Một chú chim nhỏ màu trắng với sọc màu nâu và chiếc mỏ rộng màu đen lắc lư thân hình tròn trịa trên màn hình điện thoại của Li Jiahe, 24 tuổi, sinh viên Trung Quốc đang theo học ngành kỹ thuật ở Hà Lan. Anh dừng lướt màn hình, khựng lại và nhíu mày khi biết loài chim này còn hiếm hơn cả gấu trúc và đang được bảo hộ ở mức cao nhất tại Trung Quốc.
Quảng Tây ghi nhận 14 cá thể chim rẽ mỏ thìa dọc theo bờ biển thị trấn Tây Trường của thành phố Bắc Hải năm 2021, con số giúp vùng đất ngập nước này đủ điều kiện xếp vào danh sách có “tầm quan trọng quốc tế” theo các tiêu chí bảo tồn quốc tế.
Bất chấp thực tế này, kế hoạch xây dựng một đường cao tốc trong khu vực đã được tiến hành. Là một phần trong mạng lưới đường cao tốc quốc gia của Trung Quốc, tuyến đường cao tốc 6 làn xe sẽ chạy dọc bờ biển tỉnh Quảng Tây, rút ngắn thời gian di chuyển giữa vùng nông thôn và Bắc Hải, thành phố cảng ở bờ biển phía nam của tỉnh.
Tuyến đường dài khoảng 47 km với tổng vốn đầu tư là 5,1 tỷ nhân dân tệ (710 triệu USD) và thời gian xây dựng dự kiến kéo dài ba năm. Theo báo cáo đánh giá tác động môi trường công bố hôm 7/4, dự án sẽ chiếm dụng hơn 24 ha “sinh cảnh quan trọng” và “các vùng sinh thái nhạy cảm” như rừng ngập mặn, nơi có gần 20.000 cá thể chim thuộc 46 loài dừng lại nghỉ ngơi trong mùa di cư và mùa đông. Trong số này có chim rẽ mỏ thìa, loài nằm trong danh sách nguy cấp và khắp thế giới chỉ còn 443 cá thể.
Theo luật pháp Trung Quốc, tất cả các dự án trước khi triển khai bắt buộc phải có báo cáo đánh giá tác động môi trường. Báo cáo lập luận rằng tuyến đường cao tốc này đủ điều kiện để được miễn trừ theo Luật Bảo vệ Động vật hoang dã của Trung Quốc với lý do đây là dự án cơ sở hạ tầng quốc gia lớn và khó tìm được phương án thay thế do “địa hình ven biển và mạng lưới giao thông hiện có còn hạn chế”.
Báo cáo khiến Li và nhiều người nữa quyết định hành động. Li đã gửi email cho Công ước Ramsar, còn được gọi là Công ước về các Vùng Đất ngập nước, một tổ chức hiệp ước liên chính phủ mà Trung Quốc là thành viên, từ giữa tháng 4.
“Đây là lần đầu tiên tôi hành động vì một vấn đề như thế này”, Li nói. “Tôi không muốn bất kỳ loài nào bị tuyệt chủng trong thế hệ của chúng ta”.
Cùng thời gian đó, Liu Yang, chuyên viên pháp lý 24 tuổi sống tại Quảng Tây, cũng nhìn thấy tin tức này. Ngoài giờ làm việc, Liu còn có sở thích ngắm chim và điều hành một nhóm ngắm chim trực tuyến với hơn 200 thành viên. Liu và các bạn liên tục gọi điện tới các cơ quan môi trường và gửi email đến chính quyền địa phương.
“Chim chóc không thể tự lên tiếng. Chúng ta có trách nhiệm phải lên tiếng thay cho chúng”, Liu nói.
Ảnh chế và tranh hoạt hình về chim rẽ mỏ thìa mang thông điệp “Hãy cứu tôi” được chia sẻ khắp mạng xã hội Trung Quốc. Nhiều người kêu gọi giúp đỡ loài chim này và giống Li, đây là lần đầu tiên họ hành động vì bảo tồn động vật hoang dã.
