩ Jair van der Lijn, Giám đốc Chương trình Quản lý xung đột và hoạt động hòa bình của SIPRI, cảnh báo: "Nếu hoạt động gìn giữ hòa bình tiếp tục suy giảm, chúng ta có thể chứng kiến sự suy yếu nghiêm trọng của cơ chế quản lý xung đột đa phương và các thể chế như LHQ sẽ gần như bị gạt ra ngoài lề. Hệ quả tất yếu là các cuộc xung đột sẽ bùng phát nhiều hơn, gây ra những tác động tàn khốc hơn cho dân thường".
Không chỉ bế tắc về mặt chính trị, hoạt động gìn giữ hòa bình toàn cầu còn đang đối diện với tình trạng thiếu hụt tài chính trầm trọng. Nguyên nhân trực tiếp đến từ việc các quốc gia tài trợ hàng đầu đã không thanh toán các khoản đóng góp theo cam kết đúng hạn hoặc không nộp đủ, tổ chức từ Thụy Điển cho hay.
Theo SIPRI, vào tháng 7.2025, các hoạt động gìn giữ hòa bình của LHQ ghi nhận thâm hụt lên tới 2 tỉ USD - chiếm hơn 35% tổng ngân sách 5,6 tỉ USD được duyệt cho giai đoạn 2024-2025. Hậu quả là hàng loạt phái bộ buộc phải cắt giảm nhân sự sâu rộng. Tình trạng cạn kiệt ngân sách này cũng đang tác động đến các tổ chức khu vực, khiến nỗ lực đảm bảo hòa bình tại các điểm nóng xung đột hiện nay như Sudan hay Ukraine gặp vô vàn trở ngại.
Trên lý thuyết, nhiều nước vẫn đang ủng hộ các sứ mệnh hòa bình. Hồi giữa năm ngoái, hơn 130 thành viên LHQ đã họp tại Đức để thảo luận về kế hoạch gìn giữ hòa bình mới, bao gồm việc triển khai lực lượng đa phương. Thế nhưng, trên thực tế, các đề xuất này chưa thể thực hiện do mâu thuẫn chính trị, sức ép từ các nước sở tại và đặc biệt là tình trạng thiếu ngân sách.
"Rõ ràng vẫn có sự ủng hộ rộng rãi dành cho các hoạt động hòa bình của LHQ. Tuy nhiên, để duy trì cơ chế này, các quốc gia không thể chỉ dừng lại ở những lời tuyên bố ủng hộ. Họ cần phải cung cấp nguồn tài chính ổn định và tạo ra đủ không gian chính trị để đưa ra các biện pháp ứng phó hiệu quả", tiến sĩ Claudia Pfeifer Cruz, nhà nghiên cứu cấp cao của SIPRI, nhận định.
Lisa Lau, 48 tuổi, cư dân Hong Kong, nằm xem phim cổ trang trên chiếc giường chiếm gần hết diện tích căn phòng siêu nhỏ, cố quên đi nỗi lo về việc sắp bị đuổi khỏi nhà.
Những căn phòng siêu nhỏ, diện tích chỉ khoảng 3m2 như vậy được gọi là "nhà hộp diêm", được tạo ra bằng cách chia một căn hộ lớn thành nhiều phòng nhỏ hơn. Loại hình nhà ở này đang dần bị xóa sổ sau khi luật quản lý được chính quyền Hong Kong ban hành có hiệu lực từ tháng 3.
Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình yêu cầu chính quyền đặc khu Hong Kong giải quyết triệt để vấn đề nhức nhối về nhà ở, hệ quả của nhiều thập kỷ phát triển trong bất bình đẳng, thiếu hụt nhà ở trầm trọng và giá thuê cao ngất ngưởng.
Thời hạn cải tạo lại các căn hộ chia nhỏ mà chính quyền Hong Kong đưa ra là năm 2030, nhưng một số chủ nhà đã bắt đầu gửi thông báo trục xuất tới người thuê.
"Tôi cứ ở đây được ngày nào hay ngày nấy", Lau, người đang nhận trợ cấp xã hội và đã nhận được thông báo phải trả lại nhà từ vài tháng trước, chia sẻ.
"Tôi cũng chẳng biết phải đi đâu", Lau nói. Cô sống dựa vào khoản trợ cấp 930 USD một tháng, trong đó 330 USD đã dành cho việc thuê nhà. "Tôi đang đau đầu lắm đây".
Quy định mới của chính quyền Hong Kong cấm các căn phòng có diện tích nhỏ hơn 8 m2, nâng cao tiêu chuẩn an toàn và vệ sinh như phải có ít nhất một cửa sổ mở được, có bồn rửa mặt và nhà vệ sinh trong phòng.
Chính quyền ước tính có hơn 220.000 người trong số 7,5 triệu cư dân của thành phố đang sống trong "nhà hộp diêm" với một phần ba số nhà trong diện cần cải tạo.
