Đào tạo tiến sĩ là bậc học cao nhất cấp bằng tốt nghiệp trong hệ thống cơ sở đào tạo ĐH. Bậc học này đang được đào tạo tập trung ở nhóm trường nào, học phí cao tới mức nào trong bối cảnh học phí ngày càng tăng như hiện nay?
Cuối tháng 3 vừa qua, ĐH Quốc gia TP.HCM tổ chức hội thảo khoa học quốc gia “Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với khoa học xã hội và nhân văn theo tinh thần Nghị quyết Đại hội 14, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới”. Tại đây, thông tin được ĐH Quốc gia TP.HCM công bố cho thấy cả nước hiện có hơn 95.300 giảng viên nhưng số giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ và tương đương chỉ đạt khoảng 33%. Riêng lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn, giảng viên chủ yếu là thạc sĩ.
Một thống kê khác của Bộ GD-ĐT cho thấy, năm học 2019 – 2020 tổng chỉ tiêu tuyển sinh đào tạo trình độ tiến sĩ do các cơ sở đào tạo xác định là 5.111, tuy nhiên toàn hệ thống chỉ tuyển được 1.274 nghiên cứu sinh (tương đương 24,93% so với tổng chỉ tiêu đã xác định). Đến năm học 2020 – 2021, chỉ tiêu đào tạo trình độ tiến sĩ là 5.056 và tuyển được 1.735 (34,32%).
Thống kê này cũng cho thấy quy mô đào tạo tiến sĩ những năm gần đây có xu hướng tăng nhưng vẫn ở mức thấp so với trước năm 2017. Đáng chú ý, năm 2022 quy mô đào tạo tiến sĩ của cả nước chỉ trên 9.000 người, năm 2024 tăng lên mức trên 11.000 người nhưng vẫn chưa đạt mức gần 15.000 người của thời điểm năm 2017.
Năm 2026, nhiều trường ĐH đã ban hành thông báo tuyển sinh đào tạo bậc tiến sĩ. Trong đó, các trường tuyển sinh bậc học này tập trung nhóm các trường công lập, trường đào tạo 20 – 30 ngành nhưng có trường chỉ tuyển sinh vài ngành. Chẳng hạn, Trường ĐH Y dược TP.HCM tuyển sinh 334 chỉ tiêu cho 23 ngành trình độ tiến sĩ năm 2026. Thời gian đào tạo 3 năm đối với trình độ đầu vào của người học có bằng thạc sĩ hoặc bác sĩ nội trú hoặc chuyên khoa cấp 2; 4 năm đối với trình độ đầu vào của người học có bằng tốt nghiệp ĐH. Năm 2026, Trường ĐH Bách khoa TP.HCM cũng thông báo tuyển sinh 32 ngành đào tạo bậc tiến sĩ và 135 chỉ tiêu, thời gian đào tạo trong 3 năm.
Nhiều trường công lập khác chỉ tuyển sinh đào tạo tiến sĩ vài ngành. Ví dụ, Trường ĐH Công nghệ thông tin TP.HCM năm nay có 40 chỉ tiêu đào tạo tiến sĩ với 2 ngành: công nghệ thông tin và khoa học máy tính.
Ở hệ thống trường tư thục, nhiều trường hiện chưa đào tạo bậc tiến sĩ. Một số trường, số lượng ngành đào tạo tiến sĩ cũng ở mức thấp. Trường ĐH Văn Lang có chương trình tiến sĩ ngành khoa học môi trường, thời gian đào tạo 3 năm với người có bằng thạc sĩ và 4 năm với người có bằng ĐH loại giỏi trở lên. Trường ĐH Quốc tế Hồng Bàng thông báo tuyển sinh 3 ngành trình độ tiến sĩ gồm: quản trị kinh doanh, tài chính ngân hàng và Việt Nam học. Trường ĐH Nguyễn Tất Thành tuyển sinh 4 ngành trình độ tiến sĩ trong năm 2025…
Nghị định số 238/2025 có hiệu lực từ ngày 3.9.2025 của Chính phủ quy định về khung học phí các bậc học từ năm học 2025 – 2026 trở đi. Trong đó, mức trần học phí đối với đào tạo tiến sĩ của các cơ sở giáo dục ĐH công lập được xác định bằng mức trần học phí đào tạo ĐH nhân hệ số 2,5 tương ứng với từng khối ngành đào tạo của từng năm học theo các mức độ tự chủ. Học phí bậc đào tạo tiến sĩ tại các trường tư thục do các trường quyết định dựa trên cơ sở đảm bảo chất lượng đào tạo, chi phí vận hành và cơ sở vật chất.