“Rẽ mỏ thìa và nhiều loài chim bờ biển khác phụ thuộc rất lớn vào các vùng đất ngập nước bãi bùn ven biển trong suốt quá trình di cư và trú đông”, Giáo sư Ma Zhijun, nhà sinh thái học về chim tại Đại học Phúc Đán ở Thượng Hải, cho biết. “Chúng cũng rất trung thành với các địa điểm cụ thể”.
“Đối với các loài chim, những vùng đất ngập nước này giống như các trạm tiếp nhiên liệu của máy bay”, ông Ma nói. “Nếu bạn phá hủy một trạm, máy bay không thể dừng ở đó và nhiên liệu từ chặng dừng trước đó sẽ không đủ. Kết quả là tai nạn sẽ xảy ra”.
Ông dẫn chứng việc cải tạo quy mô lớn các bãi triều ở Hàn Quốc vào năm 2006, động thái đã làm chết khoảng 90.000 cá thể rẽ lớn, một loài chim bờ biển khác.
Jia Yifei, phó giáo sư về sinh thái và bảo tồn thiên nhiên tại Trung tâm Nghiên cứu Đường bay Đông Á – Australia thuộc Đại học Lâm nghiệp Bắc Kinh, cho biết rẽ mỏ thìa phụ thuộc vào các sinh cảnh trải dài ở hơn 10 quốc gia. Mỗi mùa thu, các loài chim di cư từ vùng đông bắc Siberia băng qua Hoàng Hải để đến các bãi trú đông ở miền nam Trung Quốc, Đông Nam Á và Nam Á.
Bất chấp nỗ lực của các nhà hoạt động, chính quyền tỉnh ngày 30/4 đã phê duyệt dự án. Bất ngờ xảy ra khi một đoàn thanh tra môi trường trung ương tới Quảng Tây ngày 9/5 để kiểm tra định kỳ và người dùng mạng Trung Quốc đã hướng dẫn nhau khiếu nại trực tiếp đến đường dây nóng của đoàn thanh tra.
Ngày 25/5, chính quyền trung ương và tỉnh kết luận báo cáo môi trường của dự án thiếu cơ sở khoa học và ra lệnh dừng thi công. Chính quyền tỉnh cam kết sẽ tìm kiếm các tuyến đường thay thế và tổ chức tham vấn ý kiến chuyên gia cũng như công chúng.
Bảo vệ sinh thái được chính quyền Trung Quốc thúc đẩy trong nhiều thập kỷ, nhưng làm thế nào để cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo tồn thiên nhiên, cũng như cân bằng sự khác biệt giữa ưu tiên của trung ương và địa phương, vẫn là một thách thức.
Li và nhiều nhà hoạt động cảm thấy phấn khởi trước sự thay đổi của chính quyền, nhưng họ vẫn lo ngại về hiệu quả của việc nâng cao nhận thức cộng đồng trong giải quyết các vấn đề môi trường.
“Tôi không biết kết quả cuối cùng sẽ ra sao”, Li nói. “Tất cả chúng tôi đều là những người bình thường và nhỏ bé. Nhưng nếu có thể nâng cao nhận thức và gieo một hạt giống vào tâm trí mọi người đã là tốt rồi”.
Phó giáo sư Jia đánh giá quyết định đình chỉ của chính quyền tỉnh cho thấy “một số ranh giới đỏ phải được tôn trọng”. Theo ông, việc chuyển dịch tuyến đường đi vài km có thể bảo toàn cả mục tiêu giao thông lẫn sinh cảnh quan trọng.
Giáo sư Ma cho rằng bảo vệ sinh thái và phát triển kinh tế không phải lúc nào cũng xung đột. Ở một số vùng của Trung Quốc, việc bảo tồn chim đã giúp vùng nông thôn phát triển ngành du lịch ngắm chim, tạo ra nguồn thu nhập mới. Sở thích ngắm chim đang ngày càng phổ biến ở Trung Quốc với khoảng 340.000 thành viên tính đến năm 2023.
“Chúng tôi thường nói rằng với những loài chim nguy cấp như rẽ mỏ thìa, mỗi năm đều có thể là một trong những cơ hội cuối cùng để nhìn thấy chúng”, Liu nói. “Tôi hy vọng các thế hệ tương lai có cơ hội được nhìn thấy những sinh vật đáng yêu này”.
