“Họ không còn là bạn bè đúng lúc chúng tôi cần họ”, Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 1/4 nói trong cuộc phỏng vấn với Reuters, đề cập đến NATO. “Chúng tôi chưa đòi hỏi gì nhiều từ họ. Đó quả là con đường một chiều”.
Ông Trump cũng tuyên bố “chắc chắn sẽ xem xét” khả năng rút Mỹ khỏi NATO, liên minh quân sự mà ông cho rằng không mang lại nhiều lợi ích cho Mỹ. Khi xung đột Iran kéo dài, Tổng thống Mỹ ngày càng tỏ ra phẫn nộ với các đồng minh ở bên kia bờ Đại Tây Dương.
Hôm 31/3, ông Trump cho biết dự định chấm dứt sự can dự của Mỹ tại Iran trong vài tuần tới và sẽ “không liên quan gì” đến nỗ lực dài hạn nhằm đảm bảo an ninh cho eo biển Hormuz. Đây là huyết mạch hàng hải nắm giữ 20% nguồn cung dầu toàn cầu nhưng đang bị Iran phong tỏa.
“Chúng tôi sẽ rời đi rất sớm. Và nếu Pháp hay quốc gia nào khác muốn có dầu hoặc khí đốt đi qua eo biển Hormuz, họ cứ việc tới đó và tự lo liệu cho bản thân mình”, ông nói.
Trước đó cùng ngày, Tổng thống Mỹ đã đăng bài chỉ trích dữ dội trên mạng xã hội Truth Social. Ông cho rằng các quốc gia châu Âu nên “hãy gom chút can đảm muộn màng, đến eo biển Hormuz và tự mà lấy lại dầu”.
“Các vị sẽ phải bắt đầu học cách tự chiến đấu cho chính mình. Mỹ sẽ không ở đó để giúp nữa, giống như cách các vị đã không ở đó vì chúng tôi”, ông viết.
Vài giờ sau, ông Trump mô tả NATO là “hổ giấy” và chỉ trích liên minh này vì họ không tham gia cuộc chiến chống lại Iran.
Ông Trump cũng đã công kích Pháp, một đồng minh trong liên minh quân sự NATO. “Pháp đã không cho phép các máy bay chở đầy thiết bị quân sự hướng tới Israel bay qua lãnh thổ nước này. Họ tỏ ra rất thiếu thiện chí giúp đỡ”, ông cho hay.
Những phát biểu này cho thấy Tổng thống Mỹ ngày càng bực bội với sự dè dặt của châu Âu trong xung đột Iran. Ông tin rằng điều này đồng nghĩa với việc Washington không nên giúp bảo vệ các đồng minh ở châu Âu vì “họ không đứng về phía chúng tôi”.
Khi ông Trump gia tăng chỉ trích, các đồng minh châu Âu cũng đang đẩy mạnh phản ứng của họ.
Pháp cho biết nước này cho phép Mỹ sử dụng các căn cứ cho các hoạt động như tiếp nhiên liệu nhưng không cho máy bay trực tiếp tham chiến. Điện Elysee nói họ “ngạc nhiên” trước bài đăng nhắm thẳng vào Paris của ông Trump và khẳng định “Pháp không thay đổi lập trường của mình”.
Pháp và Anh đã từ chối tham gia vào chiến dịch tập kích Iran của Mỹ, với lý do ông Trump không tham vấn họ trước khi phát động cuộc tấn công.
Anh cũng cho phép máy bay ném bom Mỹ sử dụng các căn cứ của nước này, dù khẳng định chúng chỉ được dùng cho các nhiệm vụ phòng thủ, như không kích các địa điểm quân sự của Iran được sử dụng để gây tổn hại lợi ích của Anh.
