Việt Nam phản đối Đài Loan diễn tập ở đảo Ba Bình

Lực lượng hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ngày 12/7 thông báo đóng cửa eo biển Hormuz vì "tình hình bất ổn do hành động của các thế lực bên ngoài". Diễn biến thổi bùng hơn nữa căng thẳng liên quan eo biển, sau ba tuần bình lặng nhờ bản ghi nhớ chung Mỹ - Iran ký giữa tháng 6.

"Chúng tôi sẽ bảo vệ Hormuz, vì tuyến hàng hải chiến lược này là một trong những trụ cột răn đe của Iran. Eo biển thậm chí còn quan trọng hơn hàng chục quả bom hạt nhân", Mohsen Rezaee, cố vấn Lãnh tụ Tối cao Iran, tuyên bố.

Phát biểu này cho thấy sự thay đổi quan điểm trong giới lãnh đạo Iran. Trong nhiều năm, chương trình hạt nhân luôn là trọng tâm đối đầu giữa Tehran và phương Tây. Tuy nhiên, những diễn biến gần đây cho thấy Hormuz đang nổi lên như quân bài có giá trị chiến lược lớn hơn trong tính toán của Iran, vượt cả số tiền hàng chục tỷ USD có được nếu Mỹ dỡ lệnh trừng phạt.

"Đó là bởi Tehran đang theo đuổi một chiến lược dài hạn. Các quan chức Iran tin rằng nước này cuối cùng đã vươn lên thành thế lực thống trị khu vực, sau khi Mỹ và Israel không đạt được những mục tiêu chính trong cuộc chiến mà họ phát động hồi tháng 2", Yaroslav Trofimov, nhà bình luận của WSJ, nhận định.

Từ quân bài dự phòng thành ưu tiên chiến lược

Hormuz là eo biển hình chữ V ngược nằm giữa Iran và Oman. Eo biển dài 161 km, điểm hẹp nhất 33 km, luồng hàng hải theo mỗi hướng chỉ rộng khoảng 3 km. Trước xung đột, đây là nơi vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu khí của thế giới.

Các nước vùng Vịnh, gồm cả đồng minh của Mỹ, phụ thuộc đáng kể vào lộ trình này để xuất khẩu dầu. Trong nhiều năm, Iran nhiều lần cảnh báo có thể đóng Hormuz để đáp trả sức ép từ phương Tây và đã biến lời đe dọa thành hiện thực khi Mỹ và Israel tấn công Iran cuối tháng 2.

Diễn biến khiến thị trường năng lượng toàn cầu chao đảo, tạo áp lực thúc đẩy các bên ngừng bắn hướng đến thỏa thuận hòa bình. Do đó, với Iran, Hormuz là một công cụ chiến lược, gắn trực tiếp với an ninh quốc gia mà Tehran không được phép để mất, dù trên bàn đàm phán hay trong xung đột.

Reuters dẫn hai nguồn tin cấp cao Iran cho biết Tehran từng coi đóng cửa Hormuz là biện pháp cuối cùng, do lo ngại làm gia tăng cô lập quốc tế, ảnh hưởng quan hệ với các nước láng giềng vùng Vịnh và gây thiệt hại cho chính nền kinh tế Iran. Cách tiếp cận đó dường như cũng đã thay đổi.

Các nguồn tin nói giới lãnh đạo Iran "hoàn toàn không có bất đồng về chính sách với Hormuz". Quan điểm chung giờ đây là không quốc gia có lý trí nào lại từ bỏ một đòn bẩy chiến lược quan trọng như vậy.

"Eo biển Hormuz, 'vũ khí vàng' của Iran, là thứ mà họ đang muốn tước khỏi tay chúng tôi. Điều đó tuyệt đối không thể xảy ra", nguồn tin nói.

Và Iran giờ đây tin rằng họ cần chính thức hóa năng lực và quyền hạn đó.

