Tôi đã gặp không ít phụ huynh và học sinh mang theo một niềm tin gần như mặc định: cứ đi du học, rồi trở về, tương lai sẽ khác. Vì thế, khi đọc những câu chuyện du học sinh mất vài năm loay hoay, lương thấp hơn bạn học trong nước, nhiều người lập tức xem đó là bằng chứng của một quyết định sai lầm. Tôi lại không nghĩ vậy.
Từ kinh nghiệm hơn 15 năm tư vấn du học, tôi thấy vấn đề hiếm khi nằm ở việc “có nên đi hay không?” mà ở chỗ chúng ta bước vào hành trình đó với một câu hỏi chưa được trả lời rõ ràng: học xong thì làm gì, và ở đâu?
Số liệu cho thấy một thực tế khá rõ. Khảo sát của British Council trên 150 doanh nghiệp tại Việt Nam cho biết 85% nhà tuyển dụng vẫn đánh giá cao du học sinh, thậm chí sẵn sàng trả lương cao hơn. Nhưng mức lương khởi điểm thực tế của nhóm này khi về nước chỉ khoảng 13-25 triệu đồng mỗi tháng. Con số này không thấp so với mặt bằng chung, nhưng lại thấp hơn rất nhiều so với kỳ vọng của nhiều gia đình. Khoảng cách ấy, theo tôi, chính là nơi thất vọng bắt đầu.
Một điểm khác mà tôi luôn nói thẳng với phụ huynh: lợi thế kinh tế rõ ràng nhất của du học thường không nằm ở việc về nước. Theo số liệu của Cục Lãnh sự, 70-80% du học sinh tự túc chọn ở lại nước ngoài sau khi tốt nghiệp. Lý do không khó đoán: thu nhập và cơ hội nghề nghiệp.
Nếu một sinh viên ngành bán dẫn tại Đài Loan có thể khởi điểm từ 25-33 triệu đồng một tháng, thậm chí cao hơn với bằng Thạc sĩ, thì việc họ ở lại là một lựa chọn hợp lý. Trong khi đó, thu nhập bình quân của lao động Việt Nam chỉ khoảng 8,3 triệu đồng một tháng. Tôi không so sánh để nói trong nước kém hơn, mà để nhấn mạnh rằng: du học tạo ra lợi thế, nhưng lợi thế ấy thể hiện rõ nhất ở thị trường quốc tế.
>> ‘Người bạn du học Tiến sĩ ở Pháp tụt hậu sau tôi 3 năm’
Vì vậy, tôi thường hỏi thẳng các gia đình rằng họ đang chuẩn bị cho con đi ra nước ngoài làm việc, hay cho con quay về nước?
Nếu câu trả lời là quay về Việt Nam, thì cần nhìn thẳng vào thực tế. Thị trường lao động hiện nay không còn “trả tiền cho tấm bằng đại học nước ngoài”, mà trả tiền cho năng lực. Kỹ năng làm việc, kinh nghiệm thực tế, khả năng thích nghi là những yếu tố không tự xuất hiện chỉ vì một người đã học ở nước ngoài. Tôi từng thấy nhiều bạn trở về với kỳ vọng lương cao, nhưng lại gần như chưa từng đi làm đúng nghĩa. Kết quả ra sao thì không khó đoán.
Ngược lại, nếu mục tiêu là ở lại, thì câu chuyện lại khác. Khi đó, việc chọn ngành, chọn quốc gia, chuẩn bị kỹ năng, thậm chí chuẩn bị tài chính cho một hành trình dài hơn 4 năm trở nên quan trọng hơn nhiều so với việc “đi cho bằng bạn bè”.
Có một điều tôi muốn nói rõ khi tư vấn du học, đó là vài năm đầu khó khăn sau khi về nước không phải là thất bại. Đó chỉ là giai đoạn chuyển tiếp. Bất kỳ ai thay đổi môi trường sống cũng cần thời gian để “định vị lại” mình, huống chi là những người đã sống và học tập trong một hệ thống hoàn toàn khác.
Tôi từng chứng kiến nhiều trường hợp mất 2-3 năm đầu khá chật vật sau khi về nước, nhưng sau 7-10 năm lại có sự nghiệp ổn định, thu nhập tốt. Nếu chỉ nhìn vào vài ba năm đầu, đó có thể là câu chuyện thất bại. Nhưng nếu nhìn đủ dài, đó lại là một khoản đầu tư có lời.
