Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) rời khỏi Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) từ hôm nay, theo thông báo được đưa ra một cách bất ngờ ngày 28/4. Giới chức UAE cho biết quyết định này “phản ánh tầm nhìn chiến lược và kinh tế dài hạn, cùng sự thay đổi trong định hướng phát triển năng lượng của đất nước”.
“Giờ là lúc chúng tôi tập trung nguồn lực vào những ưu tiên liên quan lợi ích quốc gia”, hãng thông tấn WAM đưa tin.
Động thái cho thấy việc UAE rời OPEC không đơn thuần là vì kinh tế, mà nước này dường như đang chủ động tách khỏi những ràng buộc cũ để xây dựng vị thế riêng ở Trung Đông, theo Kristin Diwan, chuyên gia tại Viện Các nước Arab vùng Vịnh, trụ sở tại Mỹ.
“Đó là tuyên bố độc lập của UAE”, Diwan nhận định. “Abu Dhabi không còn cảm thấy cần gắn bó với những thể chế không phù hợp với lợi ích của họ”.
OPEC được thành lập năm 1960 bởi 5 quốc gia gồm Iran, Iraq, Kuwait, Arab Saudi và Venezuela với mục tiêu bảo vệ lợi ích của các thành viên thông qua phối hợp điều tiết sản lượng dầu mỏ. OPEC hiện có 12 thành viên, trong đó UAE gia nhập tổ chức năm 1967.
UAE đã ám chỉ khả năng rời OPEC suốt nhiều năm, từ khi xuất hiện bất đồng với Arab Saudi về cách điều hành chính sách dầu mỏ trước thềm hội nghị thượng đỉnh OPEC+ hồi tháng 11/2020. Rạn nứt bộc lộ rõ ràng hơn trong cuộc họp tiếp theo vào tháng 7/2021.
UAE muốn nâng sản lượng dầu, vốn đã bị OPEC cắt giảm mạnh trong giai đoạn đại dịch Covid-19, trong khi Arab Saudi chủ trương duy trì chính sách này để giữ giá dầu cao. Khác biệt này xuất phát từ việc Arab Saudi cần giá dầu cao để đảm bảo nguồn thu, tài trợ cho các dự án hạ tầng tốn kém. UAE lại có nền kinh tế đa dạng hơn, ít phụ thuộc trực tiếp vào dầu mỏ.
Arne Lohmann Rasmussen, trưởng bộ phận nghiên cứu tại tổ chức tư vấn rủi ro GRM, trụ sở Đan Mạch, cho biết lập luận của UAE khá rõ ràng. Lượng dầu nằm dưới lòng đất có thể không còn nguyên giá trị trong 5-10 năm tới, khi thế giới đẩy nhanh chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch. Vì thế, khai thác dầu sớm, bán nhiều và giành thị phần khi thị trường còn hấp thụ được là lựa chọn hợp lý hơn.
Abu Dhabi những năm gần đây đã đầu tư để tăng công suất khai thác, với mục tiêu nâng sản lượng từ khoảng 3,4 triệu thùng một ngày lên 5 triệu thùng một ngày vào năm 2027, thậm chí có thể cao hơn về sau. Do đó, một khi rời OPEC, UAE sẽ không còn bị ràng buộc bởi hạn ngạch, có nhiều dư địa hơn để tăng sản lượng nếu muốn, khi chiến sự Iran kết thúc và eo biển Hormuz mở cửa trở lại.
Theo bà Diwan, trong nhiều năm, UAE ở lại OPEC phần nhiều là “vì nể nang vai trò dẫn dắt của Arab Saudi”. Nhưng thông báo hôm 28/4 cho thấy “họ sẽ không còn mặc nhiên đi theo sự dẫn dắt của Riyadh nữa”.
UAE và Arab Saudi từng là cặp đồng minh quyền lực nhất thế giới Arab, phối hợp chặt chẽ trong nhiều vấn đề, từ cuộc xung đột ở Yemen cho đến kiềm chế ảnh hưởng của Iran. Tuy nhiên, khác biệt chiến lược giữa hai bên ngày càng lộ rõ. Arab Saudi muốn trở thành trung tâm chính trị và kinh tế của khu vực Arab, một cực quyền lực lớn với ảnh hưởng trải rộng từ năng lượng, tài chính tới ngoại giao.
