“Họ không còn là bạn bè đúng lúc chúng tôi cần họ”, Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 1/4 nói trong cuộc phỏng vấn với Reuters, đề cập đến NATO. “Chúng tôi chưa đòi hỏi gì nhiều từ họ. Đó quả là con đường một chiều”.
Ông Trump cũng tuyên bố “chắc chắn sẽ xem xét” khả năng rút Mỹ khỏi NATO, liên minh quân sự mà ông cho rằng không mang lại nhiều lợi ích cho Mỹ. Khi xung đột Iran kéo dài, Tổng thống Mỹ ngày càng tỏ ra phẫn nộ với các đồng minh ở bên kia bờ Đại Tây Dương.
Hôm 31/3, ông Trump cho biết dự định chấm dứt sự can dự của Mỹ tại Iran trong vài tuần tới và sẽ “không liên quan gì” đến nỗ lực dài hạn nhằm đảm bảo an ninh cho eo biển Hormuz. Đây là huyết mạch hàng hải nắm giữ 20% nguồn cung dầu toàn cầu nhưng đang bị Iran phong tỏa.
“Chúng tôi sẽ rời đi rất sớm. Và nếu Pháp hay quốc gia nào khác muốn có dầu hoặc khí đốt đi qua eo biển Hormuz, họ cứ việc tới đó và tự lo liệu cho bản thân mình”, ông nói.
Trước đó cùng ngày, Tổng thống Mỹ đã đăng bài chỉ trích dữ dội trên mạng xã hội Truth Social. Ông cho rằng các quốc gia châu Âu nên “hãy gom chút can đảm muộn màng, đến eo biển Hormuz và tự mà lấy lại dầu”.
“Các vị sẽ phải bắt đầu học cách tự chiến đấu cho chính mình. Mỹ sẽ không ở đó để giúp nữa, giống như cách các vị đã không ở đó vì chúng tôi”, ông viết.
Vài giờ sau, ông Trump mô tả NATO là “hổ giấy” và chỉ trích liên minh này vì họ không tham gia cuộc chiến chống lại Iran.
Ông Trump cũng đã công kích Pháp, một đồng minh trong liên minh quân sự NATO. “Pháp đã không cho phép các máy bay chở đầy thiết bị quân sự hướng tới Israel bay qua lãnh thổ nước này. Họ tỏ ra rất thiếu thiện chí giúp đỡ”, ông cho hay.
Những phát biểu này cho thấy Tổng thống Mỹ ngày càng bực bội với sự dè dặt của châu Âu trong xung đột Iran. Ông tin rằng điều này đồng nghĩa với việc Washington không nên giúp bảo vệ các đồng minh ở châu Âu vì “họ không đứng về phía chúng tôi”.
Khi ông Trump gia tăng chỉ trích, các đồng minh châu Âu cũng đang đẩy mạnh phản ứng của họ.
Pháp cho biết nước này cho phép Mỹ sử dụng các căn cứ cho các hoạt động như tiếp nhiên liệu nhưng không cho máy bay trực tiếp tham chiến. Điện Elysee nói họ “ngạc nhiên” trước bài đăng nhắm thẳng vào Paris của ông Trump và khẳng định “Pháp không thay đổi lập trường của mình”.
Pháp và Anh đã từ chối tham gia vào chiến dịch tập kích Iran của Mỹ, với lý do ông Trump không tham vấn họ trước khi phát động cuộc tấn công.
Anh cũng cho phép máy bay ném bom Mỹ sử dụng các căn cứ của nước này, dù khẳng định chúng chỉ được dùng cho các nhiệm vụ phòng thủ, như không kích các địa điểm quân sự của Iran được sử dụng để gây tổn hại lợi ích của Anh.
Anh và Pháp đang phối hợp để tập hợp liên minh gồm tối đa 35 quốc gia, nhằm giúp đảm bảo an ninh cho eo biển Hormuz sau khi xung đột hạ nhiệt. Nỗ lực này có thể bao gồm việc triển khai đội tàu hộ tống để bảo vệ tàu dầu đi qua eo biển. Một số tàu có thể được lắp đặt pháo phòng không để bắn hạ máy bay không người lái hoặc tên lửa của Iran.
Châu Âu không che giấu nỗi lo ngại về nguy cơ xung đột Iran biến thành một cuộc chiến đẫm máu không có hồi kết. Và khi xung đột đẩy giá năng lượng lên cao, những lời chỉ trích từ châu Âu ngày càng trở nên gay gắt hơn.