Theo quy định này, học phí bậc đào tạo tiến sĩ có nhiều mức khác nhau tùy ngành học, loại hình trường. Năm học 2025 – 2026, Trường ĐH Tôn Đức Thắng thu học phí chương trình đào tạo trình độ tiến sĩ theo niên chế. Học phí đóng theo từng học kỳ từ thời điểm nghiên cứu sinh nhập học đến khi tốt nghiệp. Mức học phí theo năm học của chương trình đào tạo trình độ tiến sĩ 66,55 triệu đồng/năm.
Trường ĐH Luật TP.HCM công bố học phí đào tạo tiến sĩ luật khóa 22 (2025 – 2028) dự kiến từng năm gồm: 59.625.000 đồng năm thứ nhất, 67.125.000 đồng năm thứ 2 và 75.570.000 đồng năm cuối. Tổng học phí dự kiến toàn khóa học ở mức trên 200 triệu đồng.
Trường ĐH Y dược TP.HCM thu học phí năm học 2025 – 2026 của học viên trình độ tiến sĩ ở mức 80 triệu đồng/năm với các ngành của Trường Y, Trường Dược và khoa Răng – Hàm – Mặt; 64 triệu đồng/năm với các ngành thuộc khoa Y học cổ truyền, Trường Điều dưỡng – Kỹ thuật y học; 55 triệu đồng/năm với khoa Y tế công cộng.
Trường ĐH Y khoa Phạm Ngọc Thạch thu học phí nghiên cứu sinh năm học 2025 – 2026 ở mức 84 triệu đồng/năm.
Trong hệ thống ĐH Quốc gia TP.HCM, Trường ĐH Bách khoa TP.HCM dự kiến học phí năm học 2026 – 2027 là 63 triệu đồng/năm và tăng lên mức 67 triệu đồng/năm vào năm học 2027 – 2028. Như vậy, học phí của nghiên cứu sinh hoàn tất chương trình trong thời gian tiêu chuẩn khoảng trên dưới 200 triệu đồng.
Trường ĐH Công nghệ thông tin TP.HCM có mức thu học phí áp dụng cho năm thứ nhất ở mức 50 triệu đồng, các năm tiếp theo ở mức 53 và 56 triệu đồng. Trường ĐH Kinh tế – Luật thông báo mức thu học phí trình độ tiến sĩ năm 2025 gồm 6 học kỳ (2 học kỳ/năm), trung bình thu 27,4 triệu đồng/kỳ. Tính toàn khóa 6 học kỳ, nghiên cứu sinh cần đóng trên 160 triệu đồng. Với khóa tuyển sinh năm 2026, học phí dự kiến tăng nhẹ lên mức 59 triệu đồng/năm.
Năm học 2025 – 2026, học phí đào tạo tiến sĩ của Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn TP.HCM ở mức trên 66,4 triệu đồng/năm (với người VN) và trên 73,3 triệu đồng/năm (với người nước ngoài). Học phí có thể được điều chỉnh hằng năm nhưng không vượt quá 15% so với năm trước. Lý do điều chỉnh học phí được trường nêu ra nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy và chương trình đào tạo, đầu tư cơ sở vật chất và trang thiết bị, tăng chi phí vận hành và quản lý, phát triển các dịch vụ hỗ trợ người học, đáp ứng yêu cầu về định hướng tự chủ tài chính. Ngoài ra, để duy trì chất lượng đào tạo, trường cần điều chỉnh học phí phù hợp với mức trượt giá hằng năm.
Ở nhóm trường tư thục, học phí cũng có mức tương tự hoặc cao hơn không đáng kể. Trường ĐH Văn Lang công bố học phí toàn khóa ở mức 145 triệu đồng, trong đó năm thứ nhất thu 50 triệu đồng, năm thứ hai 45 triệu đồng và năm cuối 50 triệu đồng. Trường ĐH Nguyễn Tất Thành thu học phí toàn khóa với nghiên cứu sinh chương trình 3 năm dao động từ 180 – 195 triệu đồng; chương trình 4 năm học phí từ 240 – 260 triệu đồng. Học phí chương trình đào tạo tiến sĩ tại Trường ĐH Công nghệ TP.HCM hiện nay ở mức 210 triệu đồng/khóa học/90 tín chỉ. Học phí Trường ĐH Quốc tế Hồng Bàng ở mức 44 triệu đồng/học kỳ…
Theo công bố của các trường ĐH, ngoài học phí, nghiên cứu sinh cần nộp thêm lệ phí xét tuyển đầu vào theo mức khác nhau tùy trường.