Trong khi đó, UAE lại theo đuổi một mô hình linh hoạt, thực dụng và mang tính toàn cầu hóa hơn. Ở nhiều điểm, tầm nhìn của Abu Dhabi không còn trùng khớp với Riyadh. UAE dần có những tính toán riêng ở Yemen, nội chiến tại Sudan, cũng như cách định hình cấu trúc an ninh vùng Vịnh.
“Những gì chúng ta đang chứng kiến là một UAE hoàn toàn mới”, Abdulkhaleq Abdulla, nhà khoa học chính trị có tiếng tại UAE, nói. “Trong tương lai, Abu Dhabi sẽ thể hiện vai trò của mình mạnh mẽ hơn, cả ở khu vực lẫn trên thế giới”.
Cuộc xung đột hiện tại giữa Mỹ, Israel với Iran càng thúc đẩy sự tách rời đó. Các đợt tập kích tên lửa và UAV đáp trả từ Iran nhằm vào hạ tầng vùng Vịnh cho thấy sự đoàn kết của khối Arab không mạnh như kỳ vọng.
Khi các nước vùng Vịnh còn cân nhắc cách đối phó Iran, Abu Dhabi đã cắt đứt nhiều mối liên hệ văn hóa và kinh tế lâu năm với Tehran. Arab Saudi lên án Iran nhưng vẫn ủng hộ nỗ lực ngoại giao do Pakistan dẫn dắt. UAE chọn giữ khoảng cách với sáng kiến này, cho thấy Abu Dhabi không hoàn toàn đồng tình với hướng tiếp cận mềm mỏng mà một số đồng minh trong khu vực đang theo đuổi.
“Tất cả các nước vùng Vịnh đều có chính sách riêng nhằm kiềm chế Iran, nhưng mọi nỗ lực đó đều thất bại”, Anwar Gargash, một quan chức cấp cao của UAE, phát biểu tại một hội nghị ở Dubai hôm 27/4. “Chúng ta đã thất bại hoàn toàn trong các chính sách của mình”.
Ông cho rằng sự đoàn kết của các nước vùng Vịnh “không tương xứng với mức độ nghiêm trọng của thách thức” mà cuộc chiến đặt ra. Trong khi đó, chiếc ô an ninh của Mỹ vẫn tồn tại, nhưng không còn mang cảm giác chắc chắn tuyệt đối như trước.
“Các quốc gia trong khu vực đều phải thích nghi với một thực tế mới là Mỹ không còn là chỗ dựa như trước”, bà Diwan nhận định. “Điều đó buộc mỗi nước phải tự tìm con đường riêng”.
Điều đó lý giải vì sao UAE ưu tiên các quan hệ song phương có giá trị thực tế, từ Mỹ đến Israel, đồng thời lạnh nhạt với những khuôn khổ khu vực mà họ cho là kém hiệu quả.
UAE tháng 9/2020 ký Hiệp định Abraham, do Tổng thống Mỹ Donald Trump làm trung gian, trở thành quốc gia Arab đầu tiên tại Trung Đông bình thường hóa quan hệ với Israel trong hơn 25 năm. Abu Dhabi coi quan hệ với Tel Aviv là đòn bẩy để tăng ảnh hưởng tại khu vực và là kênh đặc biệt để tiếp cận Washington.
“Không loại trừ khả năng việc UAE rời OPEC là một thỏa thuận ngầm nào đó giữa nước này với Mỹ và Israel, trong đó Abu Dhabi giáng đòn vào OPEC để được Washington và Tel Aviv bảo vệ”, Ellen Wald, chuyên gia tại Hội đồng Đại Tây Dương, nói với Middle East Eye. “Tôi sẽ không ngạc nhiên nếu có một thỏa thuận quốc phòng nào đó giữa các bên được công bố trong tương lai gần”.
Giới chức cùng các nhà bình luận thân chính phủ UAE gần đây liên tục đề cập những bước đi tiếp theo mà Abu Dhabi có thể thực hiện nếu theo đuổi hướng đi độc lập hơn. Một số ý kiến cho rằng UAE cũng đang cân nhắc rút khỏi Liên đoàn Arab, Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh hoặc Tổ chức Hợp tác Hồi giáo, những khuôn khổ đa phương tại khu vực.
Ông Abdulla không loại trừ khả năng UAE sớm có động thái với Liên đoàn Arab, có thể là đóng băng tư cách thành viên, ngừng tài trợ cho tổ chức này, hoặc thậm chí rút lui hoàn toàn.
