Phong trào đòi tách tỉnh Alberta khỏi Canada đang tạo ra áp lực chưa từng có đối với Ottawa. Phe ly khai tại Alberta ngày 5/5 cho biết họ đã nộp khoảng 302.000 chữ ký lên cơ quan bầu cử ở thủ phủ Edmonton, vượt xa ngưỡng cần thiết để đề xuất tổ chức trưng cầu dân ý.
Chính quyền Alberta cuối năm 2025 cho phép Stay Free Alberta bắt đầu thu thập chữ ký cử tri về tổ chức trưng cầu dân ý độc lập khỏi Canada. Ngưỡng tối thiểu mà phong trào này cần đạt được để yêu cầu tổ chức trưng cầu dân ý là 178.000 chữ ký.
“Đây là ngày lịch sử đối với Alberta. Chúng tôi đã vượt qua vòng loại trực tiếp và giờ bước vào trận chung kết”, Mitch Sylvestre, lãnh đạo nhóm vận động Stay Free Alberta, nói, ví von nỗ lực như một giải đấu khúc côn cầu.
Nếu trưng cầu dân ý diễn ra, cử tri Alberta sẽ phải trả lời câu hỏi: “Bạn có đồng ý rằng Alberta nên chấm dứt là một phần của Canada để trở thành một quốc gia độc lập hay không?”. Dù vậy, khoảng cách từ một cuộc trưng cầu dân ý tới việc tỉnh 5 triệu dân này thực sự rời Canada vẫn còn rất lớn, khi nỗ lực ly khai đối mặt rất nhiều trở ngại.
Rào cản đầu tiên đến từ các cộng đồng bản địa First Nations ở Alberta, những người hồi tháng 1 đệ đơn kiện phản đối nỗ lực của Stay Free Alberta, cho rằng động thái vi phạm các quyền theo hiệp ước giữa họ với Ottawa.
Theo luật Canada, chính quyền có nghĩa vụ phải tham vấn các cộng đồng First Nations khi ra các quyết định có thể ảnh hưởng đến quyền lợi của họ. Vì Alberta cho phép tiến trình ly khai diễn ra mà chưa tham vấn đầy đủ người bản địa, các nhóm này cho rằng quy trình đó là “phi pháp”.
“Cộng đồng bản địa sẽ tiếp tục dùng các cơ chế pháp lý như tòa án để ngăn tiến trình ly khai diễn ra”, Daniel Beland, giáo sư khoa học chính trị tại Đại học McGill ở Montreal, nói.
Thẩm phán Shaina Leonard tại Edmonton đầu tháng 4 yêu cầu giới chức Alberta không xúc tiến quá trình bỏ phiếu trước khi bà ra phán quyết về vụ kiện của cộng đồng bản địa First Nations. Nếu thuận lợi, một cuộc trưng cầu dân ý có thể diễn ra sớm nhất vào tháng 10. Nếu tòa đứng về phía cộng đồng bản địa, tiến trình trưng cầu dân ý có thể bị đình chỉ.
Trong khi đó, việc Stay Free Alberta thu thập đủ chữ ký không đồng nghĩa chính quyền tỉnh này chắc chắn sẽ tổ chức bỏ phiếu trưng cầu dân ý. Cơ quan bầu cử Alberta cần phải xác minh các chữ ký thu thập được, đề phòng các trường hợp gian lận.
Trên thực tế, mức độ ủng hộ của người dân Alberta dành cho phong trào ly khai chưa đủ mạnh, khiến nhiều chuyên gia chính trị cho rằng khả năng cuộc trưng cầu dân ý được thông qua là không cao. Một cuộc thăm dò do CBC thực hiện tháng 4 cho thấy chỉ 27% người tham gia khảo sát nói rằng họ sẽ bỏ phiếu ủng hộ việc tách khỏi Canada, trong khi 67% cho biết sẽ phản đối đề xuất này.
“Phong trào ly khai đã tồn tại từ lâu. Trong vài tháng gần đây, họ trở nên ồn ào hơn, nhưng dường như không tìm thêm được sự ủng hộ”, Janet Brown, chuyên gia thăm dò dư luận, cho biết.
Thomas Lukaszuk, cựu phó thủ hiến Alberta có quan điểm thân chính quyền Canada, nói với AFP rằng phong trào ly khai này đại diện cho điều mà phần lớn người dân Alberta và Canada vốn không ủng hộ.
“Đây là một dạng phản quốc”, theo ông Lukaszuk.
Ngay cả khi cuộc trưng cầu dân ý được đưa lên lá phiếu và được thông qua, tỉnh Alberta cũng sẽ không lập tức trở thành một quốc gia độc lập.