Thủ tướng Đức Friedrich Merz tháng trước từng ủng hộ cuộc tấn công của Mỹ-Israel vào Iran. Tuy nhiên, hôm 27/3, ông nói với tờ FAZ rằng “tôi chỉ không tin những gì Israel và Mỹ đang làm sẽ thực sự dẫn đến thành công”. Đức cũng chỉ cho phép Washington sử dụng các căn cứ hoặc triển khai khí tài quân sự để đáp lại những đòn tấn công trả đũa của Tehran.
Tại Italy, cuộc chiến của Mỹ tại Iran đã gây rắc rối cho Thủ tướng Giorgia Meloni, khi mối quan hệ thân thiết giữa bà với ông Trump đang bị soi xét kỹ.
Cử tri Italy ngày 22/3 bác bỏ một cuộc trưng cầu dân ý về cải cách tư pháp, vốn được xem là thước đo mức độ ủng hộ dành cho bà. Chính quyền của bà đã tìm cách tạo khoảng cách với ông Trump trong bối cảnh người dân phản đối cuộc xung đột.
“Ông Trump là Tổng thống của một quốc gia, được bầu với số phiếu áp đảo. Ông ấy đi theo con đường riêng mà không nghe ai ngoài chính mình. Chúng tôi cũng đi theo con đường riêng, không phục tùng ai”, Bộ trưởng Quốc phòng Italy Guido Crosetto nói ngày 30/3.
Theo một quan chức cấp cao của Italy, nước này gần đây từ chối cấp quyền hạ cánh cho các chiến đấu cơ của Mỹ đang tìm cách đáp xuống căn cứ Sigonella ở phía đông Sicily. Quyết định được đưa ra sau khi xác định các máy bay này có liên quan đến xung đột ở Iran.
Trong một tuyên bố hôm 31/3, văn phòng của bà Meloni không xác nhận sự việc nhưng cho biết mỗi yêu cầu tiêm kích hạ cánh đều được xem xét cẩn trọng theo từng trường hợp “như vẫn luôn được thực hiện”. Họ cũng phủ nhận xảy ra căng thẳng với Washington về việc sử dụng căn cứ.
Thông tin này xuất hiện một ngày sau khi Bộ trưởng Quốc phòng Tây Ban Nha tuyên bố nước này tăng cường lập trường phản đối cuộc chiến. Madrid không chỉ từ chối cho máy bay quân sự Mỹ tham gia tấn công Iran sử dụng căn cứ trên lãnh thổ, mà còn cấm chúng bay qua không phận.
Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sanchez, người từng không nhận được nhiều ủng hộ trong các cuộc thăm dò dư luận, đã tìm thấy “luồng sinh khí mới” trên chính trường khi ông dẫn dắt sự phản kháng của châu Âu đối với xung đột Iran.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cũng đặt câu hỏi về cam kết với NATO khi nhắc đến việc Tây Ban Nha từ chối cho chiến đấu cơ Mỹ sử dụng không phận.
“Nếu NATO chỉ đơn thuần là chúng tôi bảo vệ châu Âu khi họ bị tấn công, còn họ lại từ chối cho chúng tôi sử dụng căn cứ khi cần, đó không phải là quan hệ hợp tác tốt. Điều đó khiến người ta khó tiếp tục gắn bó và nói rằng điều này có lợi cho Mỹ. Vì vậy tất cả những điều này sẽ cần xem xét lại”, ông nói.
Vincenzo Camporini, cựu tham mưu trưởng không quân Italy và hiện là cố vấn khoa học của Viện Các vấn đề Quốc tế, cho hay Washington không nên ngạc nhiên khi các đồng minh ngần ngại hợp tác với họ trong cuộc chiến Iran.
“Tôi cho rằng điều này liên quan tới việc Mỹ phát động chiến dịch mà không có bất kỳ sự tham vấn nào với các đồng minh trong NATO. Họ cũng không tính đến việc phải thông báo cho các quốc gia đồng minh”, Camporini nói. “Bạn không thể làm vậy rồi sau đó lại yêu cầu sự hỗ trợ từ các quốc gia khác trong NATO”.
Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW), có trụ sở tại Washington, Mỹ, ngày 31/5 cho biết quân đội Nga đang mở chiến dịch xâm nhập vào thành phố Konstantinovka, đô thị có vai trò quan trọng ở tỉnh Donetsk.