Theo tôi, sai lầm lớn nhất không phải là cho con đi du học. Sai lầm là kỳ vọng nó sẽ mang lại kết quả ngay lập tức. Chúng ta đang cố đo một hành trình dài bằng một mốc thời gian quá ngắn và bằng một thước đo quá đơn giản: mức lương khởi điểm. Du học không phải là tấm vé đổi đời. Nhưng nếu được chuẩn bị đúng và đặt vào đúng kỳ vọng, nó vẫn là một trong những quyết định đáng giá nhất mà một gia đình có thể dành cho con.
Tôi mới đi cà phê về và tranh luận nảy lửa với ông bạn về chiếc nhẫn hột xoàn mua giá 55 triệu đồng nhưng lên Facebook đòi bán y giá vẫn không ai mua. Tôi vào xem thì thấy bên dưới, hầu hết bình luận đều không chấp nhận mức giá này. Mức giá cao nhất đưa ra thấp hơn 30% so với giá mua.
Kim cương hay hột xoàn, trong cách nghĩ nhiều người vẫn là đồ trang sức. Dĩ nhiên, đồ trang sức thì không thể sinh lời (bán hòa vốn là may) như các kim loại quý (vàng, bạc). Chưa kể, độ phủ của kim cương không rộng như vàng. Người chơi phải có "công phu", hiểu biết thì mới dám đụng vào món này.
Thêm một điều nữa có lẽ là về giới tính. Tôi thấy nữ thường thích kim cương hơn nam giới. Một chiếc nhẫn kim cương dành cho nam đương nhiên sẽ kén khách và khó bán hơn nhiều so với một chiếc nhẫn kim cương dành cho nữ.
Thứ nữa, nhiều người vui buồn về giá vàng phải hiểu rằng vàng chỉ là kênh giữ cho tiền không mất giá, và phải kẹp thêm điều kiện nắm giữ trong thời gian dài. Chứ không thể nào có chuyện đầu tháng mua, cuối tháng giá lên thì mừng còn giá xuống thì buồn.
Nhìn chung, tôi thấy chuyện mua kim cương rồi mong sinh lời và buồn khi giá vàng giảm - vui khi giá vàng tăng có gì đó rất phản trực giác. Đã là trang sức, đeo một chiếc nhẫn kim cương lấp lánh, thu hút nhiều ánh nhìn, tôn dáng người đeo..., thì đó là phần "lời" rồi.
Tôi thấy những ai còn chấp niệm với những điều trên thì tốt nhất đem tiền đi gửi tiết kiệm là khỏe.
Một người bạn của tôi làm chủ thầu gần đây gần như bất lực khi gặp một khách hàng xây quán cà phê theo kiểu AI chỉ đâu, làm đó thì tôi cảm thấy cạn lời. Vị khách tham khảo ý tưởng từ AI nên hôm nay bản vẽ này, mai lại đổi phương án khác.
Mỗi lần AI cho ra một hình ảnh mới, là một lần công trình phải điều chỉnh. Tôi thấy rất khó hiểu vì sao một số người cho rằng AI có thể thay bác sĩ, kiến trúc sư như vậy.
Thời đại bây giờ, cái gì cũng có thể tìm kiếm trên mạng. Tôi từng khá ngạc nhiên khi trên các sàn thương mại điện tử có bán đơn ly hôn, thậm chí bản vẽ nhà cũng có đầy, ưng ý mẫu nào thì cứ việc chốt đơn.
Tôi cũng từng khá ngạc nhiên khi thấy một đồng nghiệp chụp lại một nốt đỏ trên da rồi hỏi AI xem đây là gì, có nghiêm trọng và cần đi mua thuốc uống không.
AI giỏi tạo ra hình ảnh đẹp, nhưng lại không hiểu mảnh đất mà bạn định xây một công trình lên đó. Nó không biết nền đất yếu hay cứng, không đánh giá được độ lún, không tính toán tải trọng theo điều kiện thực tế.
Đơn cử như AI có thể cho ra một bản vẽ quán cà phê lung linh trên ảnh, nhưng ngoài thực tế thì nóng hầm hập buổi chiều, bí bách vì thiếu thông gió... những thứ này không thể chỉ "prompt" vài dòng là giải quyết được.