Thủ tướng Canada Mark Carney khẳng định mọi nỗ lực ly khai phải tuân thủ Đạo luật Minh bạch, được ban hành sau cuộc trưng cầu dân ý tại Quebec năm 1995, khi phe ủng hộ ly khai chỉ thua sít sao.
Theo Đạo luật Minh bạch, Hạ viện Canada có quyền quyết định nội dung câu hỏi trưng cầu dân ý có “rõ ràng” hay không. Kết quả bỏ phiếu cũng phải có cách biệt đủ lớn, thay vì chỉ thắng sát nút. Ngay cả khi trưng cầu dân ý thành công, tỉnh đó cũng không tự động độc lập mà phải đàm phán với chính phủ liên bang và các bên liên quan về biên giới, tài sản, nợ công và quyền của người bản địa.
“Có pháp quyền, có Đạo luật Minh bạch”, ông Carney nói. “Mọi cuộc trưng cầu dân ý ở bất kỳ nơi nào tại Canada đều phải phù hợp với khuôn khổ đó”.
Kinh tế cũng là bài toán nan giải đối với phe ly khai. Alberta dù giàu dầu khí nhưng là tỉnh không giáp biển, phụ thuộc lớn vào hệ thống hạ tầng vận chuyển năng lượng xuyên Canada cũng như thị trường Mỹ. Một Alberta độc lập sẽ phải đối mặt hàng loạt câu hỏi về tiền tệ, thương mại, biên giới, quốc phòng và quan hệ quốc tế.
Các chuyên gia cảnh báo một cuộc ly khai, ngay cả khi không thành công, cũng có thể gây bất ổn đầu tư kéo dài. Trong khi đó, Canada đang cần hàng tỷ USD cho các dự án năng lượng và cơ sở hạ tầng mới.
“Chúng ta đã chứng kiến những gì xảy ra với Quebec khi tỉnh này đòi ly khai”, ông Lukaszuk nói. “Hàng trăm nghìn người đã thu dọn đồ đạc, bán nhà và rời khỏi Quebec. Các công ty lớn rời Quebec. Dòng vốn đầu tư cạn kiệt”.
Không chỉ Canada, nhiều nhà phân tích tại Mỹ cũng cho rằng Washington không thực sự hưởng lợi nếu nước láng giềng bị chia rẽ.
Christopher Hernandez-Roy, phó giám đốc Chương trình châu Mỹ tại Trung tâm Chiến lược và Nghiên cứu Quốc tế (CSIS), cảnh báo một Canada rạn nứt có thể làm gián đoạn hoạt động của Bộ Tư lệnh Phòng không Bắc Mỹ (NORAD), cũng như gây phức tạp cho quan hệ thương mại giữa hai nước.
Vấn đề kinh tế, nỗi lo thiếu tiếng nói, thiếu quyền tự chủ xuất khẩu dầu mỏ là những lý do khiến nhiều người Alberta ủng hộ tỉnh này tách khỏi Canada. Alberta nắm khoảng 85% trữ lượng dầu cả nước, đóng góp 17% GDP quốc gia, nhưng các nghị sĩ tỉnh này chỉ chiếm khoảng 10% tổng số ghế quốc hội Canada.
Thủ hiến Danielle Smith trước đó cáo buộc các chính phủ liên bang tiền nhiệm đã ban hành nhiều đạo luật cản trở khả năng khai thác và xuất khẩu dầu của Alberta, khiến tỉnh thiệt hại hàng tỷ USD. Bà tuyên bố sẽ xúc tiến quy trình ly khai nếu số chữ ký được xác minh hợp lệ.
Trước nguy cơ phong trào ly khai lan rộng, Thủ tướng Carney đang tìm cách xoa dịu Alberta bằng các điều chỉnh chính sách. Sau khi lên nắm quyền, ông đã hủy thuế carbon tiêu dùng, dừng kế hoạch áp trần phát thải dầu cát và để ngỏ khả năng xây dựng thêm đường ống dẫn dầu tới tỉnh này.
Chính phủ liên bang cũng đạt thỏa thuận hợp tác mới với Alberta nhằm thúc đẩy xuất khẩu năng lượng và đầu tư hạ tầng. Ông Carney cho biết cách tốt nhất để chống lại chủ nghĩa ly khai là “làm cho đất nước vận hành hiệu quả”.
“Tạo ra một Canada hiệu quả cho Alberta, cho người bản địa và cho mọi người dân Canada”, ông Carney nói.
