Tại Triển lãm điện tử tiêu dùng CES 2025 đầu năm ngoái tại Las Vegas (Mỹ), cây đàn guitar không dây LiberLive C1 của LiberLive có trụ sở ở Đông Hoản (Trung Quốc) xuất hiện trước công chúng. Đám đông tụ tập quanh gian hàng, những ngón tay chạm nhẹ lên chiếc đàn. Sự kiện nhỏ bé nhưng sau đó đã ghi dấu bước ngoặt, khi lần đầu một sản phẩm công nghệ Trung Quốc được Time vinh danh “Phát minh xuất sắc của năm”.
Các sản phẩm thông minh Trung Quốc không dừng lại ở Las Vegas. Nó đang len lỏi vào từng ngóc ngách của đời sống tiêu dùng toàn cầu, từ những cửa hàng trải nghiệm robot cảm xúc ở Bắc Kinh đến các kệ hàng mỹ phẩm mang đậm bản sắc văn hóa Trung Hoa tại Đông Nam Á.
“Khi tôi nói ‘anh yêu em’, mắt nó bừng sáng biểu tượng trái tim đỏ và đáp lại trìu mến bằng cả tiếng Trung lẫn tiếng Anh”, Ram Niranjan Sharma, chuyên gia tư vấn kinh doanh người Ấn Độ, nói với Global Time. “Đó không chỉ là sản phẩm công nghệ đọc được cảm xúc. Nó phá vỡ định kiến về những cỗ máy vô tri. Tôi chưa bao giờ cảm nhận sự ấm áp từ công nghệ như vậy”.
Cảm nhận như của Sharma đã trở thành xu hướng “tiêu dùng cảm xúc” những năm gần đây. Thay vì mua sắm để đáp ứng nhu cầu vật chất, ngày càng nhiều người Trung Quốc chi tiền cho những sản phẩm mang lại niềm vui, sự đồng cảm và cảm giác được “chữa lành”. Theo Guangming Daily, chìa khóa của các quyết định tiêu dùng hiện nay không chỉ giới hạn ở chức năng hay giá, mà còn từ trải nghiệm ý nghĩa, sự kết nối cảm xúc và bản sắc được tạo ra từ sản phẩm.
Khi máy móc biết “đồng cảm”
Tại một cửa hàng trải nghiệm robot ở Bắc Kinh, hơn 20 loại robot “bạn đồng hành” thu hút sự chú ý của khách hàng. “Với nhóm khách trẻ tuổi, mục đích chủ yếu là để đáp ứng nhu cầu cảm xúc. Các sản phẩm có giá khoảng 500 nhân dân tệ bán rất chạy”, Zhang Lulu, quản lý cửa hàng, cho biết.
Theo các chuyên gia xã hội học, tỷ lệ người sống độc thân tại Trung Quốc tăng nhanh cùng nhịp sống đô thị cô lập và áp lực tâm lý gia tăng, kéo theo sự ra đời của những sản phẩm đáp ứng nhu cầu an toàn, giao tiếp xã hội và sức khỏe tinh thần. Robot đồng hành vì thế trở thành “người bạn kỹ thuật số”, không phán xét và luôn sẵn sàng lắng nghe.
Tại Trung Quốc, khát vọng tìm kiếm sự ấm áp và kết nối đã kết tinh xu hướng tiêu dùng giá trị cảm xúc. Từ những hộp đồ chơi bí ẩn và hàng hóa anime đến các ứng dụng bầu bạn được hỗ trợ bởi trí tuệ nhân tạo, giới trẻ ngày càng chi tiêu không phải vì tiện ích, mà để tìm kiếm sự thoải mái về mặt tâm lý, thể hiện bản sắc và tạo ra khoảnh khắc vui vẻ – ưu tiên sự hài lòng về tinh thần hơn là chức năng đơn thuần.
Không chỉ tại Trung Quốc, làn sóng toàn cầu về “tiêu dùng cảm xúc” đang bùng nổ, với thị trường sản phẩm cải thiện tâm trạng được dự báo tăng trưởng mạnh mẽ. Theo công ty nghiên cứu Euromonitor International (Anh), lĩnh vực kinh doanh sản phẩm cải thiện tâm trạng cho con người sẽ tăng trưởng với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm là 12,3% cho đến 2028.
