Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) rời khỏi Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) từ hôm nay, theo thông báo được đưa ra một cách bất ngờ ngày 28/4. Giới chức UAE cho biết quyết định này “phản ánh tầm nhìn chiến lược và kinh tế dài hạn, cùng sự thay đổi trong định hướng phát triển năng lượng của đất nước”.
“Giờ là lúc chúng tôi tập trung nguồn lực vào những ưu tiên liên quan lợi ích quốc gia”, hãng thông tấn WAM đưa tin.
Động thái cho thấy việc UAE rời OPEC không đơn thuần là vì kinh tế, mà nước này dường như đang chủ động tách khỏi những ràng buộc cũ để xây dựng vị thế riêng ở Trung Đông, theo Kristin Diwan, chuyên gia tại Viện Các nước Arab vùng Vịnh, trụ sở tại Mỹ.
“Đó là tuyên bố độc lập của UAE”, Diwan nhận định. “Abu Dhabi không còn cảm thấy cần gắn bó với những thể chế không phù hợp với lợi ích của họ”.
OPEC được thành lập năm 1960 bởi 5 quốc gia gồm Iran, Iraq, Kuwait, Arab Saudi và Venezuela với mục tiêu bảo vệ lợi ích của các thành viên thông qua phối hợp điều tiết sản lượng dầu mỏ. OPEC hiện có 12 thành viên, trong đó UAE gia nhập tổ chức năm 1967.
UAE đã ám chỉ khả năng rời OPEC suốt nhiều năm, từ khi xuất hiện bất đồng với Arab Saudi về cách điều hành chính sách dầu mỏ trước thềm hội nghị thượng đỉnh OPEC+ hồi tháng 11/2020. Rạn nứt bộc lộ rõ ràng hơn trong cuộc họp tiếp theo vào tháng 7/2021.
UAE muốn nâng sản lượng dầu, vốn đã bị OPEC cắt giảm mạnh trong giai đoạn đại dịch Covid-19, trong khi Arab Saudi chủ trương duy trì chính sách này để giữ giá dầu cao. Khác biệt này xuất phát từ việc Arab Saudi cần giá dầu cao để đảm bảo nguồn thu, tài trợ cho các dự án hạ tầng tốn kém. UAE lại có nền kinh tế đa dạng hơn, ít phụ thuộc trực tiếp vào dầu mỏ.
Arne Lohmann Rasmussen, trưởng bộ phận nghiên cứu tại tổ chức tư vấn rủi ro GRM, trụ sở Đan Mạch, cho biết lập luận của UAE khá rõ ràng. Lượng dầu nằm dưới lòng đất có thể không còn nguyên giá trị trong 5-10 năm tới, khi thế giới đẩy nhanh chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch. Vì thế, khai thác dầu sớm, bán nhiều và giành thị phần khi thị trường còn hấp thụ được là lựa chọn hợp lý hơn.
Abu Dhabi những năm gần đây đã đầu tư để tăng công suất khai thác, với mục tiêu nâng sản lượng từ khoảng 3,4 triệu thùng một ngày lên 5 triệu thùng một ngày vào năm 2027, thậm chí có thể cao hơn về sau. Do đó, một khi rời OPEC, UAE sẽ không còn bị ràng buộc bởi hạn ngạch, có nhiều dư địa hơn để tăng sản lượng nếu muốn, khi chiến sự Iran kết thúc và eo biển Hormuz mở cửa trở lại.
Theo bà Diwan, trong nhiều năm, UAE ở lại OPEC phần nhiều là “vì nể nang vai trò dẫn dắt của Arab Saudi”. Nhưng thông báo hôm 28/4 cho thấy “họ sẽ không còn mặc nhiên đi theo sự dẫn dắt của Riyadh nữa”.
UAE và Arab Saudi từng là cặp đồng minh quyền lực nhất thế giới Arab, phối hợp chặt chẽ trong nhiều vấn đề, từ cuộc xung đột ở Yemen cho đến kiềm chế ảnh hưởng của Iran. Tuy nhiên, khác biệt chiến lược giữa hai bên ngày càng lộ rõ. Arab Saudi muốn trở thành trung tâm chính trị và kinh tế của khu vực Arab, một cực quyền lực lớn với ảnh hưởng trải rộng từ năng lượng, tài chính tới ngoại giao.
