Mã QR (Quick Response) đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống số hóa toàn cầu. Tuy nhiên, hành trình của nó không bắt đầu từ một phòng thí nghiệm máy tính cao siêu, mà từ những quân cờ trên bàn gỗ. Ra đời tại Nhật Bản vào năm 1994, mã QR được lấy cảm hứng trực tiếp từ hệ thống lưới và cách sắp xếp các quân cờ đen trắng của cờ vây (Go).
Cha đẻ của công nghệ này, Masahiro Hara – một nhân viên tại công ty phụ tùng ô tô Denso Wave – đã nhận thấy sự bế tắc của mã vạch UPC truyền thống. Trong môi trường sản xuất công nghiệp, mã vạch cũ tỏ ra chậm chạp và chứa quá ít thông tin, không đủ để theo dõi khối lượng linh kiện khổng lồ. Chính sự tương phản và cấu trúc lưới của bàn cờ vây đã gợi ý cho ông về một loại mã mới: nhanh hơn, dung lượng lớn hơn và có thể quét được từ mọi góc độ.
Ông Masahiro Hara, sinh ngày 8/8/1957 tại Tokyo, là kỹ sư của Denso Wave (công ty con của Toyota) và được thế giới công nhận là “cha đẻ của mã QR”. Thật trùng hợp, ngày sinh của ông, 8/8, sau này cũng được chọn làm ngày đặt tên cho mã QR.
Khi mới gia nhập NIPPON DENSO (nay là DENSO), Hara là một kỹ sư phần cứng chuyên về mạch analog. Sự nghiệp của ông có lẽ đã đi theo một hướng hoàn toàn khác nếu không có một cuộc đối thoại định mệnh.
Người sếp đã hỏi liệu ông có thể làm việc với phần mềm không. Khi Hara từ chối với lý do “tôi là nhà thiết kế phần cứng”, ông đã nhận được một câu trả lời thẳng thắn nhưng đầy tầm nhìn: “Trong 10 năm nữa, chúng ta sẽ ở trong thời đại của máy tính, và chúng ta sẽ không cần một người không thể làm phần mềm”.
Câu nói này không chỉ là một mệnh lệnh mà còn là một lời tiên tri về sự chuyển dịch của toàn bộ ngành công nghiệp. Nó đã trở thành một cú hích cực lớn, buộc Hara phải thoát ra khỏi vùng an toàn của mình.
Kết quả là, ông đã bí mật và chăm chỉ tự học phần mềm. Quyết định này không chỉ cứu vãn sự nghiệp mà còn trang bị cho ông bộ kỹ năng liên ngành thiết yếu để sau này có thể phát minh ra mã QR.
Năm 1994, mã QR chính thức ra đời. Với những ưu điểm vượt trội, Denso Wave hoàn toàn có thể biến nó thành một “con gà đẻ trứng vàng” bằng cách thu phí bản quyền trên mỗi lần sử dụng. Nhưng họ đã làm điều ngược lại.
Tại sao mã QR lại tạo nên cơn sốt toàn cầu? Câu trả lời nằm ở khả năng lưu trữ dữ liệu khủng khiếp. Nếu như mã vạch UPC chỉ có thể chứa vỏn vẹn 12 chữ số theo chiều dọc, thì mã QR tận dụng cả chiều dọc lẫn chiều ngang.
Số liệu cho thấy sự khác biệt kinh ngạc: Một mã QR phiên bản 40 có thể chứa tới 23.648 bit dữ liệu, tương đương với hơn 4.200 ký tự chữ và số. Điều này cho phép chúng ta tích hợp từ đường link trang web, hình ảnh, đến toàn bộ thực đơn hay vé tàu chỉ trong một ô vuông nhỏ.
Dù nắm giữ bản quyền công nghệ cực kỳ giá trị, Denso Wave đã có một quyết định táo bạo là công khai mã QR miễn phí cho toàn thế giới. Thay vì thu phí bản quyền, họ tập trung vào bán thiết bị quét trong những ngày đầu. Chính bước đi chiến lược này đã giúp mã QR len lỏi vào mọi ngóc ngách của đời sống khi điện thoại thông minh bùng nổ.
Ngày nay, khi trí tuệ nhân tạo như AlphaGo đã có thể đánh bại các kỳ thủ hàng đầu, thì người anh em công nghệ của nó là mã QR cũng đã hoàn thành sứ mệnh thay đổi cách nhân loại kết nối giữa thế giới thực và không gian số.
