Theo TTXVN, sáng 8-5, lễ khai mạc và phiên họp toàn thể của Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 48 đã diễn ra tại Trung tâm Hội nghị Mactan Expo ở Cebu (Philippines). Thủ tướng Lê Minh Hưng dẫn đầu đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam tham dự các sự kiện.
Tại phiên toàn thể của hội nghị, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã có bài phát biểu quan trọng. Trước hết, Thủ tướng khẳng định sự ủng hộ và cam kết hợp tác của Việt Nam với Chủ tịch ASEAN Philippines và các nước thành viên để hiện thực hóa các ưu tiên, sáng kiến của Philippines trong năm 2026.
Thủ tướng nhấn mạnh trước những thách thức mang tính liên thông, đa chiều, câu hỏi đặt ra đối với ASEAN không phải là “có bị ảnh hưởng hay không?” mà là ASEAN sẽ “ứng phó như thế nào và ứng phó cùng nhau ra sao?”.
Trên cơ sở đó, Thủ tướng Lê Minh Hưng nêu ba đề xuất lớn:
Trước hết, cần tập trung nguồn lực nhằm đảm bảo các nhu cầu an ninh thiết yếu bao gồm an ninh năng lượng, an ninh lương thực và an ninh con người, trong đó có phê chuẩn và triển khai hiệu quả Hiệp định An ninh dầu khí ASEAN (APSA), thực hiện thực chất Kế hoạch hành động hợp tác năng lượng ASEAN giai đoạn 2026 – 2030, Lưới điện ASEAN và Hệ thống Đường ống dẫn khí ASEAN.
Đa dạng hóa các nguồn năng lượng, thúc đẩy chuyển đổi năng lượng, tăng cường tiếp cận tài chính xanh và công nghệ tiên tiến, đồng thời nâng cao hiệu quả các khuôn khổ và thỏa thuận về an ninh lương thực hiện có, tăng cường dự trữ chiến lược và thiết lập cơ chế dự trữ khẩn cấp, chuyên biệt đối với gạo và các mặt hàng thiết yếu khác.
Đặc biệt, Thủ tướng khẳng định Việt Nam sẵn sàng hỗ trợ lương thực trong các tình huống khẩn cấp, chia sẻ kinh nghiệm liên quan với các quốc gia thành viên ASEAN và sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các quốc gia thành viên ASEAN trong công tác hỗ trợ công dân.
Thứ hai, Thủ tướng Lê Minh Hưng đề nghị thúc đẩy hợp tác thực chất nhằm tăng cường năng lực nội tại và khả năng chống chịu của ASEAN. Theo đó cần triển khai hiệu quả Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN (ATIGA) và sớm hoàn tất Hiệp định khung Kinh tế số ASEAN (DEFA).
Cuối cùng, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng kêu gọi tăng cường phối hợp và đoàn kết ASEAN, trong đó cần nâng cao hiệu quả tham vấn và điều phối liên ngành trong các tình huống khẩn cấp, cũng như tiếp tục phát huy vai trò điều phối của Ban Thư ký ASEAN nhằm bảo đảm các cam kết khu vực được triển khai liên tục, đồng bộ và hiệu quả.
Các đề xuất của Việt Nam được các lãnh đạo ASEAN hoan nghênh, đánh giá cao về nội dung và tính kịp thời.
Trên cơ sở đề xuất của Việt Nam, hội nghị thảo luận, nhất trí ra Tuyên bố Lãnh đạo ASEAN về các hành động ưu tiên củng cố tự cường khu vực ứng phó với các hệ lụy từ tình hình Trung Đông.
Văn kiện này đã thể hiện quan điểm chính trị của ASEAN với các hệ lụy tình hình Trung Đông, tầm nhìn của các lãnh đạo định vị ASEAN trong cấu trúc khu vực, cùng với chiến lược và biện pháp ứng phó chung mang tính hành động, thực thi cao.