Trong khi đó, UAE lại theo đuổi một mô hình linh hoạt, thực dụng và mang tính toàn cầu hóa hơn. Ở nhiều điểm, tầm nhìn của Abu Dhabi không còn trùng khớp với Riyadh. UAE dần có những tính toán riêng ở Yemen, nội chiến tại Sudan, cũng như cách định hình cấu trúc an ninh vùng Vịnh.
“Những gì chúng ta đang chứng kiến là một UAE hoàn toàn mới”, Abdulkhaleq Abdulla, nhà khoa học chính trị có tiếng tại UAE, nói. “Trong tương lai, Abu Dhabi sẽ thể hiện vai trò của mình mạnh mẽ hơn, cả ở khu vực lẫn trên thế giới”.
Cuộc xung đột hiện tại giữa Mỹ, Israel với Iran càng thúc đẩy sự tách rời đó. Các đợt tập kích tên lửa và UAV đáp trả từ Iran nhằm vào hạ tầng vùng Vịnh cho thấy sự đoàn kết của khối Arab không mạnh như kỳ vọng.
Khi các nước vùng Vịnh còn cân nhắc cách đối phó Iran, Abu Dhabi đã cắt đứt nhiều mối liên hệ văn hóa và kinh tế lâu năm với Tehran. Arab Saudi lên án Iran nhưng vẫn ủng hộ nỗ lực ngoại giao do Pakistan dẫn dắt. UAE chọn giữ khoảng cách với sáng kiến này, cho thấy Abu Dhabi không hoàn toàn đồng tình với hướng tiếp cận mềm mỏng mà một số đồng minh trong khu vực đang theo đuổi.
“Tất cả các nước vùng Vịnh đều có chính sách riêng nhằm kiềm chế Iran, nhưng mọi nỗ lực đó đều thất bại”, Anwar Gargash, một quan chức cấp cao của UAE, phát biểu tại một hội nghị ở Dubai hôm 27/4. “Chúng ta đã thất bại hoàn toàn trong các chính sách của mình”.
Ông cho rằng sự đoàn kết của các nước vùng Vịnh “không tương xứng với mức độ nghiêm trọng của thách thức” mà cuộc chiến đặt ra. Trong khi đó, chiếc ô an ninh của Mỹ vẫn tồn tại, nhưng không còn mang cảm giác chắc chắn tuyệt đối như trước.
“Các quốc gia trong khu vực đều phải thích nghi với một thực tế mới là Mỹ không còn là chỗ dựa như trước”, bà Diwan nhận định. “Điều đó buộc mỗi nước phải tự tìm con đường riêng”.
Điều đó lý giải vì sao UAE ưu tiên các quan hệ song phương có giá trị thực tế, từ Mỹ đến Israel, đồng thời lạnh nhạt với những khuôn khổ khu vực mà họ cho là kém hiệu quả.
UAE tháng 9/2020 ký Hiệp định Abraham, do Tổng thống Mỹ Donald Trump làm trung gian, trở thành quốc gia Arab đầu tiên tại Trung Đông bình thường hóa quan hệ với Israel trong hơn 25 năm. Abu Dhabi coi quan hệ với Tel Aviv là đòn bẩy để tăng ảnh hưởng tại khu vực và là kênh đặc biệt để tiếp cận Washington.
“Không loại trừ khả năng việc UAE rời OPEC là một thỏa thuận ngầm nào đó giữa nước này với Mỹ và Israel, trong đó Abu Dhabi giáng đòn vào OPEC để được Washington và Tel Aviv bảo vệ”, Ellen Wald, chuyên gia tại Hội đồng Đại Tây Dương, nói với Middle East Eye. “Tôi sẽ không ngạc nhiên nếu có một thỏa thuận quốc phòng nào đó giữa các bên được công bố trong tương lai gần”.
