Đây cũng là một xu hướng được thế giới ghi nhận, khi các quán cà phê tại các đô thị lớn không chỉ đơn thuần phục vụ đồ uống, nhưng trở thành nơi làm việc, gặp gỡ và kết nối, với định nghĩa là “không gian thứ ba”, bên cạnh nhà và văn phòng làm việc. Khái niệm “không gian thứ ba” do nhà xã hội học Mỹ Ray Oldenburg đề xuất, nhấn mạnh vai trò của các không gian công cộng trong việc thúc đẩy tương tác và gắn kết cộng đồng.
Với công việc làm từ xa cho một công ty nước ngoài, Vũ Minh (24 tuổi, ngụ tại phường An Hội Đông, TP.HCM) cho biết thường hay đến các quán cà phê xung quanh khu vực để làm việc khoảng 4 – 5 ngày/tuần.
“Công ty không có văn phòng ở Việt Nam, trong khi làm ở nhà thì mình thấy không hiệu quả. Ra quán ngồi để có không gian hơn, đôi khi còn thuận tiện gặp thêm bạn bè hay đối tác”, bạn trẻ này chia sẻ với Tuổi Trẻ.
Đáp ứng nhu cầu này, nhiều quán cà phê tại các đô thị lớn không chỉ đơn thuần bán đồ uống, nhưng trở thành nơi làm việc, gặp gỡ và kết nối, hay được định nghĩa là “không gian thứ ba”, bên cạnh nhà và văn phòng làm việc.
Theo ghi nhận tại TP.HCM cho thấy mô hình “cà phê làm việc” đã xuất hiện từ nhiều năm nay, trước khi trở thành xu hướng. Ông Đoàn Long (chủ quán Daily Coffee tại phường Vườn Lài) cho biết đã theo đuổi mô hình “cà phê tổ kén” từ năm 2017.
“Khi đó TP.HCM bắt đầu có các chuỗi đồ uống lớn, nhưng mình không đi theo hướng cạnh tranh với các chuỗi này. Mình định vị mô hình của mình là quán dành cho sinh viên, với chi phí hợp lý hơn, cung cấp cho các bạn một chỗ vừa nghỉ ngơi, vừa tụ tập bạn bè học bài và làm việc”, ông Long nói thêm.
Daily Coffee định vị là quán “cà phê tổ kén”, mở cửa 23/7. Ông Long cho biết ngoài những khách hàng đến để làm việc, quán còn có tệp khách đến vào khoảng 21h, nghỉ ngơi qua đêm, sáng hôm sau dậy sớm đi làm.
Cùng là mô hình cà phê cho khách ngồi lâu, ông Nguyễn Đình Quý (nhà sáng lập chuỗi WorkFlow Space) nhận diện khách hàng của mình là “thế hệ làm việc tự chủ” – những người có thể chủ động về thời gian và địa điểm làm việc, bao gồm freelancer, chuyên gia độc lập hoặc người khởi nghiệp. “Họ cần có một nơi thoải mái để làm như một quán cà phê, nhưng cũng phải có một sự chuyên nghiệp nhất định như co-working space (không gian làm việc chung)”, ông Quý nói.
Theo dõi thị trường đồ uống Việt Nam qua nhiều năm, báo cáo mới nhất của iPOS phân loại phân khúc trung cấp của thị trường đồ uống Việt Nam là các hàng quán có giá đồ uống trung bình 30.000 – 70.000 đồng/món.
Trong năm 2025, tỉ trọng nhóm khách chi tiêu từ 35.000 đồng trở lên tăng từ 47,7% lên 57,5%, cho thấy thị trường đồ uống đang bị kéo lên bởi nhu cầu “mua không gian, mua chỗ ngồi”, mua trải nghiệm và định vị bản thân, thay vì chỉ mua sản phẩm. Đối với nhiều khách hàng, như Khánh Vân (24 tuổi, nhân viên văn phòng tại TP.HCM), với các quán đồ uống có khoảng giá từ 50.000 đồng trở lên, nhu cầu ngồi lại gần như là bắt buộc.
Về giá thành, ông Long cho biết giá một món đồ uống ở Daily Coffee vào năm 2017 có giá từ 29.000 đồng trở lên, trong khi quán có trang bị máy lạnh, bàn ghế để khách thoải mái ngồi lại lâu. Sau gần 10 năm, giá món nước thấp nhất tại cửa hàng này hiện từ 49.000 đồng.
