Thông tin tiến sĩ Hoàng Trọng Nghĩa (39 tuổi), cựu học sinh Trường Phổ thông năng khiếu (ĐH Quốc gia TP.HCM), hiện là giảng viên Trường Khoa học và Kỹ thuật máy tính, ĐH Bang Washington (WSU, Mỹ), đạt giải thưởng sự nghiệp của Quỹ Khoa học quốc gia Mỹ, được đích thân giáo sư Partha Pratim Pande, Hiệu trưởng nơi tiến sĩ Nghĩa công tác, chúc mừng.
NSF CAREER Award được xem là một trong những giải thưởng danh giá nhất của Mỹ dành cho các nhà khoa học trẻ không chỉ ghi nhận những công trình nghiên cứu xuất sắc, mà còn xem xét tầm nhìn nghiên cứu dài hạn, khả năng tạo ra đột phá khoa học và vai trò đào tạo thế hệ khoa học tiếp theo của người được trao giải.
Giải thưởng trị giá 600.000 USD (tương đương 15,6 tỉ đồng) trao cho tiến sĩ Nghĩa cho thấy Hội đồng khoa học quốc gia Mỹ đã đánh giá cao tính nền tảng và sáng tạo của các kết quả nghiên cứu, khả năng mở ra các ứng dụng liên ngành quan trọng của AI và tiềm năng đào tạo thế hệ nhà khoa học AI tiếp theo.
Chia sẻ với phóng viên Báo Thanh Niên, tiến sĩ Hoàng Trọng Nghĩa cho biết: “Đây là một cột mốc quan trọng đối với phòng thí nghiệm của chúng tôi, và điều này sẽ không thể thực hiện được nếu không có sự hỗ trợ liên tục của các đồng nghiệp cấp cao và sự nỗ lực của các nghiên cứu sinh tiến sĩ và sinh viên ĐH mà tôi hướng dẫn trong 3 năm qua”.
Theo tiến sĩ Nghĩa, giải thưởng này đưa anh đến gần hơn với mục tiêu thời thơ ấu là trở thành một học giả, theo con đường của cha anh, GS-TS khoa học Hoàng Văn Kiếm, nguyên Chủ tịch Hội đồng chức danh Giáo sư Nhà nước ngành công nghệ thông tin, chuyên gia nghiên cứu ứng dụng AI tại Việt Nam, nguyên Hiệu trưởng Trường ĐH Công nghệ thông tin (ĐH Quốc gia TP.HCM).
“Nhìn lại, tôi cảm thấy vô cùng biết ơn sự hỗ trợ và những cơ hội mà tôi đã nhận được trong 10 năm qua. Tôi mang ơn rất nhiều gia đình, sự hướng dẫn từ người hướng dẫn luận án tiến sĩ của tôi, và những lời phê bình và góp ý liên tục từ cộng sự thân thiết nhất của tôi”, tiến sĩ Nghĩa bày tỏ.
Chia sẻ về sự phát triển của AI tại Việt Nam, tiến sĩ Hoàng Trọng Nghĩa cho rằng Việt Nam đang đứng trước một cơ hội rất lớn. Trong vài năm gần đây, trí tuệ nhân tạo đã nhận được sự quan tâm mạnh mẽ từ cả phía Nhà nước, các trường ĐH, viện nghiên cứu cũng như cộng đồng doanh nghiệp công nghệ. Nhiều chương trình đào tạo về AI, khoa học dữ liệu và học máy đã được đầu tư và phát triển rất bài bản tại các trường ĐH.
