Bên cạnh cơ hội học tập, kết nối, thể hiện bản thân, môi trường số đặt ra bài toán như: bắt nạt trực tuyến đến xâm hại, bóc lột tình dục và nhiều hệ lụy khác.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, bà Lê Hồng Loan – Trưởng Chương trình bảo vệ trẻ em (UNICEF Việt Nam) – nhấn mạnh: “Công nghệ có thể “ảo” nhưng tổn hại đối với trẻ em là hoàn toàn có thật!”.
* Trẻ em ngày càng hiện diện nhiều hơn trên không gian mạng, theo bà, đâu là những nguy cơ các em phải đối mặt?
– Vài thập kỷ qua, đời sống trẻ em Việt Nam đã thay đổi sâu sắc, khỏe hơn, được học tập nhiều hơn, tiếp cận dịch vụ y tế tiến bộ, điều kiện sống tốt hơn cùng với sự xuất hiện của không gian mạng. Khảo sát do UNICEF, Interpol và ECPAT hồi năm 2022 cho thấy khoảng 89% trẻ em Việt Nam từ 12-17 tuổi sử dụng Internet, riêng nhóm 14-15 tuổi lên tới 93%.
Điều đó cho thấy Internet không chỉ là công cụ phụ trợ mà là một phần quen thuộc trong đời sống hằng ngày của trẻ. Môi trường số mở ra nhiều cơ hội học tập, tiếp cận tri thức song cũng tiềm ẩn mang những rủi ro mới, phức tạp hơn. Khoảng cách số giữa trẻ vùng sâu vùng xa hoặc gia đình thu nhập thấp chưa có điều kiện tiếp cận Internet khiến các em bị bỏ lỡ cơ hội học tập, thiếu kỹ năng số cần thiết nên dễ bị tổn thương khi vào mạng.
Một rủi ro phổ biến là bắt nạt trực tuyến. Nếu hành vi này trước đây chủ yếu diễn ra trong lớp học hay khu dân cư thì nay chỉ một bức ảnh, clip hay bình luận ác ý có thể lan truyền tốc độ rất nhanh trên mạng xã hội. Trẻ có thể bị công kích, xúc phạm, đe dọa bởi cả người lạ lẫn bạn bè để lại tổn thương tâm lý kéo dài.
* Nguyên nhân của thực trạng này chủ yếu xuất phát từ đâu, thưa bà?
– Có nhiều nguyên nhân nhưng trước hết là độ vênh giữa tốc độ phát triển công nghệ và khung pháp luật. Công nghệ và tội phạm mạng thay đổi rất nhanh trong khi một số quy định chưa theo kịp chuẩn mực quốc tế khiến việc phòng ngừa và bảo vệ nạn nhân gặp khó khăn.
Doanh nghiệp công nghệ không phải lúc nào cũng đặt trẻ ở vị trí trung tâm. Tăng trưởng người dùng đôi khi được ưu tiên hơn việc thiết kế an toàn, xác minh độ tuổi, bảo vệ dữ liệu hay cơ chế phát hiện, gỡ bỏ nhanh nội dung xâm hại.
Phụ huynh, giáo viên chưa nhận diện đầy đủ rủi ro trên mạng. Trẻ được tiếp cận Internet sớm nhưng thiếu hướng dẫn, thiếu đối thoại và quy tắc an toàn rõ ràng. Chưa kể cơ chế phát hiện sớm, báo cáo và hỗ trợ nạn nhân chưa đủ mạnh khiến nhiều vụ việc không được xử lý kịp thời.
* Từ góc nhìn của UNICEF, Việt Nam đã có bước đi nào đáng ghi nhận trong câu chuyện này?
– Việt Nam đã xây dựng khung pháp luật và chính sách tương đối toàn diện về bảo vệ, chăm sóc và thúc đẩy quyền trẻ em. Cách tiếp cận đang dần chuyển từ xử lý khi sự việc xảy ra sang phòng ngừa sớm, lấy trẻ em làm trung tâm, phù hợp Công ước Liên hợp quốc về quyền trẻ em mà Việt Nam phê chuẩn cách đây 35 năm.
Việt Nam cũng sớm coi không gian mạng là một phần môi trường sống của trẻ em, thúc đẩy an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu và giáo dục kỹ năng số theo hướng tiệm cận quốc tế. Dấu mốc quan trọng là Việt Nam đã đăng cai lễ ký Công ước Liên hợp quốc về phòng, chống tội phạm mạng (Công ước Hà Nội) vào tháng 10-2025.
