Nghiên cứu công bố trên tạp chí Nature Communications đã đề xuất một cách tiếp cận đơn giản hơn: sử dụng hình ảnh khuôn mặt để ước tính tuổi sinh học thông qua trí tuệ nhân tạo.
Công cụ có tên FaceAge phân tích các đặc điểm như cấu trúc da, độ đàn hồi, thể tích mô mềm và các dấu hiệu lão hóa để đưa ra “tuổi khuôn mặt”. Khi tuổi này cao hơn tuổi thật, đó có thể là dấu hiệu cơ thể đang lão hóa nhanh hơn bình thường.
Trước đó, mô hình AI quy mô lớn FAHR-FaceAge đã được huấn luyện trên hơn 40 triệu hình ảnh khuôn mặt nhằm nhận diện các tín hiệu sức khỏe. Kết quả cho thấy những bệnh nhân có “tuổi khuôn mặt” cao hơn tuổi thật từ 5 năm trở lên có nguy cơ tử vong cao hơn khoảng 21%.
Điểm mới của nghiên cứu là không chỉ đo “tuổi khuôn mặt” tại một thời điểm, mà còn theo dõi sự thay đổi của nó theo thời gian, gọi là chỉ số tốc độ lão hóa khuôn mặt (FAR).
Các nhà khoa học đã phân tích dữ liệu từ 2.276 bệnh nhân ung thư đang xạ trị. Mỗi người có ít nhất hai ảnh khuôn mặt được chụp trong quá trình điều trị. Từ đó họ tính toán mức độ thay đổi tuổi sinh học theo thời gian.
Kết quả cho thấy một xu hướng rõ ràng: tốc độ lão hóa khuôn mặt càng nhanh, khả năng sống sót càng thấp.
Cụ thể ở nhóm có chỉ số FAR cao, nguy cơ tử vong tăng khoảng 25% trong thời gian ngắn, 37% ở giai đoạn trung hạn và lên tới 65% trong theo dõi dài hạn. Mối liên hệ này vẫn giữ nguyên ngay cả khi đã điều chỉnh các yếu tố như tuổi, giới tính hay loại ung thư.
Đáng chú ý, chỉ số này còn cho thấy giá trị dự báo mạnh hơn so với việc chỉ nhìn vào “tuổi khuôn mặt” tại một thời điểm. Nói cách khác, tốc độ lão hóa phản ánh chính xác hơn diễn tiến bệnh và phản ứng với điều trị.
Theo các nhà khoa học, quá trình lão hóa sinh học không diễn ra đồng đều mà có thể tăng tốc trong những giai đoạn nhất định, đặc biệt khi cơ thể chịu tác động từ bệnh tật hoặc điều trị.
Ở bệnh nhân ung thư, nhiều yếu tố có thể thúc đẩy lão hóa nhanh hơn, bao gồm tổn thương DNA, viêm mạn tính, suy giảm miễn dịch hoặc tác dụng phụ của xạ trị và hóa trị.
Những thay đổi này không chỉ xảy ra bên trong cơ thể mà còn biểu hiện ra bên ngoài, đặc biệt trên khuôn mặt, nơi dễ quan sát các dấu hiệu như sụt cân, teo mô, da kém đàn hồi hoặc thay đổi sắc tố.
Do đó việc theo dõi khuôn mặt theo thời gian có thể gián tiếp phản ánh diễn tiến sức khỏe tổng thể của bệnh nhân.
Một trong những ưu điểm lớn nhất của phương pháp này là tính không xâm lấn, chi phí thấp và dễ triển khai trong thực tế lâm sàng. Khác với các xét nghiệm sinh học phức tạp, việc chụp ảnh khuôn mặt có thể thực hiện nhanh chóng và lặp lại nhiều lần trong quá trình điều trị. Điều này giúp bác sĩ theo dõi liên tục sự thay đổi của bệnh nhân mà không gây thêm gánh nặng.
Nếu được xác nhận thêm, chỉ số FAR có thể được tích hợp vào hệ thống đánh giá tiên lượng hiện tại để: giúp xác định bệnh nhân có nguy cơ cao, điều chỉnh cường độ điều trị, hoặc lựa chọn chiến lược chăm sóc phù hợp hơn, đặc biệt trong các giai đoạn bệnh tiến triển.
Dù mang lại nhiều triển vọng, nghiên cứu vẫn tồn tại một số hạn chế. Mẫu nghiên cứu chủ yếu là người da trắng và lớn tuổi, do đó chưa thể khái quát cho toàn bộ dân số.