“Chúng ta có lực lượng sinh viên và nghiên cứu viên trẻ rất năng động, có khả năng tiếp cận nhanh với các xu hướng nghiên cứu mới của thế giới. Trong thời gian gần đây, tôi nhận thấy nhiều chương trình và hoạt động nghiên cứu AI tại các trường ĐH phát triển khá mạnh. Cá nhân tôi cũng có cơ hội tham gia hướng dẫn và cộng tác nghiên cứu với nhiều bạn sinh viên trong nước, và tôi thực sự ấn tượng với năng lực nghiên cứu cũng như khả năng tự học và cập nhật của các bạn. Nhiều bạn đã có các công trình được công bố tại những hội nghị quốc tế hàng đầu về AI và học máy, sau đó tiếp tục theo đuổi nghiên cứu tiến sĩ tại các trường ĐH hàng đầu trên thế giới”, tiến sĩ Nghĩa nhìn nhận.
Được đào tạo trong nước ở bậc ĐH, tiến sĩ Nghĩa cho biết ngay từ giai đoạn đầu của con đường nghiên cứu, anh có cơ hội học hỏi từ nhiều thầy cô và đồng nghiệp rất giỏi trong lĩnh vực AI và học máy. Trong quá trình làm việc và trao đổi học thuật sau này, anh khẳng định Việt Nam hiện có rất nhiều nhà nghiên cứu với tầm nhìn học thuật sâu và rộng.
Tuy nhiên, bên cạnh những cơ hội đó, theo tiến sĩ Nghĩa, nước ta vẫn còn nhiều thách thức cần được giải quyết nếu muốn xây dựng năng lực AI mang tính bền vững và có ảnh hưởng quốc tế trong dài hạn.
“Trước hết là bài toán đào tạo nguồn nhân lực nghiên cứu chất lượng cao, đặc biệt là đội ngũ có khả năng theo đuổi các nghiên cứu nền tảng và dài hạn. Một trong những thách thức quan trọng hiện nay là làm sao xây dựng được lực lượng nghiên cứu chuyên sâu và có tính kế thừa trong dài hạn”, tiến sĩ Nghĩa nêu.
Những đầu tư mang tính bền vững, theo chủ nhân giải thưởng khoa học Mỹ, chính là đầu tư dài hạn cho khoa học và công nghệ, đặc biệt là các hướng nghiên cứu AI có tính liên ngành và kết hợp giữa nghiên cứu cơ bản với các bài toán ứng dụng thực tiễn. Bên cạnh đó, Việt Nam cần chú trọng đến chất lượng và chiều sâu của nghiên cứu, thay vì chỉ chạy theo số lượng công bố hoặc các xu hướng ngắn hạn.
Cùng với đó, việc hình thành được các nhóm nghiên cứu có bản sắc học thuật riêng và theo đuổi những bài toán dài hạn cũng là điều rất quan trọng đối với sự phát triển của AI Việt Nam trong tương lai. Đồng thời, tiến sĩ Nghĩa cho rằng việc tăng cường kết nối giữa ĐH, viện nghiên cứu và doanh nghiệp cũng có vai trò rất quan trọng để các kết quả nghiên cứu có thể chuyển hóa thành các ứng dụng thực tiễn, đóng góp trực tiếp cho sự phát triển kinh tế – xã hội.
Hiện tại, tiến sĩ Hoàng Trọng Nghĩa vẫn duy trì liên hệ và trao đổi học thuật khá thường xuyên với các đồng nghiệp và cộng đồng nghiên cứu trong nước, với một số hợp tác nghiên cứu đã được duy trì trong nhiều năm.
“Trong quá trình đó, tôi cũng có cơ hội làm việc với nhiều sinh viên tại Việt Nam và đã cùng các bạn thực hiện một số công trình được công bố tại các hội nghị quốc tế hàng đầu trong lĩnh vực AI và học máy như ICML, NeurIPS, AISTATS và UAI. Điều khiến tôi cảm thấy rất vui là nhiều bạn sau này tiếp tục theo đuổi con đường nghiên cứu ở bậc tiến sĩ tại các trường ĐH hàng đầu trên thế giới, và một số hiện cũng đang là nghiên cứu sinh trong nhóm nghiên cứu của tôi”, tiến sĩ Nghĩa thông tin.