“UAE cuối cùng đã hành động và nhiều khả năng là vì chiến sự Iran. Đây là thời điểm mở ra cơ hội cho những quyết định mang tính bước ngoặt”, Bernard Haykel, giáo sư về vùng Cận Đông tại Đại học Princeton, Mỹ, nhận định.
Tareq al-Otaiba, nhà nghiên cứu người UAE tại Trung tâm Belfer, Đại học Harvard, đã dự đoán được việc nước này rút khỏi OPEC trong một bài luận công bố tuần trước.
“Cuộc xung đột đã cho thấy ai mới là người bạn thực sự”, ông al-Otaiba viết. “Điều quan trọng hơn là thế giới Arab sẽ thay đổi ra sao khi UAE quyết định tách khỏi lối đi chung và theo đuổi con đường riêng của mình”.
“Mỗi khi chứng kiến những cuộc tấn công lớn từ phía này hay phía kia, đó là lời nhắc nhở về lý do tại sao đây là một cuộc chiến khủng khiếp, kéo dài hơn cả Thế chiến thứ hai, và cần phải chấm dứt”, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nói sau cuộc điện đàm với Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov hôm 25/5.
Trong cuộc gặp với các phóng viên trong chuyến thăm chính thức Ấn Độ, ông Rubio nói thêm rằng “Mỹ sẵn sàng và chuẩn bị giúp đỡ hết sức có thể để góp phần chấm dứt cuộc chiến này, và hy vọng cơ hội đó sẽ đến vào một thời điểm nào đó”.
Trong cuộc điện đàm với ông Rubio, ông Lavrov đã kêu gọi Mỹ sơ tán các nhà ngoại giao khỏi đại sứ quán của mình tại thủ đô Kiev của Ukraine.
Ông Rubio nói với các phóng viên rằng Nga đã “gửi thông báo đến tất cả các đại sứ quán”, chứ không chỉ riêng đại sứ quán Mỹ.
Ngoại trưởng Nga cũng thông báo trong cuộc điện đàm với người đồng cấp Mỹ rằng, các lực lượng vũ trang Nga đang bắt đầu các cuộc tấn công mang tính hệ thống vào các địa điểm ở Kiev được các lực lượng vũ trang Ukraine sử dụng.
"Thực hiện chỉ thị của Tổng thống Nga Vladimir Putin, Ngoại trưởng Sergey Lavrov đã chính thức thông báo cho phía Mỹ rằng để đáp trả các cuộc tấn công liên tục của Ukraine nhắm vào cơ sở hạ tầng ở Nga, các lực lượng vũ trang của Liên bang Nga đang bắt đầu các đòn không kích mang tính hệ thống và nhất quán nhắm vào các địa điểm quân sự và các trung tâm ra quyết định tương ứng ở Kiev", Bộ Ngoại giao Nga cho biết.
Cuộc điện đàm diễn ra sau khi Bộ Ngoại giao Nga nói rằng vụ tấn công của Ukraine vào một ký túc xá cao đẳng ở thị trấn Starobelsk vào tuần trước là "giọt nước tràn ly" đối với Nga, và nước này sẽ tiến hành các cuộc "tấn công mang tính hệ thống" vào hàng loạt mục tiêu khác nhau trên khắp thủ đô của Ukraine kể từ bây giờ.
Bộ Ngoại giao Nga lưu ý chiến dịch cũng sẽ nhắm mục tiêu vào "các trung tâm ra quyết định và các sở chỉ huy” của Ukraine, các mục tiêu bị nhắm đến nằm rải rác trên khắp Kiev.
Moscow hối thúc công dân nước ngoài, bao gồm cả các nhà ngoại giao và đại diện của các tổ chức quốc tế, hãy rời khỏi thủ đô của Ukraine ngay lập tức. Bộ Ngoại giao Nga cũng cảnh báo người dân thành phố tránh xa "các cơ sở hạ tầng quân sự và hành chính của chính quyền Kiev”.
Bộ Ngoại giao Nga từng đưa ra một cảnh báo tương tự vào đầu tháng này, khi Nga đe dọa tiến hành một cuộc tấn công quy mô lớn vào Kiev để đáp trả các mối đe dọa của nước này đối với việc tấn công các lễ kỷ niệm Ngày Chiến thắng ở Moscow hồi tháng trước.