Có một xu hướng đáng lo là nhiều người bây giờ gặp gì cũng hỏi AI. Từ chuyện nhỏ đến chuyện lớn, AI dần trở thành biết tuốt.
Công nghệ có thể giúp bạn hình dung ý tưởng, tham khảo phong cách, tiết kiệm thời gian ở bước khởi đầu. Nhưng để biến ý tưởng đó thành công trình thực tế, vẫn cần kiến thức kỹ thuật, kinh nghiệm và trách nhiệm của con người.
Ông bạn chủ thầu của tôi giờ nghe đâu chủ quán đang định làm lại cổng, lát lại sân và phía bên trái định dựng lên một hòn giả sơn với một hồ cá Koi chạy dọc theo hàng rào, nhưng "chưa chốt được vì mẫu nào cũng đẹp".
Tôi chưa bao giờ nghĩ có ngày mình lại sợ vàng đến vậy. Hồi tháng ba, khi giá vàng liên tục lập đỉnh, tôi quyết định dùng một phần tiền tích lũy để mua gần 10 lượng vàng với giá khoảng 180-189 triệu đồng một lượng. Lúc đó, tôi tin giá vàng sẽ còn tăng nữa trong bối cảnh tình hình địa chính trị thế giới căng thẳng
Từ trước đến nay, trong suy nghĩ của tôi cũng như nhiều người Việt, vàng luôn là nơi trú ẩn khi thế giới bất ổn. Chiến tranh, xung đột, lạm phát, khủng hoảng tài chính... càng nhiều rủi ro thì vàng càng tăng giá. Đó gần như là quy luật mà tôi đã chứng kiến suốt nhiều năm. Nếu chiến sự chưa kết thúc, vàng vẫn là nơi dòng tiền tìm đến, nên tôi mua dù biết vùng giá rất cao.
Nhưng những gì diễn ra sau đó khiến tôi bắt đầu nghi ngờ tất cả những gì mình từng nghĩ về vàng. Giá liên tục giảm mạnh khiến tài sản của tôi bốc hơi hàng trăm triệu đồng chỉ trong thời gian ngắn. Điều làm tôi bối rối là thị trường dường như không còn vận động theo những gì thường thấy.
Mới đây, khi Mỹ và Iran phát đi những tín hiệu hòa dịu hơn, tôi nghĩ vàng sẽ giảm mạnh bởi khi nguy cơ xung đột hạ nhiệt, nhu cầu trú ẩn phải giảm đi mới đúng. Nhưng giá vàng mấy ngày nay lại có những biến động tăng trở lại.
>> Có nên mua vàng 'bắt đáy' lúc này?
Có những ngày tôi mở điện thoại ra xem giá mà không biết chuyện gì đang xảy ra: sáng giảm, chiều tăng. Hôm nay mất vài triệu một lượng, hôm sau lại tăng trở lại. Có cảm giác giá vàng đang "nhảy múa" theo những quy luật mà người bình thường như tôi không thể hiểu nổi.
Giờ đây, với mức giá quanh 148 triệu đồng một lượng, nếu bán toàn bộ số vàng đang nắm giữ, tôi sẽ phải chấp nhận một khoản lỗ rất lớn. Nhưng với những diễn biến khó lường hiện nay, tôi đang nghiêm túc nghĩ đến chuyện cắt lỗ.
Có điều càng muốn bán, tôi càng sợ. Tôi sợ rằng vừa bán xong thì hôm sau vàng lại tăng mạnh. Tôi sợ cảnh nhìn giá leo lên từng ngày rồi tự trách bản thân đã không kiên nhẫn thêm một chút. Nhưng ngược lại, nếu tiếp tục giữ, tôi lại lo giá còn giảm sâu hơn nữa. Cảm giác đó thực sự rất mệt mỏi. Có lẽ nhiều người đang nắm giữ vàng sẽ hiểu tâm trạng này.
Liệu tôi có nên bán cắt lỗ thời điểm này hay nên kiên nhẫn chờ giá vàng tăng trở lại? Thành thật mà nói, nếu thoát được khỏi thương vụ này, có lẽ rất lâu nữa tôi mới đủ can đảm để quay lại đầu tư vàng.