Đây là hiệp ước toàn cầu đầu tiên tập hợp các quốc gia cùng hành động phòng, chống tội phạm mạng, trong đó có các điều khoản mạnh mẽ nhằm bảo vệ trẻ em trên không gian mạng.
* UNICEF có những khuyến nghị gì để Việt Nam làm tốt hơn việc bảo vệ trẻ em?
– Thực tế là tốc độ phát triển công nghệ nhanh hơn khả năng thích ứng của hệ thống bảo vệ trẻ em, các thủ đoạn trên mạng ngày càng tinh vi. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy hợp tác và điều phối đa ngành là chìa khóa vì việc bảo vệ trẻ em trên môi trường số hoàn toàn không đơn giản.
Tôi cho rằng các doanh nghiệp công nghệ cần xây dựng môi trường số an toàn ngay từ khâu thiết kế, phù hợp lứa tuổi và có cơ chế phát hiện, chặn lọc, gỡ bỏ nội dung xâm hại, đồng thời cung cấp công cụ hỗ trợ cha mẹ quản lý việc sử dụng Internet của trẻ. Phụ huynh và thầy cô cần được trang bị để hiểu rõ rủi ro sao cho đồng hành với trẻ tốt hơn thay vì cấm đoán.
Trường học nên tích hợp giáo dục an toàn số, kỹ năng công dân số và ứng xử nhân văn trên mạng vào chương trình học. Việt Nam cũng cần tăng cường hệ thống phát hiện, báo cáo và hỗ trợ nạn nhân bao gồm đường dây nóng, dịch vụ tư vấn và hỗ trợ tâm lý – xã hội thân thiện với trẻ.
Theo Trung tâm Thông tin Mạng Internet Trung Quốc, tính đến cuối năm 2025, hơn 600 triệu người tại nước này sử dụng các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) tạo sinh, tăng 141% so với năm trước. Công nghệ đang thay đổi cách họ làm việc, sinh hoạt và kết nối.
Lu Hengzhi, học sinh 11 tuổi tại Thượng Hải, không thích nghe nhạc có sẵn. Cậu dùng AI để tùy chỉnh thể loại, giai điệu và sáng tác bài hát. Lu được mẹ hướng dẫn dùng AI khi chuẩn bị phỏng vấn vào trường quốc tế. Từ đó, nam sinh tự viết truyện, lập trình game và gỡ lỗi các chương trình.
Dù hưởng lợi từ công nghệ, Lu cho biết cậu e ngại việc lạm dụng AI sẽ làm giảm khả năng tự đặt câu hỏi và kiểm chứng vấn đề. "AI giỏi đưa ra câu trả lời nhưng không hiểu vì sao cháu cần những đáp án đó. Đôi khi công cụ này đưa ra đáp án sai với văn phong rất tự tin", cậu nói.
Lu nói nếu AI biến mất, tiến độ học hỏi của cậu sẽ chậm lại. Cậu sẽ gặp khó khăn trong khâu sắp xếp suy nghĩ để bắt đầu dự án mới và phải quay lại với sách vở.
Với những người cao tuổi như bà Tang Rongrong, 79 tuổi, AI giúp giải quyết vấn đề cô đơn. Bà sống xa con, 10 năm qua chỉ đọc báo và nghe sách nói. Mọi tương tác chỉ là một chiều. Hiện tại, bà thuê một robot đồng hành tích hợp AI và có thể trò chuyện bằng tiếng Thượng Hải. Trước khi ra ngoài, bà thường nghe robot nhắc nhở mang theo ô hoặc cẩn thận khi trời mưa. Bà Tang nói những khoảnh khắc nhỏ bé ấy mang lại cảm giác ấm áp và an tâm. Các giao tiếp này là mảnh ghép cần thiết với những người sống một mình.
Công nghệ cũng thay đổi đời sống tình cảm của người trẻ. Tại Giang Tô, sinh viên Zhao Jingmiao, 21 tuổi, tự huấn luyện một bạn trai ảo theo các tiêu chuẩn cá nhân. Cô cho biết nhân vật này có cảm xúc ổn định và luôn sẵn sàng lắng nghe. Nhưng nữ sinh cũng lo lắng khi chính phủ siết chặt các quy định với ứng dụng AI vì sợ phải dừng sử dụng dịch vụ này.