“Khách hàng của mình thường 18 – 35 tuổi, có khả năng chi trả trong khoảng giá này. Một tuần họ có thể ghé quán 1 – 2 lần. Khách có thể ngồi 8 – 10 tiếng đồng hồ”, ông Long nói thêm.
Theo chủ quán cà phê này, giá một món đồ uống mắc hay rẻ sẽ còn tùy vào nhu cầu của mỗi người, nhưng mức giá đưa ra sẽ cần phải đảm bảo được chi phí duy trì, vận hành quán. Ông Long chia sẻ khoản đầu tư vào bàn ghế, không gian cho dòng khách ngồi lại lâu là rất lớn, việc vận hành cũng phức tạp khi phải có nhân viên hiện diện gần như 24/24h và phải dọn dẹp thường xuyên.
Đối với mô hình của WorkFlow Space, ông Quý cho biết ngoài hoạt động như một mô hình cà phê kết hợp không gian làm việc thường thấy, chuỗi cũng bán thêm các “gói” để khách hàng lựa chọn thêm các tiện ích như phòng làm việc riêng, phòng họp… ngay tại quán.
Theo ông Quý, thương hiệu tiếp cận khách hàng theo hướng “thành viên”, tạo điều kiện về không gian và chi phí để khách có thể ghé đến thường xuyên và xem khoản chi trả này như chi phí hằng ngày.
“Mô hình này sẽ có giá trị vòng đời khác với các chuỗi thức uống như trà sữa, vì gắn với nhu cầu làm việc và sự phát triển của khách hàng. Ban đầu có thể sẽ hơi kén khách, nhưng tệp khách của mình sẽ bền vững, lâu dài”, ông Quý phân tích.
Trong một công viên ở quận Hoài Nhu, Bắc Kinh đầu hè, He Zihao dìu mẹ, bà Gao Wenxia, tập đi sau đợt hóa trị. Trở về phòng trọ, cậu nấu bữa trưa. Đây là lịch trình hàng ngày của thiếu niên 18 tuổi kể từ khi lên Bắc Kinh chăm sóc mẹ.
Trước đó, Zihao có thời gian dài nổi loạn và sống khép kín. Do cha mẹ kinh doanh thất bại dẫn đến ly hôn và gánh nợ, Zihao được gửi về Thiểm Tây sống cùng ông bà nội. Thiếu vắng sự chăm sóc của gia đình, cậu dần chán học và nghiện game trực tuyến. Căng thẳng giữa hai mẹ con lên đỉnh điểm khi bà Gao trong một lần về quê thăm con đã đập vỡ điện thoại của Zihao. Cậu phản ứng mạnh và từ chối sự quản lý của mẹ.
Lên lớp 10, Zihao bỏ học, dự định tới Cam Túc kinh doanh cùng một người bạn quen qua mạng. Cậu lừa vay tiền của bà ngoại để làm vốn. Biết chuyện, bà Gao ngất xỉu khi gọi điện nói chuyện với con. Zihao sau đó quyết định quay về nhà.
Lần đầu tiên, thay vì trách mắng, người mẹ dịu giọng nói với con: "Mẹ biết con có ước mơ, nhưng lúc này học hành vẫn là con đường tốt nhất". Một người họ hàng sau đó kể cho Zihao về cuộc sống của mẹ tại Bắc Kinh. Ban ngày bà làm dịch vụ spa, tối đi phụ bán thịt xiên nướng để trả nợ và gửi tiền nuôi con. Zihao cho biết sau khi nghe chuyện, cảm nhận được sự hy sinh phía sau vẻ nghiêm khắc của mẹ. Cậu hứa chuyên tâm học hành.
Không lâu sau, bà Gao phát hiện mắc ung thư cổ tử cung giai đoạn cuối. Bà giấu bệnh, tự vay mượn tiền phẫu thuật. Trong kỳ nghỉ đông, Zihao vô tình thấy hồ sơ bệnh án của mẹ ghi dòng chữ "ung thư cổ tử cung giai đoạn 4". Cậu đã khóc suốt một đêm.
"Nếu mất nốt mẹ, mình chẳng còn ai nữa", Zihao nghĩ. Sau cú sốc ấy là cảm giác hối hận. Cậu nhận ra suốt những năm tháng nổi loạn, mẹ đã âm thầm chống chọi với áp lực cuộc sống và bệnh tật.
