Suốt hàng chục năm từ ngày đất nước có hòa bình, nhiều cựu chiến binh sống sót đã vượt hàng ngàn cây số từ miền Bắc vào lại chiến trường xưa để thắp hương vọng nhớ, tìm mọi cách đón đồng đội về quê nhà.
Một ngày giữa tháng 6, chiếc xe biển đỏ của Bộ Chỉ huy Quân sự TP Đà Nẵng chở nhóm cựu chiến binh các đơn vị như Trung đoàn 31, Trung đoàn 36, Trung đoàn 141, Trung đoàn Pháo binh 575 từ các tỉnh phía Bắc tìm tới vị trí hang Đá Sập (xã Hà Nha, TP Đà Nẵng) để thăm lại chiến trường xưa, cung cấp các thông tin phục vụ đợt quy tập liệt sĩ quy mô do Quân khu 5 tổ chức.
Đứng trước dãy bia mộ tại nghĩa trang liệt sĩ xã Hà Nha, ông Nguyễn Đình Cáp (sinh năm 1947, xã Ô Diên, thành phố Hà Nội), cựu chiến binh Trung đoàn Pháo binh 575, cầm bó nhang nghi ngút khói, cúi đầu vái lạy các anh linh liệt sĩ.
Ông Cáp nghẹn lời: "Các đồng chí ơi, đất nước hưởng hòa bình rồi! Anh em chúng tôi được về với mẹ, lấy vợ, nay có con cháu đầy đủ cả rồi mà các đồng chí vẫn nằm lại ở đây, có người không có tên, có người xương còn vất vưởng trong hang núi, làm sao chúng tôi an lòng được".
Khu vực xã Hà Nha từng là vùng tiếp giáp giữa khu giải phóng và vùng tạm chiếm của chính quyền cũ.
Năm 1969, Hà Nha là nơi tiếp nhận lương thực, đạn dược phục vụ cho chiến trường vùng cao. Đây cũng là nơi quân đội Mỹ, Việt Nam cộng hòa tập trung đánh phá gây nhiều thương vong cho bộ đội và dân thường.
Ông Lê Huy Từ (79 tuổi, quê xã Nghĩa Trụ, tỉnh Hưng Yên), Phó ban liên lạc Trung đoàn Pháo binh 575, cho biết ngày 25-4-1969 là mốc thời gian khiến ông tới nay vẫn ám ảnh. Thời điểm này các hang đá ở các quả đồi cao tại xã Hà Nha là nơi nương náu, đóng quân của nhiều đơn vị bộ đội ta.
Ông Từ kể khoảng 10h trưa 25-4, khi bộ đội ta nấu cơm trong hang thì vô tình để khói bốc lên qua những tán rừng già. Máy bay trinh sát của Mỹ lập tức quần đảo vòng quanh.
Chỉ ít phút sau, pháo hạng nặng dồn dập từ các hướng trút vào nơi có làn khói bốc lên. Máy bay chiến đấu F4 xé toạc bầu trời và bổ nhào xuống các vị trí hang rồi ném bom, giội tên lửa liên tục.
"Thời điểm đó bộ đội ta án ngữ trong nhiều vị trí hang. Chúng tôi ở mạn phía Đông hang Đá Sập.
Một lúc sau, lần lượt các hang bị bom xé tơi tả. Quả bom bay xuống ngay gần vị trí tôi đang ngồi nhưng không phát nổ" - ông Từ nhớ lại.
Ông Lê Huy Từ, ông Nguyễn Đình Cáp là những người sống sót, trực tiếp chứng kiến cuộc thảm sát của Mỹ vào các hang đá ở Hà Nha. Theo hai ông, cuộc tập kích của pháo binh, máy bay F4 Mỹ kéo dài từ 10h trưa và phải tới hơn 13h mới kết thúc.
Khi tiếng máy bay im bặt, các miệng hang sập tan nát, bộ đội người trúng mảnh bom, có người bị kẹt dưới đất đá và sau đó được người dân, các đơn vị tổ chức mai táng ở nhiều vị trí. Trận giội bom này của Mỹ cũng khiến ít nhất 4 chiến sĩ của Trung đoàn Pháo binh 575 hy sinh, tới nay chưa tìm được hài cốt.
