Nhiều năm trở lại đây, kỳ thi vào lớp 10 ở Hà Nội đã vượt ra khỏi ý nghĩa của một kỳ kiểm tra học lực thông thường. Nó trở thành một “mùa áp lực” kéo dài đối với hàng trăm nghìn gia đình. Không ít phụ huynh bắt đầu cho con chạy đua từ lớp 6, lớp 7. Năm nay, Hà Nội có khoảng 147.000 học sinh tốt nghiệp THCS, trong đó gần 125.000 em đăng ký thi lớp 10 công lập – cao kỷ lục. Với chỉ tiêu khoảng 82.660, tỷ lệ học sinh có suất học công lập là 56%.
Điều khiến nhiều người mệt mỏi không hẳn vì đề thi quá khó, mà vì sự cạnh tranh ngày càng khốc liệt. Nhiều năm nay, tỷ lệ học sinh được vào trường THPT công lập ở Hà Nội luôn thấp hơn đáng kể so với số lượng thí sinh dự thi. Chỉ một vài phần mười điểm cũng có thể thay đổi hoàn toàn kết quả. Có năm, khoảng cách giữa một trường top đầu và một trường top giữa chỉ là 0,25 điểm – một sai sót rất nhỏ trong phòng thi cũng đủ khiến mọi tính toán đảo lộn.
Nhưng nếu nhìn sâu hơn, áp lực thật sự của kỳ thi lớp 10 lại nằm ở những kỳ vọng âm thầm của cha mẹ, nỗi sợ bị tụt lại phía sau, cảm giác phải cạnh tranh với bạn bè cùng lớp, cùng trường. Có những đứa trẻ học rất khá nhưng vẫn mất ngủ vì luôn nghĩ mình “chưa đủ tốt”. Có em không sợ trượt trường công bằng sợ nhìn thấy ánh mắt buồn của bố mẹ sau ngày công bố điểm thi.
Ở tuổi 15, các em chưa đủ trải nghiệm để hiểu rằng một kỳ thi không quyết định toàn bộ tương lai. Vì vậy, chỉ cần người lớn vô tình nói một câu như “nhà mình trông vào con” hay “không đỗ công lập thì tính sao đây?”, các em có thể tự biến kỳ thi thành một cuộc chiến không được phép thất bại. Điều quan trọng nhất phụ huynh có thể làm lúc này không phải tạo thêm áp lực, mà là giúp con hiểu một điều rất đơn giản: dù kết quả ra sao, gia đình vẫn là nơi con được yêu thương và an toàn nhất để quay về.
>> Đảm bảo công bằng thế nào khi TP HCM bỏ thi vào 10?
Có một nghịch lý rất phổ biến mỗi mùa thi vào lớp 10 là càng gần ngày thi, người loạn nhịp trước tiên đôi khi lại không phải học sinh, mà là phụ huynh. Chỉ cần bước vào các nhóm cha mẹ trên mạng xã hội những ngày này là có thể cảm nhận rõ không khí căng thẳng ấy. Người cập nhật điểm chuẩn từng năm đến nửa đêm. Người liên tục hỏi dò “năm nay đề có khó không”. Người cuống cuồng tìm thêm lớp học cấp tốc. Người lại vội vàng đổi giáo viên vì nghe nói “thầy này có nhiều học sinh đỗ chuyên hơn”.
Nhiều phụ huynh nghĩ mình chỉ đang động viên con bằng những câu như: “Con phải cố lên”, “đừng làm bố mẹ thất vọng”, “bạn kia học ngày 12 tiếng đấy”… Sự lo lắng ấy xuất phát từ tình thương và kỳ vọng. Nhưng với một đứa trẻ đang chịu áp lực thi cử, những câu nói ấy đôi khi không còn là lời nhắc nhở nữa. Chúng trở thành gánh nặng tâm lý. Điều đáng nói là càng căng thẳng, khả năng tập trung và ghi nhớ của học sinh càng giảm. Não bộ trong trạng thái lo âu liên tục rất khó tiếp thu hiệu quả.
Kỳ thi lớp 10 vốn đã đủ căng thẳng. Điều học sinh cần lúc này không phải thêm một người hoảng loạn bên cạnh, mà cần một người lớn đủ bình tĩnh để giúp các em giữ lại sự tự tin cuối cùng trước khi bước vào phòng thi. Bởi cuối cùng, điều một đứa trẻ nhớ lâu nhất sau kỳ thi chưa chắc là điểm số. Nhiều khi, đó là cảm giác mình đã được gia đình yêu thương thế nào trong giai đoạn áp lực nhất của tuổi học trò.
Nhiều cha mẹ xem việc con đỗ trường top được xem như một bảo chứng cho tương lai, còn trượt công lập lại bị nhìn như một bước hụt lớn. Trong khi thực tế, cuộc đời chưa bao giờ vận hành đơn giản theo cách ấy. Có những học sinh từng học trường chuyên nhưng sau này mất phương hướng. Cũng có những em đi đường vòng, học ở môi trường bình thường hơn nhưng lại trưởng thành rất tốt và tìm được con đường phù hợp với mình.
Một đứa trẻ mất vài điểm số vẫn có thể học lại, cố gắng lại. Nhưng nếu chúng mất luôn sự tự tin và động lực, hành trình phía trước sẽ khó khăn hơn rất nhiều. Đó là lý do người lớn cần tỉnh táo hơn trong cách nhìn về kỳ thi lớp 10. Hãy coi đây là một cột mốc quan trọng, nhưng đừng biến nó thành “phiên tòa” phán xét giá trị của con mình. Bởi cuối cùng, điều một đứa trẻ cần nhất không phải là cảm giác phải hoàn hảo để được yêu thương.
Tin Gốc: Vnexpress