Zihao quyết định bảo lưu việc học để kiếm tiền. Cậu mượn thông tin của mẹ để đăng ký giao đồ ăn nhưng tài khoản bị khóa do sai quy định. Cậu chuyển sang nghề làm mascot sống (mặc đồ thú bông đứng mời khách), bán bóng bay và cắt ghép video thuê. Số tiền kiếm được mỗi tháng ở mức vài nghìn tệ, trong khi chi phí điều trị dự kiến lên tới hàng trăm nghìn tệ.
Tháng 4/2025, chương trình "Vương Bà mai mối" ở Hà Nam gây sốt mạng xã hội, Zihao nảy ra ý định tới hiện trường cầu cứu. Trên sân khấu, trước hàng nghìn người, cậu mặc áo in ảnh mẹ sau phẫu thuật và nói: "Cháu xin lỗi vì chiếm dụng tài nguyên công cộng, nhưng mẹ cháu đang cần tiền cứu mạng. Cháu sẵn sàng hy sinh tất cả vì mẹ".
Video này lan truyền trên mạng xã hội. Nhiều người xúc động trước sự hiếu thảo của thiếu niên nổi loạn nhưng nay bất chấp để cứu mẹ. Sau vài ngày, số tiền quyên góp chuyển về cho gia đình vượt 500.000 tệ (khoảng 70.000 USD).
Có kinh phí điều trị, Zihao lên Bắc Kinh làm chỗ dựa cho mẹ trong các đợt hóa trị. Cậu tự học nấu ăn, dọn dẹp và học ảo thuật để biểu diễn trong phòng bệnh. Dịp sinh nhật bà Gao, cậu mua bánh kem và mời các y bác sĩ cùng dự.
"Mẹ là người hạnh phúc nhất thế giới", bà Gao nói.
Hiện bệnh tình của bà Gao tạm ổn định. Ngoài thời gian chăm sóc mẹ, Zihao làm thêm và chia sẻ video về quá trình điều trị của bà Gao lên mạng xã hội. Cậu ghi chép danh sách những người đã ủng hộ tiền và cho biết sẽ tìm cách đền đáp sự giúp đỡ này trong tương lai.
Ớt là một loại quả quen thuộc. Theo SciTech Daily, ngày càng nhiều bằng chứng khoa học cho thấy thêm ớt vào món ăn có thể là một trong các phương pháp dễ dàng nhất để sống thọ hơn, giảm nguy cơ tử vong vì một số "bệnh thời đại".
Đáng chú ý một trong các nghiên cứu đó đến từ Trường Y khoa Larner thuộc Đại học Vermont (Mỹ). Các tác giả đã phân tích dữ liệu từ hơn 16.000 người với thời gian theo dõi trung bình gần 19 năm.
Sau thời gian theo dõi, tỉ lệ tử vong chung là 21,6% ở những người thường xuyên ăn ớt đỏ cay, so với 33,6% ở những người không ăn. Nhìn chung, việc ăn ớt đã giúp giảm đến 13% nguy cơ tử vong trong 19 năm, theo bài công bô trên tạp chí khoa học PLOS One.
Nghiên cứu thứ 2 là một phân tích tổng hợp quy mô lớn dựa trên 4 nghiên cứu nhỏ hơn, với bộ dữ liệu gồm hơn 570.000 người ở Mỹ, Ý, Trung Quốc và Iran.
Kết quả được công bố bởi Hiệp hội Tim mạch Mỹ cho biết khi so với những người hiếm khi hoặc không bao giờ ăn ớt, những người thường xuyên ăn ớt có nguy cơ tử vong do bệnh tim mạch thấp hơn 26% , nguy cơ tử vong do ung thư thấp hơn 23% và nguy cơ tử vong do bất kỳ nguyên nhân nào thấp hơn 25%.
Các căn bệnh nói trên là những nguyên nhân hàng đầu khiến tuổi thọ bị rút ngắn đối với người dân trên toàn thế giới. Vì vậy, tác dụng lên các căn bệnh trên đã giúp người ăn ớt sống thọ hơn đáng kể.
Các nghiên cứu của Mỹ cũng phù hợp với kết quả từ một nghiên cứu lớn khác ở Trung Quốc, theo dõi hơn 486.000 người trong khoảng 12 năm.
