“Họ không còn là bạn bè đúng lúc chúng tôi cần họ”, Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 1/4 nói trong cuộc phỏng vấn với Reuters, đề cập đến NATO. “Chúng tôi chưa đòi hỏi gì nhiều từ họ. Đó quả là con đường một chiều”.
Ông Trump cũng tuyên bố “chắc chắn sẽ xem xét” khả năng rút Mỹ khỏi NATO, liên minh quân sự mà ông cho rằng không mang lại nhiều lợi ích cho Mỹ. Khi xung đột Iran kéo dài, Tổng thống Mỹ ngày càng tỏ ra phẫn nộ với các đồng minh ở bên kia bờ Đại Tây Dương.
Hôm 31/3, ông Trump cho biết dự định chấm dứt sự can dự của Mỹ tại Iran trong vài tuần tới và sẽ “không liên quan gì” đến nỗ lực dài hạn nhằm đảm bảo an ninh cho eo biển Hormuz. Đây là huyết mạch hàng hải nắm giữ 20% nguồn cung dầu toàn cầu nhưng đang bị Iran phong tỏa.
“Chúng tôi sẽ rời đi rất sớm. Và nếu Pháp hay quốc gia nào khác muốn có dầu hoặc khí đốt đi qua eo biển Hormuz, họ cứ việc tới đó và tự lo liệu cho bản thân mình”, ông nói.
Trước đó cùng ngày, Tổng thống Mỹ đã đăng bài chỉ trích dữ dội trên mạng xã hội Truth Social. Ông cho rằng các quốc gia châu Âu nên “hãy gom chút can đảm muộn màng, đến eo biển Hormuz và tự mà lấy lại dầu”.
“Các vị sẽ phải bắt đầu học cách tự chiến đấu cho chính mình. Mỹ sẽ không ở đó để giúp nữa, giống như cách các vị đã không ở đó vì chúng tôi”, ông viết.
Vài giờ sau, ông Trump mô tả NATO là “hổ giấy” và chỉ trích liên minh này vì họ không tham gia cuộc chiến chống lại Iran.
Ông Trump cũng đã công kích Pháp, một đồng minh trong liên minh quân sự NATO. “Pháp đã không cho phép các máy bay chở đầy thiết bị quân sự hướng tới Israel bay qua lãnh thổ nước này. Họ tỏ ra rất thiếu thiện chí giúp đỡ”, ông cho hay.
Những phát biểu này cho thấy Tổng thống Mỹ ngày càng bực bội với sự dè dặt của châu Âu trong xung đột Iran. Ông tin rằng điều này đồng nghĩa với việc Washington không nên giúp bảo vệ các đồng minh ở châu Âu vì “họ không đứng về phía chúng tôi”.
Khi ông Trump gia tăng chỉ trích, các đồng minh châu Âu cũng đang đẩy mạnh phản ứng của họ.
Pháp cho biết nước này cho phép Mỹ sử dụng các căn cứ cho các hoạt động như tiếp nhiên liệu nhưng không cho máy bay trực tiếp tham chiến. Điện Elysee nói họ “ngạc nhiên” trước bài đăng nhắm thẳng vào Paris của ông Trump và khẳng định “Pháp không thay đổi lập trường của mình”.
Pháp và Anh đã từ chối tham gia vào chiến dịch tập kích Iran của Mỹ, với lý do ông Trump không tham vấn họ trước khi phát động cuộc tấn công.
Anh cũng cho phép máy bay ném bom Mỹ sử dụng các căn cứ của nước này, dù khẳng định chúng chỉ được dùng cho các nhiệm vụ phòng thủ, như không kích các địa điểm quân sự của Iran được sử dụng để gây tổn hại lợi ích của Anh.
Anh và Pháp đang phối hợp để tập hợp liên minh gồm tối đa 35 quốc gia, nhằm giúp đảm bảo an ninh cho eo biển Hormuz sau khi xung đột hạ nhiệt. Nỗ lực này có thể bao gồm việc triển khai đội tàu hộ tống để bảo vệ tàu dầu đi qua eo biển. Một số tàu có thể được lắp đặt pháo phòng không để bắn hạ máy bay không người lái hoặc tên lửa của Iran.
Châu Âu không che giấu nỗi lo ngại về nguy cơ xung đột Iran biến thành một cuộc chiến đẫm máu không có hồi kết. Và khi xung đột đẩy giá năng lượng lên cao, những lời chỉ trích từ châu Âu ngày càng trở nên gay gắt hơn.
