Một chú chim nhỏ màu trắng với sọc màu nâu và chiếc mỏ rộng màu đen lắc lư thân hình tròn trịa trên màn hình điện thoại của Li Jiahe, 24 tuổi, sinh viên Trung Quốc đang theo học ngành kỹ thuật ở Hà Lan. Anh dừng lướt màn hình, khựng lại và nhíu mày khi biết loài chim này còn hiếm hơn cả gấu trúc và đang được bảo hộ ở mức cao nhất tại Trung Quốc.
Quảng Tây ghi nhận 14 cá thể chim rẽ mỏ thìa dọc theo bờ biển thị trấn Tây Trường của thành phố Bắc Hải năm 2021, con số giúp vùng đất ngập nước này đủ điều kiện xếp vào danh sách có “tầm quan trọng quốc tế” theo các tiêu chí bảo tồn quốc tế.
Bất chấp thực tế này, kế hoạch xây dựng một đường cao tốc trong khu vực đã được tiến hành. Là một phần trong mạng lưới đường cao tốc quốc gia của Trung Quốc, tuyến đường cao tốc 6 làn xe sẽ chạy dọc bờ biển tỉnh Quảng Tây, rút ngắn thời gian di chuyển giữa vùng nông thôn và Bắc Hải, thành phố cảng ở bờ biển phía nam của tỉnh.
Tuyến đường dài khoảng 47 km với tổng vốn đầu tư là 5,1 tỷ nhân dân tệ (710 triệu USD) và thời gian xây dựng dự kiến kéo dài ba năm. Theo báo cáo đánh giá tác động môi trường công bố hôm 7/4, dự án sẽ chiếm dụng hơn 24 ha “sinh cảnh quan trọng” và “các vùng sinh thái nhạy cảm” như rừng ngập mặn, nơi có gần 20.000 cá thể chim thuộc 46 loài dừng lại nghỉ ngơi trong mùa di cư và mùa đông. Trong số này có chim rẽ mỏ thìa, loài nằm trong danh sách nguy cấp và khắp thế giới chỉ còn 443 cá thể.
Theo luật pháp Trung Quốc, tất cả các dự án trước khi triển khai bắt buộc phải có báo cáo đánh giá tác động môi trường. Báo cáo lập luận rằng tuyến đường cao tốc này đủ điều kiện để được miễn trừ theo Luật Bảo vệ Động vật hoang dã của Trung Quốc với lý do đây là dự án cơ sở hạ tầng quốc gia lớn và khó tìm được phương án thay thế do “địa hình ven biển và mạng lưới giao thông hiện có còn hạn chế”.
Báo cáo khiến Li và nhiều người nữa quyết định hành động. Li đã gửi email cho Công ước Ramsar, còn được gọi là Công ước về các Vùng Đất ngập nước, một tổ chức hiệp ước liên chính phủ mà Trung Quốc là thành viên, từ giữa tháng 4.
“Đây là lần đầu tiên tôi hành động vì một vấn đề như thế này”, Li nói. “Tôi không muốn bất kỳ loài nào bị tuyệt chủng trong thế hệ của chúng ta”.
Cùng thời gian đó, Liu Yang, chuyên viên pháp lý 24 tuổi sống tại Quảng Tây, cũng nhìn thấy tin tức này. Ngoài giờ làm việc, Liu còn có sở thích ngắm chim và điều hành một nhóm ngắm chim trực tuyến với hơn 200 thành viên. Liu và các bạn liên tục gọi điện tới các cơ quan môi trường và gửi email đến chính quyền địa phương.
“Chim chóc không thể tự lên tiếng. Chúng ta có trách nhiệm phải lên tiếng thay cho chúng”, Liu nói.
Ảnh chế và tranh hoạt hình về chim rẽ mỏ thìa mang thông điệp “Hãy cứu tôi” được chia sẻ khắp mạng xã hội Trung Quốc. Nhiều người kêu gọi giúp đỡ loài chim này và giống Li, đây là lần đầu tiên họ hành động vì bảo tồn động vật hoang dã.
“Rẽ mỏ thìa và nhiều loài chim bờ biển khác phụ thuộc rất lớn vào các vùng đất ngập nước bãi bùn ven biển trong suốt quá trình di cư và trú đông”, Giáo sư Ma Zhijun, nhà sinh thái học về chim tại Đại học Phúc Đán ở Thượng Hải, cho biết. “Chúng cũng rất trung thành với các địa điểm cụ thể”.