"Mỹ và Iran đều chịu sức ép từ những khó khăn kinh tế trước mắt. Nhưng cả hai cũng đều tin rằng mình là bên chiến thắng. Vì vậy, mỗi bên đều cho rằng chỉ cần tiến thêm một bước nữa là có thể đạt được điều họ mong muốn", Ali Ansari, giáo sư lịch sử hiện đại tại Đại học St. Andrews, Scotland, nhận định.

Mục tiêu lớn hơn một thỏa thuận hạt nhân

Theo Trofimov, giới chức Iran tin nước này đã nổi lên với vị thế mạnh hơn sau cuộc chiến và muốn biến lợi thế đó thành một trật tự khu vực mới, trong đó Iran giữ vai trò trung tâm tại vùng Vịnh. Thông điệp này được các quan chức Iran nhấn mạnh trong những tuyên bố gần đây.

"Hãy công nhận trật tự mới do Iran thiết lập tại eo biển Hormuz. Đó là con đường duy nhất để tiến về phía trước", Ebrahim Azizi, thành viên Ủy ban An ninh Quốc gia của quốc hội Iran, nói. Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf, trưởng đoàn đàm phán với Mỹ, cho biết Hormuz chỉ được mở "theo các cơ chế do Iran thiết lập, không phải dưới sức ép hay lời đe dọa từ Mỹ".

Nếu kịch bản này xảy ra, Iran sẽ không chỉ giành thêm đòn bẩy trong quan hệ với Mỹ mà còn có ảnh hưởng lớn hơn đối với vùng Vịnh, vốn phụ thuộc đáng kể vào Hormuz. Việc Mỹ không ngăn được các đòn tấn công đáp trả từ Iran nhằm vào các nước Arab trong xung đột càng khiến nước này tin rằng cán cân quyền lực đang nghiêng về phía Tehran.

Một số dấu hiệu điều chỉnh trong quan hệ giữa Iran và các nước vùng Vịnh cũng bắt đầu xuất hiện. Arab Saudi, Qatar và Oman đều cử đại diện tham dự lễ tang lãnh tụ tối cao Ali Khamenei tại Tehran, trong khi Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) vẫn duy trì các kênh tiếp xúc trực tiếp với Iran.

"Họ đi đến kết luận rằng họ phải đối mặt với sự chi phối của địa lý. Iran vẫn ở đó, còn ông Trump sẽ không làm tổng thống Mỹ mãi mãi. Họ phải sống cạnh Iran và đối diện với thực tế đó", Raz Zimmt, giám đốc Chương trình Iran tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia Israel, nói.

Thực tế này khiến Tehran tin rằng việc thiết lập vai trò lâu dài tại Hormuz sẽ mang lại giá trị chiến lược lớn hơn bất kỳ thỏa thuận hạt nhân nào, bởi nó có thể định hình lại quan hệ giữa Iran với Mỹ cũng như với toàn bộ khu vực Vùng Vịnh trong nhiều năm tới.

"Và chừng nào Tehran còn củng cố được vị thế mới đó bằng cách thiết lập các cơ chế kiểm soát lâu dài đối với tuyến đường thủy chiến lược này, đồng thời mở rộng ảnh hưởng lên các nền kinh tế ven vịnh Ba Tư, thì những mục tiêu còn lại, bao gồm cả việc được Mỹ nới lỏng các lệnh trừng phạt, theo họ, sớm hay muộn cũng sẽ đạt được", theo nhà bình luận Trofimov.

Tuy nhiên, cách tiếp cận mới của Iran cũng nguy cơ dẫn tới một giai đoạn bất ổn kéo dài ở Trung Đông. Các đợt xung đột có thể tái diễn liên tục, thị trường năng lượng toàn cầu đối mặt với nhiều biến động và các nước vùng Vịnh thường xuyên phải tính đến nguy cơ bị tấn công.

Karim Sadjadpour, chuyên gia về Iran tại Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế, nhận định cuộc chiến vừa qua có thể khiến Tehran tin rằng sức ép quân sự là một công cụ hiệu quả để đạt được nhượng bộ.