Thủ tướng Đức Friedrich Merz tháng trước từng ủng hộ cuộc tấn công của Mỹ-Israel vào Iran. Tuy nhiên, hôm 27/3, ông nói với tờ FAZ rằng “tôi chỉ không tin những gì Israel và Mỹ đang làm sẽ thực sự dẫn đến thành công”. Đức cũng chỉ cho phép Washington sử dụng các căn cứ hoặc triển khai khí tài quân sự để đáp lại những đòn tấn công trả đũa của Tehran.
Tại Italy, cuộc chiến của Mỹ tại Iran đã gây rắc rối cho Thủ tướng Giorgia Meloni, khi mối quan hệ thân thiết giữa bà với ông Trump đang bị soi xét kỹ.
Cử tri Italy ngày 22/3 bác bỏ một cuộc trưng cầu dân ý về cải cách tư pháp, vốn được xem là thước đo mức độ ủng hộ dành cho bà. Chính quyền của bà đã tìm cách tạo khoảng cách với ông Trump trong bối cảnh người dân phản đối cuộc xung đột.
“Ông Trump là Tổng thống của một quốc gia, được bầu với số phiếu áp đảo. Ông ấy đi theo con đường riêng mà không nghe ai ngoài chính mình. Chúng tôi cũng đi theo con đường riêng, không phục tùng ai”, Bộ trưởng Quốc phòng Italy Guido Crosetto nói ngày 30/3.
Theo một quan chức cấp cao của Italy, nước này gần đây từ chối cấp quyền hạ cánh cho các chiến đấu cơ của Mỹ đang tìm cách đáp xuống căn cứ Sigonella ở phía đông Sicily. Quyết định được đưa ra sau khi xác định các máy bay này có liên quan đến xung đột ở Iran.
Trong một tuyên bố hôm 31/3, văn phòng của bà Meloni không xác nhận sự việc nhưng cho biết mỗi yêu cầu tiêm kích hạ cánh đều được xem xét cẩn trọng theo từng trường hợp “như vẫn luôn được thực hiện”. Họ cũng phủ nhận xảy ra căng thẳng với Washington về việc sử dụng căn cứ.
Thông tin này xuất hiện một ngày sau khi Bộ trưởng Quốc phòng Tây Ban Nha tuyên bố nước này tăng cường lập trường phản đối cuộc chiến. Madrid không chỉ từ chối cho máy bay quân sự Mỹ tham gia tấn công Iran sử dụng căn cứ trên lãnh thổ, mà còn cấm chúng bay qua không phận.
Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sanchez, người từng không nhận được nhiều ủng hộ trong các cuộc thăm dò dư luận, đã tìm thấy “luồng sinh khí mới” trên chính trường khi ông dẫn dắt sự phản kháng của châu Âu đối với xung đột Iran.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cũng đặt câu hỏi về cam kết với NATO khi nhắc đến việc Tây Ban Nha từ chối cho chiến đấu cơ Mỹ sử dụng không phận.
“Nếu NATO chỉ đơn thuần là chúng tôi bảo vệ châu Âu khi họ bị tấn công, còn họ lại từ chối cho chúng tôi sử dụng căn cứ khi cần, đó không phải là quan hệ hợp tác tốt. Điều đó khiến người ta khó tiếp tục gắn bó và nói rằng điều này có lợi cho Mỹ. Vì vậy tất cả những điều này sẽ cần xem xét lại”, ông nói.
Vincenzo Camporini, cựu tham mưu trưởng không quân Italy và hiện là cố vấn khoa học của Viện Các vấn đề Quốc tế, cho hay Washington không nên ngạc nhiên khi các đồng minh ngần ngại hợp tác với họ trong cuộc chiến Iran.
“Tôi cho rằng điều này liên quan tới việc Mỹ phát động chiến dịch mà không có bất kỳ sự tham vấn nào với các đồng minh trong NATO. Họ cũng không tính đến việc phải thông báo cho các quốc gia đồng minh”, Camporini nói. “Bạn không thể làm vậy rồi sau đó lại yêu cầu sự hỗ trợ từ các quốc gia khác trong NATO”.
Hôm qua (16.5), tờ The Japan Times đưa tin Bộ Quốc phòng Nhật Bản đang xem xét xuất khẩu tên lửa đất đối hạm sang Philippines. Hồi tháng trước, Nhật Bản đã công bố việc dỡ bỏ hạn chế xuất khẩu vũ khí chưa từng có kể từ khi kết thúc Thế chiến 2.
