Một vết nứt (đới tách giãn) đang hoạt động đã chạm đến “ngưỡng tới hạn” và sẽ sớm đứt gãy, hình thành nên một đại dương mới ở châu Phi, trang Science Alert ngày 1.5 dẫn nghiên cứu mới được đăng trên chuyên san khoa học Nature Communications cho biết. Khu vực này gọi là đới tách giãn Turkana, kéo dài khoảng 500 km từ Kenya sang Ethiopia và là một phần của đới tách giãn Đông Phi.
Tuy nhiên, từ “sớm” ở đây chỉ mang tính tương đối vì quá trình này vẫn sẽ mất vài triệu năm nữa. Đó là thời gian quá dài đối với loài người nhưng chỉ là một “cái chớp mắt” so với quy mô thời gian địa chất.
Sự sắp xếp các lục địa hiện tại của trái đất có vẻ là cố định đối với chúng ta, nhưng chúng luôn chuyển động dù cực kỳ chậm chạp.
Hơn 200 triệu năm trước, tất cả các lục địa đều gắn liền thành một siêu lục địa (Pangea) nhưng sau đó dần tách rời ra. Trong tương lai, các lục địa được dự báo sẽ tụ họp lại với nhau một lần nữa. Khi các mảng kiến tạo va chạm, núi non hình thành. Khi các mảng kiến tạo tách rời, đại dương ra đời.
Đới tách giãn Đông Phi là một minh chứng rõ rệt cho sự tách rời. Mảng châu Phi hiện đang tách thành 2, gồm mảng Nubian khổng lồ ở phía tây (chiếm phần lớn lục địa) và mảng Somalia nhỏ hơn ở phía đông (bao gồm phần lớn bờ biển phía đông và đảo Madagascar).
Trong nghiên cứu mới, các nhà khoa học tập trung vào đới tách giãn Turkana. Nhóm nghiên cứu đã phân tích các phép đo địa chấn và tính toán độ dày của lớp vỏ tại đây.
Sự tách giãn lục địa là quá trình xảy ra khi lớp vỏ trái đất bắt đầu bị kéo giãn ra, theo ông Christian Rowan, nhà địa chất học tại Đại học Columbia (Mỹ) và là tác giả chính của nghiên cứu. Khi đó, lớp vỏ bắt đầu nứt vỡ, đứt gãy và sụt xuống trong quá trình bị kéo giãn, từ đó hình thành hệ thống đới tách giãn.
Turkana là khu vực tách giãn đang hoạt động duy nhất trên trái đất hiện nay thể hiện hiện tượng “thắt cổ chai” (necking), một giai đoạn địa chất mà các bồn đại dương mới được hình thành. Tất cả các quá trình như biến dạng, đứt gãy và tích tụ trầm tích đều tập trung trong một khu vực, khiến lớp vỏ trái đất mỏng đi đáng kể, theo Rowan. Khi lớp vỏ bị kéo giãn liên tục đến mức vỡ hoàn toàn, lớp vỏ đại dương mới có thể được hình thành.
Trong vài triệu năm tới, khu vực này sẽ hoàn tất giai đoạn “thắt cổ chai” và bước vào giai đoạn tiếp theo là đại dương hóa. Lớp vỏ sẽ giãn ra mỏng đến mức magma phun trào từ bên dưới, sau đó tụ lại và nguội đi để tạo thành lòng chảo. Đây sẽ là đáy biển mới khi nước từ Ấn Độ Dương bắt đầu tràn vào. Quá trình này đã bắt đầu diễn ra tại vùng trũng Afar ở Đông Bắc Phi, gần biển Đỏ.
Lâu nay, các nhà khoa học cho rằng Đông Phi vẫn đang ở giai đoạn mới bắt đầu giãn tách nhưng nghiên cứu mới chỉ ra rằng thực tế quá trình này đã tiến đến giai đoạn “thắt cổ chai” từ 4 triệu năm trước.
Trước đây, vùng trũng Afar (Ethiopia) được coi là nơi duy nhất sắp thành biển. Tuy nhiên, nghiên cứu này cho thấy vùng Turkana ở phía nam cũng đang tiến triển rất sát nút, mở ra khả năng toàn bộ dải Đông Phi sẽ bị nước biển tràn vào sớm hơn các mô hình cũ dự báo.