Vào thời điểm đó, Nga gửi thông báo sơ tán tới tất cả các phái đoàn ngoại giao nước ngoài và các tổ chức quốc tế được ủy quyền tại Nga, kêu gọi họ rời khỏi thủ đô của Ukraine.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nga Maria Zakharova ngày 25/5 khẳng định Nga sẽ tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Ukraine để đáp trả các cuộc tập kích trước đó của Kiev vào các vùng lãnh thổ mà Moscow tuyên bố chủ quyền.
Nga cáo buộc Ukraine liên tiếp tiến hành các cuộc tấn công vào lãnh thổ Nga và các khu vực do Moscow kiểm soát trong những tuần gần đây. Kiev được cho là nhắm mục tiêu vào các cơ sở hạ tầng và năng lượng của Nga nhằm làm gián đoạn nguồn cung hỗ trợ cho chiến dịch quân sự của Moscow.
Trong cơn mưa phùn như thói quen thông thường khi ghé đến khu vực Nhà Trắng, người viết vẫn tìm đến khu vực cổng trước trên đại lộ Pennsylvania.
Hơn 1 năm trước, khi đến đây vào cuối tháng 1.2025, toàn bộ khu vực phía trước Nhà Trắng trên đại lộ Pennsylvania đã bị phong tỏa để phục vụ cho lễ nhậm chức của Tổng thống Trump. Lần này cũng vậy, cả khu vực đang bị rào chắn để xây dựng gì đó. Vì thế, người viết tìm đến khu vực cổng ngược lại nằm ở hướng đại lộ Constitution.
Thông thường, người tham quan chỉ được tiếp cận cổng ngoài của Nhà Trắng. Đang tìm lối vào do bị rào chắn nhiều nơi, tôi bất ngờ nhận được lời mời từ một đặc vụ ôm súng đứng gác ở đây rằng: "Muốn vào tham quan Nhà Trắng thì gặp tình nguyện viên kia lấy vé miễn phí". Vừa nói, người đặc vụ vừa chỉ tay về phía một tình nguyện viên đứng phát vé. Tất nhiên, tôi không bỏ qua cơ hội hiếm có như vậy.
Thủ tục an ninh để tham gia tour tham quan khá đơn giản, và tất nhiên chỉ tham quan khu vực vườn và xung quanh tòa nhà chính, chứ không được vào khu nhà chính nơi tổng thống Mỹ trú ngụ. Số lượng khách tham quan không quá đông, tình nguyện viên thân thiện và nhiệt tình, chủ động đề xuất chụp hình giùm cho khách tham quan.
Không chỉ riêng bên ngoài, trong khuôn viên Nhà Trắng thì nhiều nơi cũng đang bị rào chắn để xây dựng các công trình được cho là mang dấu ấn của Tổng thống Trump. Đó là phòng khiêu vũ rộng hơn 8.000 m2 kèm với khu phức hợp quân sự dưới lòng đất trong tổng dự án trị giá 400 triệu USD để thay thế Cánh Đông hiện tại.
Thế nhưng, công trình phòng khiêu vũ "khủng" gây nên nhiều tranh cãi, thậm chí chỉ trích trong chính nội bộ nước Mỹ. Vào ngày 31.3 vừa qua, thẩm phán liên bang Richard Leon tại Washington D.C ra lệnh ngừng việc xây phòng khiêu vũ tại Nhà Trắng. Phán quyết được đưa ra sau khi Quỹ Quốc gia về bảo tồn lịch sử Mỹ, tổ chức phi lợi nhuận hoạt động nhằm bảo vệ các công trình lịch sử tại nước này, đệ đơn kiện về việc xây dựng phòng khiêu vũ tại Nhà Trắng.
Theo thẩm phán Leon, Tổng thống Trump hiện chỉ là "người quản lý" chứ không phải là "chủ sở hữu" Nhà Trắng, nên để xây dựng phòng khiêu vũ thì cần có sự phê chuẩn của Quốc hội Mỹ. Tuy nhiên, vị thẩm phán đồng ý ngoại lệ đối với các hoạt động cần thiết đảm bảo an ninh cho Nhà Trắng, nên chính quyền được tiếp tục xây dựng công trình dưới lòng đất, trong đó có khu phức hợp quân sự.