Loại tên lửa mà Tokyo xem xét xuất khẩu cho Manila được cho là dòng tên lửa đất đối hạm Type 88. Trong cuộc tập trận vừa diễn ra trong tháng này giữa Mỹ, Nhật Bản, Úc và Philippines, tên lửa Type 88 cũng đã được bắn thử.
Thời gian qua, Tokyo nổi lên như một đối tác quân sự quan trọng của Manila. Mới đây, Nhật Bản cho biết đang xem xét để sớm cung cấp tàu hộ tống lớp Abukuma và máy bay TC-90 cho Philippines. Trong đó, tàu lớp Abukuma có độ choán nước hơn 2.000 tấn có thể mang theo tên lửa đối hạm Harpoon, ngư lôi và được trang bị pháo cận chiến Phalanx, cùng pháo chính 76 mm. Còn TC-90 là loại máy bay huấn luyện và tuần tra biển. Nhật Bản cũng đã chuyển giao một số hệ thống radar cho Philippines để tăng cường khả năng giám sát vùng biển.
Hơn 10 năm qua, Philippines không ngừng tăng cường năng lực quốc phòng, nhất là về năng lực tác chiến trên biển, giữa bối cảnh nước này liên tục xảy ra nhiều căng thẳng với Trung Quốc ở Biển Đông. Nếu như đầu thập niên 2010, Philippines gần như chỉ sở hữu những chiến hạm lỗi thời từ thập niên 1970, thì năng lực hải quân nước này đã được cải thiện. Điển hình, Philippines đã đặt mua 4 tàu hộ tống lớp Miguel Malvar, 2 tàu hộ tống lớp Jose Rizal, 6 tàu tuần tra lớp Rajah Sulayman đều của Hàn Quốc, trong đó đã nhận 2 tàu cho mỗi loại. Nước này còn đặt mua 4 tàu đổ bộ lớp Tarlac của Indonesia và đã nhận 2 chiếc. Kèm theo, Manila còn mua một số dòng máy bay trực thăng hải quân, máy bay tuần tra của phương Tây.
Không những vậy, Philippines đặt mua tên lửa bội siêu thanh Brahmos do liên doanh Ấn Độ - Nga sản xuất, có tốc độ gấp 2,8 lần vận tốc âm thanh cùng tầm bắn khoảng 300 km. Manila đã nhận tên lửa Brahmos dần dần từ năm 2024.
Trả lời Thanh Niên, TS Satoru Nagao (Viện Nghiên cứu Hudson, Mỹ) đánh giá việc nếu Nhật Bản xuất khẩu tên lửa Type 88 sang Philippines thì sẽ là thương vụ mang tính bước ngoặt.
Thứ nhất, theo TS Nagao, thương vụ trên thể hiện chiến lược đối phó với Trung Quốc ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương (Indo-Pacific) - nơi Trung Quốc đang không ngừng tăng cường sức mạnh quân sự. Nếu xảy ra xung đột, Trung Quốc triển khai lực lượng nhằm vào các căn cứ quân sự của Nhật Bản, Đài Loan và Philippines ở Thái Bình Dương, thì sự hỗ trợ từ Mỹ sẽ bị siết chặt. Vì thế, phía Mỹ muốn kiềm chế các hoạt động quân sự của Trung Quốc trong chuỗi đảo thứ nhất (từ Nhật Bản, qua Đài Loan đến Philippines). Vì thế, tên lửa Type 88 là một vũ khí thích hợp vì tầm bắn của nó là 200 km. Ví dụ, giữa Philippines và Đài Loan có khoảng cách 350 km. Nếu cả hai bên triển khai tên lửa tầm bắn 200 km, tất cả các tàu chiến Trung Quốc đi qua khu vực giữa Philippines và Đài Loan đều sẽ nằm trong tầm bắn.
Hiện tại, Philippines sở hữu tên lửa chống hạm Brahmos tầm bắn 290 km (được sản xuất bởi liên doanh Ấn Độ-Nga) và tên lửa chống hạm SSM-700K C-Star tầm bắn 180 km (của Hàn Quốc) được gắn trên tàu khu trục. Nếu Nhật Bản bổ sung thêm tên lửa chống hạm Type 88 phóng từ đất liền, Philippines sẽ nâng cao sức mạnh quân sự và nếu hợp tác với Nhật Bản, Đài Loan và Mỹ, chuỗi đảo thứ nhất sẽ càng được củng cố.