Cụ thể, đối với môn toán trong kỳ thi vào lớp 10, Sở GD-ĐT Hà Nội khẳng định đề thi bảo đảm tính chính xác, cấu trúc quen thuộc với thí sinh và được thiết kế theo các mức độ nhận biết, thông hiểu, vận dụng.
Một số câu hỏi có tác dụng phân loại học sinh như câu II.3, câu III.3, câu c phần hình học phẳng và câu V, câu cuối cùng của đề thi.
Trong đó, câu V là câu hỏi khó ở mức độ vận dụng, có thang điểm 0,5 điểm. Nội dung bài toán gắn với tình huống thực tế về thực hiện đơn đặt hàng, chi phí thuê kho xưởng theo ngày và tiền thưởng cho công nhân sau khi hoàn thành đơn hàng.
Để giải đúng, học sinh cần hiểu chính xác các dữ kiện của đề bài, đặc biệt là yêu cầu về việc hoàn thành đơn hàng 1.000 sản phẩm và cách tính chi phí thuê kho xưởng theo ngày.
Theo thông tin từ Ban chấm thi, 38 tổ trưởng chấm môn toán đã họp và thống nhất cách xử lý đối với một số tình huống trong bài làm của thí sinh. Cụ thể, với câu V, nếu học sinh hiểu chưa chính xác điều kiện của bài toán, dẫn đến lập luận theo hướng 5xy = 1.000 thay vì 5xy ≥ 1.000 nhưng vẫn thực hiện đúng các bước còn lại thì chỉ bị trừ 0,25 điểm.
Câu V có nội dung như sau: "Một công ty dự định thuê một kho xưởng và điều động một số công nhân để hoàn thành đơn hàng 1.000 sản phẩm. Chi phí thuê kho xưởng được tính theo ngày với giá 3 triệu đồng một ngày. Biết một ngày mỗi công nhân làm được 5 sản phẩm và công ty dự định thưởng mỗi công nhân 1 triệu đồng sau khi đơn hàng được hoàn thành.
Công ty muốn tổng chi phí thuê kho xưởng và thưởng công nhân khi hoàn thành đơn hàng là nhỏ nhất. Hỏi công ty nên điều động bao nhiêu công nhân và thuê kho xưởng trong bao nhiêu ngày?".
Sau khi kết thúc kỳ thi, xuất hiện những quan điểm khác nhau về cách đặt điều kiện khi giải câu này. Một số học sinh và giáo viên cho rằng, theo đề bài, ta có: 5xy = 1.000. Song, một số giáo viên khác cho rằng, điều kiện cho bài toán này phải là: 5xy ≥ 1.000.
Dù kết quả cuối cùng của bài toán (x = 25 công nhân, y = 8 ngày) không thay đổi khi đặt điều kiện theo dấu "=" hay dấu "≥", cách hiểu đề vẫn tạo ra nhiều ý kiến tranh luận.
Một số học sinh, giáo viên cho rằng, do bài toán nói trên thuộc dạng toán tối ưu chi phí sản xuất, nên đặt điều kiện 5xy = 1.000 là đúng, theo yêu cầu đề bài. Số giáo viên khác cho rằng đây là bài toán gắn với thực tiễn và đây vẫn là bài toán tối ưu chi phí sản xuất nhưng cần xét yếu tố thực tế. Chẳng hạn, nếu đơn hàng được hoàn thành vào giữa ngày cuối cùng thì doanh nghiệp vẫn phải trả chi phí thuê kho xưởng cho cả ngày đó. Do vậy, điều kiện đúng là: 5xy ≥ 1.000.
Sở GD-ĐT Hà Nội cho biết ngay sau khi kết thúc ngày thi cuối cùng của kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 trung học phổ thông năm học 2026 - 2027, ngày 2.6, Ban chấm thi đã triển khai công tác chấm thi.
Ban chấm thi đã tổ chức họp toàn bộ tổ trưởng các môn để thống nhất phương án chấm. Việc chấm thi được thực hiện nghiêm túc, bảo đảm công bằng, khách quan và đánh giá đúng năng lực của thí sinh.