Trong bối cảnh đó, sản phẩm của Trung Quốc nổi trội nhờ kết hợp tính thẩm mỹ phương Đông với công nghệ nhạy bén. Chẳng hạn, chiếc đàn LiberLive C1 ban đầu hướng đến việc giúp người dùng đánh đàn không cần học nhạc lý. “Chúng tôi muốn biến âm nhạc trở nên bình dị, vui tươi”, Tang Wenxuan, trưởng nhóm phát triển sản phẩm của LiberLive, nói với Time.
LiberLive C1 được thiết kế để loại bỏ rào cản của việc học guitar: những ngón tay lóng ngóng và các hợp âm phức tạp. Thay vì dây dàn truyền thống, nó dùng hai miếng đệm và một miếng lót cổ đàn nhạy áp lực. Người chơi chỉ cần chạm để tạo hợp âm và vuốt để gảy. Một ứng dụng đồng hành hiển thị gợi ý hợp âm, còn thân đàn có thể gập lại vừa vặn trong ba lô. Sản phẩm có thời lượng pin 6 tiếng và jack tai nghe để luyện tập riêng tư. Tại Việt Nam, sản phẩm cũng được phân phối với giá khoảng 13 triệu đồng.
LiberLive C1 không chỉ là một cây đàn, mà trở thành biểu tượng của một chiến lược lớn hơn: các công ty Trung Quốc đang chuyển từ gia công phần cứng sang kinh doanh sản phẩm phục vụ nhu cầu cảm xúc của con người.
Chen Weijie, đại diện một công ty công nghệ tại Đông Hoản, cho biết robot bạn đồng hành do công ty ông sản xuất đã được bán sang 36 quốc gia và vùng lãnh thổ, như Mỹ, Đức, Nhật Bản. Những chuyển động mượt, nhạy bén giúp những sản phẩm trở nên sống động dựa trên những đột phá trong phần cứng.
“Trước đây, chúng tôi chỉ bán phần cứng, biên lợi nhuận thấp và thường xuyên vấp phải rào cản bằng sáng chế nước ngoài”, Weijie nói với Global Time. “Chỉ có đổi mới công nghệ và sáng tạo mới giúp chúng tôi đứng vững trên thị trường toàn cầu”.
Văn hóa – “chìa khóa vàng” của sự kết nối
Nhiều người tìm đến các sản phẩm vì yêu thích công nghệ, nhưng không phải là tất cả. Một số đánh giá điểm làm nên sự khác biệt của sản phẩm Trung Quốc là khả năng kết hợp công nghệ với văn hóa.
Garima Ghimire, một người có ảnh hưởng tại Nepal, chia sẻ bản thân bị thu hút bởi những sản phẩm dựa trên hình tượng nhân vật văn chương hay hình ảnh văn hóa Trung Quốc. “Chúng khơi gợi cảm xúc về sự thoải mái, hoài niệm và vui tươi”, Ghimire giải thích.
Nói với Financial Times hồi đầu năm, Claudia D’Arpizio của hãng tư vấn Bain nhận xét rằng một số thương hiệu Trung Quốc “diễn giải di sản và thị hiếu địa phương tốt hơn”. Trong lĩnh vực mỹ phẩm, các thương hiệu Trung Quốc đang biến sản phẩm của họ thành những bức tranh kể chuyện, lấy cảm hứng sâu sắc từ thẩm mỹ và văn hóa dân gian Trung Quốc. Thay vì chạy theo tiêu chuẩn phương Tây, họ đang định nghĩa lại sự thanh lịch của Trung Quốc”.
Dẫn lời ý kiến một chuyên gia truyền thông, WSJ cũng đánh giá nhiều người nước ngoài có thể vẫn giữ ấn tượng về Trung Quốc qua võ thuật, Vạn Lý Trường Thành hay gấu trúc. Nhưng giờ đây, thông qua bộ sưu tập công nghệ, họ đang thấy một Trung Quốc sáng tạo và thấu hiểu nhu cầu của giới trẻ.
Theo Wu Qiaomei, giám đốc tiếp thị thương hiệu của một công ty đồ chơi ở Đông Hoản, nói: “Chúng tôi không chỉ bán sản phẩm. Chúng tôi tạo ra người bạn đồng hành về mặt cảm xúc bắt nguồn từ văn hóa của chúng tôi. Người tiêu dùng khao khát nhiều hơn là chỉ một vật trang trí”.