"Thứ hai, Nhật Bản đang chia sẻ gánh nặng an ninh với Mỹ và trở thành "nhà cung cấp an ninh" trong khu vực này. Mỹ cần giải quyết nhiều vấn đề trên toàn thế giới. Kể từ thời Tổng thống Barack Obama, Mỹ bắt đầu chiến lược chuyển trọng tâm về châu Á - Thái Bình Dương, quân đội nước này ở châu Âu đã giảm từ 100.000 sau Chiến tranh Lạnh xuống còn 35.000 lính vào năm 2021. Nhưng sau khi Nga tiến hành chiến dịch quân sự nhằm vào Ukraine từ năm 2022, con số này đã quay trở lại 100.000 lính. Ở Trung Đông, Mỹ đang sử dụng rất nhiều vũ khí. Từ tình hình như vậy, Nhật Bản đang dần đáp ứng yêu cầu từ Mỹ về việc các đồng minh và đối tác chia sẻ gánh nặng an ninh", TS Nagao đánh giá.
Thứ ba, theo vị chuyên gia này, việc Nhật Bản cung cấp tên lửa cho thấy chính Tokyo đang thay đổi nhận thức về quân sự. Vì vậy, so với tàu tuần tra ven biển, máy bay cứu hộ, tên lửa hoàn toàn mang tính quân sự cao hơn. Trước đây, Nhật Bản ngần ngại buôn bán những vũ khí mang tính quân sự cao, nhưng tình hình hiện tại đang khiến nước này thay đổi. Điều này sẽ tạo ra ảnh hưởng quan trọng trong cán cân an ninh giữa Mỹ và Trung Quốc.
"Tôi sẽ chỉ làm tổng thống trong một vài tuần nữa, và sau đó tôi sẽ từ chức", Tổng thống Serbia Aleksandar Vucic phát biểu trước đám đông những người ủng hộ tại một cuộc mít tinh ủng hộ chính phủ ở thủ đô Belgrade ngày 27/6. Tuy nhiên, ông không nêu rõ lý do từ chức.
Ông Vucic cho biết ông sẽ giúp đảng Tiến bộ Serbia (SNS) của mình giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống và cuộc bỏ phiếu nghị viện sớm.
Ông không nêu rõ thời điểm cụ thể sẽ từ chức cũng như thời điểm giải tán quốc hội - điều kiện tiên quyết để tổ chức các cuộc bầu cử nghị viện sớm.
Nhiệm kỳ tổng thống thứ hai và cũng là nhiệm kỳ cuối cùng của ông Vucic theo kế hoạch sẽ hết hạn vào giữa năm 2027. Ông đã nắm quyền với tư cách là tổng thống hoặc thủ tướng trong suốt 12 năm qua.
Ông Vucic ít có khả năng sẽ rời khỏi võ đài chính trị, vì việc từ chức có thể mở đường cho ông trở thành thủ tướng nếu đảng của ông chiến thắng trong các cuộc bầu cử nghị viện.
Chức vụ tổng thống ở Serbia phần lớn mang tính chất nghi lễ, nhưng ông Vucic đã có tầm ảnh hưởng đáng kể đối với đảng của mình và chính phủ. Ông từng để ngỏ ý tưởng trở lại làm thủ tướng, và gần đây một vài đồng minh cấp cao đã công khai nói rằng ông nên làm như vậy.
Trong một cuộc phỏng vấn vào tháng 2, ông Vucic cho biết ông không chắc mình sẽ làm gì sau khi nhiệm kỳ kết thúc, nhưng không loại trừ khả năng quay lại chính trường đảng hoặc tìm cách trở thành thủ tướng.
"Tôi muốn ít tham gia vào chính trị hơn hoặc không tham gia chút nào, nhưng việc chăm lo cho di sản của mình có thể đòi hỏi một số hình thức gắn kết. Chúng ta hãy cùng chờ xem", ông nói.
Tối 15-5, Phó chủ tịch thường trực UBND TP.HCM Nguyễn Lộc Hà đã tham dự tiệc chiêu đãi kỷ niệm Ngày châu Âu (Europe Day) 2026 do Phái đoàn Liên minh châu Âu (EU) tại Việt Nam tổ chức.
Đến dự còn có Phó giám đốc Sở Ngoại vụ TP.HCM Nguyễn Minh Quế; Đại sứ Liên minh châu Âu tại Việt Nam Julien Guerrier; tổng lãnh sự, đại biểu các nước thuộc Liên minh châu Âu (EU).
Phát biểu tại buổi lễ, Đại sứ Julien Guerrier cho biết quan hệ giữa EU và Việt Nam đã phát triển sâu rộng trong nhiều thập niên qua.