Theo Hãng tin AFP, ngày 26-6, công cuộc tìm kiếm cứu nạn nạn nhân động đất kép hôm 24-6 ở Venezuela vẫn tiếp tục. Lực lượng cứu hộ tiếp tục làm việc xuyên đêm 25-6, thậm chí có nơi phải soi đèn pin vì mất điện.
Hiện con số thương vong tiếp tục tăng. Tính đến đêm 25-6 (giờ địa phương), Bộ trưởng Y tế Venezuela Carlos Alvarado cho biết đã có ít nhất 235 người đã thiệt mạng và khoảng 4.300 người bị thương.
Con số thương vong thực tế có thể còn cao, với việc Cục Khảo sát địa chất Mỹ (USGS) đã cảnh báo số người chết có thể lên vượt con số 10.000.
Bên cạnh những máy móc miệt mài hoạt động còn có những đôi bàn tay trần cào từng lớp gạch đá vỡ với hy vọng tìm thấy người thân mình.
Ở La Guaira, bang ven biển chịu thiệt hại nặng nhất, bà Yamileth Jimenez đứng bên tòa chung cư bảy tầng đổ sập, nơi con trai 19 tuổi của bà bị chôn vùi.
Bà Jimenez thổn thức với Hãng tin Reuters: "Thằng bé nằm dưới những tấm bê tông, mà chẳng có máy móc nào để kéo nó ra".
Cũng tại La Guaira, bà Amparo del Giudice cố gắng cào bới đống bê tông khổng lồ để tìm con trai.
"Đá nhiều quá, dùng tay không thì không thể nào", AFP dẫn lời bà Giudice nói trong bất lực, nhưng hai tay vẫn không ngừng quờ quạng vào lớp gạch vụn.
La Guaira là nơi đặt sân bay quốc tế của Venezuela. Theo chính phủ, đã có ít nhất 250 tòa nhà bị hư hại hoặc phá hủy. Tám bệnh viện, trụ sở Hội Chữ thập đỏ Venezuela và Đại sứ quán Pháp tại Venezuela cũng hư hại nặng.
Theo ước tính của Cơ quan Di cư thuộc Liên hợp quốc, có đến gần 7 triệu người có thể bị ảnh hưởng bởi hai trận động đất.
Bên cạnh nỗi đau không biết số phận người thân, không ít người dân Venezuela còn phải chịu nỗi đau mất nhà cửa. Điều này cộng thêm những khó khăn vốn đã chất chồng suốt nhiều năm tại một quốc gia trải qua cấm vận và chính sách điều hành kinh tế gây tranh cãi.
Bà Suhayl Sarquiz, 50 tuổi, người vừa mất việc vài tháng trước, chia sẻ với Reuters: "Tòa nhà của tôi không thể ở được nữa, giờ tôi chẳng còn gì. Chỉ có tôi và con trai, mà tôi không còn họ hàng nào ở đất nước này".
Ông Pedro Perez, 64 tuổi, chủ một xưởng bọc nệm, cho biết ông mất cả nhà lẫn cơ sở làm ăn và phải ngủ ngoài đường cùng vợ con: "Chúng tôi mong cứu trợ đến nhanh".
Ở thủ đô Caracas, không khó để tìm thấy người ngủ qua đêm trên đường phố hoặc trong ô tô.
Bà Rita Gomez, 60 tuổi, đã vượt đường xa lên thủ đô sau khi chứng kiến trên mạng xã hội cảnh tòa chung cư nơi con gái bà ở đổ sập. Con gái bà cũng không bắt máy.
Khi tới nơi, bà kể máy móc đã có mặt và hàng xóm "rất đồng lòng giúp đỡ".
"Chúng tôi đặt niềm tin vào Chúa rằng họ sẽ tìm thấy con bé còn sống", bà chia sẻ.
"Đây là biến thể Molniya tự hành được trang bị AI. Nga bắt đầu sử dụng chúng trên diện rộng tại tỉnh Zaporizhzhia", Serhiy Beskrestnov, chuyên gia tác chiến điện tử kiêm cố vấn cho Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine, cho biết trong bài đăng trên mạng xã hội hôm 3/7, kèm hình ảnh dường như chụp từ drone đánh chặn.
Beskrestnov nhận định mẫu Molniya mới có tiết diện phản xạ radar và tín hiệu hồng ngoại rất nhỏ, gần như không phát sóng điện từ nhờ khả năng tự vận hành và không cần kết nối với người điều khiển. Ông cảnh báo các hệ thống phát hiện máy bay không người lái (UAV) của Ukraine hiện nay không đủ năng lực để cung cấp cảnh báo đối với khí tài này.