Ngoài ra, nghiên cứu Trung Quốc phát hiện những người ăn đồ ăn cay ít nhất một lần một tuần có nguy cơ mắc bệnh mạch máu nói chung thấp hơn một chút, đặc biệt là bệnh tim thiếu máu cục bộ và các biến cố mạch vành nghiêm trọng, vốn là những nguyên nhân có thể gây tử vong sớm.
Một lời giải thích cho việc người ăn ớt sống thọ, ít mắc các bệnh nguy hiểm hơn là hợp chất capsaicin trong ớt.
Hợp chất này tạo nên vị cay của ớt, được cho là có tác dụng chống viêm, chống oxy hóa, chống ung thư và điều hòa đường huyết.
Dưới đây là những lợi ích tuyệt vời của ớt không phải ai cũng biết:
Theo trang Healthline, chỉ với 15g ớt đỏ tươi đã cung cấp một lượng dinh dưỡng đáng kể, bao gồm:
- Lượng calo: 6
- Nước: 88%
- Protein: 0,3g
- Carbs: 1,3g
- Đường: 0,8g
- Chất xơ: 0,2g
- Chất béo: 0,1g
Ớt đỏ còn là nguồn cung cấp vitamin C, vitamin B6, vitamin K1, vitamin A, kali và đồng, giúp cơ thể khỏe mạnh và phòng tránh nhiều bệnh tật.
- Rất tốt cho tim mạch: Nếu bạn ăn ớt thường xuyên có thể giảm nguy cơ xơ vữa động mạch bằng cách giảm cholesterol trong máu và mức chất béo trung tính và giảm sự kết tập tiểu cầu, giảm hình thành cục máu đông. Đặc biệt các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng những người ăn cay ít nhất 4 lần một tuần đã giảm nguy cơ tử vong vì đau tim đến 40% và giảm nguy cơ tử vong do đột quỵ hoặc bệnh não đến 50%, theo Insider.
- Có thể kháng viêm, giảm đau hiệu quả: Có thể nhiều người không biết capsaicin trong ớt có đặc tính kháng viêm và có thể làm giảm sưng hiệu quả như uống thuốc kháng viêm. Capsaicin có thể ức chế mạnh một chất liên quan đến quá trình viêm gọi là Neuropeptide, từ đó, có khả năng trì hoãn sự khởi phát và là giảm sự phát triển của viêm khớp, theo whfood.com.
- Tốt cho hệ miễn dịch: Ớt chứa đầy vitamin A và vitamin C, có thể giúp tăng cường hệ thống miễn dịch. Được gọi là vitamin chống nhiễm trùng, vitamin A rất cần thiết để bảo vệ màng nhầy, đường mũi, phổi, đường ruột và đường tiết niệu và đóng vai trò là tuyến phòng thủ đầu tiên của cơ thể chống lại mầm bệnh xâm nhập.
- Kéo dài tuổi thọ: Một nghiên cứu mới của các nhà khoa học Ý, được công bố ngày 16/12 trên Tạp chí của Đại học Tim mạch Mỹ, cho thấy ăn ớt 4 lần một tuần giúp giảm 23% nguy cơ mắc các bệnh gây tử vong, theo Insider.
- Tốt cho tâm trạng: Các capsicum trong ớt kích hoạt, làm tăng mức endorphin và serotonin trong cơ thể. Từ đó, cải thiện tâm trạng, tạo cảm giác hưng phấn.
- Giảm cân hiệu quả hiệu quả: Trong một số nghiên cứu cho thấy capsaicin trong ớt giúp giảm cảm giác thèm đồ béo và ngọt và tăng đốt cháy chất béo. Nếu tiêu thụ capsicum có thể làm tăng tốc độ trao đổi chất lên gần 50%, từ đó có thể dẫn đến giảm cân.
- Ngăn ngừa ung thư: Ăn ớt thường xuyên có thể chống lại ung thư vì ớt chứa đầy chất chống ô xy hóa, bảo vệ cơ thể khỏi những thiệt hại do các gốc tự do gây ra. Từ đó, ngăn ngừa nhiều loại ung thư. Ngoài ra, nghiên cứu cho thấy ăn ớt có thể ức chế sự phát triển của khối u tuyến tiền liệt, theo whfood.com. Nghiên cứu cũng tiết lộ rằng ớt có thể giúp làm chậm sự lây lan của ung thư phổi. Capsaicin ngăn chặn các tế bào phổi lan vào các mô khác, theo Longevitylive.com.