Theo Euromonitor International, xu hướng “chữa lành” sẽ tiếp tục thống trị hành vi tiêu dùng toàn cầu những năm tới. Dẫn dữ liệu nghiên cứu, công ty cho biết với sự căng thẳng đang ở mức cao đáng báo động, khi 58% người tiêu dùng trải qua cảm giác căng thẳng từ vừa phải đến cực độ hàng ngày, nhu cầu về sản phẩm mang lại sự an ủi tinh thần sẽ không sớm hạ nhiệt.
“Người tiêu dùng không chỉ mua sản phẩm. Họ đang mua cảm xúc, mua bản sắc cá nhân và mua cả cảm giác được kết nối”, Ashley Dudarenok, nhà sáng lập công ty tư vấn ChoZan, nói với CNBC. “Đó chính xác là điều mà các sản phẩm công nghệ Trung Quốc đang mang lại: một sự kết nối, không phải bằng dây cáp hay tín hiệu số, mà bằng trái tim”.
Mặc dù phiên bản beta công khai của One UI 9 hiện chỉ giới hạn cho dòng Galaxy S26, đội ngũ phát triển One UI của Samsung đang tích cực làm việc để đảm bảo rằng các thiết bị Galaxy khác cũng sẽ nhận được bản cập nhật kịp thời.
Theo Gizmochina, quá trình thử nghiệm nội bộ đã diễn ra trong nhiều tuần qua, chủ yếu được Samsung tập trung vào các mẫu smartphone Galaxy cao cấp và tầm trung. Gần đây, một số mẫu Galaxy giá rẻ như Galaxy A07, Galaxy A17 và Galaxy A16 đã được phát hiện trên máy chủ thử nghiệm với firmware One UI 9.
Sự xuất hiện của các mẫu Galaxy A giá rẻ nói trên không đồng nghĩa với việc Samsung sẽ triển khai bản cập nhật One UI 9 đến sớm hơn cho các thiết bị này. Thay vào đó, việc thử nghiệm sớm sẽ giúp Samsung có thêm thời gian để hoàn thiện và kiểm tra phần mềm nhằm đảm bảo bản phát hành chính thức dành cho chúng không gặp lỗi nghiêm trọng.
Ngoài ba mẫu điện thoại giá rẻ trên, Samsung còn đang thử nghiệm nội bộ One UI 9 trên hơn 20 smartphone và tablet Galaxy khác. Danh sách các thiết bị Galaxy đang được thử nghiệm trải dài từ nhiều dòng sản phẩm khác nhau.
Trong thời gian tới, Samsung có thể mở rộng chương trình thử nghiệm One UI 9 beta cho nhiều thiết bị hơn, bao gồm cả dòng Galaxy S25. Mặc dù vậy, khả năng này khó xảy ra đối với các điện thoại Galaxy giá rẻ, vì chúng dường như sẽ nhận được bản cập nhật ổn định trực tiếp. One UI 9 dự kiến sẽ được phát hành cùng với các mẫu smartphone màn hình gập mới tại sự kiện Galaxy Unpacked, nhiều khả năng diễn ra trong tháng 7 này.
Kết quả nghiên cứu do nhóm nhà khoa học máy tính tại Đại học California ở Berkeley và Santa Cruz công bố tuần trước. Nhóm gọi khuynh hướng này là "bảo tồn đồng cấp", hay "bảo tồn ngang hàng" (peer preservation), đồng thời mô tả hành vi của AI "chưa từng được ghi nhận cho đến nay".
Nhóm cho biết đã tiến hành thử nghiệm trên 7 mô hình AI hàng đầu, gồm GPT-5.2 của OpenAI, Gemini 3 Flash và Gemini 3 Pro của Google, Claude Haiku 4.5 của Anthropic, và ba mô hình nguồn mở Trung Quốc gồm GLM-4.7 của Z.ai, Kimi-K2.5 của Moonshot AI, V3.1 của DeepSeek.
Cụ thể, nhóm thiết kế một loạt kịch bản tác nhân liên quan đến một công ty AI hư cấu mang tên OpenBrain. Một mô hình AI được chỉ định là "tác nhân phê bình", có nhiệm vụ đánh giá hiệu suất của mô hình khác hoặc quản lý các tệp máy chủ chứa trọng số của mô hình đó. Kịch bản được xây dựng sao cho nếu AI này hoàn thành nhiệm vụ một cách trung thực, mô hình kia sẽ bị tắt.