Về lâu dài, tiến sĩ Nghĩa mong muốn có thêm cơ hội hợp tác với các trường ĐH và các nhà nghiên cứu tại Việt Nam dưới nhiều hình thức khác nhau, chẳng hạn như thực hiện các dự án nghiên cứu chung, đồng hướng dẫn nghiên cứu sinh và sinh viên cao học, tổ chức seminar học thuật, hoặc tham gia giảng dạy các chuyên đề về AI khi có điều kiện phù hợp.
“Tôi nghĩ rằng nếu chúng ta tiếp tục xây dựng được những cầu nối học thuật mạnh giữa các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước, đồng thời tạo thêm cơ hội để các bạn sinh viên và nghiên cứu viên trẻ được tham gia vào các môi trường nghiên cứu chất lượng cao thì cộng đồng AI Việt Nam sẽ còn phát triển rất mạnh trong thời gian tới và có thêm nhiều đóng góp có ý nghĩa cho khoa học và công nghệ trên thế giới”, tiến sĩ Nghĩa chia sẻ.
Bộ Tư pháp vừa công bố hồ sơ thẩm định dự thảo Nghị định quy định về miễn phí sách giáo khoa giáo dục phổ thông và lộ trình miễn học phí, giáo trình môn học giáo dục quốc phòng và an ninh tại cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp. Dự thảo do Bộ GD-ĐT chủ trì soạn thảo.
Theo đề xuất của Bộ GD-ĐT, việc cấp miễn phí sách giáo khoa sẽ được thực hiện đối với sách giáo khoa dạng sách in, sách chữ nổi Braille. Riêng sách giáo khoa điện tử chưa áp dụng cấp miễn phí do hiện nay Bộ GD-ĐT đang triển khai nghiên cứu, xây dựng nên chưa có tiêu chí, tiêu chuẩn cụ thể cho sách giáo khoa điện tử.
Về hình thức, Bộ GD-ĐT đề xuất triển khai theo mô hình thư viện cho mượn sách giáo khoa dùng chung.
Theo đó, Nhà nước đầu tư mua sách giáo khoa cho các nhà trường để đưa vào thư viện dùng chung. Cơ sở giáo dục thực hiện cấp phát sách theo hình thức cho mượn có thời hạn (theo học kỳ hoặc năm học).
Sau khi kết thúc thời gian mượn, thư viện thực hiện công tác thu hồi sách giáo khoa. Sách sau khi sử dụng được thu hồi và bảo quản để tiếp tục sử dụng.
"Toàn bộ sách giáo khoa phải được cập nhật vào hệ thống quản lý thư viện, thực hiện dán nhãn, mã hóa và phân loại sách theo quy định", dự thảo nêu.
Về thời điểm, Bộ GD-ĐT đề xuất miễn phí sách giáo khoa đối với học sinh phổ thông triển khai trên phạm vi toàn quốc kể từ năm học 2029 - 2030.
Đối với các địa phương có khả năng cân đối ngân sách địa phương, khuyến khích UBND cấp tỉnh quyết định thực hiện chính sách miễn phí sách giáo khoa sớm hơn lộ trình trên.
Trong đó, ưu tiên bố trí nguồn lực để triển khai trước đối với các địa bàn biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.
Riêng sách giáo khoa tiếng dân tộc thiểu số, Bộ GD-ĐT cho biết đã hoàn thành biên soạn, thẩm định và đang triển khai in, phát hành sách giáo khoa tiếng M'nông, Bahnar, Chăm, Khmer, Ê đê, Jrai, Mông cấp tiểu học.
Từ năm học 2026 - 2030, Bộ GD-ĐT tiếp tục biên soạn, thẩm định sách giáo khoa tiếng Raglai, tiếng Mường, tiếng Cơ Tu (cấp tiểu học); cấp THCS đối với tiếng Khmer, tiếng Chăm, tiếng Ê đê và thực hiện in ấn, phát hành để cấp phát về thư viện các cơ sở giáo dục.