"Iran có thể sẽ tiếp tục dựa nhiều hơn vào lá bài quân sự. Bài học họ rút ra từ cuộc chiến là có thể giành được nhượng bộ bằng cách tấn công các nước láng giềng, đe dọa eo biển Hormuz và đẩy giá dầu lên cao", theo ông Sadjadpour.

Tuy nhiên, Marc Polymeropoulos, cựu quan chức Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ, cảnh báo Iran có thể tính toán sai lầm. Iran có thể cho rằng Tổng thống Trump không muốn quay lại một cuộc chiến toàn diện nên sẽ tiếp tục gia tăng sức ép. Nhưng câu chuyện sẽ khác nếu xảy ra một vụ biến cố khiến nhiều binh sĩ Mỹ thiệt mạng.

"Nhiều điều có thể diễn biến theo hướng xấu. Nếu một quả tên lửa phóng ra ở vùng Vịnh gây thương vong lớn cho lính Mỹ đồn trú tại đó, ông Trump sẽ phản ứng rất quyết liệt. Vì vậy, đây không phải là chiến lược không có rủi ro", ông Polymeropoulos nói.

Tin Gốc: Vnexpress

Hôm qua, giá dầu Brent và WTI tiếp tục tăng thêm hơn 2%, lần lượt đạt mức 86,02 và 80,78 USD/thùng.

Giá dầu tăng cao khi chiến sự Iran tiếp tục khó lường. Hôm qua (17.7), CNN đưa tin Qatar, Kuwait và Jordan cùng ngày đã bị Iran tấn công, và Tehran cũng tuyên bố tập kích các cơ sở của quân đội Mỹ ở Bahrain, Oman và Syria. Mặt khác, Iran cũng thông báo một số cây cầu ở miền nam nước này đã bị đánh phá trong đợt tấn công mới nhất của Mỹ. Những cây cầu bị đánh phá nằm trên các tuyến đường kết nối với thành phố Bandar Abbas, một thành phố ven biển trên eo biển Hormuz.

Trong phân tích gửi đến Thanh Niên, TS Ian Bremmer, nhà khoa học chính trị và là Chủ tịch Eurasia Group (Mỹ) - đơn vị tư vấn và nghiên cứu rủi ro chính trị hàng đầu thế giới, đặt vấn đề rủi ro cuộc chiến có thể lan rộng.

Chuyên gia này cho rằng Mỹ tiếp tục tấn công các cơ sở hạ tầng dân sự và năng lượng của Iran, phản ứng của Tehran sẽ không dừng lại ở các tàu chở dầu và các căn cứ của Mỹ trong khu vực. Theo đó, Iran có thể sẽ mở rộng trực tiếp đến cơ sở hạ tầng năng lượng của các quốc gia vùng Vịnh. Điều này có thể dẫn đến sự đáp trả bằng quân sự từ các nước lân cận nhằm vào Iran. Khi xung đột lan rộng, Tehran có thể thúc đẩy lực lượng Houthi ở Yemen tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng của Ả Rập Xê Út tại Yanbu hoặc đường ống Đông - Tây, thậm chí phong tỏa eo biển Bab al-Mandab là cửa ngõ của biển Đỏ dẫn đến việc có thêm 4 - 5 triệu thùng dầu mỗi ngày qua vùng biển này bị "khóa van".

TS Bremmer cho rằng Tổng thống Mỹ Donald Trump tuy không muốn cuộc chiến kéo dài, nhưng sau một thời gian bản ghi nhớ với Iran được ký kết, ông dường như cho rằng tình trạng này kéo dài có thể dẫn đến một lệnh ngừng bắn mà Mỹ có nhiều bất lợi. Vì thế, Tổng thống Trump có thể tính đến giải pháp để khiến Iran nhượng bộ. Vị chuyên gia cho rằng ông Trump không đối mặt hạn chế lớn như mọi người nghĩ vì có thể ông đã chấp nhận đảng Cộng hòa đối mặt kết quả tồi tệ trong cuộc bầu cử giữa kỳ sắp tới. TS Bremmer cho rằng Tổng thống Trump quan tâm di sản của ông hơn là vị thế đa số của đảng Cộng hòa ở Hạ viện. Mỹ thời gian qua đã thiệt hại không quá lớn do cuộc chiến gây ra, chủ yếu nhờ vào dự trữ xăng dầu ở mức cao. "Điều này cho phép Tổng thống Trump duy trì chiến dịch tấn công hiện tại trong một thời gian", TS Bremmer đánh giá.