Chỉ trích phán quyết là hoàn toàn sai lầm, chính quyền Tổng thống Trump cho rằng ngoại lệ mà ông Leon đề cập bao gồm toàn bộ dự án, kể cả phòng khiêu vũ trên mặt đất, vì dự án này cần thiết cho sự an toàn và an ninh của Nhà Trắng. Không những chỉ trích phán quyết, Tổng thống Trump còn phớt lờ, cho tiếp tục tiến hành xây dựng.
Giữa lúc hai bên tranh cãi, ngày 17.4, hội đồng gồm 3 thẩm phán của Tòa phúc thẩm khu vực Washington D.C tạm thời cho phép chính phủ Mỹ tiếp tục xây dựng các công trình trên cho đến tháng 6. Cũng theo phán quyết, lịch tranh luận về tính hợp pháp của việc xây dựng phòng khiêu vũ được ấn định diễn ra vào ngày 5.6 để hướng đến quyết định cuối cùng.
Không chỉ gây tranh cãi với phòng khiêu vũ khủng, Tổng thống Trump mới đây còn đưa ra kế hoạch xây dựng công trình biểu tượng mới ở thủ đô Washington D.C. Đó là mái vòm tương tự Khải Hoàn Môn của nước Pháp.
Dự kiến được xây dựng bên sông Potomac, công trình này của Tổng thống Trump cao 250 feet (khoảng 76,2 m) ra mắt ngay trong dịp nước Mỹ sắp kỷ niệm 250 năm lập quốc, với thiết kế trên đỉnh mái vòm có tượng Nữ thần Tự do có cánh, cùng với hai con đại bàng.
Nhà Trắng cho rằng công trình sẽ giúp "nâng cao trải nghiệm của du khách tại Nghĩa trang Quốc gia Arlington cho các cựu chiến binh, gia đình của những người đã ngã xuống và tất cả người Mỹ, như một lời nhắc nhở trực quan về sự hy sinh cao cả của rất nhiều anh hùng Mỹ trong suốt lịch sử 250 năm của chúng ta để chúng ta có thể tận hưởng tự do của mình ngày hôm nay". Viết trên mạng xã hội Truth Social, Tổng thống Trump tự hào công trình là: "Khải Hoàn Môn vĩ đại nhất và đẹp nhất trên thế giới". "Đây sẽ là một sự bổ sung tuyệt vời cho khu vực Washington D.C cho tất cả người Mỹ tận hưởng trong nhiều thập kỷ tới!", ông Trump nhấn mạnh.
Nhưng với nhiều người, công trình phục vụ cho dấu ấn cá nhân nhiều hơn là mục tiêu chung của cộng đồng. Dự án này cũng đối mặt với một số trở ngại pháp lý sau khi các cựu chiến binh và các nhà sử học kiện chính quyền Tổng thống Trump, lập luận rằng cần có sự chấp thuận của Quốc hội để xây dựng. Phía chỉ trích còn cho rằng dự án sẽ gây ảnh hưởng tiêu cực cho giao thông ở khu vực, đồng thời gây cản trở tầm nhìn giữa Nghĩa trang Quốc gia Arlington và Đài tưởng niệm Lincoln vốn được bảo tồn hơn 1 thế kỷ qua, dẫn đến làm ảnh hưởng cảnh quan tổng thể.
Số vật liệu hạt nhân của Iran hiện là nút thắt then chốt trong các cuộc đàm phán giữa Washington và Tehran. Hồi giữa tháng, ông Trump nói rằng Iran đã đồng ý chuyển giao kho dự trữ uranium làm giàu cấp độ cao cho Mỹ, nhưng phía Iran đã phủ nhận tuyên bố này chỉ vài giờ sau đó.
Nếu ý tưởng này trở thành hiện thực, quá trình vận chuyển uranium làm giàu khỏi Iran sẽ bao gồm chiết xuất vật liệu từ các cơ sở hạt nhân đã bị phá hủy dưới đòn tập kích của Mỹ - Israel, nơi các thanh sát viên quốc tế đã không thể tiếp cận trong 10 tháng qua. Quá trình này cũng đòi hỏi một thỏa thuận chính trị về việc số uranium đã làm giàu của Iran có thể được chuyển đến đâu.
Mỹ từng có nhiều kinh nghiệm trong việc vận chuyển uranium làm giàu mức độ cao ở các quốc gia khác, nhưng theo các cựu quan chức và chuyên gia ngoài chính phủ, chính quyền Tổng thống Donald Trump sẽ đối mặt những thách thức chưa từng có khi di dời vật liệu hạt nhân này khỏi Iran.
