Nhiều người cho rằng cho con đi du học chẳng khác gì đặt cược tương lai vào may rủi? Bản thân tôi là một người có hơn 15 năm tư vấn du học, hiện công tác tại Hà Nội, Việt Nam. Từ những trải nghiệm của mình, tôi tin rằng, phần nhiều thất bại không phải vì du học là sai, mà vì sự chuẩn bị chưa đủ sâu, chưa đủ rộng, và thường bắt đầu quá muộn.
Chuẩn bị ở đây không chỉ là điểm số và tiếng Anh. Đây là hiểu lầm phổ biến nhất. Nhiều gia đình nghĩ rằng con đạt IELTS 7.0, GPA tốt là đã sẵn sàng đi duc học. Nhưng thực tế, những yếu tố đó chỉ là vé vào cửa, không phải đảm bảo thành công.
Điều thực sự quyết định một hành trình du học có ý nghĩa hay không nằm ở những thứ ít được nhắc đến hơn: con có biết mình muốn gì không? Con có đủ khả năng tự lập về mặt tinh thần khi xa gia đình không? Và sau khi tốt nghiệp, con định làm gì với tấm bằng đó – ở lại, về nước, hay một con đường khác? Nếu chưa được đặt ra mục tiêu trước khi đi, các con sẽ phải đối mặt với cảm giác cô đơn, giữa một đất nước xa lạ, khi còn chưa đủ vững để xử lý.
Vậy cần chuẩn bị gì trước khi đi du học? Thứ nhất, về định hướng ngành nghề, sai lầm lớn là chọn ngành vì nghe có vẻ “hot” hay vì đi theo bạn bè. Thay vào đó, điều cần làm là dành thời gian thực sự tìm hiểu, đọc về nghề đó, nói chuyện với người đang làm trong ngành, và xem con có hứng thú không? Một đứa trẻ học đúng ngành mình yêu thích sẽ vượt qua khó khăn dễ hơn rất nhiều so với một đứa trẻ học ngành bị áp đặt.
>> Vỡ mộng du học nghề ‘tháng gửi 100 triệu đồng về nhà’
Thứ hai, về lựa chọn trường và quốc gia, tên tuổi của trường đúng là rất quan trọng, nhưng không phải tất cả. Một ngôi trường phù hợp với tính cách, phong cách học tập và mục tiêu nghề nghiệp của con sẽ có giá trị hơn một cái tên danh tiếng mà con không thể hòa nhập. Ngoài bảng xếp hạng, hãy tìm hiểu về văn hóa học thuật, cơ hội thực tập, và cộng đồng sinh viên…
Thứ ba, về tài chính, cần lập kế hoạch tài chính chi tiết và thực tế không chỉ học phí mà còn sinh hoạt phí, chi phí phát sinh, và quan trọng hơn: gia đình có thể duy trì điều đó trong bao nhiêu năm mà không bị áp lực? Áp lực tài chính từ cha mẹ truyền sang con cái theo những cách tinh tế nhưng rất thật, và nó ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe tâm lý của con khi học.
Thứ tư, về chuẩn bị tâm lý cho con, đây là phần bị nhiều người bỏ quên nhiều nhất. Sống một mình ở tuổi 18, trong một nền văn hóa khác, múi giờ khác, ngôn ngữ khác là một thử thách không nhỏ dù với đứa trẻ thông minh nhất. Hãy nói chuyện với con về cô đơn, về thất bại, về những ngày con sẽ muốn bỏ cuộc. Và hãy chắc chắn rằng con biết: dù có chuyện gì, gia đình vẫn ở đây, không phải để phán xét, mà để lắng nghe.
Cuối cùng, về kế hoạch sau tốt nghiệp, câu hỏi này nên được đặt ra trước khi đi, không phải sau khi về. Nếu con muốn ở lại làm việc tại nước ngoài, ngành con muốn làm có tài trợ thị thực (visa sponsorship) không? Nếu con muốn về Việt Nam, tấm bằng đó có thực sự tạo ra lợi thế cạnh tranh trong ngành đó không?