TS Phạm Viết Thuận cho rằng, để kích cầu tiêu dùng hiệu quả, cần tạo sự kết nối rõ ràng hơn giữa nhà sản xuất, người tiêu dùng và chính sách quản lý nhà nước. Hiện Việt Nam đã có nhiều chương trình như "Hàng Việt Nam chất lượng cao" nhưng vẫn còn thiếu các tiêu chí và định nghĩa cụ thể để phân biệt giữa hàng kém chất lượng và hàng đạt chuẩn. Điều này khiến cả doanh nghiệp lẫn người tiêu dùng gặp khó khăn trong việc nhận diện và bảo vệ sản phẩm chính thống.
"Hiện nay, chúng ta chưa có một định nghĩa thật rõ ràng thế nào là hàng kém chất lượng. Doanh nghiệp cũng rất lúng túng trong việc công bố chất lượng sản phẩm sao cho đúng quy định pháp luật. Vì thế, cần sớm hình thành một hiệp hội bảo vệ nhà sản xuất nhằm hỗ trợ doanh nghiệp minh bạch hóa sản phẩm, xây dựng tiêu chuẩn chất lượng rõ ràng và bảo vệ thương hiệu nội địa. Hàng Việt không chỉ nên được phân loại theo "chất lượng cao" mà cần có hệ thống phân hạng, tiêu chuẩn cụ thể để người tiêu dùng dễ nhận biết", ông Thuận nói.
Đơn cử, nhiều sản phẩm nông nghiệp truyền thốn hiện thiếu quy chuẩn rõ ràng về thành phần, tỷ lệ hay tiêu chí chất lượng, khiến doanh nghiệp dễ rơi vào rủi ro pháp lý dù chưa chắc có hành vi gian dối. "Muốn phát triển sản xuất nội địa thì phải giúp doanh nghiệp biết sản phẩm của họ đang ở tiêu chuẩn nào, công bố ra sao và làm thế nào để không vi phạm pháp luật", ông Thuận nhấn mạnh.
Bên cạnh việc bảo vệ nhà sản xuất, cần siết chặt quản lý hàng hóa trên các sàn thương mại điện tử và mạng xã hội để bảo vệ người tiêu dùng. Nhiều sản phẩm hiện được bán online không có địa chỉ rõ ràng, chỉ để lại số điện thoại, khiến người mua khó khiếu nại hoặc truy xuất nguồn gốc khi xảy ra sự cố. "Nếu một sàn hoặc một tài khoản bán hàng không có địa chỉ rõ ràng thì cơ quan quản lý cần xử lý ngay. Muốn bán hàng phải minh bạch tên doanh nghiệp, địa chỉ và nguồn gốc sản phẩm. Do đó, các sản phẩm bán trên sàn thương mại điện tử nên được kết nối với dữ liệu đăng ký tại Sở Công thương để tăng khả năng truy xuất và bảo vệ người tiêu dùng. Trong thời đại số, việc áp dụng mã QR, truy xuất điện tử hay xác minh thông tin doanh nghiệp là hoàn toàn khả thi", ông Thuận đề xuất
Ngoài ra, hoạt động kiểm tra doanh nghiệp hiện nay còn chồng chéo, gây áp lực lớn cho khu vực sản xuất. Doanh nghiệp cùng lúc phải tiếp nhiều đoàn kiểm tra từ công an, thuế, quản lý thị trường, phòng cháy chữa cháy đến an toàn thực phẩm. Thay vì kiểm tra dàn trải, cơ quan quản lý nên tập trung xử lý dựa trên phản ánh cụ thể từ người tiêu dùng hoặc dữ liệu cảnh báo hàng giả, hàng gian lận. Đồng thời, cần xây dựng các kênh tiếp nhận phản ánh nhanh như đường dây nóng, nền tảng trực tuyến hoặc tiếp nhận hình ảnh qua mạng xã hội để kiểm soát thị trường hiệu quả hơn.
Ở góc độ tiêu dùng nội địa và du lịch, ông Thuận đánh giá Việt Nam đang có nhiều lợi thế lớn về văn hóa, ẩm thực và sản phẩm truyền thống. Nhiều bạn bè quốc tế đánh giá Việt Nam là điểm đến hấp dẫn nhờ môi trường sống, ẩm thực và trải nghiệm bản địa đa dạng.