Theo ISW, quân đội Nga đã hiện diện ở các khu vực phía tây, bắc, nam và trung tâm Konstantinovka, giao tranh với lực lượng Ukraine đang phòng thủ tại đô thị được ví như "cửa ngõ" của vành đai pháo đài mà Kiev đã xây dựng ở Donetsk. Một số đơn vị Nga đã tiến vào phía đông Konstantinovka, cũng như xâm nhập xa hơn ở một số vùng lân cận.
AMK Mapping, tài khoản X chuyên theo dõi chiến sự, cho biết lực lượng Nga đang tìm cách kiểm soát làng Stepanovka ở phía tây nam Konstantinovka, cũng như các tuyến đường nối nơi này với làng Dovga Balka gần đó.
Ở phía tây Konstantinovka, Nga đang điều lực lượng lớn từ làng Berestok tấn công vào khu công nghiệp ở phía nam, đồng thời oanh tạc dữ dội vị trí của Ukraine ở vùng ngoại ô, AMK Mapping cho biết.
Ngoài ra, một số đơn vị Nga đang tiến vào khu nhà cao tầng ở tây nam Konstantinovka, hướng tới trung tâm rồi vượt sông Krivoy Torets và vào nhà máy hóa chất, cũng như vào khu doanh nghiệp phía tây bắc thành phố.
Lực lượng Nga từ vùng ngoại ô phía bắc đang tìm cách áp sát trung tâm thành phố. "Nỗ lực xâm nhập sâu này trở nên dễ dàng hơn sau khi Ukraine phải rút những đơn vị vận hành drone còn lại khỏi Konstantinovka", AMK Mapping cho hay.
Bộ Quốc phòng Ukraine chưa bình luận về thông tin trên.
Tổng tư lệnh quân đội Ukraine Oleksandr Syrsky ngày 29/5 tới thăm sở chỉ huy trên mặt trận Slovyansk - Kramatorsk, hai thành phố nằm ở phía bắc Konstantinovka. Ông Syrsky nhận định đây là một trong những khu vực trọng điểm và nóng nhất, cho biết Nga đang mở rộng vùng kiểm soát ra ngoài thành trì Pokrovsk, song không đề cập đến Konstantinovka.
"Đối phương tiếp tục điều các nhóm bộ binh nhỏ, sử dụng chiến thuật chia từng tốp quân lẻ rồi hội quân tại một khu vực", tướng Syrsky nói. "Bất chấp nỗ lực này, Nga vẫn không đạt được mục tiêu mà họ đề ra".
Konstantinovka có diện tích hơn 66 km2, là cửa ngõ trên chuỗi đô thị tạo thành vành đai pháo đài của Ukraine ở tỉnh Donetsk. Các thành phố còn lại thuộc vành đai này là Druzhkovka, Slovyansk và Kramatorsk.
Nếu chiếm được Konstantinovka, lực lượng Nga có thể phát triển tiến công về hướng các thành phố lớn mà Ukraine còn giữ ở Donetsk, nhằm hoàn thành mục tiêu kiểm soát toàn bộ tỉnh này.
"Bất kỳ hành vi tấn công nào nhằm vào tàu chở dầu và tàu hàng Iran đều sẽ bị đáp trả dữ dội bằng những cuộc tập kích vào tàu bè cũng như cơ sở của Mỹ tại khu vực", Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ngày 9/5 tuyên bố, một ngày sau khi Mỹ không kích hai tàu chở dầu của Tehran trên vịnh Oman.
Không quân IRGC cảnh báo "tên lửa và máy bay không người lái (drone) đã khóa mục tiêu vào kẻ thù". "Chúng tôi đang chờ lệnh khai hỏa", lực lượng này cho hay.
Margot Haddad, phóng viên kênh truyền hình Pháp LCI cùng ngày cho biết Tổng thống Donald Trump trong một cuộc phỏng vấn ngắn đã nói với bà rằng ông kỳ vọng sẽ nhận được câu trả lời "rất sớm" từ Iran cho đề xuất hòa bình mới nhất của Mỹ.
Tuy nhiên, chưa có dấu hiệu công khai nào cho thấy Iran sẽ làm điều này và Ngoại trưởng Abbas Araghchi được cho là đã đặt nghi vấn về độ tin cậy của giới lãnh đạo Mỹ.