“Đối với các loài chim, những vùng đất ngập nước này giống như các trạm tiếp nhiên liệu của máy bay”, ông Ma nói. “Nếu bạn phá hủy một trạm, máy bay không thể dừng ở đó và nhiên liệu từ chặng dừng trước đó sẽ không đủ. Kết quả là tai nạn sẽ xảy ra”.
Ông dẫn chứng việc cải tạo quy mô lớn các bãi triều ở Hàn Quốc vào năm 2006, động thái đã làm chết khoảng 90.000 cá thể rẽ lớn, một loài chim bờ biển khác.
Jia Yifei, phó giáo sư về sinh thái và bảo tồn thiên nhiên tại Trung tâm Nghiên cứu Đường bay Đông Á – Australia thuộc Đại học Lâm nghiệp Bắc Kinh, cho biết rẽ mỏ thìa phụ thuộc vào các sinh cảnh trải dài ở hơn 10 quốc gia. Mỗi mùa thu, các loài chim di cư từ vùng đông bắc Siberia băng qua Hoàng Hải để đến các bãi trú đông ở miền nam Trung Quốc, Đông Nam Á và Nam Á.
Bất chấp nỗ lực của các nhà hoạt động, chính quyền tỉnh ngày 30/4 đã phê duyệt dự án. Bất ngờ xảy ra khi một đoàn thanh tra môi trường trung ương tới Quảng Tây ngày 9/5 để kiểm tra định kỳ và người dùng mạng Trung Quốc đã hướng dẫn nhau khiếu nại trực tiếp đến đường dây nóng của đoàn thanh tra.
Ngày 25/5, chính quyền trung ương và tỉnh kết luận báo cáo môi trường của dự án thiếu cơ sở khoa học và ra lệnh dừng thi công. Chính quyền tỉnh cam kết sẽ tìm kiếm các tuyến đường thay thế và tổ chức tham vấn ý kiến chuyên gia cũng như công chúng.
Bảo vệ sinh thái được chính quyền Trung Quốc thúc đẩy trong nhiều thập kỷ, nhưng làm thế nào để cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo tồn thiên nhiên, cũng như cân bằng sự khác biệt giữa ưu tiên của trung ương và địa phương, vẫn là một thách thức.
Li và nhiều nhà hoạt động cảm thấy phấn khởi trước sự thay đổi của chính quyền, nhưng họ vẫn lo ngại về hiệu quả của việc nâng cao nhận thức cộng đồng trong giải quyết các vấn đề môi trường.
“Tôi không biết kết quả cuối cùng sẽ ra sao”, Li nói. “Tất cả chúng tôi đều là những người bình thường và nhỏ bé. Nhưng nếu có thể nâng cao nhận thức và gieo một hạt giống vào tâm trí mọi người đã là tốt rồi”.
Phó giáo sư Jia đánh giá quyết định đình chỉ của chính quyền tỉnh cho thấy “một số ranh giới đỏ phải được tôn trọng”. Theo ông, việc chuyển dịch tuyến đường đi vài km có thể bảo toàn cả mục tiêu giao thông lẫn sinh cảnh quan trọng.
Giáo sư Ma cho rằng bảo vệ sinh thái và phát triển kinh tế không phải lúc nào cũng xung đột. Ở một số vùng của Trung Quốc, việc bảo tồn chim đã giúp vùng nông thôn phát triển ngành du lịch ngắm chim, tạo ra nguồn thu nhập mới. Sở thích ngắm chim đang ngày càng phổ biến ở Trung Quốc với khoảng 340.000 thành viên tính đến năm 2023.
“Chúng tôi thường nói rằng với những loài chim nguy cấp như rẽ mỏ thìa, mỗi năm đều có thể là một trong những cơ hội cuối cùng để nhìn thấy chúng”, Liu nói. “Tôi hy vọng các thế hệ tương lai có cơ hội được nhìn thấy những sinh vật đáng yêu này”.
Trong vụ án tham nhũng do Cục Chống tham nhũng Quốc gia Ukraine (NABU) và Văn phòng Công tố Chống tham nhũng Đặc biệt (SAPO) phụ trách, cựu chánh văn phòng Tổng thống Ukraine Andriy Yermak bị cáo buộc đã có hành vi rửa tiền với tổng giá trị khoảng 10,5 triệu USD thông qua các dự án xây dựng xa xỉ ở ngoại ô thủ đô Kiev.