Cũng tại phiên họp toàn thể, các nhà lãnh đạo ASEAN chia sẻ đánh giá về các tác động tiêu cực của những biến động địa chính trị phức tạp trên thế giới, nhất là xung đột ở Trung Đông.
Các nhà lãnh đạo nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì hòa bình, ổn định và các nguyên tắc quan trọng về thúc đẩy đối thoại, giải quyết hòa bình, trên cơ sở luật pháp quốc tế, Hiến chương Liên hợp quốc.
Các nhà lãnh đạo cũng chia sẻ và ủng hộ các định hướng và ưu tiên của Philippines cho hợp tác ASEAN trong năm 2026 với chủ đề “Cùng chèo lái tương lai chung” với 3 trọng tâm lớn, bao gồm hợp tác ứng phó với các thách thức phi truyền thống làm mỏ neo cho hòa bình và ổn định khu vực; lấy kết nối kinh tế, số hóa, phát triển bao trùm và bền vững làm động lực phát triển hành lang thịnh vượng; và lấy người dân ASEAN là trọng tâm cho phát triển cộng đồng.
Các nhà lãnh đạo ASEAN cũng nhấn mạnh trong bối cảnh hiện nay, các nước ASEAN cần tiếp tục củng cố đoàn kết, vai trò trung tâm, tăng cường và mở rộng hợp tác với các đối tác, đẩy mạnh và nâng cao hiệu quả triển khai các kế hoạch và chương trình hợp tác, nhất là về bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh lương thực, ổn định kinh tế, bảo đảm chuỗi cung ứng và hỗ trợ người dân ASEAN.
Phát ngôn viên Điện Kremlin Dmitry Peskov ngày 21.5 nói Nga không nhìn thấy nguy cơ thiếu hụt nhiên liệu. "Không, Điện Kremlin không thấy những rủi ro như vậy. Thực tế, sản lượng có thể giảm ở một số khu vực. Điều này cũng liên quan đến hoạt động bảo trì theo mùa", TASS ngày 21.5 dẫn lời ông Peskov nói trong cuộc họp báo thường kỳ.
Tuyên bố được đưa ra sau khi Reuters ngày 20.5 dẫn các nguồn tin cho biết tất cả nhà máy lọc dầu lớn ở miền trung Nga đã ngừng hoạt động hoàn toàn hoặc giảm sản lượng sau các đợt tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) gần đây của Ukraine.
Các cơ sở bị ảnh hưởng gồm nhà máy lọc dầu Kirishi ở tỉnh Leningrad, nhà máy lọc dầu Moscow, cùng các nhà máy tại Nizhny Novgorod, Ryazan và Yaroslavl. Theo Reuters, các nhà máy này chiếm khoảng 30% sản lượng xăng và 25% sản lượng dầu diesel của Nga.
Riêng nhà máy Kirishi, một trong những cơ sở lọc dầu lớn nhất của Nga với công suất khoảng 20 - 21 triệu tấn dầu/năm, được cho là đã ngừng hoạt động từ ngày 5.5. Trong khi đó, quân đội Ukraine và Tổng thống Volodymyr Zelensky ngày 21.5 cho biết UAV Ukraine đã tấn công nhà máy lọc dầu Syzran thuộc Tập đoàn Rosneft ở vùng Samara (Nga) trong đêm 20.5.
Bộ Tổng tham mưu Ukraine cũng xác nhận vụ tấn công ngày 20.5 nhằm vào nhà máy lọc dầu Lukoil-Nizhegorodorgsintez gần thị trấn Kstovo, tỉnh Nizhny Novgorod (Nga). Theo giới chức Ukraine, một tổ máy lọc dầu AVT-6 đã bị trúng đạn, gây hỏa hoạn tại cơ sở này. Đây là vụ tấn công thứ hai được báo cáo nhằm vào địa điểm này trong vòng một tuần.
Cùng ngày, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Nga Maria Zakharova cáo buộc Tổng thống Zelensky theo đuổi xu hướng leo thang xung đột giữa hai nước.
