Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ ở Trung Đông, cho biết Iran tối 7/5 triển khai nhiều tên lửa, máy bay không người lái tự sát và xuồng cao tốc nhằm vào tàu khu trục USS Truxtun, USS Rafael Peralta và USS Mason đang di chuyển qua eo biển Hormuz để tiến ra vịnh Oman.
Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran cho biết đây là hành động trả đũa vụ Mỹ vi phạm thỏa thuận ngừng bắn và tấn công các tàu hàng nước này ở eo biển Hormuz.
Các quan chức giấu tên cho biết loạt xuồng tấn công nhanh của Iran đã áp sát đến mức đội tàu chiến Mỹ phải dùng pháo hạm 127 mm, hệ thống phòng thủ cực gần Phalanx và súng máy 12,7 mm để đối phó. Nhóm chiến hạm còn được yểm trợ bằng trực thăng Apache đang làm nhiệm vụ tuần tra ở eo biển Hormuz.
Quân đội Mỹ khẳng định không có tàu chiến nào trúng đòn của đối phương. Tổng thống Donald Trump cũng tuyên bố ba khu trục hạm Mỹ đã di chuyển qua eo biển Hormuz mà không hứng chịu thiệt hại.
Đây không phải lần đầu tàu chiến Mỹ bị Iran nhắm mục tiêu kể từ khi thỏa thuận ngừng bắn có hiệu lực ngày 8/4. CBS News ngày 4/5 dẫn lời các quan chức quốc phòng Mỹ tiết lộ USS Truxtun cùng USS Mason đã tiên phong vượt qua eo biển Hormuz, tiến vào vịnh Ba Tư.
“Hai chiến hạm, được hỗ trợ bởi trực thăng vũ trang Apache và các máy bay khác, đã đối mặt hàng loạt đòn tấn công hiệp đồng của đối phương trong quá trình di chuyển”, một quan chức cho hay, mô tả nỗ lực của Iran là “mưa hỏa lực” với những đòn tập kích không ngừng nghỉ, nhưng không nêu cụ thể số lượng mục tiêu bị đánh chặn.
USS Truxtun, USS Rafael Peralta và USS Mason thuộc phiên bản Flight IIA của lớp tàu khu trục Arleigh Burke. Khu trục hạm lớp này được coi là xương sống của hải quân Mỹ với tổng cộng hơn 75 chiếc trong biên chế, được thiết kế xoay quanh hệ thống quản lý chiến đấu Aegis, một trong những tổ hợp tác chiến hiện đại nhất thế giới.
Hệ thống Aegis có chức năng tổng hợp dữ liệu từ các cảm biến trên tàu, mang lại bức tranh toàn cảnh về môi trường tác chiến, đồng thời chỉ thị và dẫn bắn cho các loại vũ khí đánh chặn mục tiêu.
Thành phần chủ chốt của hệ thống Aegis trên phiên bản Flight IIA là radar mảng pha quét điện tử thụ động AN/SPY-1D, với 4 mảng ăng-ten được lắp cố định quanh thượng tầng và cung cấp khả năng bao quát 360 độ vào mọi thời điểm hoạt động.
AN/SPY-1D có tầm hoạt động 320 km với mục tiêu trên không và 85 km đối với tên lửa bay sát mặt biển. Mỗi mảng ăng-ten có khả năng bám bắt 200 mục tiêu cùng lúc.
Chiến hạm lớp Arleigh Burke được trang bị hệ thống phóng thẳng đứng Mark 41, trong đó phiên bản Flight IIA mang 96 ống phóng để khai hỏa nhiều vũ khí khác nhau, gồm tên lửa hành trình tấn công mặt đất Tomahawk, tên lửa phòng không, cùng tên lửa mang ngư lôi chống ngầm VL-ASROC.
Lớp phòng thủ ngoài cùng của tàu chiến Mỹ là các vũ khí tầm xa chuyên chống tên lửa đạn đạo, gồm đạn SM-3, SM-6 và SM-2ER Block IV.
SM-3 có giá tới 36 triệu USD mỗi quả, có nhiệm vụ tiêu diệt tên lửa đạn đạo đối phương trong pha giữa, khi mục tiêu bay hành trình trong không gian. Khi đạt độ cao phù hợp, SM-3 sẽ phóng ra “phương tiện tiêu diệt” sử dụng động năng để hạ mục tiêu, thay vì mang đầu nổ phá mảnh như tên lửa đánh chặn thông thường.