Ở các phiên điều trần ngày 12-13/5, công tố viên SAPO Valentina Hrebenyuk tiết lộ thêm rằng trong thời gian tại chức, ông Yermak thường xuyên liên lạc với một đầu mối bí ẩn về các quyết định bổ nhiệm nhân sự cấp cao trong chính phủ. Đầu mối này được lưu trong danh bạ điện thoại của Yermak với tên Văn phòng Phong thủy Veronika.
Hrebenyuk xác định người này là Veronika Anikyevich, 51 tuổi, một pháp sư chuyên về chiêm tinh đang sống tại Kiev. Anikyevich đăng ký kinh doanh trong lĩnh vực "cung cấp các dịch vụ cá nhân" và tự quảng bá "giúp mọi người tìm thấy sự minh triết trong dòng chảy cuộc đời của họ" thông qua chiêm tinh học.
Nội dung các cuộc liên lạc cho thấy ông Yermak từng gửi ngày sinh của các ứng viên cho pháp sư Anikyevich trước khi ra quyết định bổ nhiệm. Một trong số đó là quyết định chọn Iryna Venediktova làm tổng công tố viên hồi tháng 3/2020. "Những người mà pháp sư này phê duyệt sau đó đã được bổ nhiệm", Hrebenyuk nói.
Các điều tra viên đã thu thập được nhiều tin nhắn mà Anikyevich gửi cho một đầu mối liên hệ mang tên "Andrei 2025" với nội dung thúc giục Yermak phản pháo những chỉ trích chính trị và truyền thông. Một tin nhắn có nội dung: "Nếu ông không ngăn họ, họ sẽ nắm quyền. Ông hoặc họ, một mất một còn".
Trình bày tại tòa, Yermak ban đầu phủ nhận liên lạc với bất kỳ pháp sư hay nhà tiên tri nào. Khi được hỏi có biết Anikyevich hay không, ông đáp rằng biết một vài người tên Veronika nhưng không nhớ đầy đủ họ tên.
Tuy nhiên, Igor Fomin, luật sư của Yermak, ngày 15/5 xác nhận thân chủ có trao đổi với Văn phòng Phong thủy Veronika, song khẳng định đây là vấn đề cá nhân và chỉ diễn ra sau khi ông rời chính phủ vào tháng 11/2025.
"Nếu ai đọc các trao đổi đó sẽ hiểu được cách họ nói chuyện như thế nào. Đây là vấn đề cá nhân. Ai cũng có những việc như vậy", luật sư Fomin nói.
Từng là trợ lý thân cận nhất của Tổng thống Volodymyr Zelensky và là một trong những quan chức quyền lực hàng đầu ở Ukraine, Yermak đã từ chức vào tháng 11/2025 sau khi bị lực lượng chống tham nhũng khám xét nhà riêng.
Ông Yermak hiện nằm trong danh sách điều tra về đường dây tham nhũng trị giá 100 triệu USD liên quan tới tập đoàn điện hạt nhân quốc gia Energoatom. Cuộc điều tra tại Energoatom, bắt đầu từ năm ngoái, là vụ án tham nhũng lớn nhất trong nhiệm kỳ của ông Zelensky.
Sau khi Yermak bị thông báo là nghi phạm trong vụ án tham nhũng và rửa tiền ngày 11/5, Anikyevich đã chỉ trích các quan chức NABU và SAPO là "cặn bã", cho rằng đây là "chiến dịch đặc biệt nhằm buộc Ukraine đầu hàng".
Ngày 20-5, Bộ trưởng Giáo dục Cuba, Naima Ariatne Trujillo Barreto, đã công bố những biện pháp đặc biệt đối với hệ thống giáo dục Cuba trong bối cảnh khó khăn hiện nay, bao gồm việc bãi bỏ kỳ thi tuyển sinh đại học và kết thúc sớm năm học 2025-2026 ở các cấp học.
Theo Bộ trưởng Trujillo Barreto, việc tuyển sinh đại học sẽ không còn phụ thuộc vào kỳ thi tuyển sinh, mà dựa trên điểm trung bình học tập mà học sinh tích lũy được trong các chương trình học trước đại học.