"Đây có lẽ là chiến dịch di dời uranium phức tạp nhất trong lịch sử", Andrew Weber, cựu quan chức Lầu Năm Góc từng tham gia các chiến dịch tương tự trước đây, nhận định. "Hiện còn rất nhiều yếu tố bất định do các cuộc tấn công của Mỹ hồi tháng 6 năm ngoái, cùng những yêu cầu khắt khe về hậu cần, rủi ro an ninh và căng thẳng đối ngoại".
Iran có đủ uranium làm giàu 60% để cung cấp nhiên liệu cho khoảng 11 vũ khí hạt nhân. Chính quyền Trump nhất quyết yêu cầu Tehran phải chuyển số uranium đã làm giàu gần cấp độ vũ khí này ra nước ngoài nhằm chặn nguy cơ Tehran sở hữu bom nguyên tử. Tờ Wall Street Journal hôm 17/4 đưa tin chính quyền Trump sẵn sàng giải tỏa khoảng 20 tỷ USD tài sản đang bị đóng băng của Iran ở nước ngoài để đổi lấy việc họ bàn giao kho dự trữ uranium.
Theo Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), một nửa lượng vật liệu hạt nhân làm giàu cấp độ cao của Iran đang nằm trong các đường hầm dưới lòng đất tại khu phức hợp hạt nhân Isfahan. Số còn lại được lưu trữ tại cơ sở làm giàu Natanz. Cả hai địa điểm đều bị hư hại nặng sau các cuộc không kích của Mỹ - Israel vào Iran hồi mùa hè năm ngoái. Theo báo cáo tình báo, Tehran từng gia cố lối ra vào tại Isfahan và Natanz trước khi xung đột nổ ra hồi tháng hai, nhưng các đòn tấn công gần đây từ Mỹ - Israel vào Natanz đã khiến những lối vào này bị vùi lấp sâu hơn.
Việc Iran chuyển giao số uranium đã làm giàu của mình để đổi lấy các lợi ích kinh tế lớn vốn từng có tiền lệ. Cụ thể, trong khuôn khổ thỏa thuận hạt nhân năm 2015 giúp dỡ bỏ những lệnh trừng phạt kinh tế nặng nề lên nước này, hơn 11 tấn uranium làm giàu ở mức dưới 20% đã được chuyển sang Nga.
Thỏa thuận trên giới hạn kho dự trữ của Iran ở mức dưới 300 kg uranium làm giàu 3,67% trong vòng 15 năm. Tuy nhiên, mọi thứ bắt đầu đổ vỡ sau khi ông Trump rút khỏi thỏa thuận vào năm 2018.
Theo IAEA, trước các cuộc tấn công hồi tháng 6 năm ngoái, Iran sở hữu 441 kg uranium làm giàu cấp độ cao 60% và khoảng 200 kg uranium làm giàu 20%. Lượng vật liệu kể trên có thể được làm giàu lên mức 90% đủ để chế tạo vũ khí chỉ trong vòng vài tuần.
Iran hiện không còn làm giàu uranium và khả năng này được cho là đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng sau cuộc xung đột hồi tháng 6 năm ngoái. Các nguồn tin thân cận với tiến trình đàm phán cho hay Tehran từng đề nghị pha loãng số uranium làm giàu cấp độ cao 60% xuống còn tối đa 20%, giúp xoa dịu phần nào mối lo ngại ở Washington. Tuy nhiên, các chuyên gia vẫn tin rằng để chặn hoàn toàn khả năng chế tạo vũ khí hạt nhân của Iran, toàn bộ số uranium làm giàu phải được kiểm soát.
"Chúng phải rời khỏi Iran", Richard Nephew, chuyên gia đàm phán hạt nhân với Iran dưới thời chính quyền tổng thống Barack Obama và Joe Biden, nói.
Mỹ từng thu hồi 600 kg uranium làm giàu cấp độ cao 90% từ một nhà máy ở Kazakhstan trong chiến dịch bí mật năm 1994 mang tên Dự án Sapphire. Khi đó, một đội ngũ của Mỹ đã túc trực tại đây hơn một tháng để đóng gói số vật liệu vào hơn 440 thùng chuyên dụng, trước khi đưa lên hai chiếc vận tải cơ C-5 khổng lồ để chuyển đi.