Kể từ khi Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA) có hiệu lực năm 2020, thương mại song phương đã tăng hơn 50%, góp phần tái định hình quan hệ kinh tế và mở ra nhiều cơ hội cho doanh nghiệp, người dân hai bên.
Theo ông Guerrier, EU hiện là nhà cung cấp ODA lớn nhất cho Việt Nam thông qua chiến lược "Cửa ngõ toàn cầu" và quan hệ đối tác chuyển đổi năng lượng công bằng (JETP), nhằm hỗ trợ mục tiêu đưa Việt Nam trở thành nước phát triển vào năm 2045 và đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.
Đại sứ EU cho biết vào tháng 1, Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa đã thăm Hà Nội, qua đó nâng cấp quan hệ Việt Nam - EU lên Đối tác chiến lược toàn diện.
Ông Guerrier khẳng định EU là "đối tác vững chắc và ổn định" của Việt Nam trong các lĩnh vực như năng lượng, hạ tầng giao thông, vật liệu chiến lược, bán dẫn và trí tuệ nhân tạo.
Ông cho biết hiện có khoảng 1 triệu người gốc Việt đang sinh sống trong cộng đồng tại 27 quốc gia thành viên EU, đóng vai trò cầu nối giữa hai bên.
Đại sứ EU cũng cho biết ngày càng nhiều người Việt Nam đến châu Âu để du lịch, học tập thông qua chương trình Erasmus+, nghiên cứu thông qua chương trình Horizon Europe và trải nghiệm trực tiếp châu Âu.
Ông Guerrier cũng cho rằng trong bối cảnh thế giới đối mặt biến đổi khí hậu, đứt gãy chuỗi cung ứng và bất ổn địa chính trị, các quốc gia không thể hành động đơn lẻ.
EU đang thúc đẩy các quan hệ đối tác "mạnh mẽ, công bằng và hướng tới tương lai" tại Mỹ Latin, khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, châu Phi và đặc biệt là ASEAN.
Trong đó, Việt Nam được đánh giá là quốc gia có nhiều hiệp định với EU hơn bất kỳ nước nào trong khu vực.
Phó chủ tịch thường trực UBND TP.HCM Nguyễn Lộc Hà cho biết Ngày châu Âu không chỉ kỷ niệm Tuyên bố Schuman năm 1950 - nền tảng cho sự ra đời của EU - mà còn tôn vinh tinh thần hòa bình, thống nhất, hợp tác và phát triển.
Ông Hà nhấn mạnh sau hơn 35 năm thiết lập quan hệ ngoại giao, quan hệ Việt Nam - EU đã trở thành một trong những mối quan hệ năng động và có chiều sâu nhất của EU với một quốc gia ASEAN.
Theo lãnh đạo TP.HCM, sau hơn 5 năm thực thi EVFTA, thương mại song phương Việt Nam - EU duy trì mức tăng trưởng trung bình 10% mỗi năm và đạt 76 tỉ USD vào năm 2025.
Ông Hà cho biết việc nâng cấp quan hệ Việt Nam - EU lên Đối tác chiến lược toàn diện đầu năm 2026 đã mở ra chương mới cho hợp tác song phương.
Theo ông Nguyễn Lộc Hà, TP.HCM hiện là một trong những địa phương đi đầu trong phát triển quan hệ hợp tác với EU và các nước thành viên.
TP hiện có hơn 2.700 dự án đầu tư còn hiệu lực từ các doanh nghiệp châu Âu.
Ông Hà cho rằng sau khi mở rộng không gian phát triển cùng Bình Dương cũ và Bà Rịa - Vũng Tàu cũ, TP.HCM có thêm nhiều dư địa hợp tác với các đối tác EU trong các lĩnh vực như thương mại - đầu tư, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, logistics xanh, xây dựng trung tâm tài chính quốc tế và ứng phó biến đổi khí hậu.
Lãnh đạo TP.HCM cũng cảm ơn phái đoàn EU, các cơ quan đại diện ngoại giao, Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam cùng cộng đồng doanh nghiệp EU đã đồng hành với sự phát triển của TP trong nhiều thập niên qua.
Ông Nguyễn Lộc Hà bày tỏ mong muốn quan hệ TP.HCM - EU tiếp tục phát triển, góp phần đưa quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - EU trở thành "hình mẫu, câu chuyện thành công của quan hệ hợp tác bình đẳng, hòa bình và cùng phát triển" như phát biểu của Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa.