"Các tình huống phát sinh trong quá trình chấm thi đều được Ban chấm thi xem xét, quy định cụ thể nhằm bảo đảm đánh giá đúng năng lực, bảo đảm tính công bằng, khách quan và quyền lợi của thí sinh", Sở GD-ĐT Hà Nội khẳng định.
Kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 THPT công lập không chuyên của Hà Nội năm học 2026 - 2027 diễn ra ngày 30 và 31.5 với khoảng 124.000 thí sinh dự thi, là kỳ thi có số lượng thí sinh đông nhất từ trước đến nay. Thí sinh làm ba bài thi gồm ngữ văn, ngoại ngữ và toán.
Điểm thi và điểm chuẩn lớp 10 năm nay dự kiến được công bố trong khoảng từ ngày 19 đến 22.6.
Nguyễn Đạt - sinh viên năm cuối ngành thiết kế đồ họa, Trường đại học Công nghệ TP.HCM - lựa chọn hát bội làm chất liệu cho đồ án tốt nghiệp mang tên "Hát bội làm tội người ta".
Tình cờ xem hát bội trên truyền hình vậy mà Đạt mê rồi mày mò tìm hiểu làm đề tài này. Tác phẩm mở ra góc nhìn phía sau cánh gà, nơi người nghệ sĩ bắt đầu từ tiếng trống chầu, rong ruổi theo các gánh tuồng và gắn bó với một nghề nhiều đam mê nhưng cũng đầy nhọc nhằn.
"Là loại hình nghệ thuật mang đậm hồn dân tộc nhưng hát bội có vẻ đang dần mai một. Tôi muốn người xem hiểu rõ hơn cuộc sống và những gì người nghệ sĩ đã trải qua", Đạt bày tỏ.
Tên gọi dự án được lấy cảm hứng từ một câu ca dao dân gian từng nói về sức hút của hát bội. Mượn câu ấy nhưng Đạt muốn ý nghĩa đảo chiều, "cái tội" ở đây dùng nói về những cực nhọc của nghề, rong ruổi theo gánh hát, khoảng cách gia đình và cả sự vương vấn không dứt với nghiệp diễn.
Sách được chia thành 5 phần: tội mê, tội thân, tội đời, tội vương, lan tỏa tương ứng với các lớp trải nghiệm cảm xúc của người nghệ sĩ từ đam mê, khổ luyện đến hy sinh và giữ nghề, được Đạt làm suốt 3-4 tháng.
Trần Việt Hoàng, tốt nghiệp ngành thiết kế đồ họa Trường đại học Kiến trúc Hà Nội, thực hiện đồ án thiết kế nhân vật, giao diện và quảng bá game "Hội đèn chơi trăng" lấy bối cảnh làng quê Bắc Bộ trong dịp Tết Trung thu.
Trong game, nhân vật chính là Tèo - cậu bé được Ông Địa mời tham gia lễ hội Trung thu. Thay vì chỉ đi dự hội, người chơi sẽ phải vượt qua nhiều thử thách trong hành trình khám phá "Vùng đất Đèn Hội" trước khi đến được tiệc phá cỗ.
"Những hình ảnh lồng đèn, lễ hội Trung thu đã đi vào tiềm thức. Tranh Đông Hồ cũng là dòng tranh tôi yêu thích vì có sự tương đồng về màu sắc và tạo hình với không khí lễ hội", Hoàng chia sẻ.
Tranh Đông Hồ trở thành chất liệu xuyên suốt đồ án, từ thiết kế nhân vật đến giao diện game với các đặc trưng như mảng màu phẳng, nét viền lớn và chất liệu gợi giấy điệp. Nhân vật chính cũng được lấy cảm hứng từ hình ảnh em bé ôm gà trong tranh Đông Hồ.
Đồ án được thực hiện trong khoảng 3 tháng, qua nhiều giai đoạn duyệt đề tài, phát triển ý tưởng, phản biện và bảo vệ tốt nghiệp.
"Còn nhiều điều chưa hoàn thiện nhưng tạm coi là cột mốc quan trọng khi lần đầu tiên hoàn thiện một sản phẩm game mang đậm yếu tố văn hóa Việt", Hoàng cười.
Năm 2026, TP.HCM có 142.899 thí sinh đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT. Năm 2025, số lượng thí sinh đăng ký dự thi là 97.940.