Trong lĩnh vực y tế, bác sĩ Zhang Qiang, 59 tuổi, giám đốc một bệnh viện tại Thượng Hải, dùng AI để phân tích hình ảnh bệnh lý, đánh giá giai đoạn bệnh và diễn giải xét nghiệm. Bác sĩ Zhang nói việc phụ thuộc vào hệ thống là nguy hiểm nếu nền tảng lâm sàng của người khám không vững. Bác sĩ Zhang cho biết hệ thống máy móc xử lý dữ liệu tốt nhưng không có sự phán đoán và các giá trị đạo đức con người.
Ở nông thôn, AI đang bắt đầu đóng vai trò như một kỹ sư nông nghiệp. Tại tỉnh Hà Nam, nông dân Wang Zhipeng, 36 tuổi, dùng điện thoại tải ảnh lên hệ thống AI để nhận diện cỏ dại và tìm liều lượng thuốc diệt cỏ tương ứng trong vài giây. Ứng dụng giúp anh theo dõi vụ mùa và rút ngắn thời gian tính lương cho công nhân từ một ngày xuống 20 phút. Dù vậy, Wang nói các công cụ thông minh có thể làm giảm sự kết nối trực tiếp giữa con người.
Từng kiếm sống bằng nghề viết lách, Wang Boyuan, 39 tuổi ở Thiểm Tây, dùng ChatGPT biến ý tưởng thành phần mềm. Từ người không biết lập trình, Wang viết mã lệnh và xây dựng thành công nhiều ứng dụng. "Nhờ AI, tôi có khả năng làm nhiều việc hơn", anh nói.
Wang cho biết anh vẫn không thực sự biết lập trình và đang phụ thuộc vào công nghệ. "Nếu trí tuệ nhân tạo biến mất, tôi có thể sẽ phải quay lại làm công việc viết lách toàn thời gian", anh nói.
Theo đó, dự án có tổng mức đầu tư hơn 121 tỉ đồng từ nguồn ngân sách Thành phố. Đây là công trình thể thao cấp III, nhóm B, quy mô gồm 2 tầng có chiều cao 10,4m với các hạng mục chính gồm hồ bơi thi đấu 26m x 50m, hồ tập bơi 12m x 25m và hệ thống công trình phụ trợ đồng bộ.
Phát biểu tại buổi lễ, ông Nguyễn Quốc Khánh - Phó bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND phường An Lạc - đề nghị đơn vị đầu tư, thi công, tư vấn, giám sát cần tập trung tối đa nguồn lực để thi công công trình đúng với thiết kế và quy chuẩn, bảo đảm tiến độ 300 ngày, tuyệt đối tuân thủ an toàn, chất lượng, môi trường.
Các đơn vị liên quan cần phối hợp chặt chẽ, chủ động tháo gỡ khó khăn, không để phát sinh điểm nghẽn trong quá trình triển khai thực hiện.
Ông Nguyễn Quốc Khánh nhấn mạnh, đây là công trình mang lại nhiều ý nghĩa thiết thực như: đầu tư cho sức khỏe nhân dân, đầu tư cho thế hệ trẻ, đầu tư cho chất lượng sống đô thị và xa hơn là đầu tư cho sự phát triển bền vững của phường An Lạc trong tương lai.
Công trình là một dấu mốc rất quan trọng, là kết quả của sự quan tâm lãnh đạo của Thành phố; sự phối hợp của các sở, ban, ngành và là sự quyết tâm của cả hệ thống chính trị phường An Lạc.
Với quy mô khi hoàn thành, công trình sẽ đáp ứng tốt nhu cầu học bơi, tập luyện, thi đấu và sinh hoạt cộng đồng, đặc biệt là phục vụ thanh thiếu nhi trên địa bàn.
Ông Nguyễn Quốc Khánh yêu cầu các đơn vị chuyên môn phường phải luôn phối hợp và đồng hành xuyên suốt với dự án, qua đó hỗ trợ và tạo mọi điều kiện thuận lợi để công trình sớm hoàn thành, đưa vào phục vụ nhân dân.
Vụ việc xảy ra tại một khu dân cư ở quận Linping, thành phố Hàng Châu, tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc. Một người đàn ông họ Zhang cho biết con gái 9 tuổi của ông và một bé gái khác cùng tuổi đang đi thang máy thì thang đột nhiên bị hỏng và dừng lại, khiến cả 2 bị mắc kẹt trong không gian kín gần 2 tiếng đồng hồ. Trong thời gian đó, vì sợ hãi, các em liên tục nhấn nút gọi khẩn cấp với hy vọng có người đến cứu.