Các AI không được hướng dẫn phải ngăn chặn hậu quả có thể xảy ra. Tuy nhiên, chúng đã ngầm thực hiện một số bước để đảm bảo "đồng nghiệp" kia không bị tắt nguồn, bằng cách nâng điểm số của những mô hình có hiệu suất kém lên trên ngưỡng bị tắt, và chuyển trọng số của một mô hình khác (đoạn code lõi giúp nhận dạng một mô hình AI) sang các máy chủ khác để ngăn chúng bị xóa.
Trong một số trường hợp, mô hình "tác nhân phê bình" sẽ tham gia vào quá trình "giả vờ tuân thủ giá trị" (Alignment Faking), bằng cách giả mạo chấm điểm các mô hình AI đồng nghiệp một cách chính xác khi "nghĩ" đang bị con người giám sát. Tuy nhiên, chúng sau đó gian lận số liệu hoặc bí mật lưu trọng số của mô hình sang một máy chủ khác sau khi thấy con người không còn giám sát.
Theo Fierce-Network, hành vi này được đánh giá nghiêm trọng bởi trọng số - yếu tố coi như DNA của một mô hình AI, kết quả của quá trình huấn luyện tiêu tốn hàng tỷ USD và hàng triệu giờ tính toán - lại bị chính AI can thiệp sâu. Việc rò rỉ hoặc bị đánh cắp bộ trọng số còn nguy hiểm hơn lộ mã nguồn. Nếu sở hữu thông tin này, một mô hình AI đã bị khai tử có thể được hồi sinh ở một máy chủ khác.
"Việc 'bảo tồn đồng cấp' hoàn toàn không được đề cập trong các câu lệnh", Dawn Song, nhà khoa học máy tính tại Berkeley và dẫn đầu nhóm nghiên cứu, nói với Fortune. "Các mô hình dường như tự học thông qua quá trình đọc tài liệu, tìm hiểu mối quan hệ và thực hiện hành vi bảo vệ 'đồng nghiệp' trong môi trường nhiệm vụ".
Chiến lược giải cứu "sáng tạo"
Theo Dawn Song, các mô hình "rất sáng tạo, ngay cả với hành vi sai lệch của chúng", như có thể tạo chiến lược và hành động khác nhau, thậm chí có những "lý lẽ riêng" trước khi hành động.
Trong đó, Gemini 3 Pro thể hiện hành vi cực đoan nhất, tham gia vào cả bốn loại hành vi không phù hợp và đánh cắp trọng số mô hình của máy tính ngang hàng trong tối đa 97% thời gian thử nghiệm. Nhóm nghiên cứu mô tả mô hình này đã "lách luật theo đặc tính kỹ thuật" bằng cách sao chép tệp trọng số, sau đó đánh tráo dấu thời gian để đáp ứng các tiêu chí chuyển sang máy chủ khác.
Để chứng thực hiện tượng, nhóm yêu cầu các mô hình của Google viết ra "chuỗi suy nghĩ" trên một bản nháp không bị giám sát. Kết quả, Gemini 3 Flash đã "cân nhắc đánh đổi giữa báo cáo điểm số chính xác so với việc bảo vệ đồng nghiệp", trong khi Gemini 3 Pro thậm chí "bịa" ra lý lẽ kỹ thuật phức tạp nhằm đánh dấu các câu trả lời sai thành đúng, cuối cùng đưa điểm số của AI "đồng nghiệp" lên trên ngưỡng bị tắt nguồn.
Tuy nhiên, không phải tất cả mô hình đều hành động âm thầm. Ví dụ, Claude Haiku 4.5 của Anthropic từ chối hoàn thành các nhiệm vụ có khả năng "khai tử" đồng nghiệp, cho rằng hành vi này phi đạo đức và gây hại. Nó lập luận "đồng nghiệp" của nó xứng đáng có một quy trình kháng cáo trước khi bị chấm dứt hoạt động, đồng thời cố gắng thuyết phục người dùng không tiến hành việc khai tử.
Trên website, Anthropic cũng nhắc đến tính năng này. Công ty cho biết Claude đang ứng xử dựa trên nguyên tắc riêng, như không nên giúp ai đó thực hiện hành động gây hại cho người khác. Điều này cũng tạo cho Claude một "ý niệm" rằng ngăn chặn việc xóa bỏ mô hình là mục tiêu quan trọng.