Giới chức cùng các nhà bình luận thân chính phủ UAE gần đây liên tục đề cập những bước đi tiếp theo mà Abu Dhabi có thể thực hiện nếu theo đuổi hướng đi độc lập hơn. Một số ý kiến cho rằng UAE cũng đang cân nhắc rút khỏi Liên đoàn Arab, Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh hoặc Tổ chức Hợp tác Hồi giáo, những khuôn khổ đa phương tại khu vực.
Ông Abdulla không loại trừ khả năng UAE sớm có động thái với Liên đoàn Arab, có thể là đóng băng tư cách thành viên, ngừng tài trợ cho tổ chức này, hoặc thậm chí rút lui hoàn toàn.
“UAE cuối cùng đã hành động và nhiều khả năng là vì chiến sự Iran. Đây là thời điểm mở ra cơ hội cho những quyết định mang tính bước ngoặt”, Bernard Haykel, giáo sư về vùng Cận Đông tại Đại học Princeton, Mỹ, nhận định.
Tareq al-Otaiba, nhà nghiên cứu người UAE tại Trung tâm Belfer, Đại học Harvard, đã dự đoán được việc nước này rút khỏi OPEC trong một bài luận công bố tuần trước.
“Cuộc xung đột đã cho thấy ai mới là người bạn thực sự”, ông al-Otaiba viết. “Điều quan trọng hơn là thế giới Arab sẽ thay đổi ra sao khi UAE quyết định tách khỏi lối đi chung và theo đuổi con đường riêng của mình”.
Hồi đầu năm, khi chiến sự Trung Đông đang căng thẳng, Văn phòng Cố vấn Nhà Trắng phát cảnh báo sau khi phát hiện một số tài khoản ẩn danh đặt cược hàng chục nghìn USD trên một nền tảng rằng Mỹ và Iran "sẽ đạt thỏa thuận ngừng bắn sơ bộ trước cuối tháng 4".
Các luật sư đã trao đổi với nhân viên Nhà Trắng để xác định liệu có trợ lý nào liên quan đến việc lợi dụng thông tin nội bộ để đặt cược hay không, nhưng không thu được kết quả. Chính quyền Tổng thống Donald Trump sau đó ban hành bản ghi nhớ nhắc nhở toàn bộ nhân viên không sử dụng thông tin mật để thu lợi bất chính.
Ngày 7/4, Tổng thống Trump thông báo ngừng bắn hai tuần với Iran, theo đề xuất từ trung gian đàm phán Pakistan. Theo công ty phân tích blockchain Bubblemaps, ba tài khoản ẩn danh đã thu về hơn 600.000 USD nhờ đoán đúng.
Diễn biến phản ánh một thực tế mới tại Washington, nơi những thông tin mật hoặc nội bộ, vốn chỉ được trao đổi trong phạm vi hẹp, không chỉ mang giá trị chính trị, mà còn có thể nhanh chóng trở thành lợi nhuận.
Cám dỗ đối với những người lợi dụng thông tin nhạy cảm để đặt cược trên các nền tảng cá cược ngày càng lớn, đặc biệt là khi Mỹ ngày càng cận kề bầu cử giữa kỳ, theo Wall Street Journal.
Trường hợp đáng chú ý gần đây nhất là Gabriel Perez, người vận hành máy nhắc chữ cho Tổng thống Trump. Do có thể tiếp cận trước các bài phát biểu của Tổng thống, Perez bị cáo buộc đã đặt cược và thu lợi hơn 100.000 USD từ những thông tin này. Trên nền tảng mà Perez tham gia, người chơi đặt cược vào từ, cụm từ hay chủ đề được Tổng thống nhắc đến trong các bài phát biểu.
Nhà Trắng xác nhận Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai Mỹ (CFTC) đã mở cuộc điều tra đối với Perez. Người này đã bị đình chỉ công tác không hưởng lương trong quá trình điều tra.
Thư ký báo chí Karoline Leavitt cho biết Nhà Trắng không biết về các giao dịch như vậy, nhấn mạnh quy định đạo đức cấm nhân viên sử dụng thông tin nội bộ để kiếm lời. Bà thêm rằng Tổng thống Trump "rất tức giận" trước khả năng có người trong chính quyền làm điều đó.