Cát Diệu Trọng, 44 tuổi, nông dân huyện Dương, tỉnh Thiểm Tây, ngày 2/5 lái xe chở 4 tấn táo đến huyện Hàm Phong, tỉnh Hồ Bắc để bán hàng. Khi đang bán, anh bị đột quỵ và được đưa vào bệnh viện y học cổ truyền huyện Hàm Phong để cấp cứu.
Cát đã vượt qua nguy hiểm nhưng phải nằm viện để điều trị thêm và phục hồi chức năng. Vợ anh, chị Lương Lệ Lệ, khi hay tin đã lập tức đến chăm sóc chồng nhưng vì không biết lái xe, chị đành để lại xe tải chở đầy táo trong bệnh viện.
Là lao động chính trong nhà, Cát phải nuôi cha mẹ già đau yếu và hai con nhỏ đang tuổi ăn học. Biết được hoàn cảnh khó khăn của anh, bệnh viện đã phát động nhân viên cùng giúp anh bán táo.
Nhân viên bệnh viện đã lái xe táo ra trước cổng, dựng quầy để bán cho người dân. Mỗi cân táo được bán giá 5 tệ (0,6 USD) nhưng có nhiều người trả thêm để ủng hộ. Có nhân viên bệnh viện đã mua tới 500 tệ tiền táo, người khác thì mang đồ ăn cho chị Lương và động viên chị giữ gìn sức khỏe.
Nỗ lực "giải cứu" xe táo của bệnh viện Hàm Phong nhanh chóng được chia sẻ trên mạng xã hội. Trong vòng 19 tiếng, toàn bộ 4 tấn táo đã được bán hết, giúp gia đình anh Cát thu về 34.000 tệ (5.000 USD).
"Tôi vô cùng biết ơn người dân Hàm Phong. Tiền vốn số táo này là hơn 20.000 tệ, nếu táo bị hỏng, tôi không biết gia đình sẽ xoay sở ra sao", anh Cát nói trên giường bệnh hôm 6/5.
Lương bày tỏ cảm kích trước những y bác sĩ đã cứu mạng chồng mình, cũng như những người tốt bụng đã giúp gia đình chị vượt qua khó khăn. "Tôi không có người thân ở Hàm Phong nhưng mọi người đối xử với tôi như người nhà. Tôi sẽ không bao giờ quên tấm lòng của mọi người", chị nói.
Để đáp lại ân tình của huyện Hàm Phong, chính quyền huyện Dương, quê anh Cát, thông báo bắt đầu từ 7/5, người dân mang hộ khẩu thành phố Ân Thi, nơi quản lý huyện Hàm Phong, sẽ được miễn phí vé vào cửa các khu du lịch của huyện trong vòng một năm.
Các điểm tham quan được áp dụng gồm lăng mộ Thái Luân, thái giám thời Đông Hán (25-220) là người phát minh ra giấy ở Trung Quốc, cùng khu rừng bảo tồn loài cò quăm có mào quý hiếm.
Huyện Hàm Phong sau đó đáp lại bằng chính sách tương tự dành cho người dân huyện Dương. Một trong những điểm du lịch nổi tiếng nhất của Hàm Phong là thành cổ Thổ Ti Đường Nhai, di sản thế giới được UNESCO công nhận.
"Tôi đã rất xúc động khi đọc câu chuyện này. Bệnh viện và chính quyền ở Hồ Bắc đã làm rất tốt khi lan tỏa sáng kiến này tới toàn huyện. Cảm ơn tấm lòng yêu thương của các bạn", một người dùng mạng Trung Quốc bày tỏ.
Ngân hàng Thế giới (WB) xếp loại các nền kinh tế vào 4 nhóm: thu nhập thấp, trung bình thấp, trung bình cao và cao. Về cơ bản, tiêu chí xếp loại được dựa trên chỉ số Tổng thu nhập quốc dân (GNI) bình quân đầu người.
Vào ngày 1-7 hằng năm, Nhóm Dữ liệu phát triển thuộc WB cập nhật bảng xếp loại các nền kinh tế dựa trên ước tính thu nhập quốc dân (GNI) bình quân đầu người của năm dương lịch trước đó.