“Chúng tôi nhận thấy rằng sự rạn nứt trong khu vực này đang ở giai đoạn tiến triển hơn, và lớp vỏ trái đất tại đây mỏng hơn so với những gì mọi người từng công nhận. Đông Phi đã tiến xa hơn trong quá trình phân tách so với những suy nghĩ trước đây”, ông Rowan cho biết.
Bộ tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya của quân đội Iran hôm nay tuyên bố eo biển Hormuz "quay về tình trạng như trước, nằm dưới sự quản lý và kiểm soát chặt chẽ" của lực lượng vũ trang nước này, đảo ngược quyết định mở cửa hoàn toàn với các tàu thương mại đưa ra ngày 17/4.
Quân đội Iran nói Washington đã phá vỡ cam kết bằng cách tiếp tục phong tỏa tàu thuyền đến và đi từ các cảng của Iran. Họ cảnh báo Tehran sẽ siết chặt hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz cho đến khi Mỹ chấm dứt chiến dịch phong tỏa.
"Tình trạng này sẽ được duy trì cho đến khi Mỹ khôi phục hoàn toàn quyền tự do hàng hải cho các tàu đến và đi từ Iran", tuyên bố có đoạn.
Trước khi Iran đưa quyết định mới, MarineTraffic cho hay 8 tàu chở dầu đã băng qua eo biển Hormuz hôm nay. Nhóm này gồm một tàu chở dầu thô cỡ lớn, một số tàu chở sản phẩm dầu mỏ và hóa chất, cùng các tàu chở khí hóa dầu (LPG).
Hàng trăm tàu đã bị mắc kẹt ở vùng Vịnh kể từ khi Iran siết kiểm soát eo biển Hormuz để đáp trả chiến dịch tấn công của Mỹ và Israel từ cuối tháng 2. Hoạt động vận tải qua eo biển đình trệ, khiến giá năng lượng toàn cầu tăng vọt.
Mỹ và Iran ngày 8/4 đã đạt thỏa thuận ngừng bắn hai tuần, theo đó, hai bên ngừng các đợt tấn công và Tehran cho phép tàu thuyền qua Hormuz. Tuy nhiên, do Israel tiếp tục tập kích nhóm Hezbollah ở Lebanon, Iran sau đó tuyên bố tiếp tục hạn chế tàu thuyền qua Hormuz.
Phái đoàn Mỹ và Iran đàm phán tại Pakistan vào ngày 11/4 nhưng không đạt được thỏa thuận. Ông Trump ra lệnh cho quân đội Mỹ ngăn chặn tàu đến và đi từ các cảng của Iran.
Israel và Lebanon ngày 17/4 chấp nhận lệnh ngừng bắn kéo dài 10 ngày, dẫn đến việc Ngoại trưởng Iran cùng ngày tuyên bố "mở hoàn toàn" eo biển Hormuz. Tổng thống Mỹ hoan nghênh động thái này, nhưng tuyên bố lệnh phong tỏa của Mỹ với các cảng Iran "vẫn duy trì" cho đến khi Tehran đạt thỏa thuận chấm dứt xung đột với Washington.
Phái đoàn Mỹ và Iran được cho là sẽ đến Pakistan cuối tuần này và tiến hành đàm phán vào 20/4.
Trong văn bản gửi tòa án ngày 12/6, Matt Floca, giám đốc điều hành Trung tâm nghệ thuật Kennedy, cho biết cơ sở này đã "gỡ toàn bộ biển hiệu vật lý trên tòa nhà và trong khuôn viên" có gắn tên Tổng thống Donald Trump.
Công nhân dựng giàn giáo hôm 11/6 và bắt đầu phủ bạt lên biển hiệu khi quá trình gỡ bỏ tên ông Trump khỏi tòa nhà diễn ra. Tấm bạt vẫn còn trên mặt tiền tòa nhà vào trưa 12/6, sau khi tên Tổng thống đã bị gỡ.
Ông Trump hiện chưa lên tiếng về động thái này của trung tâm.
Hôm 11/6, tòa phúc thẩm liên bang đã bác nỗ lực phút chót của Hội đồng Quản trị Trung tâm Kennedy nhằm đóng băng phán quyết của thẩm phán tòa sơ thẩm Christopher Cooper. Tòa phúc thẩm yêu cầu Trung tâm phải hoàn thành việc gỡ tên ông Trump khỏi tòa nhà trước 12h trưa 13/6.
