Tăng huyết áp ngày càng trẻ hóa
Nhân Ngày Tăng huyết áp thế giới 17/5 năm nay, các chuyên gia tim mạch tiếp tục cảnh báo về một nghịch lý đáng lo ngại: tăng huyết áp là bệnh rất dễ phát hiện, có nhiều phương pháp điều trị hiệu quả, nhưng tỷ lệ người bệnh được chẩn đoán và kiểm soát huyết áp đạt mục tiêu vẫn còn thấp.
Đến nay, tăng huyết áp vẫn âm thầm là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến đột quỵ, nhồi máu cơ tim, suy tim và suy thận tại Việt Nam cũng như trên toàn cầu.
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), tăng huyết áp được xem là “kẻ giết người thầm lặng” bởi đa số người bệnh gần như không có triệu chứng rõ ràng trong nhiều năm.
Hiện toàn thế giới có khoảng 1,3 tỷ người trưởng thành mắc tăng huyết áp, nhưng gần một nửa trong số đó không biết mình mắc bệnh. Tăng huyết áp gây ra hơn 10 triệu ca tử vong mỗi năm và là yếu tố nguy cơ hàng đầu của bệnh tim mạch và đột quỵ.
Tại Việt Nam, tỷ lệ tăng huyết áp ở người trưởng thành hiện dao động khoảng 25-30%, tương đương hàng chục triệu người mắc bệnh. Đáng lưu ý, tăng huyết áp hiện không còn là bệnh của người cao tuổi. Áp lực công việc, stress kéo dài, béo phì, ăn mặn, ít vận động và lạm dụng rượu bia khiến bệnh ngày càng trẻ hóa.
Điều đáng nói là đây lại là một trong những bệnh lý dễ phát hiện nhất. Chỉ với một máy đo huyết áp đạt chuẩn và vài phút thực hiện đúng kỹ thuật, người dân hoàn toàn có thể phát hiện sớm bệnh ngay tại nhà hoặc tại các cơ sở y tế ban đầu.
Tuy nhiên, trên thực tế, tỷ lệ bỏ sót chẩn đoán vẫn rất cao. Nhiều khảo sát dịch tễ tại Việt Nam cho thấy còn một tỷ lệ lớn người trưởng thành bị tăng huyết áp nhưng chưa từng được chẩn đoán hoặc không biết mình mắc bệnh.
Các chuyên gia tim mạch cho rằng nguyên nhân lớn nhất là tâm lý chủ quan. Không ít người chỉ đi khám khi đã xuất hiện biến chứng như đau ngực, khó thở, suy tim hoặc nghiêm trọng hơn là đột quỵ não.
“Rất nhiều bệnh nhân nhập viện vì tai biến mạch máu não mới lần đầu biết mình bị tăng huyết áp. Đây là điều đáng tiếc bởi nếu được phát hiện sớm, phần lớn biến chứng hoàn toàn có thể phòng tránh”, chuyên gia tim mạch thông tin.
Sai lầm bỏ thuốc điều trị
Hội Tim mạch học Việt Nam cho biết phần lớn bệnh nhân có thể kiểm soát huyết áp tốt nếu được điều trị đúng và tuân thủ đầy đủ.
Trong những năm gần đây, điều trị tăng huyết áp đã có nhiều thay đổi đáng kể. Các thuốc phối hợp liều cố định giúp người bệnh uống ít viên hơn nhưng hiệu quả cao hơn. Các thiết bị đo huyết áp điện tử ngày càng chính xác và thuận tiện. Nhiều mô hình quản lý bệnh mạn tính từ xa cũng bắt đầu được triển khai.
Đặc biệt, với các trường hợp tăng huyết áp khó kiểm soát hoặc kháng trị, thế giới hiện đã có thêm những kỹ thuật can thiệp mới như triệt đốt thần kinh giao cảm động mạch thận (renal denervation), mở ra thêm hy vọng cho người bệnh.
Tuy nhiên, theo WHO, tỷ lệ người bệnh đạt huyết áp mục tiêu an toàn trên toàn cầu vẫn chưa cao. Tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, số bệnh nhân kiểm soát huyết áp tốt còn thấp hơn kỳ vọng dù khả năng tiếp cận điều trị đã cải thiện đáng kể.
Các chuyên gia nhận định khoảng cách lớn nhất hiện nay không nằm ở công nghệ hay thuốc men mà nằm ở nhận thức cộng đồng và sự tuân thủ điều trị.
Nhiều người bệnh vẫn chỉ đo huyết áp khi thấy khó chịu trong người. Một số khác điều trị theo “kinh nghiệm truyền miệng”, tự đổi thuốc hoặc bỏ tái khám định kỳ. Điều này khiến việc kiểm soát huyết áp trở nên khó khăn hơn nhiều so với khả năng thực tế mà y học hiện đại có thể đạt được.