Tên lửa SM-3 có thể đánh trúng mục tiêu ở khoảng cách tối đa 1.200 km và độ cao 100 km. Phiên bản SM-3 Block IIA mới nhất được thiết kế để đối phó tên lửa đạn đạo tầm trung, lấp khoảng trống giữa các tổ hợp phòng thủ tên lửa pha cuối như Patriot và THAAD.
SM-6, còn có tên gọi RIM-174A ERAM, là tên lửa phòng không chuyên đánh chặn máy bay và tên lửa hành trình, đồng thời có thể được sử dụng như vũ khí chống hạm. Mỗi quả có giá khoảng 4,3 triệu USD.
Tập đoàn quốc phòng Raytheon từng nâng cấp phần mềm của SM-6 để bổ sung năng lực đối phó các mối đe dọa từ tên lửa đạn đạo tầm trung, đồng thời phát triển khả năng đánh chặn vũ khí siêu vượt âm. Phó đô đốc Jon Hill, giám đốc Cơ quan Phòng thủ Tên lửa Mỹ (MDA), hồi năm 2022 nhấn mạnh SM-6 là khí tài duy nhất của nước này có thể chặn đầu đạn siêu vượt âm.
SM-2ER Block IV đạt khả năng sẵn sàng chiến đấu sơ bộ từ năm 1999. Loại tên lửa này trang bị đầu dò có khả năng bám bắt mục tiêu bay nhanh với diện tích phản xạ radar nhỏ, cùng hệ thống điều khiển và dẫn đường có thể hoạt động trong môi trường bị gây nhiễu mạnh. Mỗi quả SM-2 thường có giá 2,1-2,4 triệu USD, tùy phiên bản.
Lớp phòng thủ thứ hai là tên lửa phòng không tầm trung RIM-162 ESSM. Đây là phiên bản nâng cấp sâu của dòng RIM-7 Sea Sparrow, được thiết kế nhằm đánh chặn tên lửa hành trình diệt hạm có tốc độ siêu thanh và khả năng cơ động khi tiếp cận mục tiêu.
Kích thước tương đối nhỏ gọn và đơn giản hóa của ESSM cho phép một ống phóng Mark 41 chứa được tới 4 tên lửa, cải thiện đáng kể hỏa lực phòng không tầm trung cho tàu chiến Mỹ.
Phiên bản ESSM Block 1 được trang bị đầu dò radar bán chủ động và đường truyền dữ liệu để cập nhật tham số giữa hành trình, trong khi bản nâng cấp Block 2 sử dụng đầu dò kép gồm radar chủ động và bán chủ động. Mỗi quả ESSM có tầm bắn trên 50 km và chi phí sản xuất khoảng 1,8 triệu USD.
Nếu vũ khí đối phương vượt qua lưới tên lửa phòng không, chiến hạm lớp Arleigh Burke có thể khai hỏa pháo hạm Mark 45 cỡ nòng 127 mm, hệ thống phòng thủ cực gần Phalanx và pháo tự động Mark 38 cỡ nòng 25 mm để đánh chặn mục tiêu.
Tuy nhiên, lưới phòng thủ này vẫn tồn tại một số lỗ hổng, từng khiến lực lượng Mỹ suýt hứng chịu thiệt hại.
Trong sự việc hồi giữa tháng 3, một phương tiện Iran đã áp sát tàu sân bay USS Abraham Lincoln. Một tàu khu trục Mỹ khai hỏa pháo hạm Mark 45 để ngăn chặn phương tiện nhưng liên tiếp bắn trượt, buộc trực thăng cất cánh và phóng tên lửa hạ mục tiêu.
Ngoài các hệ thống phòng không, chiến hạm lớp Arleigh Burke được tích hợp tổ hợp tác chiến điện tử AN/SLQ-32 và các bệ phóng mồi bẫy nhằm đánh lừa tên lửa diệt hạm đang bay tới.
Bryan Clark, cựu sĩ quan hải quân Mỹ và hiện là nhà phân tích tại Viện nghiên cứu Hudson có trụ sở tại Washington, cho biết hệ thống này được ví như “tai mắt điện tử”, có khả năng phát hiện tín hiệu liên lạc vô tuyến và sóng radar từ chiến đấu cơ, tên lửa diệt hạm đối phương.