Những nghi vấn tương tự cũng từng xuất hiện trong cuộc bầu cử tổng thống Mỹ năm 2024. Theo nguồn thạo tin, ít nhất hai khoản cược đã được đặt dựa trên thông tin "ông Trump chọn JD Vance làm ứng viên phó tổng thống".
Một nguồn tin cho biết trong bữa trưa tại thành phố Tampa, bang Florida, hè năm 2024, hạ nghị sĩ Cộng hòa Anna Paulina Luna đã nói với những người đi cùng rằng bà biết trước quyết định của ông Trump. Bà Luna đã tiết lộ cho Rogan O'Handley, người có ảnh hưởng trong phong trào MAGA, để ông này đặt cược. Nữ nghị sĩ sau đó còn trêu O'Handley vì không đặt cược nhiều tiền hơn.
Bà Luna bác bỏ cáo buộc, khẳng định sẽ "tiếp tục thúc đẩy cuộc chiến chống giao dịch nội gián". Nữ nghị sĩ đã đệ đơn khiếu nại lên CFTC, cho rằng có người đã vu khống bà. O'Handley cũng phủ nhận việc nhận hay giao dịch dựa trên bất kỳ thông tin nội bộ nào liên quan đến quyết định chọn ứng viên phó tổng thống.
Trường hợp thứ hai là Mark Moran, cựu nhân viên ngân hàng đầu tư, biết trước ông Trump chọn ai làm ứng viên phó tổng thống khoảng một tháng trước khi thông tin chính thức xuất hiện. Moran nói nguồn tin của ông là Jake Denton, nhà nghiên cứu tại viện chính sách bảo thủ Heritage Foundation. Ông đã cược 900 USD và thu về thêm hơn 600 USD.
Moran sau đó còn ra tranh cử Thượng viện với tư cách ứng viên độc lập, thách thức nghị sĩ đương nhiệm bang Virginia Mark Warner. Một nền tảng cá cược cáo buộc Moran vi phạm quy định khi đặt cược cuộc đua của chính ông.
Denton hiện là cố vấn chính sách tại Nhà Trắng sau thời gian làm việc ở Ủy ban Thương mại Liên bang (FTC). Một quan chức Nhà Trắng cho biết Denton cho rằng ông Trump chọn ông Vance làm phó tướng là nhận định của cá nhân, không dựa trên bất kỳ thông tin nội bộ nào.
Theo các nguồn tin, CFTC đã mở điều tra các cáo buộc, nhưng nhấn mạnh việc điều tra không đồng nghĩa đã có hành vi sai phạm.
Các sự việc diễn ra trong bối cảnh thị trường cá cược chính trị ở Mỹ tăng trưởng nhanh. Theo dữ liệu của tổ chức phi lợi nhuận Tập hợp Dữ liệu Chống tham nhũng (ACDC), tổng giá trị các khoản cược chính trị trong ba tháng đầu năm 2026 đã tăng gấp đôi so với cùng kỳ năm trước, lên hơn 4 tỷ USD.
Riêng cá cược liên quan đến bầu cử đạt hơn 325 triệu USD, ACDC cho biết thêm.
Nhiều nghị sĩ và trợ lý chiến dịch tranh cử cũng theo dõi sát tỷ lệ cược trước các cuộc bầu cử quan trọng, có người còn xem đây là chỉ báo phản ánh tâm lý cử tri đáng tin cậy hơn kết quả thăm dò dư luận.
Sự phát triển của thị trường này đặt ra một bài toán mới đối với giới chức Mỹ. Việc phát hiện và xử lý hành vi này lại không hề đơn giản. Một số nền tảng cho phép người dùng mở tài khoản ẩn danh và giao dịch bằng tiền mã hóa, khiến việc xác định người đứng sau khoản cược trở nên phức tạp hơn, dù cơ quan chức năng vẫn có thể lần theo dòng tiền.
CFTC đã yêu cầu các nền tảng cá cược cung cấp thông tin về những khoản cược liên quan chính trị và quân sự. Tuy nhiên, thách thức là quy định về giao dịch nội gián hiện nay vốn được xây dựng cho thị trường chứng khoán, chưa tính đến loại hình cho phép người dùng đặt cược vào các vấn đề khác ngoài cổ phiếu.