Vị chuyên gia chia sẻ: "Như tôi đã nói vào thời điểm bản ghi nhớ giữa Mỹ và Iran được ký kết hồi cuối tháng 6, thỏa thuận này không giải quyết vấn đề ở trung tâm của cuộc xung đột: Iran có bao nhiêu quyền lực đối với eo biển Hormuz. Hai bên đồng ý chấm dứt các cuộc phong tỏa kép và ngừng nổ súng, nhưng lập trường của họ không thay đổi". Và giờ đây, thỏa thuận đổ vỡ, bất đồng về Hormuz xuất hiện trở lại.

Theo ông Bremmer, Tehran xem sự mơ hồ trên là sự công nhận ngầm về quyền lực của Iran đối với tuyến hàng hải qua eo biển trên, nhưng Washington và các quốc gia vùng Vịnh thì không công nhận điều này. Trong những tuần sau đó, các tàu tiếp tục sử dụng tuyến đường phía nam Oman do Mỹ hỗ trợ, bỏ qua hành lang phía bắc do Iran kiểm soát. Các tài sản bị đóng băng của Iran, mà Tehran hiểu là một phần của thỏa thuận, thì không được giải tỏa. Từ đó, nước này cho rằng đã tôn trọng thỏa thuận nhưng không nhận được gì. Vì vậy, từ tuần trước, Iran bắt đầu tấn công các tàu đi qua tuyến đường Oman. Phản ứng lại, Mỹ trước tiên đình chỉ việc rút lệnh trừng phạt dầu mỏ của Iran, rồi tiến hành không kích với quy mô ngày càng tăng. Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng đã ra lệnh tái phong tỏa các cảng biển Iran. Eo biển Hormuz bị đóng cửa trở lại.

Trước khi tái bùng phát chiến sự, lưu lượng tàu chở dầu qua Hormuz dần phục hồi tương đương khoảng 25% so với mức trước chiến sự Iran nổ ra ngày 28.2. Trong 48 giờ sau khi chiến sự tái bùng phát, con số vừa nêu đã giảm xuống dưới 15%.

TS Bremmer đặt vấn đề: "Tehran chỉ cần cảnh báo việc di chuyển qua Hormuz là nguy hiểm thì đủ khiến cho các thủy thủ đoàn bất động và các công ty bảo hiểm giải trừ trách nhiệm thì eo biển ngưng trệ". Theo vị chuyên gia, Iran có đủ tên lửa chống hạm và máy bay không người lái để làm điều đó lâu dài ngay cả khi nước này bị Mỹ tập kích. "Không quan trọng lắm liệu hải quân Mỹ có sẵn sàng hộ tống các tàu chở dầu đi qua hay không; hầu hết các chủ hàng sẽ không đi qua nếu không có sự đồng ý của Iran", vị chuyên gia nhấn mạnh.

Ông cho rằng những gì Tehran theo đuổi không phải là tài sản Iran bị đóng băng hoặc nới lỏng các biện pháp trừng phạt mà bản ghi nhớ đã cam kết (và phần lớn không thực hiện), mà là sự kiểm soát và kiếm tiền vĩnh viễn, được thể chế hóa đối với Hormuz. Eo biển Hormuz là nền tảng của vị thế chiến lược cho Iran, giúp nước này có đòn bẩy và khả năng răn đe lớn hơn so với chương trình hạt nhân hay các lực lượng vũ trang thân hữu.