Latvia ngày 21.5 cho biết đã phát hiện ít nhất một UAV xâm nhập không phận, buộc NATO điều tiêm kích ứng phó. Đây là sự cố an ninh mới nhất trong loạt vụ tương tự tại khu vực Baltic, theo Reuters.
Lực lượng vũ trang Latvia sau đó thông báo mối đe dọa đã chấm dứt, nhưng không nêu thêm chi tiết. Một phát ngôn viên quân đội cho biết UAV được xác nhận bay vào lãnh thổ Latvia từ Belarus.
Các nước Baltic gần đây liên tục ghi nhận các vụ UAV bay lạc hoặc vi phạm không phận trong bối cảnh Ukraine tăng cường tấn công tầm xa nhằm vào các mục tiêu trên lãnh thổ Nga.
Ukraine đã xin lỗi về những sự cố trước đó, cáo buộc UAV Ukraine bị lệch hướng do Nga gây nhiễu tín hiệu dẫn đường. Thủ tướng Thụy Điển Ulf Kristersson ngày 21.5 cho rằng Ukraine "chắc chắn không muốn UAV rơi xuống lãnh thổ thân thiện", đồng thời nói các sự cố có thể liên quan việc gây nhiễu hoặc các dạng can thiệp khác.
Cùng ngày, Bộ trưởng Quốc phòng Ba Lan cho rằng Ukraine cần bảo đảm độ chính xác cao khi sử dụng UAV, nhằm tránh tạo cơ hội để Nga can thiệp vào đường bay của chúng. Trước đó, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen tuyên bố mọi đe dọa của Nga đối với các nước Baltic là "không thể chấp nhận được" và sẽ được xem là mối đe dọa đối với toàn EU.
Về phần mình, Nga cáo buộc Ukraine dùng không phận NATO để che chắn cho các cuộc tấn công vào Nga - điều mà Kyiv, NATO và các nước Baltic bác bỏ. Điện Kremlin ngày 20.5 cho hay Nga đang tiếp tục theo dõi tình hình.
Thủ tướng Đức Friedrich Merz kêu gọi Liên minh châu Âu (EU) xem xét một quy chế "thành viên liên kết" cho Ukraine và các nước ứng cử viên, nhằm giúp duy trì động lực trong lúc tiến trình gia nhập chính thức còn bế tắc, theo The Kyiv Independent ngày 21.5.
Trong một bức thư gửi các nhà lãnh đạo EU, ông Merz thừa nhận "quá trình mở rộng diễn ra quá lâu" và điều này "có thể hiểu được là gây ra sự thất vọng". "Tôi tin chắc rằng chúng ta cần một động lực mới cho Ukraine, cũng như cho khu vực Tây Balkan và Moldova", ông Merz viết.
Ukraine được trao quy chế ứng cử viên EU từ năm 2022, nhưng tiến trình gia nhập đã gần như đình trệ trong khoảng một năm qua.
Theo sáng kiến "thành viên liên kết" của ông Merz, Ukraine có thể được tham dự các cuộc họp của lãnh đạo EU, có ghế trong Ủy ban châu Âu, có đại diện không có quyền biểu quyết tại Nghị viện châu Âu, thậm chí có một mức độ đại diện nhất định tại Tòa án công lý EU. Hiện Thủ tướng Đức đề nghị thành lập nhóm đặc nhiệm để đánh giá tính khả thi về pháp lý và chính trị của sáng kiến này, theo Reuters.
Ông Christopher Glueck, Giám đốc điều hành tại Công ty tư vấn Forefront Advisers (Anh), nhận định đây là "một cách sáng tạo" để xử lý một số quan ngại do Pháp và Ba Lan nêu ra. Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo phe ủng hộ mở rộng EU có thể lo ngại mô hình này làm phân tán mục tiêu cuối cùng là tư cách thành viên đầy đủ cho Ukraine.
Ukraine trước đó đã bác bỏ mọi hình thức "thành viên thay thế" khi ý tưởng của ông Merz lần đầu được nêu không chính thức tại một cuộc họp lãnh đạo EU hồi tháng 4. Ukraine muốn tập trung thúc đẩy tiến trình gia nhập hiện có càng nhanh càng tốt.