Hai máy bay được tiếp nhiên liệu trên không ba lần để chuyến hàng hạt nhân không phải lưu lại bất kỳ sân bay nước ngoài nào trước khi đáp xuống căn cứ không quân Dover tại Delaware. Đây là những chuyến bay dài nhất trong lịch sử của dòng máy bay C-5. Sau khi hạ cánh, số vật liệu cấp độ vũ khí này được vận chuyển trên các xe tải không gắn biển tới phòng thí nghiệm quốc gia Oak Ridge tại Tennessee, nơi người ta pha loãng chúng để sử dụng cho các lò phản ứng điện của Mỹ.
4 năm sau, các chuyên gia Mỹ và Anh đã thu hồi gần 5 kg uranium làm giàu cấp độ cao từ một lò phản ứng nghiên cứu cũ của Liên Xô gần Tbilisi, Gruzia. Số vật liệu này được đưa lên máy bay C-5 để chuyển tới một cơ sở hạt nhân tại Scotland.
Dựa trên hai chiến dịch này và những hoạt động thu hồi khác trên thế giới, Bộ Năng lượng Mỹ cùng các phòng thí nghiệm hạt nhân trực thuộc đã thiết lập một "chương trình đóng gói cơ động". Theo đó, Mỹ có một quy trình để triển khai chuyên gia cùng các thiết bị phòng thí nghiệm như máy X-quang, cân, buồng thao tác cách ly ra nước ngoài để chiết tách plutonium hoặc uranium làm giàu cấp độ cao.
Nếu Mỹ cử chuyên gia tới Iran, các chuyên gia IAEA có thể được mời đến để xác nhận số lượng và mức độ làm giàu của số uranium cần chuyển đi sau khi khai quật chúng.
"Đây sẽ là một công việc cực kỳ khó khăn và có thể kéo dài nhiều tuần", Scott Roecker, cựu giám đốc Văn phòng Thu hồi Vật liệu Hạt nhân thuộc Bộ Năng lượng Mỹ, nhận xét.
Do số uranium làm giàu cấp độ cao của Iran được lưu trữ dưới dạng khí trong các bình chứa nặng, Roecker cho rằng các chuyên gia sẽ cần đánh giá xem liệu có thể vận chuyển an toàn chúng ở trạng thái đó không hay phải chuyển hóa sang dạng bột oxit trước.
Những vấn đề phát sinh khác sẽ xuất hiện nếu một số bình chứa uranium chôn dưới lòng đất bị hư hại. Theo David Albright, cựu thanh sát viên vũ khí và là người đứng đầu Viện Khoa học và An ninh Quốc tế, công việc này có thể thực hiện bằng những thiết bị điều khiển từ xa chuyên dụng để kiểm tra mức độ hư hại cũng như kiểm đếm những vật liệu nguy hiểm.
"Bản thân số vật liệu này có thể gây ra một số thách thức về kỹ thuật nhưng chúng ta hoàn toàn có khả năng xử lý về mặt chuyên môn. Và một khi đã đưa chúng về dạng vận chuyển được thì mọi việc sau đó sẽ khá thuận lợi", Roecker nói.
Một câu hỏi khác đặt ra là số vật liệu hạt nhân thu từ Iran sẽ được chuyển đến đâu. Các quan chức Iran từng phản đối bất kỳ thỏa thuận nào mà trong đó Mỹ sẽ tiếp nhận số uranium của họ. WSJ dẫn lời một số chuyên gia đề xuất số vật liệu này có thể được chuyển sang Nga như từng thực hiện theo thỏa thuận năm 2015 hoặc pha loãng rồi bán cho một công ty thương mại.
Axios đưa tin Tổng thống Putin từng đề xuất phương án chuyển uranium từ Iran sang Nga trong cuộc điện đàm với Tổng thống Mỹ nhưng ông Trump không đồng ý.
Weber cho rằng một phương án thay thế là chuyển số vật liệu trên tới Kazakhstan bằng đường hàng không, nơi đặt ngân hàng uranium làm giàu thấp do IAEA kiểm soát. Số uranium làm giàu cấp độ cao của Iran có thể được pha loãng rồi lưu trữ tại ngân hàng này, nơi sẽ hỗ trợ các quốc gia có nguồn cung cấp nhiên liệu cho nhà máy điện hạt nhân của họ nếu chuỗi cung ứng bị gián đoạn.