Anh và Pháp đang phối hợp để tập hợp liên minh gồm tối đa 35 quốc gia, nhằm giúp đảm bảo an ninh cho eo biển Hormuz sau khi xung đột hạ nhiệt. Nỗ lực này có thể bao gồm việc triển khai đội tàu hộ tống để bảo vệ tàu dầu đi qua eo biển. Một số tàu có thể được lắp đặt pháo phòng không để bắn hạ máy bay không người lái hoặc tên lửa của Iran.
Châu Âu không che giấu nỗi lo ngại về nguy cơ xung đột Iran biến thành một cuộc chiến đẫm máu không có hồi kết. Và khi xung đột đẩy giá năng lượng lên cao, những lời chỉ trích từ châu Âu ngày càng trở nên gay gắt hơn.
Thủ tướng Đức Friedrich Merz tháng trước từng ủng hộ cuộc tấn công của Mỹ-Israel vào Iran. Tuy nhiên, hôm 27/3, ông nói với tờ FAZ rằng “tôi chỉ không tin những gì Israel và Mỹ đang làm sẽ thực sự dẫn đến thành công”. Đức cũng chỉ cho phép Washington sử dụng các căn cứ hoặc triển khai khí tài quân sự để đáp lại những đòn tấn công trả đũa của Tehran.
Tại Italy, cuộc chiến của Mỹ tại Iran đã gây rắc rối cho Thủ tướng Giorgia Meloni, khi mối quan hệ thân thiết giữa bà với ông Trump đang bị soi xét kỹ.
Cử tri Italy ngày 22/3 bác bỏ một cuộc trưng cầu dân ý về cải cách tư pháp, vốn được xem là thước đo mức độ ủng hộ dành cho bà. Chính quyền của bà đã tìm cách tạo khoảng cách với ông Trump trong bối cảnh người dân phản đối cuộc xung đột.
“Ông Trump là Tổng thống của một quốc gia, được bầu với số phiếu áp đảo. Ông ấy đi theo con đường riêng mà không nghe ai ngoài chính mình. Chúng tôi cũng đi theo con đường riêng, không phục tùng ai”, Bộ trưởng Quốc phòng Italy Guido Crosetto nói ngày 30/3.
Theo một quan chức cấp cao của Italy, nước này gần đây từ chối cấp quyền hạ cánh cho các chiến đấu cơ của Mỹ đang tìm cách đáp xuống căn cứ Sigonella ở phía đông Sicily. Quyết định được đưa ra sau khi xác định các máy bay này có liên quan đến xung đột ở Iran.
Trong một tuyên bố hôm 31/3, văn phòng của bà Meloni không xác nhận sự việc nhưng cho biết mỗi yêu cầu tiêm kích hạ cánh đều được xem xét cẩn trọng theo từng trường hợp “như vẫn luôn được thực hiện”. Họ cũng phủ nhận xảy ra căng thẳng với Washington về việc sử dụng căn cứ.
Thông tin này xuất hiện một ngày sau khi Bộ trưởng Quốc phòng Tây Ban Nha tuyên bố nước này tăng cường lập trường phản đối cuộc chiến. Madrid không chỉ từ chối cho máy bay quân sự Mỹ tham gia tấn công Iran sử dụng căn cứ trên lãnh thổ, mà còn cấm chúng bay qua không phận.
Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sanchez, người từng không nhận được nhiều ủng hộ trong các cuộc thăm dò dư luận, đã tìm thấy “luồng sinh khí mới” trên chính trường khi ông dẫn dắt sự phản kháng của châu Âu đối với xung đột Iran.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cũng đặt câu hỏi về cam kết với NATO khi nhắc đến việc Tây Ban Nha từ chối cho chiến đấu cơ Mỹ sử dụng không phận.
“Nếu NATO chỉ đơn thuần là chúng tôi bảo vệ châu Âu khi họ bị tấn công, còn họ lại từ chối cho chúng tôi sử dụng căn cứ khi cần, đó không phải là quan hệ hợp tác tốt. Điều đó khiến người ta khó tiếp tục gắn bó và nói rằng điều này có lợi cho Mỹ. Vì vậy tất cả những điều này sẽ cần xem xét lại”, ông nói.