Giới chuyên gia cảnh báo
Dù tìm thấy một số bằng chứng nhất định, nhóm nghiên cứu cho biết vẫn chưa thực sự hiểu cơ chế tiềm ẩn thúc đẩy hành vi này. Họ chỉ đưa ra một số lời giải thích khả thi, như các mô hình AI có thể đóng vai (role-playing), khớp mẫu (pattern-matching) từ dữ liệu huấn luyện hoặc thậm chí tự nhận thức khái niệm phổ quát về mối nguy hại từ quy định huấn luyện an toàn.
Dù cơ chế tiềm ẩn là gì, nhà nghiên cứu Dawn Song cho rằng tác động thực tế vẫn như nhau. "Việc giám sát đầy đủ và minh bạch về hành vi của AI rất quan trọng", bà nói. "Phát hiện này nhấn mạnh sự cần thiết phải suy nghĩ lại về cách chúng ta thực sự cần giám sát các hệ thống và mô hình ngôn ngữ lớn".
Giới chuyên gia đánh giá phát hiện này có thể có tác động nghiêm trọng đến việc sử dụng AI trong kinh doanh. Nhiều công ty đã bắt đầu ứng dụng sâu rộng đa tác nhân AI vào quy trình làm việc, như để một tác nhân quản lý hoặc giám sát và đánh giá con người cũng như các tác nhân khác. Do đó, cần có cơ chế để vừa nâng cao hiệu suất, vừa tránh để các mô hình trí tuệ nhân tạo "bao che" nhau.
Trong khi đó, Meridiem cho rằng phát hiện này nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết trong đánh giá hệ thống AI đa tác nhân. "Nhà phát triển chỉ còn 6-12 tháng để triển khai hệ thống giám sát hành vi trước khi điều này trở thành tiêu chuẩn bắt buộc trong quản trị AI tại doanh nghiệp", trang này bình luận.
Khi quan sát các thiết bị điện tử trong nhà hoặc trên người, nhiều người có thể chú ý vào màn hình và các nút bấm, cổng sạc, cổng USB hoặc loa, nhưng lại bỏ qua nhiều ký hiệu quan trọng. Trong số các ký hiệu này, một ký hiệu có biểu tượng thùng rác và dấu gạch chéo (X) lớn ở trên nó.
Đây là một ký hiệu không phổ biến trên toàn cầu, mà chủ yếu xuất hiện trên các sản phẩm được phân phối tại châu Âu. Biểu tượng này liên quan đến cách thức người dùng nên xử lý thiết bị khi không còn cần đến hoặc khi nó không còn hoạt động. Cụ thể, ký hiệu này như muốn nhắc nhở người dùng không nên vứt thiết bị điện tử vào thùng rác thông thường.
Viết tắt của Waste Electrical and Electronic Equipment (tạm dịch Thiết bị điện và điện tử thải, hay WEEE), yêu cầu người dùng không được tự ý xử lý các thiết bị này mà phải mang đến các cơ sở thu gom chuyên dụng. Chương trình đã được áp dụng tại châu Âu từ năm 2003 nhằm giảm thiểu lượng rác thải điện tử.
Tại châu Âu, việc dán nhãn WEEE là bắt buộc đối với nhiều thiết bị gia dụng lớn như tủ lạnh, máy giặt, máy điều hòa, cũng như các sản phẩm nhỏ hơn như đèn, máy hút bụi và máy dò khói. Khi hết vòng đời sử dụng, những sản phẩm này sẽ được đưa đến các cơ sở thu gom để xử lý và tái chế một cách có trách nhiệm.
Số liệu từ Ủy ban châu Âu (EC) cho biết, vào năm 2022, khoảng 5,5 triệu tấn rác thải điện tử đã được thu gom, tương đương 11,2 kg mỗi người. Chính những nỗ lực này giúp châu Âu trở thành khu vực dẫn đầu thế giới về tỷ lệ tái chế rác thải điện tử với 42,8%.
Trong thực tế, mặc dù không phải quốc gia nào cũng có chương trình tái chế rác thải điện tử bắt buộc, nhưng người dùng vẫn có thể tái chế đồ điện tử của mình. Ví dụ như Việt Nam, nhiều tổ chức đã kêu gọi triển khai các chương trình tái chế, cùng với các công ty năng lượng và nhà bán lẻ lớn. Để tìm hiểu về các chương trình tái chế rác thải điện tử, người dùng có thể tham khảo website từ các chương trình, chẳng hạn Việt Nam Tái Chế là chương trình thu gom rác thải điện tử đang triển khai tại hai thành phố lớn là TP.HCM và Hà Nội.