Cá chạch lấu sống chủ yếu ở các vùng sông ngòi, kênh rạch miền Tây Nam Bộ. Loài cá này có thân dài, trơn bóng, hoa văn loang lổ nên khá giống rắn, đặc biệt khi còn sống và bò trườn trên mặt đất ướt. Chính ngoại hình "khó gần" ấy khiến không ít người lần đầu nhìn thấy cảm thấy e dè.
Tuy nhiên, với người dân miền Tây, cá chạch lấu từ lâu đã là nguyên liệu quen thuộc trong nhiều bữa cơm gia đình. Thịt cá săn chắc, ít xương dăm, vị ngọt tự nhiên nên được đánh giá cao hơn nhiều loại cá đồng khác.
Từ cá chạch lấu, người dân có thể chế biến thành hàng loạt món ăn hấp dẫn như lẩu chua, nướng muối ớt, kho tiêu hay nấu canh lá giang. Trong đó, món lẩu cá chạch lấu được nhiều thực khách yêu thích vì nước dùng đậm đà, thịt cá béo thơm nhưng không ngấy.
Theo kinh nghiệm dân gian, dòng họ cá chạch gồm nhiều loại như chạch khoang, chạch rằn, chạch bông, chạch lá tre, chạch gai và đặc biệt là chạch lấu- loài lớn và ngon hơn cả. Vì da cá trơn và nhớt, nên khi làm cá, người dân thường dùng tro bếp hoặc lá sả, lá tre chà sát để làm sạch nhớt, giúp cá săn chắc và dễ chế biến hơn.
Người địa phương còn truyền miệng câu nói quen thuộc về "thứ hạng" ngon của cá suối: "Nhất liên, nhì chiên, tam chình, tứ lấu" – ý nói cá liên là ngon nhất, rồi đến cá chiên, cá chình và cá chạch lấu đứng thứ tư. Dù vậy, vị ngon ngọt, thịt béo và độ dai vừa phải của cá chạch lấu vẫn khiến nó trở thành món đặc sản quý của vùng sông suối Trường Sơn.
Cá chạch lấu được chế biến thành nhiều món ăn hấp dẫn, từ kho nghệ, chiên tươi, muối sả chiên, nướng than hồng đến nấu cháo, nấu canh chua hay um lá giang. Mỗi cách nấu lại mang đến một hương vị riêng biệt, nhưng phổ biến và được ưa chuộng nhất vẫn là món canh chua cá chạch lấu nấu với lá giang – một loại lá rừng có vị chua thanh, mọc nhiều ở vùng núi.
Đặc biệt, cá chạch lấu tự nhiên hiện không còn nhiều như trước do môi trường sống thay đổi và nguồn khai thác ngày càng tăng. Vì vậy, loại cá này ngày càng có giá trị, xuất hiện trong thực đơn của nhiều quán ăn, nhà hàng đặc sản miền Tây.
Nhiều người dân miền Tây cho biết, cá chạch lấu ngon nhất là vào mùa nước nổi. Khi ấy, cá béo và chắc thịt hơn, chỉ cần chế biến đơn giản cũng đủ tạo nên hương vị khó quên.
Không chỉ là món ăn dân dã, cá chạch lấu còn mang giá trị kinh tế cao. Những con cá lớn có thể bán với giá đắt, được xem là đặc sản được nhiều du khách săn tìm. Người dân địa phương thường đem cá tươi hoặc cá đã sơ chế sẵn bày bán tại các phiên chợ, vừa phục vụ nhu cầu trong tỉnh, vừa cung cấp cho các nhà hàng.
Món ngon từ cá chạch lấu.
Những món ăn từ cá chạch lấu không chỉ là sự kết tinh của sản vật núi rừng mà còn là biểu tượng cho tinh thần sáng tạo trong ẩm thực của người dân nơi đây. Giữa nhịp sống hiện đại, những bữa cơm có món cá chạch kho nghệ hay bát canh chua nấu lá giang vẫn mang đến hương vị mộc mạc, thân quen, gợi nhớ về những ngày tháng bình yên nơi miền sông nước.