Việc xếp lớp đại học sẽ được thực hiện bằng hệ thống hồ sơ đã được các thí sinh điền trước đó, đảm bảo có chỗ học cho tất cả mọi người, mặc dù việc xếp lớp cụ thể sẽ phụ thuộc vào thành tích và số lượng chỗ trống.
Về phần mình, Bộ trưởng Bộ Giáo dục đại học, Walter Baluja García, cho biết có đủ chỗ cho hơn 32.000 học sinh dự bị đại học, phân bổ vào hơn 100 chương trình cấp bằng, ngoài ra còn có hàng nghìn chỗ bổ sung thông qua các phương tiện hỗ trợ như các khóa học từ xa.
Các quan chức Cuba cũng thông báo năm học sẽ kết thúc sớm, vào khoảng ngày 15 đến 30-6 (sớm hơn 15 ngày so với thông lệ), mặc dù diễn ra dần dần và không có nghĩa là đóng cửa hoàn toàn các trung tâm giáo dục ngay lập tức. Các cơ sở giáo dục sẽ vẫn mở cửa cho các hoạt động bổ trợ, đánh giá và các quy trình thông tin.
Bộ trưởng Trujillo Barreto cho biết sự điều chỉnh này là do khó khăn về kết nối và vận chuyển, buộc nhà trường phải ưu tiên sinh viên năm cuối và sắp xếp lại lịch học.
Bà Trujillo Barreto cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải điều chỉnh hệ thống giáo dục cho phù hợp với điều kiện của đất nước, ưu tiên hỗ trợ những học sinh dễ bị tổn thương và đảm bảo tính liên tục của quá trình giáo dục thông qua các mô hình học tập kết hợp trực tiếp - trực tuyến và dựa vào cộng đồng.
Giáo dục đại học là một trong những lĩnh vực bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi các vấn đề do tình trạng thiếu nhiên liệu gây ra. Hầu hết các trường đã chuyển sang mô hình giảng dạy và học tập kết hợp trực tiếp và trực tuyến.
Thỏa thuận đóng 3 tàu hộ vệ lớp Mogami được Phó thủ tướng kiêm Bộ trưởng Quốc phòng Úc Richard Marles và Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Koizumi Shinjiro công bố tại Melbourne, theo Hãng tin Kyodo News. Ba chiếc tàu chiến này sẽ được đóng tại Nhật Bản.
Tại cuộc họp báo chung trên tàu khu trục lớp Mogami Kumano sau cuộc đàm phán, ông Marles cho hay chiếc đầu tiên dự kiến sẽ được bàn giao cho Úc vào tháng 12.2029.
Chính phủ Úc, được Nhật Bản xem là đối tác quan trọng trong việc duy trì ổn định ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, cho hay sẽ đầu tư tới 20 AUD (14,4 tỉ USD) trong 10 năm để phát triển hạm đội mới.
Hai bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản và Úc cũng đã ký một văn bản cam kết phối hợp chặt chẽ để đảm bảo dự án tiến triển một cách suôn sẻ.
Kyodo News dẫn một số nguồn thạo tin tiết lộ rằng các hợp đồng đã được ký kết giữa chính phủ Úc và các công ty, trong đó có Mitsubishi Heavy Industries Ltd. Công ty này đóng các tàu lớp Mogami.
Bộ trưởng Koizumi nhấn mạnh dự án đóng tàu chiến cho Úc sẽ "tăng cường đáng kể khả năng tương tác và mang lại lợi ích rộng lớn, bao gồm cải thiện khả năng đóng tàu cũng như bảo trì và duy trì hoạt động".
Bộ trưởng Marles cũng nhấn mạnh dự án này sẽ "mang lại rất nhiều cơ hội cho Úc và sự phát triển của ngành công nghiệp quốc phòng trong nước".
Chính phủ Úc lưu ý trong một thông cáo báo chí rằng tàu hộ vệ lớp Mogami được nâng cấp có tầm hoạt động lên đến 18.500 km và hệ thống phóng thẳng đứng có 32 ống phóng.
Loại tàu này sẽ được trang bị tên lửa đất đối không và chống hạm, có khả năng vận hành trực thăng chiến đấu trên biển MH-60R Seahawk, với thủy thủ đoàn gồm 92 người.