Căn phòng nhỏ của Lau là một trong 9 phòng của một căn hộ, ngăn cách bằng những vách gỗ mỏng, bên trong một tòa nhà 60 năm tuổi ở Thâm Thủy Bộ, một trong những khu phố nghèo nhất Hong Kong.
Vì không có nhà bếp, cô nấu súp hoặc mì bằng nồi cơm điện đặt ngay trên giường. Lau phải dùng nhà vệ sinh và phòng tắm chung, dán một tấm xốp chắn ngang chân cửa ra vào để ngăn gián chuột bò vào.
Dù điều kiện sống chật chội, Lau vẫn ngần ngại rời khỏi khu vực quen thuộc, nơi cô đã xây dựng được các mối quan hệ xã hội. Cô hy vọng đơn xin chuyển đến một khu nhà gần đó sẽ được phê duyệt.
"Chỉ cần chủ nhà không đến đuổi đi, chúng tôi cảm thấy rất bình yên và thoải mái", cô nói.
Cục Nhà ở Hong Kong cho biết hơn 100 hộ gia đình đã dọn ra khỏi tòa nhà của Lau và cơ quan này đang hỗ trợ 40 hộ còn lại tìm nơi ở phù hợp.
Hiệp hội Tổ chức Cộng đồng (SoCO), một tổ chức phi chính phủ hỗ trợ các nhóm yếu thế, nhận định cuộc cải cách này có thể giúp cải thiện phần nào những môi trường sống tồi tệ nhất tại Hong Kong.
Tuy nhiên, bà Sze Lai-shan, phó giám đốc SoCO, cho rằng chính quyền cần phải cung cấp thêm nhiều nhà ở xã hội, đặc biệt là ở các khu vực trung tâm.
"Đừng kỳ vọng những người đang sống trong các căn hộ siêu nhỏ này có thể chuyển ngay vào các căn hộ cơ bản mới. Họ sẽ không có đủ khả năng chi trả", bà nói. "Rất nhiều người nghèo nhất sẽ phải phụ thuộc hoàn toàn vào chính sách tái định cư của chính quyền".
Theo bà Sze, tổ chức từ thiện này ghi nhận khoảng 300 hộ gia đình đang bị đe dọa trục xuất cưỡng chế khỏi "nhà hộp diêm". Một số cư dân đã được chuyển đến các khu nhà ở xã hội hoặc nhà tạm cư, số còn lại đành dọn sang những căn hộ kém chất lượng khác.
Bà Liu Xiaoli, người cũng đối mặt với nguy cơ bị đuổi khỏi nhà, phải làm hai công việc bán thời gian là đầu bếp và lao công để trang trải cuộc sống sau ly hôn, đồng thời chu cấp cho con gái và cháu ngoại ở Trung Quốc đại lục.
"Nếu giá thuê nhà ở đây hoặc những nơi khác tăng lên, tôi thực sự không thể gánh nổi", người phụ nữ 63 tuổi nói, cho hay không thể tìm được chỗ ở khác quanh khu vực.
"Tôi không thể tìm được bất kỳ căn hộ nào đáp ứng được yêu cầu của chính quyền", bà nói. "Hiện tại, tôi đang trì hoãn được ngày nào hay ngày đó".
Chính quyền Hong Kong cho biết đã "tăng đáng kể nguồn cung nhà ở xã hội" với mục tiêu xây dựng khoảng 196.000 căn hộ trong 5 năm tới, đồng thời đẩy nhanh quy trình xử lý cho các cư dân đang nằm trong danh sách chờ thuê nhà.
Một phát ngôn viên của Cục Nhà ở tuyên bố các biện pháp này sẽ góp phần giảm nhu cầu đối với nhà hộp diêm, từ đó kìm hãm giá thuê nhà.
Tuy nhiên, quy định mới lại không áp dụng cho "nhà quan tài", thuật ngữ để chỉ những chiếc hộp ngủ được xếp chồng lên nhau như giường tầng trong các khu ký túc xá tồi tàn.
Ông Wan Hon-cheung, 64 tuổi, đã sống trong một chiếc hộp gỗ ép chỉ bằng kích thước của một chiếc giường đơn suốt 10 năm qua. Ông hy vọng chính quyền cũng sẽ cải thiện điều kiện sống cho những cư dân có hoàn cảnh như mình.
Ông thường xuyên bị rệp cắn và phải chống gậy đi lại, khiến việc leo lên leo xuống giường vô cùng khó khăn.
"Đối với tầng lớp lao động nghèo như chúng tôi, đây là thực tế, chẳng có gì để phàn nàn cả", ông nói.