Như vậy số lượng thí sinh đăng ký dự thi của thành phố sau sáp nhập tăng khoảng 50.000 thí sinh.
Hai môn văn, toán bắt buộc và những môn có quá ít thí sinh bị loại trừ trong thống kê này. Tuổi Trẻ Online đề cập đến các môn thi có nhiều thí sinh lựa chọn để phân tích.
Cùng với số lượng thí sinh tăng, tỉ lệ học sinh chọn các môn thi cũng có sự thay đổi đáng kể.
Theo thống kê của Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM, ngoại ngữ vẫn là môn được nhiều thí sinh chọn thi nhất nhưng tỉ lệ năm 2026 giảm mạnh so với 2025. So với năm trước, năm nay tỉ lệ học sinh chọn thi môn ngoại ngữ giảm hơn 5%.
Đây là mức tăng/giảm nhiều nhất trong số các môn thi so với năm 2025.
Từ số liệu trên có thể thấy học sinh TP.HCM sau sáp nhập có xu hướng chọn các môn khoa học xã hội thi tốt nghiệp THPT nhiều hơn.
Cụ thể, môn lịch sử có tỉ lệ học sinh chọn thi tăng nhiều nhất, hơn 4%. Môn giáo dục kinh tế và pháp luật cũng tăng nhẹ. Trong khi đó tỉ lệ học sinh chọn môn địa lý lại giảm so với năm 2025.
Ở nhóm môn khoa học tự nhiên, môn vật lý tiếp tục được nhiều thí sinh lựa chọn nhất sau ngoại ngữ ở cả hai năm 2025 và 2026. Không chỉ vậy, tỉ lệ học sinh chọn môn vật lý năm nay còn tăng nhẹ so với năm trước.
Trong khi đó, hai môn hóa học và sinh học đều có tỉ lệ chọn thi giảm so với năm trước. Điều này khiến cho nguồn tuyển cho nhóm ngành khoa học sự sống, khoa học sức khỏe ngày càng thu hẹp hơn.
Xét trong bối cảnh toàn quốc, tỉ lệ chọn môn thi của học sinh TP.HCM năm nay có một số tương đồng và khác biệt. Ở quy mô toàn quốc, các môn ngoại ngữ, địa lý, sinh học có tỉ lệ học sinh đăng ký dự thi giảm, các môn còn lại tăng so với năm 2025.
Tại TP.HCM, đây cũng là các môn có tỉ lệ học sinh chọn thi giảm so với năm trước. Riêng môn hóa học, tỉ lệ toàn quốc tăng trong khi tỉ lệ TP.HCM lại giảm.
TP.HCM sau sáp nhập là địa phương có số lượng thí sinh đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT lớn nhất cả nước. Do đó, xét tỉ trọng thí sinh trong từng môn thi, thí sinh TP.HCM chiếm tỉ lệ khá lớn trong tương quan toàn quốc ở các môn khoa học tự nhiên và khiêm tốn ở các môn xã hội. Riêng môn ngoại ngữ, học sinh TP.HCM chiếm khoảng 19% tổng số thí sinh đăng ký dự thi môn này.
Mặc dù tỉ lệ học sinh chọn thi các môn khoa học xã hội tăng nhưng tỉ lệ học sinh TP.HCM trong các môn này khi xét quy mô toàn quốc chỉ chiếm tỉ lệ thấp. Chẳng hạn lịch sử, địa lý hơn 7%. Các môn xã hội không môn nào chiếm hơn 9% tổng thí sinh toàn quốc của môn thi đó.
Ngược lại, ở các môn tự nhiên, tỉ lệ này lại khá cao. Toàn bộ các môn tự nhiên như sinh học, hóa học, vật lý đều có tỉ lệ hơn 15% thí sinh toàn quốc.
Xét toàn quốc trong từng môn thi, tỉ lệ học sinh TP.HCM chọn các môn khoa học tự nhiên nhiều hơn gấp đôi các môn xã hội.
Như vậy, tỉ lệ học sinh TP.HCM chọn các môn xã hội thi tốt nghiệp THPT tăng, môn tự nhiên giảm so với năm trước. Tuy nhiên, xét toàn quốc ở từng môn thi, tỉ lệ thí sinh TP.HCM chọn thi khoa học tự nhiên nhiều gấp đôi các môn xã hội.