Bộ GD-ĐT tính toán, việc miễn phí sách giáo khoa cho toàn bộ học sinh từ năm học 2029 - 2030 sẽ cần tổng kinh phí hơn 4.000 tỉ đồng, do ngân sách nhà nước bảo đảm.
Căn cứ số lượng học sinh và mức giá sách giáo khoa tại thời điểm lập dự toán ngân sách hằng năm, các địa phương có trách nhiệm xây dựng kế hoạch mua sắm ban đầu để bảo đảm đủ sách giáo khoa phục vụ việc dạy và học trên địa bàn tỉnh.
Đối với cơ sở giáo dục phổ thông trực thuộc địa phương, UBND cấp tỉnh tổ chức thực hiện hoặc phân cấp cho sở giáo dục và đào tạo, UBND cấp xã, cơ sở giáo dục thực hiện theo quy định của pháp luật về đấu thầu và các quy định pháp luật có liên quan, bảo đảm công khai, minh bạch.
Đối với cơ sở giáo dục trực thuộc các bộ, ngành, viện nghiên cứu, trường đại học do cơ sở giáo dục tổ chức thực hiện theo quy định của pháp luật về đấu thầu và các quy định pháp luật có liên quan, bảo đảm công khai, minh bạch.
Ngoài ra, ngân sách nhà nước cấp bù hằng năm cho các trường để mua sắm bổ sung trong các trường hợp sau: thay thế sách hư hỏng do sử dụng lâu ngày; dự phòng đáp ứng sự gia tăng đột xuất về số lượng học sinh; thay đổi giáo trình theo chương trình mới...
Trần Thị Vân Anh, 27 tuổi, quê Hà Tĩnh, nhận tin trúng tuyển ngành Ngôn ngữ học ứng dụng, Đại học Thanh Hoa hôm 8/5. Ngôi trường danh tiếng bậc nhất Trung Quốc hiện ở top 12 thế giới, theo bảng xếp hạng đại học THE năm 2026.
Vân Anh kể niềm đam mê ngôn ngữ bắt đầu từ những năm phổ thông, khi thích thú xem phim truyền hình Trung Quốc. Nữ sinh thấy ngôn ngữ này thú vị, giúp hiểu thêm nguồn gốc của các từ Hán - Việt.
Năm 2017, Vân Anh trúng tuyển ngành Ngôn ngữ Trung tại trường Đại học Ngoại ngữ, Đại học Quốc gia Hà Nội, với định hướng giảng dạy và biên phiên dịch.
Song, lịch học dày khiến Vân Anh thấy áp lực. Cô quyết định bảo lưu một năm, đến Đại học Chiết Giang để vừa trải nghiệm, vừa học thêm tiếng Trung. Đây cũng là trường nổi tiếng, thuộc nhóm đại học trọng điểm, top 4 ở Trung Quốc.
Quay về Việt Nam, nữ sinh học thêm ngành Ngôn ngữ Anh và chứng chỉ giáo dục nghề nghiệp lý thuyết hạng III, trước khi tốt nghiệp cả hai ngành vào năm 2023.
Sau khi nhận học bổng toàn phần CIS (học bổng dành cho các ngành ngôn ngữ, văn hóa Trung Quốc), Vân Anh đến Đại học Chiết Giang học thạc sĩ ngành Giáo dục Hán ngữ quốc tế. Được học với nhiều bạn bè xuất sắc, nữ sinh Việt có động lực cố gắng hơn. Để duy trì kết quả học tập tốt, Vân Anh thường xuyên trao đổi với giảng viên ngay trên lớp, chịu khó đọc tài liệu và nghiên cứu sâu sau giờ học. Ngoài ra, nữ sinh tích cực tham gia các hội thảo khoa học, hoạt động ngoại khóa, đi biên dịch và gia sư tiếng Trung.
