Theo Hãng tin Bloomberg, ngày 21-3-2022, chiếc Boeing 737-800 thực hiện chuyến bay mang số hiệu 5735 của Hãng China Eastern Airlines từ Côn Minh đi Quảng Châu đã đột ngột lao xuống sườn đồi ở Quảng Tây, khi còn cách điểm đến khoảng 161km.
Cú va chạm khiến thân máy bay vỡ vụn thành khoảng 40.000 mảnh, không ai trong số 132 người trên khoang sống sót.
Hai hộp đen – thiết bị ghi âm buồng lái và dữ liệu chuyến bay – được tìm thấy trong tình trạng hư hại nặng, song vẫn trở thành nguồn thông tin quan trọng cho quá trình điều tra.
Mới đây, ngày 5-5, Bloomberg dẫn các tài liệu điều tra mới cho thấy chiếc máy bay có thể đã bị ngắt nguồn nhiên liệu ngay trên không, củng cố giả thuyết rằng thảm kịch này không phải tai nạn thông thường.
Cụ thể, theo các phát hiện do Ủy ban An toàn giao thông quốc gia Mỹ (NTSB) công bố, các cần gạt điều khiển nhiên liệu tới động cơ đã bị chuyển sang vị trí “cut-off” (ngắt nhiên liệu) khi máy bay đang bay ở độ cao hành trình khoảng 8.839m.
Hệ quả là động cơ ngừng hoạt động gần như tức thời. Dữ liệu ghi nhận tốc độ động cơ sụt giảm ngay sau khi các công tắc này bị kích hoạt.
Các tài liệu trên được công bố theo Đạo luật Tự do thông tin của Mỹ (FOIA), trong bối cảnh phía Trung Quốc đến nay vẫn chưa công bố báo cáo cuối cùng về nguyên nhân vụ tai nạn.
Ông Neil Campbell, cựu điều tra viên an toàn hàng không Úc, nhận định việc tắt công tắc nhiên liệu thường chỉ diễn ra sau khi máy bay hạ cánh, gần như không xảy ra trong lúc bay. Ông mô tả diễn biến này “cực kỳ bất thường” và mang dấu hiệu của “hành động có chủ đích”.
Trước khi tài liệu mới được công bố, Bloomberg và một số hãng tin quốc tế từng dẫn nguồn cho rằng bằng chứng ban đầu nghiêng về kịch bản phi công cố tình gây tai nạn.
Tuy nhiên đến nay vẫn chưa có kết luận chính thức nào từ cơ quan chức năng Trung Quốc. Giới chức nước này đã viện dẫn lý do an ninh quốc gia để chưa phát hành báo cáo.
Đáng chú ý, thao tác ngắt nhiên liệu có chủ đích cũng đang là trọng tâm cuộc điều tra vụ rơi máy bay của Hãng hàng không Air India vào năm ngoái. Vụ tai nạn khiến hơn 290 người thiệt mạng. Các nhà điều tra hiện đang nghiên về khả năng phi công can thiệp gây ra thảm kịch.
Kênh LBCI ngày 1/5 đăng video có hình thủ lĩnh Hezbollah Naim Qassem cùng thành viên nhóm vũ trang được mô phỏng thành những con chim giao tranh với các con lợn màu xanh lá, tượng trưng cho lực lượng Israel, như trong trò chơi điện tử nổi tiếng Angry Birds.
Động thái khiến kênh truyền hình Lebanon hứng chỉ trích dữ đội. Trên mạng xã hội, những người ủng hộ Hezbollah lên án hành động mà họ cho là chế giễu ông Qassem, giáo sĩ Hồi giáo dòng Shitte. Một số phản ứng bằng cách chia sẻ hình ảnh công kích nhắm vào Beshara Rai, lãnh tụ Công giáo tại Lebanon.
Hezbollah ngày 2/5 cho rằng video của LBCI chứa "lời lẽ xúc phạm, rẻ tiền, kéo diễn ngôn chính trị xuống mức đáng ghê tởm". Nhóm kêu gọi người ủng hộ "không sa vào cuộc tranh cãi dàn dựng bởi các thế lực chống đối lực lượng kháng chiến".
LBCI đã xóa video trong ngày 2/5, sau khi bị cơ quan tư pháp Lebanon triệu tập.