Vincenzo Camporini, cựu tham mưu trưởng không quân Italy và hiện là cố vấn khoa học của Viện Các vấn đề Quốc tế, cho hay Washington không nên ngạc nhiên khi các đồng minh ngần ngại hợp tác với họ trong cuộc chiến Iran.
“Tôi cho rằng điều này liên quan tới việc Mỹ phát động chiến dịch mà không có bất kỳ sự tham vấn nào với các đồng minh trong NATO. Họ cũng không tính đến việc phải thông báo cho các quốc gia đồng minh”, Camporini nói. “Bạn không thể làm vậy rồi sau đó lại yêu cầu sự hỗ trợ từ các quốc gia khác trong NATO”.
Viết trên mạng xã hội X ngày 12.4, vào thời điểm phái đoàn Mỹ và Iran kết thúc đàm phán thỏa thuận hòa bình tại thủ đô Islamabad (Pakistan), người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cho biết trong 2 ngày đàm phán, các bên đã thảo luận nhiều vấn đề chính. Trong đó bao gồm vấn đề eo biển Hormuz, hạt nhân, bồi thường chiến tranh, dỡ bỏ lệnh cấm vận và chấm dứt hoàn toàn cuộc chiến chống lại Iran cũng như xung đột khu vực.
Truyền thông quốc tế sáng nay (12.4) đồng loạt đưa tin cuộc đàm phán Mỹ - Iran kết thúc mà không đạt được thỏa thuận, khiến triển vọng chấm dứt cuộc xung đột Trung Đông đến nay đã hơn 6 tuần vẫn còn bỏ ngỏ.
Về phía chính phủ Iran, ông Baghaei nhấn mạnh Iran quyết tâm sử dụng mọi công cụ, bao gồm cả ngoại giao, để bảo vệ lợi ích quốc gia và sự thịnh vượng của đất nước. “Với chúng tôi, ngoại giao là sự tiếp nối cuộc thánh chiến của những người bảo vệ đất nước Iran”, ông viết.
“Hôm nay (12.4) là một ngày bận rộn và dài đối với phái đoàn Iran tại Islamabad. Các cuộc đàm phán căng thẳng bắt đầu từ sáng 11.4 với nỗ lực trung gian hòa giải thiện chí của Pakistan đã giúp hai bên (Mỹ và Iran) trao đổi nhiều văn bản cũng như thông điệp. Sự mất mát to lớn của những bậc lãnh đạo vĩ đại, người thân yêu và đồng bào của chúng tôi khiến quyết tâm theo đuổi lợi ích và quyền lợi cho dân tộc Iran vững chắc hơn bao giờ hết”, theo ông Baghaei.
Quan chức ngoại giao Iran cho rằng thành công của tiến trình ngoại giao phụ thuộc vào sự nghiêm túc và thiện chí của phía đối lập, gồm việc ngừng đưa ra những yêu sách quá đáng và bất hợp pháp, cũng như chấp nhận các quyền và lợi ích hợp pháp của Iran.
Sau cuộc đàm phán, truyền thông Iran ngày đưa tin các yêu sách của Mỹ đã ngăn việc đạt được khuôn khổ chung. Theo Đài Press TV ngày 12.4, nhiều vấn đề khác nhau, trong đó có eo biển Hormuz, quyền hạt nhân là những điểm gây tranh cãi.
Hãng thông tấn Fars dẫn nguồn thạo tin với phái đoàn Iran tiết lộ Mỹ muốn lấy cớ để rời bàn đàm phán và Tehran chưa có kế hoạch cho vòng đàm phán kế tiếp. Trong khi đó, Hãng Tasnim đăng bản tin đề cập: “Đàm phán giữa các phái đoàn Iran và Mỹ vừa kết thúc cách đây ít lâu và theo những gì mô tả là tham vọng thái quá của Mỹ, hai bên cho đến nay vẫn chưa đạt được thỏa thuận”.