Nhiều bệnh nhân cho rằng khi huyết áp trở về bình thường thì có thể ngưng thuốc. Một số khác lo sợ việc dùng thuốc kéo dài sẽ “hại gan, hại thận”, trong khi thực tế chính tăng huyết áp không kiểm soát mới là nguyên nhân gây tổn thương tim, não và thận nghiêm trọng hơn.
Các bác sĩ cho biết điều trị tăng huyết áp là quá trình lâu dài, đòi hỏi người bệnh phải duy trì thuốc đều đặn kết hợp thay đổi lối sống. Việc uống thuốc thất thường khiến huyết áp dao động liên tục và làm tăng nguy cơ biến cố tim mạch nguy hiểm.
Ngoài thuốc, các biện pháp như giảm muối, bỏ thuốc lá, kiểm soát cân nặng, tăng vận động thể lực và hạn chế rượu bia đóng vai trò rất quan trọng trong kiểm soát huyết áp.
Chuyên gia chỉ thực trạng vì sao uống 3-4 loại thuốc mà huyết áp vẫn không hạ?
Trước đó, tại chương trình hưởng ứng Ngày Tăng huyết áp thế giới 2026 tổ chức tại Trung tâm Y tế phường Từ Liêm (Hà Nội), do Hội Tim Mạch Học Việt Nam phối hợp cùng Quỹ Tim Mạch Việt Nam và Viện Tim Mạch, Bệnh viện 19-8 tổ chức, các bác sĩ đã khám, đo huyết áp, tư vấn sức khỏe tim mạch miễn phí cho khoảng 400 người dân cao tuổi, gia đình chính sách.
GS.TS Phạm Mạnh Hùng chỉ ra thực tế, nhiều bệnh nhân nghĩ uống tăng liều thuốc, uống 3-4 loại thuốc để kiểm soát huyết áp, nhưng huyết áp vẫn không hạ.
“Không phải cứ tăng liều thuốc là huyết áp sẽ giảm. Có những bệnh nhân uống rất nhiều thuốc nhưng huyết áp vẫn cao vì phía sau đó có thể là một bệnh lý tiềm ẩn chưa được phát hiện”, ông nói.
Theo GS Hùng, phần lớn trường hợp huyết áp khó kiểm soát trước hết cần xem lại việc đo huyết áp và tuân thủ điều trị.
“Có bệnh nhân đo huyết áp sai cách, uống thuốc không đều, tự ý bỏ thuốc hoặc ăn quá mặn nên huyết áp luôn dao động cao. Đây là nguyên nhân rất thường gặp”, ông cho biết.
Tuy nhiên, nếu bệnh nhân đã tuân thủ đầy đủ chế độ điều trị, thay đổi lối sống hợp lý, sử dụng phối hợp nhiều thuốc đúng phác đồ mà huyết áp vẫn cao kéo dài, các bác sĩ cần nghĩ tới nguyên nhân tăng huyết áp thứ phát hoặc tăng huyết áp kháng trị.
Nhân Ngày Tăng huyết áp thế giới 17/5, các chuyên gia tim mạch khuyến cáo người dân nên hình thành thói quen đo huyết áp định kỳ, đặc biệt sau tuổi 30 hoặc ở những người có yếu tố nguy cơ như béo phì, đái tháo đường, hút thuốc lá, stress kéo dài hay có tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch.
Theo các bác sĩ, tăng huyết áp hoàn toàn có thể kiểm soát hiệu quả nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách.
GS Hùng nhấn mạnh: "Đo huyết áp định kỳ là biện pháp đơn giản, hiệu quả và ít tốn kém nhất để phát hiện sớm bệnh tăng huyết áp. Mỗi người trưởng thành nên “nhớ số đo huyết áp như nhớ số tuổi của mình. Bởi chỉ khi biết huyết áp của bản thân ở mức nào, người dân mới có thể phát hiện sớm nguy cơ và điều trị kịp thời trước khi xảy ra biến chứng".
Tại sự kiện, các bác sĩ đã trực tiếp hướng dẫn người dân cách đo huyết áp đúng, nhận biết các dấu hiệu nguy hiểm của bệnh tim mạch, đồng thời tư vấn các biện pháp dự phòng hiệu quả như: Giảm muối trong khẩu phần ăn; tăng cường vận động thể lực; duy trì cân nặng hợp lý; bỏ thuốc lá; hạn chế rượu bia; kiểm tra huyết áp định kỳ và tuân thủ điều trị.
Tin Gốc: Dân Trí