Du học là đầu tư nhưng cần đầu tư đúng cách. Nhiều gia đình đầu tư rất nhiều vào học phí, vào ôn luyện, vào hồ sơ, nhưng lại ít tập trung vào việc hiểu con mình thực sự cần gì? Và đó thường là lý do sâu xa nhất dẫn đến những hành trình du học không như kỳ vọng.
Tóm lại, tôi tin du học không phải canh bạc, nhưng nó cũng không phải công thức có sẵn. Mỗi đứa trẻ là một bài toán khác nhau, với điểm mạnh khác nhau, nỗi sợ khác nhau, và ước mơ khác nhau. Sự chuẩn bị kỹ lưỡng không phải để loại bỏ mọi rủi ro, vì cuộc sống không có gì là chắc chắn tuyệt đối, mà để khi khó khăn ập đến, con có đủ nền tảng để đứng vững. Và đó, theo tôi, mới là điều cha mẹ thực sự muốn trao cho con khi quyết định cho con ra đi.
"Với tôi, ở thời điểm hiện tại, thuê nhà không phải lựa chọn bất đắc dĩ mà là cách sống phù hợp với khả năng tài chính của mình.
Điều quan trọng nhất mà cuộc sống đi thuê mang lại cho tôi là sự nhẹ gánh về tiền bạc. Khi không phải dồn toàn bộ thu nhập để trả nợ mua nhà, tôi luôn giữ được một khoản dự phòng cho những tình huống bất ngờ như bệnh tật, thất nghiệp hay biến cố gia đình. Tôi từng chứng kiến nhiều người vay mua nhà rồi sống trong cảnh tháng nào cũng căng thẳng vì tiền lãi, tiền gốc. Nếu đã gồng đến mức không còn đồng nào dư trong tay, thì chỉ một lần bệnh đột xuất cũng đủ khiến cả gia đình lao đao.
Tôi không phản đối chuyện mua nhà. Nếu có điều kiện tài chính tốt, được gia đình hỗ trợ hoặc đã mua từ thời giá nhà còn thấp thì đó là quyết định hoàn toàn hợp lý. Nhưng với mặt bằng thu nhập và giá bất động sản hiện nay ở Hà Nội hay TP HCM, tôi nghĩ nhiều người trẻ đang phải đối mặt với một bài toán rất khó.
Con tôi mới ra trường, mức lương khoảng 10-12 triệu đồng mỗi tháng. Trong khi nhiều người đi làm 5-7 năm cũng chỉ thu nhập khoảng 18-20 triệu đồng. Với mức thu nhập như vậy, chuyện mua một căn chung cư giá khoảng 3 tỷ đồng thực sự không đơn giản. Giả sử cố gắng tiết kiệm suốt 10 năm mới có được khoảng một tỷ đồng thì vẫn phải vay thêm hai tỷ nữa mới đủ mua nhà. Nhưng với mức lương hiện tại, nhiều người còn chưa chắc trả nổi tiền lãi mỗi tháng chứ chưa nói đến tiền gốc. Khoản vay kéo dài 10-20 năm là áp lực rất lớn.
>> 20 năm tôi thuê nhà, để tiền đầu tư cho con cái
Đó là chưa kể thị trường lao động hiện nay cũng không còn ổn định như trước. Ở nhiều ngành nghề, tuổi 35-40 đã có nguy cơ bị cắt giảm nhân sự hoặc thất nghiệp bất cứ lúc nào. Khi nguồn thu nhập đứt gãy, khoản nợ mua nhà lập tức trở thành gánh nặng khổng lồ.