Cố vấn Beskrestnov trước đó thông báo một UAV Molniya không có ăng-ten điều khiển đã tập kích cơ sở tại Ukraine. "Trên phi cơ chỉ có camera và máy tính. UAV có thể tự động điều chỉnh hướng bay, xác định mục tiêu và tấn công", ông cho hay.
Công nghệ này từng xuất hiện trên UAV V2 của Nga, do các kỹ sư dùng nó để huấn luyện mạng thần kinh nhân tạo. "Chúng tôi đã phát hiện những chiếc Molniya được lắp đặt thiết bị tương tự, đây là dấu hiệu xấu", ông đánh giá, kêu gọi binh sĩ Ukraine thông báo về bất cứ UAV hoặc bộ phận nào mà họ tìm thấy.
Thông tin được công bố sau khi Tổng cục Tình báo Quốc phòng Ukraine (GUR) nhận định Nga đã nâng cấp đáng kể dòng Molniya, chế tạo biến thể Molniya-2R thành phi cơ trinh sát chuyên dụng.
Thay vì mang đầu đạn sát thương, Molniya-2R được lắp máy tính Raspberry Pi 5, camera ổn định với zoom quang học 10x và thiết bị đầu cuối Starlink để truyền dữ liệu.
Bộ Quốc phòng Nga chưa bình luận về thông tin.
UAV giá rẻ Molniya được làm từ gỗ dán và nhựa xốp, có thể lắp ráp tại chỗ trong khoảng ba giờ với chi phí 300 USD. Mỗi chiếc có tầm bay 30 km, tốc độ tối đa 80 km/h và thời gian hoạt động 40 phút.
Nga từng triển khai Molniya mang thiết bị bay không người lái góc nhìn thứ nhất (drone FPV) trên lưng, biến phi cơ trở thành UAV hoạt động theo nguyên lý "mẹ - con". Sau khi Molniya bay sâu vào phòng tuyến đối phương, drone FPV sẽ rời UAV mẹ để tìm kiếm và tấn công mục tiêu.
Các kỹ sư Nga còn lắp bộ thu phát tín hiệu Starlink lên Molniya, cho phép điều khiển UAV từ khoảng cách rất xa, ngoài tầm kết nối vô tuyến truyền thống. Kết nối này còn giúp phi cơ kháng nhiễu tốt hơn và hạn chế một trong những biện pháp đối phó UAV phổ biến nhất hiện nay.
Sáng 19-4, Liên hiệp Các tổ chức hữu nghị TP.HCM và Hội Hữu nghị Việt Nam - Cuba TP.HCM tổ chức lễ kỷ niệm 65 năm Chiến thắng Girón.
Đến tham dự có Phó chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam TP.HCM Phạm Minh Tuấn, Chủ tịch Liên hiệp Các tổ chức hữu nghị TP.HCM (HUFO), Đại sứ Cuba tại Việt Nam Rogelio Polanco Fuentes, Tổng lãnh sự Cộng hòa Cuba tại TP.HCM Mauricio Alejandro Martínez Duque, Chủ tịch Hội Hữu nghị Việt Nam - Cuba TP.HCM Trương Thị Hiền, cùng nhân dân Việt Nam, người dân Cuba đang sinh sống tại TP.
Phát biểu tại buổi lễ, Chủ tịch Hội Hữu nghị Việt Nam - Cuba TP.HCM Trương Thị Hiền cho biết cách đây 65 năm, ngày 19-4-1961 đã đi vào lịch sử khi nhân dân Cuba đánh bại cuộc xâm lược do Mỹ hậu thuẫn tại bãi biển Girón.
Ngày 17-4-1961, khoảng 1.500 lính đánh thuê do Mỹ chỉ huy đã đổ bộ tấn công nhằm lật đổ chính quyền cách mạng Cuba. Dưới sự lãnh đạo của Tổng tư lệnh Fidel Castro, quân và dân Cuba đã chiến đấu kiên cường, nhanh chóng đánh bại lực lượng xâm lược, giành thắng lợi chỉ trong thời gian ngắn, đưa đất nước tiến lên con đường xã hội chủ nghĩa.
Bà Hiền nhấn mạnh nhắc đến Cuba là nhắc đến một đảo quốc anh hùng, giàu lòng nhân ái và ý chí tự cường.
Quan hệ Việt Nam - Cuba là mối quan hệ hữu nghị đặc biệt, thủy chung, trong sáng, được xây dựng trên nền tảng lý tưởng cách mạng và sự đồng cảm sâu sắc giữa hai dân tộc.