Giá phân bón tăng đang trở thành mối quan tâm lớn trong ngành nông nghiệp. Giá của loại phân bón nitơ phổ biến nhất là urê đã tăng 54% từ tháng 2-3, lên tới 726 USD/tấn, theo Nikkei Asia dẫn số liệu thống kê của Ngân hàng Thế giới.
Con số này thể hiện mức tăng hơn 80% so với cùng kỳ năm ngoái và là mức giá cao nhất kể từ tháng 4.2022. Đó là lúc giá cả tăng vọt sau khi Nga phát động chiến dịch quân sự ở Ukraine.
Trong số nitơ, axit photphoric và kali cần thiết cho sản xuất lương thực, urê và amoniac được sản xuất bằng cách chiết xuất hydro từ khí đốt tự nhiên và tổng hợp khí này với nitơ từ khí quyển.
Nhà kinh tế học John Baffes của Ngân hàng Thế giới cho hay giá khí đốt tự nhiên đã tăng khoảng 60% từ tháng 2-3, đẩy giá urê và các loại phân bón khác leo thang. Ông Baffes nhận định tình trạng các tuyến vận chuyển ở Trung Đông bị gián đoạn không chỉ ảnh hưởng đến phân bón và năng lượng, mà còn cả các nguyên liệu thiết yếu cho sản xuất lương thực.
Theo Tổ chức Nông Lương Liên Hiệp Quốc (FAO), các quốc gia vùng Vịnh chiếm từ 30-35% lượng xuất khẩu urê toàn cầu và từ 20% đến 30% lượng xuất khẩu amoniac.
Một nhà máy sản xuất urê ở Qatar đã ngừng hoạt động sau các cuộc tấn công trả đũa của Iran, và việc vận chuyển phân bón qua eo biển Hormuz cũng gần như bị đình trệ hoàn toàn, theo Nikkei Asia.
Nguồn cung cấp phân bón gốc axit photphoric cũng đang khan hiếm. Quặng photphat được sản xuất ở Trung Quốc, Morocco, Jordan và các nơi khác, nhưng axit sulfuric được sử dụng để chế biến quặng này thành phân bón lại phụ thuộc vào lưu huỳnh từ các quốc gia vùng Vịnh.
Khoảng 50% thương mại toàn cầu về lưu huỳnh, một sản phẩm phụ của quá trình lọc dầu và khí đốt, được xuất khẩu qua eo biển Hormuz. Giá quốc tế của phosphat và phân DAP đã tăng 5% từ tháng 2-3.
Không giống dầu thô, không có kho dự trữ phân bón chiến lược được hình thành dưới sự phối hợp quốc tế, khiến việc xoay xở những đợt gián đoạn chuỗi cung ứng trở nên khó khăn hơn, theo FAO.
Mối quan ngại chính về giá phân bón tăng vọt là tác động đến giá lương thực. Giá lúa mì và dầu thực vật quốc tế đã bắt đầu tăng.
Giá giao dịch lúa mì của Mỹ trong tháng 3 là 276 USD/tấn, tăng 7% so với tháng 2, theo Ngân hàng Thế giới. Vùng Trung Tây Mỹ, một khu vực sản xuất chính, đang bị hạn hán, và nhiệt độ cao bất thường trong tháng 3 đã ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển của lúa mì vụ đông, được thu hoạch vào tháng 6 và tháng 7.
Trong bối cảnh giá dầu thô tăng, nhu cầu về đậu nành, dầu cọ và các loại dầu thực vật khác làm nhiên liệu sinh học đang gia tăng, đẩy giá lên cao. Một số quốc gia ở Đông Nam Á đang chuyển sang tăng tỷ lệ nhiên liệu sinh học so với xăng để giảm thiểu tác động đến người tiêu dùng tại các trạm xăng. Giá dầu đậu nành trong tháng 3 đã tăng 16% so với tháng 2.
Mùa gieo trồng vụ xuân đã bắt đầu ở Bắc bán cầu. Nếu tình trạng eo biển Hormuz bị đóng cửa kéo dài, tình trạng này sẽ ảnh hưởng đến việc trồng lúa ở châu Á, vốn sắp bước vào mùa vụ cao điểm, và việc gieo trồng nói chung ở Nam bán cầu.
Phân bón chiếm tỷ trọng lớn trong chi phí nông nghiệp ở các nước đang phát triển, khiến những nước này đặc biệt dễ bị tổn thương trước tình trạng giá cả tăng. Trong khi phân bón chỉ chiếm khoảng 10% giá trị các lô hàng ngô ở Bắc Mỹ, con số này lên tới 56% ở Tây Phi, theo Nikkei Asia.
Trước tình trạng giá phân bón tăng vọt, Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc Antonio Guterres đã kêu gọi Iran và các nước khác khôi phục việc vận chuyển phân bón qua eo biển Hormuz vì lo ngại cho sản xuất lương thực ở châu Phi và Nam Á.