Nhiều người nói: 'Cứ cố cày cuốc rồi cũng sẽ gánh được thôi'. Ai cũng muốn tin vào một cái kết tốt đẹp. Nhưng thực tế không phải lúc nào cũng màu hồng. Có rất nhiều trường hợp tài chính đổ vỡ, mất khả năng trả nợ, bán nhà cắt lỗ hay gia đình căng thẳng vì áp lực tiền bạc mà người ngoài không nhìn thấy. Vì vậy, theo tôi, chuyện mua nhà không chỉ nằm ở việc chọn đúng chủ đầu tư hay đúng thời điểm, mà quan trọng hơn là phải nhìn thẳng vào khả năng tài chính của bản thân.
Tôi cũng không thấy thuê nhà 'bấp bênh' như nhiều người nghĩ. Nếu hợp đồng có điều khoản tăng giá bất hợp lý thì đơn giản là tôi không thuê nữa. Thực tế, bây giờ nguồn cung nhà cho thuê rất nhiều, chủ nhà cũng không dễ tăng giá tùy tiện. Bản thân tôi có cho thuê nhà nên hiểu rõ điều đó. Muốn tăng giá liên tục theo quý hay nửa năm không hề dễ, vì tăng mạnh là khách chuyển đi ngay.
Người thuê nhà hiện nay cũng có quyền lựa chọn chứ không hoàn toàn ở thế yếu. Cá nhân tôi thấy thuê nhà là phương án thực tế hơn với nhiều gia đình ở thành phố để thuận tiện sống và làm việc, còn nếu có khoản tiền dư thì mua một mảnh đất ở quê để dành cho tuổi già sau này. Ít nhất, cách đó giúp cuộc sống hiện tại bớt áp lực hơn rất nhiều.
Mỗi người đều đang tìm cách sống phù hợp nhất với túi tiền và mức độ an toàn mà mình có thể chịu đựng được".
Đó là chia sẻ của độc giả Hoàng Thanh cho bài toán nhà ở của người trẻ ở các thành phố lớn như Hà Nội, TP HCM. Nghiên cứu của Hội Môi giới bất động sản Việt Nam (Vars) cho thấy, hơn 60% người trẻ dưới 35 tuổi tại các đô thị lớn (Hà Nội, TP HCM, Đà Nẵng) ưu tiên thuê nhà, coi đây là giải pháp tối ưu để giảm gánh nặng tài chính và tận hưởng sự tự do trong bối cảnh giá bất động sản leo thang.
Theo chuyên gia, việc sử dụng đòn bẩy cao trong khi thu nhập thiếu ổn định có thể dẫn đến mất khả năng chi trả khi lãi suất biến động. Người mua nhà cần tính toán khả năng tài chính trong dài hạn, tối thiểu 3-10 năm, thay vì chỉ dựa vào dòng tiền ngắn hạn. Tỷ lệ vốn tự có nên duy trì ở mức 50-60%. Trong trường hợp người mua tận dụng lãi suất ưu đãi để tăng tỷ lệ vay, phần tiền còn lại cần được giữ làm vùng đệm tài chính, đủ trả nợ trong 1-3 năm để tránh rủi ro khi thu nhập gián đoạn.
Tôi năm nay 46 tuổi. Gần 20 năm đi làm, từ lĩnh vực dịch vụ, cung ứng nhân lực đến xây dựng, tôi gần như chưa từng biết thế nào là một công việc "hết giờ là nghỉ". Ngày làm việc của tôi bắt đầu từ 7h30 sáng. Nếu công việc thuận lợi, khoảng 17h tôi mới rời công ty. Nhưng đó chỉ là lúc rời khỏi văn phòng chứ không phải lúc kết thúc công việc. Còn thời điểm áp lực dồn dập, khách hàng nhiều, dự án căng, tôi có thể phải ở lại văn phòng đến 19h hoặc muộn hơn để "chạy deadline".
Nhiều người nghĩ phụ nữ trung niên như tôi chắc đã quen với guồng quay ấy. Nhưng sự thật là không ai thật sự muốn phải sống trong trạng thái căng thẳng kéo dài suốt hàng chục năm.