Khi kích hoạt chế độ tấn công điện tử, AN/SLQ-32 sẽ phát ra chùm sóng vô tuyến với cường độ mạnh ở tần số mà đầu dò radar tên lửa thường sử dụng, khiến quả đạn mất phương hướng và dễ lạc mất mục tiêu.
Hezbollah hôm 21/4 thông báo đã phóng rocket và triển khai máy bay không người lái (UAV) tấn công một vị trí ở miền bắc Israel, nơi bị nghi là điểm khởi phát đợt pháo kích nhằm vào thị trấn ở miền nam Lebanon.
Nhóm vũ trang Lebanon khẳng định hành động được thực hiện "để bảo vệ đất nước và người dân", đồng thời đáp trả "những vi phạm rõ ràng" của Israel đối với thỏa thuận ngừng bắn kéo dài 10 ngày. Theo AFP, đây là lần đầu Hezbollah tuyên bố tập kích lãnh thổ Israel kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực ngày 17/4.
Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) cùng ngày xác nhận Hezbollah đã phóng nhiều rocket nhằm vào binh sĩ nước này, nhưng mô tả mục tiêu nằm ở miền nam Lebanon. Một UAV bay từ Lebanon đã bị đánh chặn trước khi xâm nhập không phận Israel. IDF thêm rằng các lực lượng nước này đã tập kích đáp trả vào trận địa rocket của Hezbollah.
Theo hãng thông tấn quốc gia Lebanon NNA, pháo binh Israel đã bắn vào nhiều khu vực ở miền nam nước này trong ngày 21/4, phá hủy nhà cửa và cơ sở hạ tầng tại một số ngôi làng gần biên giới. Một thị trấn cũng trúng đòn không kích hôm 20/4, khiến làm 6 người bị thương
Chiến sự ở Lebanon tái bùng phát hồi đầu tháng 3, sau khi nhóm vũ trang Hezbollah phóng rocket vào lãnh thổ Israel để trả đũa vụ lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei bị hạ sát trong ngày đầu chiến sự Trung Đông. Israel đáp trả bằng các cuộc tập kích quy mô lớn trên khắp Lebanon và điều quân vào miền nam quốc gia láng giềng.
Xung đột đã khiến gần 2.300 người ở Lebanon thiệt mạng và 1,2 triệu người phải rời bỏ nhà cửa. Thỏa thuận ngừng bắn kéo dài 10 ngày giữa Israel và Lebanon có hiệu lực từ hôm 17/4, vài ngày sau cuộc gặp cấp cao đầu tiên của đại diện hai nước sau nhiều thập kỷ.
Bộ trưởng Quốc phòng Israel Israel Katz hôm 20/4 cảnh báo IDF sẵn sàng sử dụng "toàn bộ lực lượng" nếu binh sĩ bị đe dọa. Hezbollah cáo buộc Israel đã hơn 200 lần vi phạm lệnh ngừng bắn kể từ khi thỏa thuận có hiệu lực.
Reuters đưa tin Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung và Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi ngày 19.5 vừa có cuộc họp báo chung sau khi hội đàm song phương.
Theo AP, chỉ trong khoảng 6 tháng qua thì hai nhà lãnh đạo trên có đến 4 cuộc hội đàm cùng nhau. Đặc biệt, nếu hai nhà lãnh đạo gặp nhau ở quê nhà Nara (Nhật Bản) của bà Takaichi hồi tháng 1, thì cuộc gặp lần này diễn ra ở quê nhà Andong (Hàn Quốc) của ông Lee. Điều này để lại dấu ấn đặc biệt khi lần đầu tiên trong lịch sử hiện đại, hai nhà lãnh đạo đương nhiệm của hai quốc gia gặp nhau tại quê nhà của nhau.
Phát biểu trong cuộc họp báo ngày 19.5, lãnh đạo Nhật Bản và Hàn Quốc tái khẳng định sự phối hợp an ninh mạnh mẽ hơn, bao gồm hợp tác ba bên với Mỹ, khi đối mặt với những thách thức chung bao gồm Triều Tiên và căng thẳng khu vực rộng lớn hơn. Về quan hệ song phương, Tổng thống Lee và Thủ tướng Takaichi cho biết khi nguồn cung bị gián đoạn do chiến tranh ở vùng Vịnh gây căng thẳng cho các nền kinh tế phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng như Nhật Bản và Hàn Quốc, thì hai nước thỏa thuận phối hợp để ổn định các tuyến cung cấp năng lượng và mở rộng hợp tác với các đối tác châu Á khác. Nguồn dầu thô từ Trung Đông chiếm 93% lượng nhập khẩu của Nhật Bản, 70% lượng nhập khẩu của Hàn Quốc.