Công trình nghệ thuật này ban đầu có tên gọi Trung tâm Văn hóa Quốc gia, được khởi xướng năm 1958 bởi tổng thống Dwight D. Eisenhower và huy động đủ vốn dưới thời ông Kennedy. Hai tháng sau khi ông Kennedy bị ám sát tháng 11/1963, tổng thống Lyndon Johnson đổi tên công trình thành Trung tâm John F. Kennedy.
Nhà Trắng hồi tháng 12/2025 thông báo Hội đồng Quản trị Trung tâm Kennedy đã bỏ phiếu nhất trí đổi tên địa điểm này thành Trung tâm Trump - Kennedy để ghi nhận "những nỗ lực phi thường" mà Tổng thống Trump đã làm nhằm "cứu tòa nhà không chỉ về mặt thiết kế, mà còn cả về tài chính và danh tiếng". Tên ông Trump sau đó được gắn lên mặt tiền tòa nhà, phía trên chữ Kennedy.
Tổng thống Trump hồi tháng 2 thông báo sẽ đóng cửa cơ sở trong hai năm từ ngày 4/7 để cải tạo địa điểm "thành nơi biểu diễn nghệ thuật tốt nhất".
Tuy nhiên, thẩm phán Cooper ngày 29/5 ra phán quyết rằng Hội đồng Quản trị đã vượt quá thẩm quyền luật định, khi đơn phương đổi tên Trung tâm Kennedy thành Trung tâm Trump - Kennedy.
Phán quyết của thẩm phán Cooper nhấn mạnh chỉ quốc hội Mỹ mới có quyền đổi tên cho công trình và cho chính quyền Tổng thống Trump 14 ngày để gỡ tên ông chủ Nhà Trắng khỏi mặt tiền tòa nhà cũng như mọi tài liệu liên quan đến địa điểm này.
Thẩm phán Cooper còn ban hành lệnh chặn tạm thời với yêu cầu từ Tổng thống về việc đóng cửa Trung tâm Kennedy trong hai năm để cải tạo. Kế hoạch này dự kiến bắt đầu vào tháng 7.
EASA ngày 24/6 khuyến cáo, các hãng hàng không nên tiếp tục tránh không phận trên vùng trời Iran, Iraq và Li Băng, đồng thời duy trì sự thận trọng trên toàn khu vực bất chấp thỏa thuận khung giữa Mỹ và Iran nhằm chấm dứt xung đột.
EASA tuyên bố cơ quan này sẽ gia hạn khuyến cáo về vùng xung đột đối với khu vực này cho đến ngày 1/7 với lý do hành vi vi phạm thỏa thuận vẫn có khả năng xảy ra, đặc biệt là ở bên trong và xung quanh eo biển Hormuz cùng không phận lân cận.
Cơ quan này cũng cảnh báo về lệnh ngừng bắn mong manh giữa Israel và Hezbollah, điều tạo ra tiềm tàng cho các hoạt động quân sự gây ảnh hưởng đến không phận của Li Băng.
EASA cho biết tất cả các nhà khai thác bay phải thực hiện sự thận trọng và tính đến các rủi ro tiềm ẩn khi hoạt động trong không phận của Bahrain, Kuwait, Israel, Jordan, Qatar, Oman, Các Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất và Ả rập Xê út.
Mỹ và Iran đã ký MOU vào tuần trước, hơn 3 tháng sau khi Mỹ và Israel tấn công Iran và khiến Tehran đáp trả bằng các cuộc tấn công của riêng mình vào Israel cùng các quốc gia Vùng Vịnh có căn cứ của Mỹ.
Một tuần sau khi ký kết MOU, phái đoàn hai bên đã hoàn tất vòng đàm phán đầu tiên trong lộ trình đàm phán 60 ngày.
Ưu tiên hàng đầu của các cuộc đàm phán là bảo đảm eo biển Hormuz tiếp tục được mở cửa. Hai bên cũng đồng ý thành lập cơ chế giảm xung đột với sự tham gia của Li Băng, dưới sự trung gian của Qatar và Pakistan.
Về vấn đề hạt nhân, phía Washington cho biết Iran đã đồng ý cho phép các thanh sát viên của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) tiếp cận và kiểm tra các cơ sở liên quan.
Về việc giải phóng các tài sản bị phong tỏa của Iran, theo đề xuất, số tiền được giải ngân sẽ chỉ được sử dụng để mua các sản phẩm nông nghiệp của Mỹ như đậu tương, ngô và lúa mì nhằm phục vụ nhu cầu dân sinh tại Iran.