Tôi thuộc thế hệ được dạy rằng phải cố gắng, phải chịu khó, phải chứng minh năng lực bằng sự hy sinh. Tôi đi làm không chỉ để kiếm sống mà còn để giữ vị trí, giữ uy tín, giữ trách nhiệm với tập thể. Vì thế, suốt nhiều năm, tôi gần như mặc định rằng mình phải luôn online, luôn phản hồi, luôn giải quyết mọi việc ngay lập tức, bất kể lúc nào, ở đâu.
Bộ phận của tôi có 18 người, phụ trách phát triển đối tác trong lĩnh vực xây dựng và vận hành nhóm kinh doanh mới – tức là bộ phận trực tiếp mang doanh thu về cho công ty. Năm trước vượt KPI, nhưng năm nay chúng tôi tiếp tục bị đẩy chỉ tiêu cao hơn. Thành tích càng tốt, chúng tôi áp lực càng lớn.
>> Tôi 13 năm kiệt sức vì KPI nhưng sếp không nhìn thấy
Tôi có hai chiếc điện thoại luôn mang theo bên mình. Một chiếc cho gia đình và cuộc sống riêng, chiếc còn lại dành cho công việc. Nhưng nói thật, ranh giới giữa hai thứ ấy gần như không còn tồn tại. Đang ăn cơm với chồng con, khách hàng gọi, tôi vẫn phải nghe. Đang nói chuyện với cha mẹ ở quê, cấp dưới nhắn có sự cố, tôi vẫn phải trả lời. Có hôm cả nhà đi trung tâm thương mại cuối tuần, tôi vẫn ngồi ở góc hành lang họp online đến hơn 22h30 vì "khách hàng lúc đó mới rảnh".
Tôi nhận ra mình đã đánh mất rất nhiều khoảnh khắc đời sống mà không kịp nhận ra. Có những bữa cơm tôi ăn mà đầu óc vẫn nghĩ về báo giá chưa gửi. Có những lần con kể chuyện ở trường nhưng tôi vừa nghe vừa nhìn màn hình điện thoại. Có những tối nằm cạnh gia đình nhưng tâm trí vẫn còn mắc kẹt ở email chưa trả lời.
Cái mệt của người trung niên không chỉ là thể chất. Nó là cảm giác lúc nào cũng phải căng mình lên để gánh trách nhiệm, là nỗi sợ bị tụt lại giữa thị trường lao động ngày càng khắc nghiệt, là áp lực của một người phụ nữ vừa phải làm tốt công việc, vừa phải giữ vai trò làm mẹ, làm vợ, làm con.
Ở tuổi 46, tôi bắt đầu thấy cơ thể mình không còn chịu đựng tốt như trước. Những đêm thức khuya khiến tim đập nhanh hơn, giấc ngủ chập chờn hơn. Buổi sáng thức dậy tôi vẫn mệt dù hôm trước không lao động tay chân nặng nhọc. Có lúc tôi ngồi trước màn hình máy tính mà cảm thấy đầu óc trống rỗng, kiệt quệ đến mức không muốn mở thêm bất kỳ email nào nữa.
Trong môi trường công sở hiện nay, đặc biệt ở các ngành dịch vụ, kinh doanh, xây dựng hay vận hành, "tăng ca vô hình" đã trở thành chuyện bình thường. Người lao động bị mặc định phải phản hồi nhanh, phải online ngoài giờ, phải linh hoạt mọi lúc. Ai cũng hiểu nếu không làm vậy thì rất khó tồn tại.
Có người nói: "Nếu không chịu được thì nghỉ việc, tìm chỗ khác ít áp lực hơn mà làm". Nhưng ở tuổi trung niên, nhảy việc đâu đơn giản. Chúng tôi còn gia đình, con cái học hành, cha mẹ già, khoản vay, chi phí sinh hoạt. Phụ nữ tuổi 46 không còn nhiều cơ hội bắt đầu lại như người trẻ đôi mươi. Vì thế, rất nhiều người vẫn tiếp tục cắn răng chịu đựng.