Tổng thống Joseph Aoun ngày 2/5 lên án "mọi hành vi công kích nhằm vào các lãnh đạo Hồi giáo và Công giáo, cũng như các thủ lĩnh tinh thần có ảnh hưởng tại Lebanon". Ông kêu gọi công chúng kiềm chế, cho rằng những hành vi xúc phạm cá nhân có thể kéo theo hệ lụy tiêu cực.
Chủ tịch Quốc hội Lebanon Nabih Berri, đồng minh của Hezbollah, cũng lên án "các chiến dịch lăng mạ, công kích nhằm vào những biểu tượng tôn giáo và quốc gia, bất kể xuất phát từ đâu hay được thực hiện dưới hình thức nào, dù trên truyền thông hay trên không gian mạng".
LBCI được thành lập vào thập niên 1980 bởi Lebanese Forces, đảng Công giáo đối lập với Hezbollah. Tuy nhiên, LBCI đã tách khỏi Lebanese Forces từ nhiều năm trước và xây dựng hình ảnh là cơ quan truyền thông độc lập.
Lebanon ngày 2/3 bị kéo vào xung đột tại Trung Đông, sau khi Hezbollah phóng rocket vào lãnh thổ Israel để trả đũa Mỹ - Israel hạ sát lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei. Tel Aviv đã điều quân vào Lebanon và tiến hành các cuộc không kích quy mô lớn ở quốc gia láng giềng.
Xung đột đã khiến hơn 2.600 người thiệt mạng, theo giới chức Lebanon. Hezbollah và Israel vẫn xảy ra giao tranh, dù hai bên đã đạt lệnh ngừng bắn từ ngày 17/4.
"Chúng tôi lo ngại về việc Trung Quốc và Nga tăng cường và hiện đại hóa vũ khí hạt nhân một cách đáng kể", Nhóm Giám đốc Không phổ biến vũ khí hạt nhân G7 cho hay trong một tuyên bố được đăng trên trang web của Bộ Ngoại giao Pháp. Hiện chưa có thông tin về phản ứng từ Nga và Trung Quốc.
Nhóm Giám đốc Không phổ biến vũ khí hạt nhân G7 tập hợp nhà ngoại giao từ các nước G7, gồm Anh, Canada, Pháp, Đức, Ý, Nhật Bản và Mỹ. Nhóm này dẫn đầu công việc hạn chế sự lan rộng của vũ khí hạt nhân.
Tuyên bố trên được đưa ra trước thềm khai mạc hội nghị kéo dài một tháng tại thành phố New York (Mỹ) vào ngày 27.4 để sửa đổi NPT, trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt và nhiều cuộc khủng hoảng liên quan đến hạt nhân.
"Chúng tôi cam kết hợp tác với tất cả các quốc gia thành viên để đạt được một hội nghị xem xét thành công vào năm 2026 và theo đuổi sự đồng thuận rộng rãi nhất có thể về các biện pháp nhằm củng cố thể chế NPT trên cả ba trụ cột của hiệp ước", Nhóm Giám đốc Không phổ biến vũ khí hạt nhân G7 nhấn mạnh. Ba trụ cột của NPT là giải trừ quân bị, không phổ biến vũ khí hạt nhân và sử dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình.
Nhóm này cũng cho biết thêm họ "khuyến khích mạnh mẽ Mỹ theo đuổi sự ổn định chiến lược đa phương".
Tổng thống Mỹ Donald Trump thường xuyên bày tỏ thái độ chống đối và nghi ngờ đối với các hiệp ước đa phương lớn.
Tuy nhiên, ông đã ủng hộ ý tưởng về một thỏa thuận ba bên giữa Mỹ, Nga và Trung Quốc - cũng như đe dọa nối lại các cuộc thử nghiệm hạt nhân.
Hội nghị NPT sắp tới sẽ tìm kiếm sự đồng thuận để duy trì hiệu lực của hiệp ước rộng lớn hơn này. Hai cuộc họp trước đó đã chứng kiến 191 quốc gia ký kết không đạt được thỏa thuận về văn bản cuối cùng, và giới quan sát dự đoán điều tương tự sẽ lặp lại tại sự kiện năm nay, theo AFP.
Phía Nga hồi tháng 2 khẳng định vẫn là một cường quốc hạt nhân "có trách nhiệm" sau khi hiệp ước New START hết hiệu lực, đồng thời chỉ trích kế hoạch mở rộng năng lực hạt nhân của Pháp là "gây bất ổn nghiêm trọng".