Những gì đang diễn ra có thể đi đến việc Iran thể chế hóa sự kiểm soát đối với eo biển Hormuz, phỏng theo vai trò của Thổ Nhĩ Kỳ ở Dardanelles hoặc vai trò của Malaysia và Singapore ở Malacca. Theo cấu trúc này, một quỹ tập thể do các quốc gia vùng Vịnh chi trả sẽ chính thức hóa vai trò quản lý của Iran đối với tuyến hàng hải qua Hormuz. Đây cũng là điều Oman theo đuổi trong những tháng qua. Liên quan vấn đề này, Tổng thống Trump gần như sẽ không ký vào thỏa thuận nào cho phép Iran đạt mục tiêu trên, vì như thế chẳng khác nào là một "phần thưởng" cho Tehran. Ngược lại, Tehran dường như muốn nhiều hơn một khoản phí quản lý danh nghĩa và một ghế trong một quỹ tập thể.

"Có thể sẽ mất một cuộc phong tỏa kép lâu hơn và nặng nề hơn, hoặc một vòng leo thang xung đột, trước khi họ sẵn sàng đạt được thỏa hiệp đó", TS Bremmer nhận định và dự báo: "Dù thế nào đi nữa, eo biển Hormuz trước chiến tranh, với cơ chế mở, có lẽ đã biến mất vĩnh viễn. Bất cứ điều gì xuất hiện để thay thế nó sẽ phản ánh sự cân bằng quyền lực mới và gây tranh cãi trong hàng hải. Mỹ không thích điều đó, nhưng họ sẽ không có nhiều lựa chọn ngoài việc chấp nhận". t

Tin Gốc: Thanh Niên

Hãng AP ngày 12.4 dẫn lời Giáo hoàng Leo XIV chỉ trích "ảo tưởng quyền lực tuyệt đối" châm ngòi cho cuộc chiến của Mỹ và Israel chống lại Iran, đồng thời kêu gọi các nhà lãnh đạo ngừng cuộc chiến và đàm phán hòa bình.

Giáo hoàng Leo đã chủ trì một buổi lễ cầu nguyện tối 11.4 tại Vương cung thánh đường Thánh Peter. Cùng ngày, Mỹ và Iran có cuộc đàm phán trực tiếp tại Pakistan.

Vị giáo hoàng đầu tiên sinh ra tại Mỹ không nhắc đến nước này hay nhà lãnh đạo nào trong thông điệp của mình, vốn được soạn trước khi cuộc đàm phán được công bố.

"Việc tôn thờ bản thân và tiền bạc đã đủ! Việc phô trương quyền lực đã đủ! Chiến tranh đã đủ rồi!", Giáo hoàng Leo XIV nhấn mạnh.

Trong hàng ghế tham dự có Tổng giám mục Tehran, Hồng y người Bỉ Dominique Joseph Mathieu. Đại sứ quán Mỹ cho biết phái đoàn ngoại giao nước này do Phó trưởng phái đoàn Laura Hochla đại diện.

Trong những tuần đầu tiên của xung đột Iran, Giáo hoàng Leo XIV chỉ đưa ra những lời kêu gọi ôn hòa về hòa bình và đối thoại. Nhưng ông đã tăng cường chỉ trích bắt đầu từ Chúa nhật lễ Lá (29.3). Tuần này, ông nói rằng lời đe dọa của Tổng thống Trump về việc hủy diệt nền văn minh Iran là "thực sự không thể chấp nhận được" và kêu gọi đối thoại phải được ưu tiên.

Vào ngày 11.4, Giáo hoàng Leo XIV kêu gọi tất cả những người thiện chí cầu nguyện cho hòa bình và các nhà lãnh đạo chính trị chấm dứt chiến tranh.

Nguồn: https://thanhnien.vn/giao-hoang-chi-trich-ao-tuong-quyen-luc-tuyet-doi-trong-xung-dot-trung-dong-18526041208592316.htm