Tuy nhiên, để hàng Việt phát triển mạnh hơn, cần minh bạch thông tin sản phẩm, tiêu chuẩn chất lượng và quy trình sản xuất để vừa bảo vệ doanh nghiệp chân chính, vừa tạo niềm tin cho người tiêu dùng. "Muốn kích cầu tiêu dùng trong nước thì điều quan trọng nhất vẫn là xây dựng được niềm tin đối với hàng hóa nội địa", TS Thuận nhấn mạnh.
Đó là chỉ đạo nóng trong văn bản được Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành ký ngày 28.4, gửi các tập đoàn: Điện lực Việt Nam (EVN); Công nghiệp năng lượng quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) và Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) và 32 nhà máy nhiệt điện.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị các chủ đầu tư, đơn vị vận hành nhà máy nhiệt điện rà soát toàn diện hiện trạng thiết bị, hiệu quả vận hành của các công trình xử lý chất thải; chủ động rà soát hệ thống xử lý khí thải nhằm phòng ngừa, giảm thiểu sự cố môi trường có thể dẫn tới nguy cơ xả khí thải vượt quy chuẩn kỹ thuật.
Các nhà máy nhiệt điện bảo đảm vận hành ổn định, hiệu quả hệ thống thu gom, xử lý khí thải và hệ thống quan trắc khí thải tự động, liên tục; ưu tiên rà soát, sửa chữa, thay thế, bổ sung vật tư tiêu hao, định kỳ bảo trì, bảo dưỡng thiết bị để bảo đảm điều kiện vận hành ổn định, đặc biệt là trong các tháng cao điểm mùa khô.
Khi phát hiện hệ thống xử lý khí thải xuống cấp, hư hỏng, các nhà máy phải kịp thời khắc phục, sửa chữa và có kế hoạch định kỳ bảo dưỡng, sửa chữa, thay thế vật tư, hóa chất, thiết bị theo hướng chủ động, ưu tiên thực hiện trước mùa khô hoặc bố trí trong các thời điểm phụ tải thấp; không làm gián đoạn vận hành các tổ máy phát điện.
Trường hợp bảo dưỡng, sửa chữa, cải tạo thiết bị có khả năng ảnh hưởng đến công tác huy động công suất phát điện, các nhà máy cần lập kế hoạch cụ thể, phối hợp với đơn vị điều độ hệ thống điện để bố trí thời gian thực hiện phù hợp với kế hoạch huy động điện trong mùa khô theo chỉ đạo, hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đề nghị chủ đầu tư, đơn vị vận hành nhà máy nhiệt điện xem xét, lựa chọn, kết hợp thực hiện một số biện pháp cụ thể đối với công tác vận hành tổ máy phát điện và hệ thống xử lý bụi, khí thải.
Các nhà máy nhiệt điện tăng cường kiểm soát chặt chẽ chất lượng nhiên liệu đầu vào, đặc biệt là các chỉ tiêu kỹ thuật về hàm lượng lưu huỳnh, tro, độ ẩm trong than. Trên cơ sở đó, các nhà máy dự báo nồng độ phát thải đối với các thông số ô nhiễm cơ bản trong khí thải (SO2, NOx và bụi tổng) để điều chỉnh tỷ lệ phối trộn nhiên liệu phù hợp; không tiếp nhận than không bảo đảm chất lượng theo thiết kế công nghệ của tổ máy.
Các nhà máy nhiệt điện duy trì và tăng cường bề mặt trao đổi nhiệt (thông qua cơ chế nghiền than, chế độ cấp gió, xử lý xỉ lò), bảo đảm hiệu suất cháy ổn định, hạn chế dao động tải nhằm vận hành tổ máy ở chế độ tối ưu đồng thời hạn chế tối đa việc thay đổi đột biến về nồng độ của các thông số ô nhiễm trong khí thải.
Để tăng cường khả năng vận hành hiệu quả hệ thống xử lý khí thải, giảm thiểu nguy cơ xả khí thải vượt quy chuẩn kỹ thuật môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường khuyến nghị thiết lập ngưỡng cảnh báo nội bộ về các thông số ô nhiễm trong khí thải (như CO, NOx, SO2, bụi tổng) phù hợp để chủ động điều chỉnh tỷ lệ thành phần nhiên liệu, chế độ vận hành của tổ máy.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng lưu ý các đơn vị về lộ trình áp dụng Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia mới về khí thải công nghiệp (QCVN 19:2024/BTNMT) có hiệu lực từ ngày 1.7.2025. Các nhà máy vận hành trước ngày 1.7.2025 tiếp tục áp dụng quy chuẩn cũ (QCVN 22:2009/BTNMT) đến hết ngày 31.12.2031.