"Theo quyết định chung của lãnh đạo Cộng hòa Mali, những đơn vị đóng quân và chiến đấu tại Kidal đã rời khu vực này cùng với binh sĩ Mali", Quân đoàn châu Phi thông báo trên mạng xã hội hôm 27/4.
Lực lượng này cho biết các tay súng bị thương và thiết bị hạng nặng đã được sơ tán, tuyên bố sẽ tiếp tục hoạt động tại những khu vực khác ở Mali song không nêu chi tiết. "Tình hình ở Cộng hòa Mali tiếp tục diễn biến phức tạp", Quân đoàn châu Phi cho hay, thêm rằng một số dân thường bị thương đã được đưa tới các đơn vị y tế của họ.
Mohamed Elmaouloud Ramadane, phát ngôn viên nhóm vũ trang ly khai Mặt trận Giải phóng Azawad (FLA), trước đó tuyên bố nhóm đã đạt được thỏa thuận với Quân đoàn châu Phi về đảm bảo cho lực lượng này "rút lui an toàn khỏi giao tranh".
Giới chức Mali chưa xác nhận thông tin. Tuy nhiên, một nguồn tin thân cận với lãnh đạo địa phương nói rằng quân đội Mali đã rời Kidal và lực lượng FLA đang ở trong thành phố.
Theo AFP, thành phố Kidal là điểm trung chuyển quan trọng giữa Mali và Algeria. Đây là trụ sở không chính thức của FLA trong hơn một thập kỷ, trước khi quân đội Mali kiểm soát thành phố vào cuối năm 2023 với sự trợ giúp của lính đánh thuê Nga. Thành trì này từng là trở ngại lớn đối với nỗ lực của chính phủ Mali nhằm kiểm soát toàn bộ khu vực và đất nước.
Mali nhiều năm qua phải đối mặt với các cuộc nổi dậy từ lực lượng ly khai ở phía bắc, cũng như những nhóm vũ trang có liên hệ với al-Qaeda và tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng.
Các vụ nổ đã xuất hiện ở nhiều khu vực tại Mali từ hôm 25/4, trong đó có thủ đô Bamako. Nhiều vụ tấn công cũng xảy ra ở hai thành phố miền trung Sevare và Mopti, cũng như Gao và Kidal ở phía bắc. Bộ trưởng Quốc phòng Mali Sadio Camara đã thiệt mạng khi nhà riêng của ông bị đánh bom xe.
FLA, lực lượng muốn thành lập nhà nước ly khai ở các khu vực phía bắc mà người dân tộc Tuareg sinh sống, được cho là chỉ tập trung tấn công những thành phố ở vùng này. Trong khi đó, phiến quân al-Islam wal-Muslimin (JNIM) đã cùng lúc tập kích nhiều khu vực khác nhau.
Kidal đã trở nên yên tĩnh vào ngày 27/4. Các trường học và văn phòng đã mở cửa trở lại, một số trạm kiểm soát quân sự được thiết lập cuối tuần trước đã được dỡ bỏ.
Tại thị trấn Tessit ở phía nam thành phố Gao, JNIM tuyên bố quân đội Mali đã đầu hàng, thêm rằng họ đã cho phép các binh sĩ từ bỏ vũ khí và rút đi an toàn. Quân đội Mali chưa xác nhận thông tin.
Quân đoàn châu Phi là tổ chức bán quân sự do Bộ Quốc phòng Nga trực tiếp quản lý, nhằm thay thế vai trò của tập đoàn quân sự tư nhân Wagner ở châu Phi, sau khi người sáng lập Wagner là Yevgeny Prigozhin tiến hành cuộc nổi dậy bất thành hồi tháng 6/2023. Hãng thông tấn Reuters cho biết 70-80% thành viên Quân đoàn châu Phi từng làm việc cho Wagner.
Theo đài BBC, Nga được tiếp cận các tài nguyên thiên nhiên quan trọng, như vàng, kim cương và uranium, khi giúp đỡ chính quyền địa phương.