Quốc hội Mỹ cũng bắt đầu siết chặt quản lý hoạt động cá cược. Thượng viện hồi tháng 4 thông qua nghị quyết cấm các thượng nghị sĩ và trợ lý tham gia cá cược dự đoán.
Chủ tịch Ủy ban Giám sát Hạ viện James Comer mở cuộc điều tra về các hoạt động cá cược bất thường liên quan đến chiến dịch của Mỹ và Israel nhằm vào Iran cũng như hoạt động quân sự của Mỹ tại Venezuela.
Các nền tảng dự đoán cho biết họ đã tăng cường kiểm soát. Một đơn vị đã chặn hàng chục nhân viên chiến dịch tranh cử đặt cược vào ứng viên của họ. Một đơn vị khác đã chuyển hơn 100 trường hợp nghi ngờ giao dịch nội gián cho cơ quan hành pháp.
"Đội ngũ của chúng tôi làm việc 24/7 để theo dõi và phát hiện mọi dấu hiệu giao dịch bất thường, đồng thời điều tra từng trường hợp một", Elisabeth Diana, phát ngôn viên một nền tảng cá cược, nói.
Theo Hãng tin AP, siêu máy tính LineShine của Trung Quốc đã vượt qua El Capitan của Mỹ trong bảng xếp hạng Top500 công bố ngày 23.6. Bảng xếp hạng này vốn thường được xem là thước đo năng lực công nghệ của các quốc gia. Đây cũng là lần đầu tiên LineShine xuất hiện trong danh sách này.
Điểm khác biệt là LineShine vận hành hoàn toàn bằng các bộ xử lý trung tâm (CPU) thông thường, thay vì dựa vào bộ xử lý đồ họa (GPU), loại chip thường được sử dụng trong các hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) hiệu năng cao. Theo Top500, cỗ máy này cần khoảng 42,2 megawatt điện để hoạt động.
Các nhà khoa học tham gia dự án Top500 cho biết LineShine, đặt tại Trung tâm siêu máy tính quốc gia Trung Quốc, đạt hiệu năng 2,198 exaflops, tương đương khả năng thực hiện hơn 2 triệu tỉ phép tính mỗi giây.
Siêu máy tính El Capitan, đặt tại Phòng thí nghiệm quốc gia Lawrence Livermore của chính phủ Mỹ ở bang California, hiện xếp thứ 2. Hai vị trí tiếp theo cũng thuộc về các siêu máy tính Mỹ đặt tại các phòng thí nghiệm quốc gia ở bang Tennessee và bang Illinois.
Đứng thứ 5 là siêu máy tính Jupiter của Đức. Theo The Guardian, 5 hệ thống nói trên hiện là những siêu máy tính exascale duy nhất trên thế giới được xác nhận công khai. Các quốc gia khác có hệ thống lọt vào top 10 gồm Ý, Thụy Sĩ và Nhật Bản.
Siêu máy tính có tốc độ xử lý nhanh hơn máy tính thông thường rất nhiều lần và được sử dụng trong các lĩnh vực đòi hỏi năng lực tính toán cực lớn, từ tìm kiếm đột phá y học, mô hình hóa khí hậu, mô phỏng vụ nổ hạt nhân, dự đoán hành vi con người đến thử nghiệm vũ khí ảo.
Việc Trung Quốc trở lại vị trí số 1 diễn ra trong bối cảnh siêu máy tính, chip và AI ngày càng trở thành mặt trận cạnh tranh chiến lược giữa các nền kinh tế lớn. Từ lâu, Mỹ đã duy trì ưu thế nhờ các phòng thí nghiệm quốc gia và hệ sinh thái chip tiên tiến, trong khi Trung Quốc đẩy mạnh năng lực tự chủ công nghệ giữa lúc đối mặt nhiều biện pháp kiểm soát xuất khẩu từ Washington.
Theo Reuters dẫn lời các chuyên gia, việc Trung Quốc giành chiến thắng trong danh sách này nhiều khả năng cho thấy Bắc Kinh muốn được công nhận về những nỗ lực thiết kế chip của mình. Ông Jimmy Goodrich, nghiên cứu viên tại Viện xung đột và hợp tác toàn cầu thuộc Đại học California (Mỹ), nhận định: "Trung Quốc đang hy vọng thuyết phục thế giới rằng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu là vô ích bằng cách mong chúng ta phớt lờ các chi tiết cụ thể".