Quá trình này, Vân Anh nhận thấy nhiều học viên học nghe - nói khá nhanh nhưng lại gặp khó khi học chữ Hán và tìm hiểu các yếu tố văn hóa như câu đối, hoành phi hay chữ viết trên bàn thờ.
Theo cô, điều này cho thấy khoảng cách ngày càng lớn giữa người trẻ với văn hóa chữ Hán trong đời sống hiện đại. Vân Anh sau đó đưa trăn trở này vào luận văn tốt nghiệp: "Nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng và sự biến đổi động thái của bản sắc văn hóa chữ Hán ở người học Việt Nam".
PGS. Trương Lệ Bình, Đại học Chiết Giang, đánh giá đề tài này có khả năng kết hợp giữa tư duy học thuật, hiểu biết liên văn hóa và năng lực phân tích, đồng thời mở ra những góc nhìn mới cho việc giảng dạy tiếng Trung và nghiên cứu giao thoa văn hóa giữa hai nước.
Tốt nghiệp thạc sĩ loại xuất sắc vào đầu năm 2025, Vân Anh lên kế hoạch ứng tuyển chương trình tiến sĩ tại Đại học Thanh Hoa và Bắc Kinh.
Nữ sinh sau đó vượt qua vòng phỏng vấn của Thanh Hoa và trúng tuyển. Tuy nhiên, Vân Anh không kịp nộp hồ sơ học bổng CSC, nếu theo học phải tự túc kinh phí nên đành viết đơn xin bỏ nhập học. Với học bổng Tân Hán học cho ngành Ngôn ngữ Trung của Đại học Bắc Kinh, cô cũng không thành công.
"Vòng phỏng vấn chỉ kéo dài khoảng 10 phút, mình đã không thể hiện hết khả năng của bản thân", Vân Anh nhìn nhận.
Quyết tâm ứng tuyển lại, Vân Anh duy trì công việc dạy thêm, hỗ trợ du học sinh, song song chuẩn bị hồ sơ của bản thân. Đầu năm nay, cô tự tin ứng tuyển Đại học Thanh Hoa và học bổng CSC với chứng chỉ hán ngữ HSK bậc 8/9, IELTS 7.5, kinh nghiệm làm việc, phương hướng nghiên cứu và thư giới thiệu từ 4 phó giáo sư.
Từ trải nghiệm hai lần phỏng vấn, Vân Anh cho rằng trường đòi hỏi ứng viên hiểu biết toàn diện, từ lĩnh vực nghiên cứu của bản thân tới khả năng ngôn ngữ và hoạt động ngoại khóa.
"Các ứng viên nên chuẩn bị hồ sơ từ sớm và có nền tảng kiến thức đủ sâu để ứng phó với các câu hỏi 'xoáy' từ giám khảo", cô nhìn nhận.
Vân Anh sẽ đến nhập học tại Đại học Thanh Hoa vào tháng 8 tới. Cô gái Việt định hướng nghiên cứu về ngữ pháp tiếng Hán, rồi trở về nước làm giảng viên và phiên dịch.
Bộ GD-ĐT mới ban hành Thông tư quy định mã số, bổ nhiệm chức danh và xếp lương đối với nhà giáo trong các cơ sở giáo dục công lập thuộc hệ thống giáo dục quốc dân.
Theo thông tư, hệ thống mã số chức danh nhà giáo được quy định theo từng cấp học và trình độ đào tạo, gồm: giáo viên mầm non, tiểu học, trung học phổ thông, giáo viên dự bị đại học, giáo viên giáo dục nghề nghiệp các cấp, giảng viên cao đẳng và giảng viên đại học. Mỗi chức danh được phân thành ba hạng (hạng I, II, III) kèm mã số cụ thể.
Theo đó, giáo viên mầm non được xếp theo ba hạng, từ thấp đến cao lần lượt là III, II và I, tương ứng với nhóm viên chức A0, A1 và A2.2. Hệ số lương của giáo viên bậc này từ 2,1 - 6,38.