Năm nay, WB xác định nhóm thu nhập trung bình cao là các nền kinh tế có GNI bình quân đầu người năm 2025 trong khoảng 4.636-14.375 USD, trong khi nhóm thu nhập cao là trên 14.375 USD.
Theo báo cáo năm nay, WB ghi nhận GNI bình quân đầu người của Việt Nam đã đạt 4.970 USD, vượt ngưỡng tối thiểu của nhóm thu nhập trung bình cao. Cùng đợt cập nhật này, Philippines, Sri Lanka, Jordan và Micronesia cũng được nâng hạng lên trung bình cao.
Báo cáo của WB thuyết minh về câu chuyện kinh tế của Việt Nam trong năm qua: "Việt Nam kể một câu chuyện tăng trưởng. Nhờ mô hình dựa vào xuất khẩu, quốc gia này chứng kiến kim ngạch xuất khẩu tăng vọt hơn 15% trong cả hai năm 2024 và 2025, với GDP tăng trưởng lần lượt 7% và 8%. GNI tăng bình quân 10% mỗi năm trong giai đoạn 2021-2025, trở thành một trong những chuỗi tăng trưởng bền vững mạnh mẽ nhất khu vực".
Trong vòng 4 năm, từ 2021 đến 2025, GNI bình quân đầu người của Việt Nam đã tăng từ 3.540 USD năm 2021 lên 4.970 USD.
Theo báo cáo vừa được công bố, với sự bổ sung của 5 nước trên, WB ghi nhận trên thế giới đang có 59 nước thu nhập trung bình cao. Ngoài ra, trong số 218 quốc gia được xếp loại năm nay, có 25 quốc gia thu nhập thấp, 47 quốc gia trung bình thấp và 87 thu nhập cao.
Trong nhóm những nước thu nhập trung bình cao có những đại diện tiêu biểu như Trung Quốc (nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, gia nhập năm 2010), Brazil (đại diện lớn nhất khu vực Mỹ - Latin).
Tại Đông Nam Á, Malaysia, Thái Lan và Indonesia cũng thuộc nhóm này.
Theo WB, việc được nâng hạng này có ý nghĩa quan trọng với các nền kinh tế, bởi bảng xếp loại này quyết định những quốc gia nào được tiếp cận các khoản vay ưu đãi và viện trợ phát triển.
Bảng xếp loại cũng giúp các chính phủ, giới nghiên cứu cùng nhiều tổ chức quốc tế theo dõi tiến trình phát triển kinh tế trên khắp thế giới.
Hãng tin Bloomberg khẳng định việc một quốc gia được nâng hạng lên thu nhập trung bình cao sẽ củng cố niềm tin của nhà đầu tư quốc tế vào thị trường nước này.
Tuy nhiên nó cũng đi kèm không ít thách thức, tiêu biểu là khả năng tiếp cận nguồn vốn phát triển ưu đãi sẽ thu hẹp dần. Với Việt Nam, đây không phải chuyện mới. Việt Nam đã không còn nhận nguồn vốn ưu đãi của Hiệp hội Phát triển quốc tế (IDA) thuộc WB từ năm 2017.
Việc thoát "bẫy thu nhập trung bình" cũng là một vấn đề đáng lưu tâm của các nước thu nhập trung bình cao. Báo cáo Phát triển thế giới năm 2024 của WB cho biết kể từ năm 1990, chỉ 34 nền kinh tế vượt được từ trung bình lên thu nhập cao. Hơn một phần ba trong số đó nhờ gia nhập Liên minh châu Âu (EU) hoặc nhờ có dầu mỏ.
Trong đợt điều chỉnh năm 2026 vừa được công bố, không có nước nào được nâng từ thu nhập trung bình cao lên thu nhập cao.
Hàn Quốc thường được xem là ví dụ tiêu biểu của việc "thoát bẫy", khi thu nhập đầu người nước này tăng từ 1.200 USD năm 1960 lên 33.000 USD vào cuối năm 2023. Ba Lan và Chile cũng là những trường hợp thành công đáng chú ý.
Tại Đông Nam Á, Malaysia đang là nước tiệm cận ngưỡng phát triển lên thu nhập cao nhất, với GNI bình quân đầu người là 12.380 USD.
Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV xác định mục tiêu đưa Việt Nam trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và là nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.