Ngay từ bây giờ, các chủ đầu tư nhà máy nhiệt điện khẩn trương nghiên cứu chuyển đổi công nghệ sản xuất và xử lý chất thải ngay để đáp ứng các quy định nghiêm ngặt tại quy chuẩn QCVN 19:2024/BTNMT từ ngày 1.1.2032.
Hiện nay, người dân có thể kiểm tra thông tin các số điện thoại mình đang sử dụng thông qua ứng dụng định danh điện tử (VNeID) theo quy định tại Thông tư 08/2026/TT-BKHCN của Bộ Khoa học và Công nghệ.
Việc kiểm tra các số điện thoại được cập nhật trên ứng dụng VNeID sẽ giúp người dùng được biết thuê bao di động của mình đã được chuẩn hóa thông tin hay chưa và có nguy cơ bị khóa SIM do thông tin cá nhân chưa chính xác hay không.
Ngoài ra, quy định này còn cho phép người dùng yêu cầu xóa bỏ thông tin cá nhân khỏi những số điện thoại này để tránh rắc rối, chẳng hạn trong trường hợp số điện thoại được sử dụng bởi một người nào đó cho mục đích lừa đảo hoặc hành vi phạm tội nào đó…
Cách kiểm tra số điện thoại đứng tên mình trên VNeID
Người dân có thể kiểm tra toàn bộ số thuê bao đăng ký bằng căn cước công dân của mình ở tất cả các nhà mạng chỉ với vài thao tác đơn giản trên ứng dụng VNeID.
Bước 1: Đăng nhập ứng dụng VNeID
Mở ứng dụng VNeID và đăng nhập bằng tài khoản định danh điện tử mức 2.
Bước 2: Truy cập mục Ví giấy tờ
Tại giao diện trang chủ, chọn "Ví giấy tờ".
Bước 3: Chọn mục Số điện thoại
Hệ thống sẽ yêu cầu người dùng xác thực bằng mã passcode, vân tay hoặc nhận diện khuôn mặt tùy theo cài đặt bảo mật trên thiết bị.
Bước 4: Xem danh sách thuê bao
Sau khi xác thực thành công, toàn bộ số điện thoại đã tích hợp và đăng ký bằng thông tin cá nhân của người dùng sẽ được hiển thị.
Tại đây, người dân có thể rà soát xem có số thuê bao nào không còn sử dụng hoặc hoàn toàn xa lạ hay không.
Cách xoá hoặc xác nhận "không sử dụng" số điện thoại lạ trên VNeID
Nếu phát hiện số điện thoại không phải của mình, người dùng cần nhanh chóng xác nhận "Không sử dụng" để tránh phát sinh rủi ro liên quan đến pháp lý hoặc tài chính. Các bước thực hiện như sau:
Mở ứng dụng và đăng nhập tài khoản định danh điện tử.
Bước 2: Truy cập thông báo tích hợp thuê bao
Tại màn hình trang chủ, chọn mục "Truy cập chức năng" khi có thông báo liên quan đến số điện thoại.
Bước 3: Xác thực tài khoản
Người dùng xác thực bằng passcode, vân tay hoặc khuôn mặt.
Bước 4: Chọn mục "Số điện thoại"
Tại đây sẽ hiển thị các yêu cầu tích hợp thông tin thuê bao.
Bước 5: Xác nhận trạng thái sử dụng
Người dùng kiểm tra từng số thuê bao trong danh sách:
- Nếu là số đang sử dụng, chọn "Đang sử dụng số thuê bao" rồi nhấn "Xác nhận".
- Nếu là số lạ hoặc không còn dùng, tích chọn "Không sử dụng" rồi nhấn xác nhận.
Sau khi tiếp nhận phản ánh, nhà mạng sẽ liên hệ với người đang sử dụng số thuê bao đó để yêu cầu cập nhật lại thông tin chính chủ theo quy định.
Việc chủ động kiểm tra thông tin thuê bao trên VNeID không chỉ giúp người dùng bảo vệ quyền lợi cá nhân mà còn góp phần hạn chế SIM rác, giảm các cuộc gọi lừa đảo đang ngày càng phức tạp hiện nay.