Sau 2 ngày làm việc tại Pakistan, Phó tổng thống Mỹ J.D Vance đã có buổi họp báo thông tin hai bên không đạt được thỏa thuận. Ông nói rằng Mỹ đã “tương đối linh hoạt” trong đàm phán, thế nhưng Tehran không cam kết từ bỏ vũ khí hạt nhân và không chấp nhận các điều khoản của Washington.
“Một lần nữa, về các chương trình hạt nhân của họ, chẳng hạn như các cơ sở làm giàu uranium mà họ đã có trước khi bị phá hủy, thế nhưng câu hỏi đơn giản là liệu chúng ta có thấy một cam kết cơ bản về ý chí của Iran trong việc không phát triển vũ khí hạt nhân hay không, không chỉ bây giờ, không chỉ hai năm nữa mà còn về lâu dài. Chúng tôi vẫn chưa thấy điều đó, nhưng chúng tôi hy vọng sẽ thấy", ông Vance nói. Phó tổng thống Mỹ cũng đã lên chuyên cơ rời Pakistan để trở về Mỹ.
"Israel sẽ không bỏ qua bất kỳ hành động vi phạm nào đối với lệnh phong tỏa trên biển áp dụng ở Dải Gaza", Bộ Ngoại giao Israel cho biết hôm nay, khi thông báo trục xuất toàn bộ nhà hoạt động nước ngoài đang bị giam tại nước này.
Trung tâm pháp lý Adalah, đơn vị đại diện cho các nhà hoạt động, trước đó nói rằng "phần lớn thành viên đoàn tàu" đã được chuyển từ nhà tù Ktziot ở sa mạc Negev tới sân bay Ramon ở miền nam Israel để chờ trục xuất. Nhóm đang tiếp tục theo dõi quá trình này nhằm bảo đảm các nhà hoạt động rời Israel an toàn.
Thổ Nhĩ Kỳ thông báo đã tổ chức 3 chuyến bay, có tổng sức chứa hơn 400 hành khách, tới Israel để đón công dân nước này cùng một số quốc gia khác.
Hơn 430 nhà hoạt động từ nhiều quốc gia bị lực lượng Israel bắt giữ trên Địa Trung Hải vào tuần qua, khi đang tham gia đoàn tàu Global Sumud Flotilla gồm 50 chiếc xuất phát từ Thổ Nhĩ Kỳ. Họ dự định vượt Địa Trung Hải đến Dải Gaza để phản đối lệnh phong tỏa mà Israel đang áp đặt, cũng như thu hút sự chú ý đến cuộc khủng hoảng nhân đạo tại đây.
Bộ trưởng An ninh Quốc gia Israel Itamar Ben Gvir ngày 20/5 đăng video cho thấy các nhà hoạt động bị trói tay, ép quỳ gối và cúi đầu sát đất. Video được chú thích "Chào mừng đến Israel", trong đó ông Ben Gvir xuất hiện cùng lá cờ Israel và có những lời chế giễu cùng hành vi ngược đãi người bị bắt.
Video đã vấp phải phản đối từ nhiều nước. Ngoại trưởng Antonio Tajani cho biết Italy đã đề nghị Liên minh châu Âu (EU) áp lệnh trừng phạt ông Ben Gvir vì "những hành động không thể chấp nhận được". Anh cũng triệu đại diện ngoại giao cấp cao nhất của Israel tại nước này để phản đối, đồng thời mô tả video là "mang tính kích động".
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, Ngoại trưởng Gideon Saar và Đại sứ Mỹ tại Israel Mike Huckabee cũng phản đối hành động của ông Ben Gvir.
Một số nhà hoạt động cáo buộc giới chức Israel ngược đãi họ trong quá trình giam giữ. Nhà báo Italy Alessandro Mantovani nói ông và những người khác bị còng tay, xích chân khi được đưa tới sân bay Ben Gurion để lên chuyến bay trục xuất.