Ngoài ra chưa thể khẳng định mối quan hệ nhân quả giữa tốc độ lão hóa khuôn mặt và nguy cơ tử vong. Các yếu tố khác như tình trạng suy kiệt do ung thư hay tác dụng phụ của điều trị cũng có thể ảnh hưởng đến kết quả.
Bên cạnh đó, việc sử dụng dữ liệu khuôn mặt trong y tế đặt ra những vấn đề về quyền riêng tư, đạo đức và nguy cơ sai lệch thuật toán, những yếu tố cần được giải quyết trước khi ứng dụng rộng rãi.
Các nhà khoa học cho rằng cần thêm các nghiên cứu tiền cứu, đa trung tâm và đa dạng dân số để xác nhận kết quả. Đồng thời việc kết hợp chỉ số FAR với các dấu ấn sinh học khác có thể giúp nâng cao độ chính xác trong dự báo.
Nếu được phát triển đúng hướng, công nghệ này có thể trở thành một công cụ hỗ trợ quan trọng trong y học chính xác, nơi mỗi bệnh nhân được điều trị dựa trên đặc điểm riêng của cơ thể, thay vì chỉ dựa vào chẩn đoán chung.
Ở tuổi trung niên, nhiều người bắt đầu gặp những thay đổi về giấc ngủ do quá trình lão hóa tự nhiên, ngay cả khi thói quen sinh hoạt không thay đổi.
Đồng hồ sinh học thay đổi
Từ tuổi trung niên, đồng hồ sinh học của cơ thể bắt đầu có xu hướng dịch chuyển về sớm. Nhiều người cảm thấy buồn ngủ sớm hơn vào buổi tối, thức dậy sớm vào buổi sáng và khó ngủ lại nếu tỉnh giấc giữa đêm.
Theo Healthline, quá trình lão hóa cũng làm giảm sản xuất melatonin - hormone giúp điều hòa chu kỳ ngủ - thức. Sự thay đổi này khiến giấc ngủ trở nên gián đoạn hơn dù tổng thời gian ngủ không giảm nhiều.
Giấc ngủ sâu giảm dần
Không chỉ thay đổi thời điểm ngủ, cấu trúc giấc ngủ cũng thay đổi theo tuổi tác. Thời gian dành cho giấc ngủ sâu - giai đoạn quan trọng giúp cơ thể phục hồi - có xu hướng giảm khi một người già đi.
Đồng thời, cơ thể trở nên nhạy cảm hơn với các tác động từ môi trường như tiếng ồn, ánh sáng hoặc thay đổi nhiệt độ trong phòng, theo Verywell Mind. Vì vậy, nhiều người ngủ đủ số giờ nhưng vẫn cảm thấy mệt mỏi, thiếu tỉnh táo sau khi thức dậy.
Ở tuổi trung niên, nguy cơ mắc các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, trào ngược dạ dày thực quản, viêm khớp hoặc bệnh tim mạch bắt đầu tăng lên. Các triệu chứng đau nhức, khó thở, tiểu đêm hoặc khó chịu do bệnh có thể làm gián đoạn giấc ngủ.
Một số thuốc điều trị cũng ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ. Theo Health, thuốc lợi tiểu có thể làm tăng số lần đi tiểu vào ban đêm, trong khi một số thuốc chống trầm cảm, corticosteroid hoặc thuốc điều trị tăng huyết áp có thể khiến người bệnh khó ngủ hoặc thức giấc nhiều lần.
Nguy cơ rối loạn giấc ngủ tăng
Một số rối loạn giấc ngủ trở nên phổ biến hơn từ tuổi trung niên. Trong đó, ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn là nguyên nhân thường gặp khiến người bệnh thức giấc nhiều lần mà không nhận ra, dẫn đến mệt mỏi và buồn ngủ vào ban ngày.
Hội chứng chân không yên và rối loạn cử động chân khi ngủ cũng có thể khiến giấc ngủ bị gián đoạn, làm giảm chất lượng nghỉ ngơi.
Thói quen sinh hoạt
Lối sống cũng góp phần không nhỏ vào chất lượng giấc ngủ. Ít vận động, ngủ trưa quá lâu, sử dụng cà phê hoặc rượu bia vào buổi tối và dành nhiều thời gian nằm trên giường khi chưa buồn ngủ đều có thể khiến việc đi vào giấc ngủ trở nên khó khăn hơn.
Các chuyên gia khuyến cáo người trung niên nên duy trì giờ đi ngủ và thức dậy cố định mỗi ngày, tập thể dục đều đặn, hạn chế caffeine và rượu bia vào buổi tối, đồng thời giữ phòng ngủ yên tĩnh, tối và mát. Những thói quen này không chỉ giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ mà còn hỗ trợ sức khỏe tim mạch và tinh thần.