Tôi không phủ nhận muốn có thu nhập tốt thì phải chấp nhận trách nhiệm lớn. Nhưng điều khiến tôi trăn trở là xã hội đang dần xem việc vắt kiệt sức lao động là bình thường. Trong khi đó, nhu cầu nghỉ ngơi, chăm sóc sức khỏe tinh thần lại bị xem như sự yếu đuối. Chúng ta nói nhiều về tăng trưởng, KPI, hiệu suất, nhưng nói quá ít về giới hạn chịu đựng của con người.
Có lẽ đã đến lúc chúng ta cần nhìn lại khái niệm "cống hiến" trong môi trường công sở hiện đại. Một xã hội văn minh không nên được xây dựng trên sự kiệt quệ kéo dài của người lao động. Và một công việc tốt không phải là công việc chiếm trọn cuộc đời của một con người.
Đi bộ qua các con đường ở TP HCM những ngày hè oi ả, tôi cảm nhận rất rõ cái nắng đổ thẳng xuống mặt đường, không khí hầm hập bốc lên từ lớp nhựa nóng, và những ánh mắt của người đi đường khi cố tìm kiếm một khoảng bóng râm. Càng ngày, những bóng mát cây xanh ấy càng khó tìm.
Nhiều hàng cây đã bị cắt tỉa đến mức chỉ còn trơ ra những thân cây gầy guộc với vài nhánh nhỏ lưa thưa trên ngọn.
Lý do cắt trụi cây xanh là vì an toàn trong mùa mưa bão, tránh nguy cơ gãy cành, và cây già có thể đổ xuống lòng đường. Mục tiêu đúng đắn, nhưng cách cắt trụi tán cây và lặp đi lặp lại đang cần những giải pháp toàn diện hơn.
Nhiều đô thị châu Á khác cũng phải đối mặt với bão và gió mạnh, nhưng họ đã tìm được hướng đi cân bằng hơn việc cắt ngọn cây xanh. Tại Đài Bắc (Đài Loan), bộ phận quản lý cây xanh áp dụng phương pháp tỉa chọn lọc (chỉ loại bỏ những nhánh yếu hoặc chéo nhau, đồng thời giữ lại tổng thể tán cây). Cây xanh được các chuyên gia chăm sóc cây đô thị kiểm tra định kỳ, chứ không bị cắt tỉa theo lịch cứng nhắc.
>> Tại sao cắt trụi hàng loạt cây xanh ở TP HCM?
Tokyo (Nhật Bản) thậm chí còn đi xa hơn khi các đội lâm nghiệp đô thị sử dụng kỹ thuật tỉa thưa tán và giằng dây để giảm lực gió mà vẫn giữ được bóng mát, đồng thời thay thế cây hư hại bằng những loại được chọn lọc kỹ cho khí hậu và điều kiện đường phố địa phương.
Trong khi đó, Singapore đã xây dựng cả triết lý quy hoạch đô thị dựa trên nguyên tắc rằng tán cây trưởng thành là một dạng hạ tầng, chứ không chỉ là vật trang trí.
Tôi nghĩ, TP HCM hoàn toàn có thể áp dụng những phương pháp tương tự với nguồn lực sẵn có. Điều chúng ta cần là đào tạo thêm chuyên gia chăm sóc cây đô thị có chứng chỉ, lên lịch tỉa cây dựa trên tình trạng của từng cây. Ngoài ra, nên lựa chọn các loài cây có khả năng chống chịu bão tốt khi trồng mới, và xem mảng cây xanh đô thị là tài sản thích ứng khí hậu lâu dài.
Những đại lộ rợp bóng cây của Sài Gòn vốn là một phần bản sắc thành phố. Bảo vệ chúng một cách bài bản và khoa học là một trong những cách tiết kiệm nhất để giữ cho thành phố này còn đáng sống trong một thế giới ngày càng nóng lên. Bóng mát đánh mất hôm nay sẽ phải mất hàng chục năm mới có thể mọc lại.