Hôm 1-5, Lầu Năm Góc thông báo Mỹ sẽ rút 5.000 binh sĩ khỏi Đức, dự kiến "sẽ hoàn tất trong vòng 6 - 12 tháng tới".
Ngày 2-5, Tổng thống Donald Trump tiếp tục nhấn mạnh quyết định này và khẳng định Mỹ "sẽ rút quân rất mạnh và sẽ cắt nhiều hơn con số 5.000" binh sĩ. Tuy nhiên ông không nêu thêm chi tiết.
Tính đến ngày 31-12-2025, có 36.436 binh sĩ Mỹ đang đồn trú tại Đức, 12.662 tại Ý và 3.814 tại Tây Ban Nha.
Theo Hãng tin AFP, động thái Mỹ rút binh sĩ khỏi Đức diễn ra trong bối cảnh ông Trump căng thẳng với Thủ tướng Đức Friedrich Merz, sau khi nhà lãnh đạo Đức tuyên bố "Iran đang làm Mỹ bẽ mặt" trên bàn đàm phán.
Việc này cũng diễn ra sau khi ông Trump tuyên bố sẽ tăng thuế đối với ô tô và xe tải tại Liên minh châu Âu từ 15% lên 25% vào tuần tới, cáo buộc khối này không tuân thủ thỏa thuận thương mại đã ký hồi năm ngoái.
Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius ngày 2-5 nói việc Mỹ rút quân "khỏi châu Âu và cả Đức là điều có thể dự đoán".
Trước đó vào hôm 30-4, Ngoại trưởng Đức Johann Wadephul cho biết Berlin "đã chuẩn bị" cho việc Mỹ cắt giảm binh sĩ và đang "thảo luận chặt chẽ, trên tinh thần tin cậy trong mọi cơ chế của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO)".
Tuy nhiên ông nhấn mạnh các căn cứ lớn của Mỹ tại Đức "hoàn toàn không phải là điều có thể đem ra bàn thảo" và lấy ví dụ căn cứ không quân Ramstein là nơi "có vai trò không thể thay thế đối với cả Mỹ và chúng tôi".
Trong khi đó, NATO cho biết đang làm việc với phía Mỹ để hiểu rõ các chi tiết về quyết định điều chỉnh lực lượng tại Đức.
Quyết định cắt giảm binh sĩ Mỹ tại Đức đang vấp phải sự hoài nghi từ các nhà lập pháp hàng đầu của Đảng Cộng hòa phụ trách chính sách quân sự của Mỹ.
Trong tuyên bố chung ngày 2-5, thượng nghĩ sĩ Roger Wicker và dân biểu Mike Rogers cảnh báo động thái này có thể "gửi tín hiệu sai" tới Tổng thống Nga Vladimir Putin.
Hai ông nhấn mạnh các đồng minh châu Âu đang tăng chi tiêu quốc phòng, song sẽ cần thời gian để khoản đầu tư này có thể chuyển hóa thành năng lực quân sự đủ để đảm nhận vai trò răn đe thông thường.
Bên cạnh đó, Đức đã đáp ứng lời kêu gọi của ông Trump về việc tăng chi tiêu quốc phòng, đồng thời cho phép máy bay Mỹ sử dụng căn cứ và không phận trong xung đột với Iran.
Ông Trump trong cả hai nhiệm kỳ đều nhiều lần đe dọa cắt giảm quân số Mỹ tại Đức và các đồng minh châu Âu, cho rằng châu Âu cần tự chịu trách nhiệm nhiều hơn về quốc phòng thay vì phụ thuộc vào Washington.
Hiện ông dường như muốn gây sức ép với các đồng minh không ủng hộ cuộc chiến Trung Đông hoặc không tham gia lực lượng gìn giữ hòa bình tại eo biển Hormuz. Tuần trước ông đe dọa sẽ rút quân khỏi Ý và Tây Ban Nha vì các nước này phản đối cuộc chiến của Mỹ với Iran.