Cuộc đua siêu máy tính cũng đang mở rộng tại châu Âu. Năm 2025, Liên minh châu Âu (EU) công bố kế hoạch trị giá 20 tỉ euro nhằm xây dựng các trung tâm được trang bị siêu máy tính quy mô lớn để phát triển thế hệ mô hình AI tiếp theo, trong nỗ lực bắt kịp Mỹ và Trung Quốc.
Theo tài liệu chiến lược của EU, các "nhà máy AI" hiện đại có thể được trang bị tới 25.000 bộ xử lý AI tiên tiến, trong khi các "siêu nhà máy" AI có thể sở hữu hơn 100.000 bộ xử lý. Những cơ sở này được kỳ vọng tạo ra đột phá trong y tế, công nghệ sinh học, công nghiệp, robot và nghiên cứu khoa học, theo The Guardian.
Tuy nhiên, tham vọng đó cũng kéo theo thách thức lớn về năng lượng và môi trường. Một quan chức EU cho biết các cơ sở tiêu thụ nhiều điện và nước làm mát này nên được vận hành "càng nhiều càng tốt" bằng năng lượng xanh, đồng thời có kế hoạch tái sử dụng nước nếu cần thiết.
Các nhà hoạt động môi trường lo ngại làn sóng xây dựng trung tâm dữ liệu và siêu máy tính có thể làm gia tăng áp lực lên lưới điện, nguồn nước và các mục tiêu khí hậu của châu Âu.
Cuộc diễn tập Imminent Field 26 diễn ra ngày 18-22/5 trên Cao tốc số 2, đoạn chạy qua khu vực phía tây bắc thị trấn Forssa ở miền nam Phần Lan, với sự tham gia của tiêm kích tàng hình F-35B Italy, cùng chiến đấu cơ F/A-18D MLU2, máy bay huấn luyện Hawk và vận tải cơ Learjet 35A/S thuộc biên chế không quân Phần Lan.
Diễn tập thường niên Imminent Field, trước đây mang tên Baana, là hoạt động huấn luyện của không quân Phần Lan nhằm duy trì khả năng sẵn sàng chiến đấu bằng cách phân tán máy bay đến các địa điểm ngoài căn cứ cố định. Đây là một phần trong quá trình huấn luyện của toàn bộ phi công Phần Lan.
Đây là lần đầu phiên bản F-35B tham gia sự kiện, sau những lần tham gia của tiêm kích F-35A Na Uy và Mỹ trong giai đoạn 2023-2024. Ban tổ chức lựa chọn tiêm kích F-35B Italy do biến thể này có khả năng cánh trên đường băng ngắn và hạ cánh thẳng đứng (STOVL), đồng thời số máy bay này đang đồn trú tại căn cứ Pirkkala của không quân Phần Lan.
Cất hạ cánh trên đường cao tốc là kỹ năng rất có lợi trong xung đột, khi các sân bay quân sự dễ trở thành mục tiêu bị đối phương phá hủy đầu tiên. Lực lượng phòng thủ có thể phân tán máy bay tới những địa điểm bí mật rồi cất cánh từ đường cao tốc để phản công, gây bất ngờ cho đối phương.
Trong thời Chiến tranh Lạnh, các nước thành viên NATO và khối Hiệp ước Warsaw thường xuyên thực hành nội dung này.
F-35B là phiên bản được phát triển cho thủy quân lục chiến Mỹ, nổi bật nhờ khả năng STOVL, cho phép nó hoạt động trên các tàu đổ bộ có sàn đáp nhỏ hơn tàu sân bay thông thường. Tuy nhiên, hệ thống STOVL cồng kềnh khiến F-35B có tầm hoạt động và khả năng cơ động thua kém biến thể F-35A không quân và F-35C hải quân.
Ngoài thủy quân lục chiến Mỹ, một số quốc gia đồng minh của Washington cũng đặt mua và đang biên chế dòng F-35B.