Trong khi đó, một phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc ngày 21.4 khẳng định nước này "luôn duy trì sức mạnh hạt nhân ở mức tối thiểu cần thiết cho an ninh quốc gia và sẽ không bao giờ tham gia vào cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân".
Trong báo cáo quốc gia về việc thực hiện NPT được Bộ Ngoại giao Trung Quốc công bố ngày 20.4, Bắc Kinh đã kêu gọi Mỹ thể hiện "sự chân thành" trong việc giải quyết vấn đề hạt nhân của Iran, đồng thời cảnh báo về các cuộc thảo luận của Nhật Bản về việc sở hữu vũ khí hạt nhân, theo tờ South China Morning Post.
Báo cáo cũng bác bỏ đề xuất đàm phán kiểm soát vũ khí hạt nhân 3 bên Trung - Mỹ - Nga, cho rằng những đề xuất đó là "không công bằng, vô lý và không khả thi". Trung Quốc cho rằng các nước sở hữu kho vũ khí lớn nhất cần tiếp tục cắt giảm đáng kể.
Theo ước tính của Liên đoàn các nhà khoa học Mỹ, Nga hiện sở hữu khoảng 4.400 đầu đạn hạt nhân, Mỹ có 3.700 và Trung Quốc có khoảng 620, Pháp có khoảng 290 và Anh có khoảng 225 đầu đạn.
Hãng thông tấn IRNA chiều 24.4 đưa tin Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi sẽ bắt đầu chuyến công du gồm nước Pakistan, Oman và Nga trong ngày. Ông Araghchi sẽ sang Islamabad, Muscat và Moscow với mục đích là tham vấn song phương và thảo luận về những diễn biến thời sự trong khu vực cũng như tình hình xung đột Iran và Mỹ - Israel.
Theo CNN, ông Araghchi dự kiến đối thoại với các đại diện Pakistan mà không phải là đại diện Mỹ. Phía Pakistan kỳ vọng cuộc gặp sẽ dẫn đến vòng đàm phán giữa hai nước tham chiến.
Chuyến thăm diễn ra giữa lúc các quan chức Pakistan đang cố gắng kết nối Mỹ và Iran cho vòng đàm phán trực tiếp thứ hai. Hồi đầu tuần này, phái đoàn Mỹ được cho là đã dự tính lên đường sang Islamabad nhưng sau cùng hoãn lại do Iran từ chối tham gia đàm phán dưới sự đe dọa.
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã gia hạn thời gian ngừng bắn để các bên tìm kiếm một thỏa thuận lâu dài. Hôm 23.4, ông Trump nói không vội trong việc chốt thỏa thuận, giữa lúc Mỹ đang phong tỏa các cảng biển Iran còn Tehran đóng cửa eo biển Hormuz.
Cũng trong ngày 24.4, các lãnh đạo Lầu Năm Góc có cuộc họp báo cung cấp thông tin về tình hình xung đột với Iran. Tại sự kiện, Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth nói rằng việc phong tỏa các cảng biển Iran đang mở rộng ra toàn cầu. Ông tuyên bố sẽ không ai được phép di chuyển từ eo biển Hormuz đến bất cứ đâu trên thế giới nếu không có sự cho phép của Hải quân Mỹ.
Ông nói rằng thêm một tàu sân bay sẽ tham gia phong tỏa trong những ngày tới. Trước đó, quân đội Mỹ xác nhận tàu sân bay USS George H.W. Bush đã đến Ấn Độ Dương vào ngày 23.4. Tàu sân bay USS Abraham Lincoln đang hoạt động tại biển Ả Rập trong khi tàu USS Gerald R. Ford đang hoạt động tại biển Đỏ.
Mặt khác, ông Hegseth ca ngợi việc bắt giữ các tàu trong tuần này tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương - những tàu đã rời khỏi cảng Iran trước khi lệnh phong tỏa có hiệu lực.
Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng liên quân Mỹ Dan Caine nói rằng quân đội Mỹ đã bắn 5 phát cảnh cáo và 9 phát pháo để vô hiệu hóa tàu hàng Touska treo cờ Iran vào hôm cuối tuần do tàu này không tuân thủ yêu cầu quay đầu. Con tàu bị bắn trúng buồng động cơ và lực lượng Mỹ sau đó lên tàu để kiểm soát.