Ông Từ, ông Cáp cho biết sau trận tập kích ở quanh hang Đá Sập, xã Hà Nha, hai người sống sót và chuyển qua nhiều đơn vị. Ngày hòa bình lập lại, cả ông Từ, ông Cáp về quê nhà ở miền Bắc xây dựng gia đình.
Phó ban liên lạc Trung đoàn Pháo binh 575 Lê Huy Từ nói rằng suốt 57 năm từ ngày đơn vị bị Mỹ tấn công ở hang Đá Sập đến nay, ông và những người còn sống luôn tự hứa với nhau rằng sẽ tìm mọi cách để vào chiến trường xưa, tìm lại vị trí hang nơi đồng đội đã nằm lại để tìm kiếm các hài cốt, đưa đồng đội về quê nhà.
Tuy nhiên vì hoàn cảnh khó khăn, cuộc sống nhiều lo toan nên mãi tới năm 2004 họ mới sắp xếp được chuyến đi đầu tiên.
Theo ông Nguyễn Đình Cáp, do thời gian quá lâu, thông tin chắp vá nên năm 2004 khi lần đầu cố gắng tìm đến xã Hà Nha, các cựu chiến binh không thể tìm ra được vị trí hang Đá Sập nơi chứa nhiều hài cốt liệt sĩ còn vùi trong hang.
Chuyến đi đó họ đứng giữa mênh mông núi đá, thắp hương vọng vái đồng đội và hứa món nợ lương tâm sẽ thực hiện bằng được.
Ông Lê Huy Từ cho biết liên tiếp trong các năm 2016, 2018, 2019 ông và các anh em đồng đội quay lại xã Hà Nha để cố gắng tìm hang Đá Sập nhưng không thành.
Năm 2020, thêm một lần nữa họ lại quay lại và may mắn tìm được những nữ cán bộ thu mua lương thực cấp cho bộ đội thuộc Thương Nghiệp K600.
Qua lời kể, những cựu cán bộ này cho biết đã trực tiếp cùng bà con địa phương chôn cất bộ đội hy sinh nằm ngoài miệng hang đá vào ngày 25-4-1969.
Được sự chỉ dẫn của các nhân chứng này, ông Từ cùng đồng đội luồn rừng và tìm tới được vị trí hang Đá Sập.
Sau hơn nửa thế kỷ, toàn bộ hang là nơi đồn trú của bộ đội đã bị các tảng đá lớn sập xuống bịt kín, cây dại mọc um tùm. Quá đau xót, họ sụp xuống khóc thương đồng đội, hứa sẽ tìm mọi cách để đưa hài cốt các anh ra bên ngoài.
Trực tiếp cung cấp thông tin cho Bộ Chỉ huy Quân sự TP Đà Nẵng và lãnh đạo Quân khu 5, các cựu chiến binh của Trung đoàn Pháo binh 575 cho biết họ biết chắc chắn có ít nhất 4 liệt sĩ đang nằm lại trong hang đá.
Ông Nguyễn Đình Cáp kể rằng hơn 20 năm qua, đều đặn đến ngày 25-4 hằng năm, anh em còn sống của Trung đoàn Pháo binh 575 đều tìm về hang Đá Sập để tổ chức lễ giỗ cho đồng đội.
Lượng đất đá lớn vùi lấp miệng hang khiến không ai có thể vào bên trong. Những người lính năm nào phải đứng ngoài ứa nước mắt nói vọng vào, mong đồng đội có thể "nghe" thấy.
"Ngày đó, mỗi người lính chúng tôi đều giữ trong tim lời thề: nếu chết thì thôi, còn sống thì về báo tin cho gia đình của đồng đội.
Mình còn sống được là quá quý! Bản thân mình có vợ, có con, nghĩ lại thương những đồng đội ra đi khi còn quá trẻ, thương những người con mất cha, những người vợ chờ chồng", ông Cáp xúc động nói.
Tin Gốc: Tuổi Trẻ