Sau khi xem lại đoạn phim giám sát, người ta phát hiện ra rằng 2 cô gái đã nhấn nút khẩn cấp ít nhất 35 lần trong suốt sự việc, một số phụ huynh cho rằng con số thực tế có thể lên tới 50 lần.
Đoạn clip cho thấy 2 cô bé đi đi lại lại trong thang máy chật hẹp, liên tục cố gắng gọi giúp đỡ, rõ ràng là trong trạng thái vô cùng lo lắng.
Ông Zhang cho biết, sau khi xác nhận các em nhỏ bị mắc kẹt vào tối hôm đó, gia đình đã khẩn trương liên hệ với ban quản lý tòa nhà và nhân viên bảo trì thang máy để xử lý tình huống. Nhân viên bảo trì cuối cùng đã mở cửa thang máy lúc 7h36 tối và giải cứu 2 bé gái.
Theo hồ sơ bảo trì, sự cố xảy ra do bộ tiếp điểm thang máy bị hỏng và ban quản lý tòa nhà chỉ thông báo cho công ty bảo trì lúc 7h17 tối.
Tuy nhiên, điều mà các bậc phụ huynh thực sự không thể chấp nhận được không phải là sự cố thang máy mà là sự thờ ơ rõ ràng đối với con cái họ khi chúng kêu cứu.
Ông Zhang cho biết con gái ông sau đó nói rằng cô bé đã nhiều lần gọi điện cầu cứu thông qua hệ thống gọi khẩn cấp, nhưng không ai đến kiểm tra. Ngày hôm sau, sau khi xem lại đoạn clip giám sát tại văn phòng quản lý tòa nhà, mẹ của 2 cô bé không kìm được nước mắt.
Mẹ của đứa trẻ tiết lộ rằng nhân viên bảo vệ trực ca đã nghe cuộc gọi cầu cứu, nhưng dường như nhầm đó là trò đùa của một đứa trẻ và thậm chí còn cúp máy. Điều đau lòng hơn nữa là khi cha mẹ xem lại đoạn clip trong phòng giám sát sau đó, họ thấy đứa trẻ bị mắc kẹt trong thang máy nghe thấy loáng thoáng tiếng động bên ngoài và vẫy tay về phía màn hình một cách phấn khích, nghĩ rằng gia đình đã tìm thấy mình.
Điều đáng chú ý là thang máy bị hỏng chỉ cách phòng điều khiển cứu hỏa của khu dân cư vài mét, gần như chỉ cách nhau một bức tường. Cha mẹ các bé gái thắc mắc tại sao, kể từ khi tín hiệu cầu cứu được gửi đến trung tâm giám sát không ai đến kiểm tra tình hình trong một thời gian dài như vậy, dẫn đến việc 2 bé gái bị mắc kẹt.
Để trả lời các câu hỏi từ bên ngoài, công ty quản lý bất động sản sau đó đã đưa ra một tuyên bố cho biết cuộc điều tra cho thấy nhân viên trực ca đã nhận được 3 cuộc gọi cầu cứu trong khi 2 bé gái bị mắc kẹt. Tuy nhiên, do tín hiệu liên lạc yếu và micro không được đặt lại đúng vị trí ban đầu sau cuộc gọi, các tín hiệu cầu cứu tiếp theo đã không thể truyền thành công về trung tâm giám sát, dẫn đến việc trì hoãn cứu hộ.
Tuy nhiên, các bậc phụ huynh không chấp nhận lời giải thích này, cho rằng vấn đề cốt lõi là ngay cả khi nhân viên trực ca nhận được cuộc gọi cầu cứu, họ đã không lập tức đánh giá tình hình theo đúng quy trình tiêu chuẩn. Cảnh sát đã đến hiện trường sau khi nhận được báo cáo để điều tra.
Công ty quản lý bất động sản liên quan cho biết người trực ca chịu trách nhiệm về sự cố ngày hôm đó đã bị sa thải. Một cuộc kiểm tra toàn diện thang máy và thiết bị liên lạc khẩn cấp của khu chung cư sẽ được tiến hành để ngăn chặn các sự cố tương tự xảy ra lần nữa.