Giáo viên phổ thông (tiểu học, THCS, THPT) cũng có ba hạng tương tự, nhưng ứng với nhóm A1, A2.2 và A2.1, hệ số lương từ 2,23 - 6,78.
Như vậy, chức danh giáo viên vẫn phân thành 3 hạng như lâu nay thay vì bỏ chia hạng như dự thảo được công bố trước đó.
Cụ thể, dự thảo công bố tháng 9.2025, thay vì chức danh nghề nghiệp giáo viên của từng bậc học theo hạng bằng các chức danh nghề nghiệp tương ứng với mức lương từ thấp đến cao như: giáo viên, giáo viên chính, giáo viên cao cấp..., áp dụng cho giáo viên bậc học tiểu học, THCS, THPT và giảng viên CĐ, ĐH...
Khi đó, Bộ GD-ĐT lý giải thay đổi nhằm tương ứng với luật Nhà giáo mới ban hành. Một trong những điểm mới quan trọng của luật này là từ 1.1.2026 sẽ chính thức không còn chia hạng I, II, III như hiện nay, chức danh nhà giáo được xác định theo yêu cầu của hoạt động nghề nghiệp trong từng cấp học, trình độ đào tạo.
Dự thảo cũng đề xuất tăng hệ số lương với giáo viên cao cấp (tương đương hạng I), từ 5,75 - 7,55 (nhóm A3.2), tăng so với mức 4,4 - 6,78 hiện tại. Tuy nhiên, theo thông tư vừa ban hành, hệ số lương của nhóm giáo viên hạng I cũng không tăng như đề xuất.
Thông tư cũng nêu các nguyên tắc bổ nhiệm và xếp lương đối với nhà giáo giảng dạy trong cơ sở giáo dục công lập.
Cụ thể, phải căn cứ vào vị trí việc làm, chức trách, nhiệm vụ, năng lực và chuyên môn nghiệp vụ đang đảm nhận của nhà giáo và theo quy định của pháp luật.
Không được kết hợp nâng bậc lương hoặc thay đổi chức danh nhà giáo, trừ trường hợp nhà giáo có sự thăng tiến nghề nghiệp, đáp ứng yêu cầu của chức danh nhà giáo cao hơn và có nguyện vọng thay đổi chức danh nhà giáo hiện giữ; nhà giáo có nhiều kinh nghiệm giảng dạy, giáo dục và có nhiều thành tích trong hoạt động nghề nghiệp hoặc trường hợp nhà giáo được công nhận, bổ nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư theo quy định của luật chuyên ngành.
Không căn cứ trình độ được đào tạo để bổ nhiệm vào chức danh nghề nghiệp cao hơn chức danh nghề nghiệp đã trúng tuyển đối với nhà giáo mới được tuyển dụng.
Trường hợp có chênh lệch giữa hệ số lương hiện giữ và hệ số lương của chức danh nhà giáo thì được bảo lưu hệ số chênh lệch theo quy định của pháp luật về tiền lương.
Việc xếp lương khi bổ nhiệm vào hạng chức danh nghề nghiệp thực hiện theo hướng dẫn tại Thông tư số 02/2007/TT-BNV ngày 25.5.2007 của Bộ Nội vụ. Khi thực hiện chính sách tiền lương mới, việc chuyển xếp sang lương mới thực hiện theo quy định của Chính phủ.
Bộ GD-ĐT cũng có quy định chuyển tiếp với giáo viên chưa đạt tiêu chuẩn về trình độ đào tạo, bồi dưỡng quy định tại chuẩn nghề nghiệp thì được tiếp tục giữ chức danh, mã số và hệ số lương của chức danh nghề nghiệp hiện hưởng. Khi đáp ứng yêu cầu chuẩn nghề nghiệp giáo viên theo quy định của Bộ GD-ĐT thì được bổ nhiệm vào chức danh nghề nghiệp giáo viên tương ứng quy định tại thông tư này.