Trung tâm pháp lý Adalah cho biết ít nhất hai người phải nhập viện vì trúng đạn cao su, trong khi một số người khác lo sợ bị gãy xương.
Israel và nhóm Hamas đạt thỏa thuận ngừng bắn tại Dải Gaza từ tháng 10/2025, giúp chấm dứt phần lớn các cuộc giao tranh trên bộ. Israel đã thiết lập "ranh giới vàng", kiểm soát khoảng 53% lãnh thổ Gaza, cũng như tiếp tục phong tỏa vùng biển ven dải đất.
"Thương vụ vũ khí và hợp tác an ninh giữa Đài Loan với Mỹ là yếu tố quan trọng để duy trì hòa bình và ổn định khu vực", lãnh đạo Đài Loan Lại Thanh Đức viết trên Facebook ngày 17/5.
Tuyên bố được lãnh đạo Đài Loan đưa ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump trong cuộc phỏng vấn ngày 15/5 cho hay việc trì hoãn thương vụ bán vũ khí trị giá 14 tỷ USD cho Đài Loan là "quân bài mặc cả đắt giá" trong các cuộc đàm phán với Trung Quốc. Tổng thống Mỹ cũng nói Đài Loan không nên tuyên bố độc lập.
"Chúng ta sẽ xem chuyện gì xảy ra. Tôi có thể duyệt thương vụ, cũng có thể không", lãnh đạo Mỹ nói trên chuyên cơ Không lực Một sau chuyến thăm Trung Quốc. "Chúng tôi không muốn ai đó nói: 'Cứ độc lập vì Mỹ đang ủng hộ chúng ta'".
Ông Lại Thanh Đức cho rằng Trung Quốc "chưa bao giờ từ bỏ ý định sáp nhập Đài Loan bằng vũ lực" và đang tăng cường năng lực quân sự "nhằm thay đổi hiện trạng khu vực và hai bờ eo biển". Ông cho hay điều này có thể tác động lớn đến an ninh Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, chuỗi cung ứng toàn cầu và kinh tế thế giới.
Trung Quốc và ông Trump chưa bình luận về tuyên bố này. Trung Quốc luôn xem đảo Đài Loan là phần lãnh thổ không thể tách rời và sẵn sàng sử dụng mọi biện pháp để thống nhất, kể cả bằng vũ lực. Mỹ cam kết tôn trọng nguyên tắc "Một Trung Quốc" và không chính thức ủng hộ Đài Loan độc lập, nhưng cũng thường tránh công khai tuyên bố phản đối sự độc lập của hòn đảo này.
Theo Đạo luật Quan hệ với Đài Loan được tổng thống Jimmy Carter ký sau khi Washington thiết lập quan hệ ngoại giao với Bắc Kinh năm 1979, Mỹ có nghĩa vụ hỗ trợ khả năng phòng thủ cho đảo Đài Loan. Dù vậy, Mỹ vẫn giữ lập trường mơ hồ về việc liệu quân đội nước này có can thiệp nếu hòn đảo bị tấn công hay không.
Trong chuyến thăm Bắc Kinh ngày 13-15/5, ông Trump cho biết đã thảo luận "rất chi tiết" với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình về việc Mỹ bán vũ khí cho Đài Loan.
Theo Phelim Kine, bình luận viên Politico, điều này có thể đi ngược lại cam kết năm 1982 của tổng thống Ronald Reagan về "6 đảm bảo" của Mỹ với Đài Loan, trong đó có việc Washington sẽ không tham vấn Bắc Kinh về các thương vụ vũ khí với Đài Loan. Việc không bán vũ khí cho hòn đảo cũng vi phạm cam kết trong đạo luật năm 1979.
Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer nói các phát biểu ngày 15/5 của ông Trump không đồng nghĩa Mỹ đang rút lại cam kết với Đài Loan. "Tổng thống đã nói rất rõ về việc này. Không có thay đổi nào trong chính sách của Mỹ đối với Đài Loan", ông Greer nói với ABC News ngày 17/5.