"Những động thái leo thang căng thẳng gần đây của lực lượng Mỹ tại vịnh Ba Tư cùng nhiều hành động vi phạm lệnh ngừng bắn đã làm gia tăng nghi ngờ về động lực cũng như mức độ nghiêm túc của phía Mỹ trên con đường ngoại giao", hãng tin Iran ISNA dẫn lời ông Araghchi nói trong cuộc điện đàm với người đồng cấp Thổ Nhĩ Kỳ.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 9/5 có cuộc gặp lãnh đạo Qatar, một trung gian quan trọng của Washington trong các cuộc đối thoại với Tehran, thảo luận về "việc tiếp tục phối hợp chặt chẽ nhằm ngăn chặn các mối đe dọa, đồng thời thúc đẩy ổn định và an ninh trên khắp Trung Đông", theo Bộ Ngoại giao Mỹ.
Thủ tướng Qatar Mohammed bin Abdulrahman Al Thani trước đó gặp Phó tổng thống Mỹ JD Vance để bàn về những nỗ lực do Pakistan dẫn dắt nhằm tiến tới một thỏa thuận hòa bình lâu dài. Iran từng tấn công các địa điểm tại Qatar xuyên suốt cuộc xung đột do quốc gia này cho phép Mỹ đặt các căn cứ không quân lớn.
Tehran tuần trước chuyển cho Washington đề xuất 14 điểm, nhưng nội dung không đề cập đến các yêu cầu then chốt của Mỹ, như Iran dừng chương trình hạt nhân và mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược từng vận chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu khí toàn cầu trước chiến sự. Washington sau đó chuyển lại cho Tehran câu trả lời và đang chờ Iran phản hồi.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei cho biết Tehran sẽ thông báo lập trường của mình cho nước trung gian Pakistan "sau khi hoàn tất xem xét". Tuy nhiên, cuộc đấu hỏa lực giữa Mỹ và Iran ở eo biển Hormuz ngày 7/5 khiến triển vọng hòa bình hai nước thêm xa vời.
"Sự cố liên quan vật liệu nguy hiểm" xảy ra sáng 26/5 tại nhà máy sản xuất giấy Nippon Dynawave Packaging ở thành phố Longview thuộc bang Washington của Mỹ, khi một bồn chứa dịch trắng bị vỡ. Đây là dung dịch có tính kiềm cao, chứa natri hydroxit và natri sulfua, được dùng để phân hủy dăm gỗ trong giai đoạn tạo ra bột giấy.
Giới chức địa phương ban đầu gọi đây là "vụ nổ hóa chất", song sau đó đã chuyển cách gọi. "Thông tin sơ bộ cho thấy vụ vỡ bồn đã khiến nhiều người bị thương nặng. Giới chức cũng xác nhận có người thiệt mạng trong sự việc", Nippon Dynawave Packaging và Sở cứu hỏa thành phố Longview cho biết trong tuyên bố chung.
Nippon Dynawave Packaging và Sở cứu hỏa Longview không đề cập cụ thể số người chết và bị thương, song khẳng định "không có mối đe dọa nào" đối với cộng đồng sau sự việc.
Seattle Times dẫn lời giới chức cứu hỏa cho biết 10 người, gồm 9 nhân viên nhà máy và một lính cứu hỏa, đã bị thương từ nhẹ đến nghiêm trọng. ABC News thêm rằng một số người còn mất tích.
Trung tâm y tế PeaceHealth St. John ở Longview thông báo đã tiếp nhận 9 nạn nhân, trong đó một người đã thiệt mạng. 6 người hiện trong tình trạng ổn định và hai người khác đã được chuyển đi.
Nippon Dynawave Packaging là công ty con của tập đoàn Nippon Paper Group của Nhật Bản, sản xuất 8 tỷ hộp đựng dùng một lần mỗi năm. Theo Sở Sinh thái bang Washington, nhà máy có gần 1.000 nhân viên.
Sự việc tại bang Washington xảy ra giữa lúc gần 16.000 người vẫn chưa thể trở về nhà ở quận Cam tại bang California, sau khi bồn chứa 26.500 lít methyl methacrylate (MMA) của công ty sản xuất hàng không vũ trụ GKN Aerospace bị quá nhiệt và đối mặt nguy cơ phát nổ.
Lực lượng cứu hỏa đã nỗ lực tìm cách làm nguội số hóa chất trên kể từ ngày 22/5. Giới chức California hôm 25/5 thông báo nguy cơ bồn hóa chất phát nổ đã được loại trừ, song vẫn đang nỗ lực xử lý bồn chứa.