Thức giấc một vài lần trong đêm không phải lúc nào cũng là dấu hiệu bất thường, đặc biệt nếu có thể ngủ lại nhanh. Tuy nhiên, nếu tình trạng khó ngủ kéo dài nhiều tuần, gây mệt mỏi vào ban ngày, ngủ ngáy lớn kèm nghẹt thở hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày, nên đi khám để xác định nguyên nhân.
Theo đề án, BV vệ tinh được ưu tiên lựa chọn là các cơ sở y tế, trung tâm y tế ở các khu vực khó khăn, vùng sâu, vùng xa; 54 BV "hạt nhân" là các BV đầu ngành như: Bạch Mai, K, Chợ Rẫy, Việt Đức, Nhi T.Ư, Phụ sản T.Ư... sẽ trực tiếp đào tạo và chuyển giao kỹ thuật cho các BV vệ tinh.
Qua thực tế hỗ trợ chuyên môn các tỉnh thành từ nhiều năm qua, PGS-TS Đào Xuân Cơ, Giám đốc BV Bạch Mai, cho biết BV Bạch Mai đã ký kết hợp tác toàn diện hỗ trợ y tế tỉnh Sơn La, không chỉ chuyển giao kỹ thuật, mà mong muốn xây dựng hệ thống mạng lưới y tế từ cơ sở đến chuyên sâu, trong đó chú trọng nâng cao chất lượng y tế cơ sở, vì "nếu y tế cơ sở không tốt thì y tế chuyên sâu xây dựng bao nhiêu cũng thiếu".
BV Bạch Mai cũng hỗ trợ y tế Sơn La phát triển một số kỹ thuật chuyên sâu để bà con được điều trị ngay tại tỉnh, hạn chế phải về T.Ư điều trị. "Với bệnh não, tim, phổi, thời gian là vàng, là sinh mạng. Các ca bệnh như đột quỵ, nhồi máu cơ tim, sốc nhiễm khuẩn phải đi 6 - 8 tiếng mới lên tuyến T.Ư thì mất cơ hội điều trị", PGS-TS Đào Xuân Cơ chia sẻ.
Theo Hãng thông tấn Yohap ngày 25-6, Cơ quan Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh Hàn Quốc (KDCA), thông qua Viện Nghiên cứu y tế quốc gia, cho biết đã xác nhận bụi mịn phát sinh trong quá trình nấu ăn trong nhà có thể gây suy giảm chức năng nhận thức của não.
Nhóm nghiên cứu tiến hành thí nghiệm trên chuột nhằm đánh giá ảnh hưởng của bụi mịn siêu nhỏ sinh ra trong quá trình nấu ăn đối với sức khỏe não bộ.
Mô hình thực hiện sử dụng chuột biến đổi gene mô phỏng bệnh lý não và các triệu chứng sa sút trí tuệ ở người. Đây là mô hình động vật thường được sử dụng trong nghiên cứu phát triển thuốc điều trị bệnh Alzheimer (thoái hóa thần kinh, gây sa sút trí tuệ).
Kết quả cho thấy vùng hải mã của não - khu vực đảm nhiệm chức năng ghi nhớ - ở các con chuột tiếp xúc với bụi mịn siêu nhỏ đã xuất hiện những thay đổi. Khả năng ghi nhớ không gian và nhận biết sự thay đổi của môi trường cũng suy giảm.
Ngoài ra, biểu hiện của các protein chịu trách nhiệm hình thành trí nhớ và kết nối giữa các tế bào thần kinh giảm xuống, đồng thời hệ thống truyền tín hiệu giữa các tế bào cũng không hoạt động bình thường.
Kết quả nghiên cứu đã được công bố trên phiên bản trực tuyến của tạp chí khoa học quốc tế Indoor Air chuyên về môi trường trong nhà và sức khỏe.
Nhóm nghiên cứu cho biết đây là kết quả từ nghiên cứu trên mô hình động vật nên tác động đối với con người cần được kiểm chứng thêm. Tuy nhiên, nghiên cứu có ý nghĩa ở chỗ đã chứng minh bằng thực nghiệm khả năng các yếu tố môi trường trong nhà có thể góp phần làm phát sinh hoặc thúc đẩy tiến triển của các bệnh thoái hóa thần kinh.
Ông Kim Young Yeol, trưởng nhóm nghiên cứu về bệnh hô hấp và dị ứng, cho rằng việc cải thiện chất lượng không khí trong nhà và tăng cường thông gió khi nấu ăn để giảm bụi mịn siêu nhỏ có thể trở thành một chiến lược phòng ngừa tiềm năng nhằm giảm nguy cơ mắc các bệnh thoái hóa não như sa sút trí tuệ.