Năm 2025 đánh dấu 65 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa hai nước (1960 - 2025), là hành trình được vun đắp không chỉ bằng những trang sử mà còn bằng tình cảm của nhân dân hai nước.
Trong những năm gần đây, quan hệ hợp tác, đặc biệt thương mại song phương, tiếp tục có bước phát triển.
Việt Nam là đối tác thương mại lớn thứ hai của Cuba tại châu Á, với các mặt hàng xuất khẩu chủ yếu như gạo, than đá, thiết bị điện tử, hàng tiêu dùng, dệt may, giày dép; trong khi nhập khẩu chủ yếu là dược phẩm và nguyên liệu ngành dược.
Việt Nam cũng là nhà đầu tư lớn nhất khu vực châu Á - Thái Bình Dương tại Cuba, với nhiều dự án như liên doanh của Tổng công ty Viglacera, Nhà máy bột giặt Suchel, các dự án điện năng lượng mặt trời… góp phần bảo đảm an ninh lương thực, tạo việc làm và cung ứng hàng hóa cho người dân Cuba.
Theo bà Hiền, thời gian qua Hội Hữu nghị Việt Nam - Cuba TP.HCM đã tích cực triển khai nhiều hoạt động giao lưu văn hóa, giáo dục truyền thống, triển lãm, tọa đàm, hoạt động nhân đạo… góp phần đưa hình ảnh đất nước Cuba đến gần hơn với người dân TP.HCM.
Hội cam kết tiếp tục đổi mới hoạt động, thu hút thế hệ trẻ, góp phần củng cố tình hữu nghị giữa hai nước.
Phát biểu tại buổi lễ, ông Rogelio Polanco Fuentes - Đại sứ Cuba tại Việt Nam - bày tỏ cảm ơn các cơ quan, tổ chức của TP.HCM đã phối hợp tổ chức sự kiện.
Ông Fuentes cho biết Chiến thắng Playa Girón là một trong những dấu mốc lịch sử quan trọng của cách mạng Cuba, khi nhân dân Cuba đánh bại cuộc xâm lược do Mỹ hậu thuẫn trong vòng chưa đầy 72 giờ.
Chiến thắng này đạt được nhờ sự đoàn kết toàn dân, lòng dũng cảm của các chiến sĩ và sự lãnh đạo của Tổng tư lệnh Fidel Castro Ruz.
Ông Rogelio Polanco Fuentes nhắc lại các khẳng định của lãnh tụ Fidel Castro về ý nghĩa của Chiến thắng Girón, đồng thời cho rằng sự kiện này không chỉ có ý nghĩa với Cuba mà còn lan tỏa trên toàn thế giới.
Đại sứ Cuba cũng đề cập đến những khó khăn hiện nay của Cuba do tác động của lệnh cấm vận kinh tế, đặc biệt các biện pháp siết chặt nguồn năng lượng gần đây, gây ảnh hưởng đến đời sống người dân.
Trong bối cảnh đó, Cuba tiếp tục phát huy tinh thần Girón, giữ vững đoàn kết dân tộc, triển khai các giải pháp kinh tế - xã hội nhằm vượt qua khó khăn, đồng thời duy trì các dịch vụ thiết yếu.
Ông Fuentes bày tỏ cảm ơn chân thành Đảng, Nhà nước và nhân dân Việt Nam đã luôn ủng hộ Cuba trong việc kêu gọi chấm dứt cấm vận, cũng như triển khai nhiều hoạt động đoàn kết có giá trị to lớn về chính trị, vật chất và tinh thần dành cho nhân dân Cuba.
Đại sứ ghi nhận các sáng kiến như chiến dịch "Mặt trời không biên giới" nhằm hỗ trợ hệ thống điện năng lượng mặt trời cho trường học tại Cuba, cùng sự đóng góp của các doanh nghiệp Việt Nam.
Ông Fuentes khẳng định việc gìn giữ và phát huy truyền thống hữu nghị đặc biệt giữa hai nước là trách nhiệm của các thế hệ hôm nay và mai sau.
Đại sứ cho biết trong năm 2026, Cuba và Việt Nam cùng kỷ niệm nhiều sự kiện quan trọng, trong đó có 100 năm ngày sinh của Fidel Castro, 60 năm câu nói nổi tiếng của ông về Việt Nam và 60 năm cuộc gặp giữa Raúl Castro và Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Kết thúc phát biểu, Đại sú Cuba gửi tới những người anh em Việt Nam lời chào đoàn kết thân ái và niềm tin vững chắc rằng tình hữu nghị đặc biệt, tình đoàn kết anh em giữa Cuba và Việt Nam sẽ mãi trường tồn.