Theo tính toán của WB, để đạt mục tiêu đó, thu nhập bình quân đầu người cần tăng khoảng 6% mỗi năm liên tục trong 20 năm tới, tức hơn gấp ba lần mức hiện nay.
Hỏa hoạn bùng phát tối 17/5 tại khu vực đặt máy phát điện của nhà máy điện hạt nhân Barakah ở vùng Al Dhafra thuộc Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), sau khi khu vực này trúng đòn tập kích bằng máy bay không người lái. Địa điểm xảy ra hỏa hoạn nằm gần vành đai an ninh vòng trong của nhà máy.
Ngày 19/5, Bộ Quốc phòng UAE cho biết trong vòng 48 giờ, nước này hứng chịu 6 đợt tấn công UAV xuất phát từ Iraq, trong đó ít nhất ba chiếc nhắm vào nhà máy Barakah nói trên. Lực lượng nước này đánh chặn hầu hết và chỉ để lọt một chiếc. Iraq là nơi hoạt động của các nhóm dân quân thân Iran. Trong suốt cuộc chiến giữa Mỹ - Israel và Iran, các lực lượng này đã nhận trách nhiệm nhiều vụ tập kích nhằm vào "các căn cứ của kẻ thù tại Iraq và trong khu vực".
Trong cuộc họp Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc ở New York ngày 19/5, Đại sứ UAE tại Liên Hợp Quốc Mohamed Abushahab cho biết vụ tấn công không gây ra hậu quả rò rỉ phóng xạ.
"Nhà máy điện hạt nhân Barakah vẫn an toàn, ổn định và hoạt động bình thường, cung cấp tới 25% lượng điện sạch của UAE. Tuy không có hậu quả thảm khốc, điều đó không làm giảm mức độ nghiêm trọng của vụ tấn công này", ông nhấn mạnh.
Đại sứ Nga tại Liên Hợp Quốc Vassily Nebenzya tuyên bố các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạt nhân phục vụ mục đích hòa bình, dù diễn ra ở bất kỳ quốc gia nào, "đều hoàn toàn không thể chấp nhận". Ông cho biết Moskva lên án hành động nhắm vào nhà máy trên lãnh thổ UAE vì làm gia tăng nguy cơ leo thang căng thẳng trong khu vực.
Ông Nebenzya không nêu đích danh bên chịu trách nhiệm, song nhận định sự việc có thể không xảy ra nếu không có chiến dịch quân sự Mỹ - Israel nhằm vào Iran. Ông cũng kêu gọi các bên liên quan ngăn chặn tái diễn những sự cố nguy hiểm tương tự.
Đại sứ Mỹ Mike Waltz chỉ trích gay gắt vụ tấn công, cáo buộc có quốc gia trong khu vực sử dụng lực lượng ủy nhiệm tấn công nhà máy, ám chỉ Iran và lực lượng dân quân thân nước này. Ông cho rằng đây là hành động "quá đáng và không thể chấp nhận".
Đại sứ Trung Quốc tại LHQ Fu Cong bày tỏ quan ngại sâu sắc về sự việc, nhấn mạnh chủ quyền, an ninh và toàn vẹn lãnh thổ của các quốc gia vùng Vịnh phải được tôn trọng, dân thường và các cơ sở dân sự cần được bảo vệ.
Giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) Rafael Grossi cảnh báo vụ tấn công đe dọa an toàn hạt nhân của UAE và gây lo ngại lớn tại vùng Vịnh. Theo ông, nếu nhà máy Barakah bị đánh trúng trực tiếp, lượng phóng xạ phát tán ra môi trường có thể rất lớn. Nếu hệ thống cung cấp điện cho nhà máy bị vô hiệu hóa, nguy cơ nóng chảy lõi lò phản ứng sẽ gia tăng.
Dù xung đột liên quan Iran đã hạ nhiệt sau lệnh ngừng bắn hồi tháng 4, các cuộc tấn công bằng UAV xuất phát từ lãnh thổ Iraq nhằm vào các nước vùng Vịnh vẫn tiếp diễn, trong đó có Arab Saudi và Kuwait. Iraq nhiều lần khẳng định hệ thống phòng không nước này không phát hiện bất kỳ thiết bị bay nào được phóng từ không phận của mình.