Vì thế, theo kết quả hội đàm, Nhật Bản và Hàn Quốc mở rộng hợp tác về nguồn cung cấp khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) và dầu thô, bao gồm cả các thỏa thuận dự trữ và hoán đổi sản phẩm dầu mỏ. Hàn Quốc cũng đồng ý tham gia "Power Asia" - một sáng kiến do Thủ tướng Takaichi đề ra nhằm tăng cường hợp tác giữa các nước Đông Nam Á trong việc xây dựng và sử dụng chung các cơ sở lưu trữ dầu mỏ để dự trữ dầu.
Chính vì thế, có thể nói thỏa thuận trên là cú bắt tay chưa từng có giữa hai nước.
Giới phân tích nhận định không phải chỉ vì áp lực từ việc thiếu hụt nguồn cung năng lượng, mà chính sách của Mỹ cũng là một trong các nguyên nhân thúc đẩy Nhật Bản và Hàn Quốc thắt chặt quan hệ. Cụ thể, chính sách thuế của Washington dưới thời Tổng thống Donald Trump đang gây khó khăn cho cả Nhật Bản lẫn Hàn Quốc.
Không những vậy, Nhật Bản và Hàn Quốc được cho là đang đặc biệt lo ngại rằng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đa phương đối với chip bán dẫn tiên tiến sang Trung Quốc, vốn đã được tăng cường dưới thời cựu Tổng thống Mỹ Joe Biden, có thể bị Tổng thống Trump đảo ngược. Vấn đề này là một mối đe dọa an ninh tiềm tàng nghiêm trọng. Nên Tokyo và Seoul, với tư cách đều là đồng minh của Mỹ, có thể hợp tác trong việc thúc giục Washington ngăn chặn Trung Quốc có được chip bán dẫn tiên tiến và các công nghệ liên quan. Từ các yếu tố trên, việc Nhật - Hàn tăng cường hợp tác có thể giúp hai nước giảm sự lệ thuộc vào Mỹ.
Mặc dù vậy, theo phân tích gửi đến Thanh Niên, Eurasia Group (Mỹ), đơn vị tư vấn và nghiên cứu rủi ro chính trị hàng đầu thế giới, cho rằng giữa Nhật Bản và Hàn Quốc vẫn tồn tại nhiều khác biệt để tăng cường quan hệ lâu dài. Trước hết, quan điểm về Nhật Bản có sự khác biệt rất lớn, thậm chí hoàn toàn trái ngược, giữa các đời lãnh đạo của nước này, bởi hai nước còn nhiều bất đồng liên quan lịch sử chưa thể giải quyết trọn vẹn.
Bên cạnh đó, bà Takaichi có mối quan hệ tích cực với Tổng thống Trump và Tokyo vẫn không ngừng vun đắp mối quan hệ chặt chẽ hơn với Washington. Sau cuộc gặp gần đây với Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình, Tổng thống Trump được cho là đã gọi điện cho Thủ tướng Takaichi để thông báo về hội đàm thượng đỉnh Mỹ - Trung. Tokyo và Seoul đã công bố hội nghị thượng đỉnh giữa hai bên ngay sau khi cuộc gặp của ông Trump và ông Tập kết thúc.
Ngược lại, mối quan hệ của bà Takaichi với Trung Quốc đang cực kỳ căng thẳng. Cuối năm ngoái, phát biểu của bà Takaichi cho rằng nếu Trung Quốc đại lục tấn công quân sự nhằm vào Đài Loan có thể được coi là mối đe dọa đối với sự sống còn của Nhật Bản, nhằm biện minh cho sự can thiệp quân sự của Tokyo trong trường hợp này đã khiến Trung Quốc giận dữ. Kết quả, Trung Quốc hạn chế khách du lịch nước này đến Nhật Bản, đình chỉ các chuyến bay giữa hai nước và hủy nhập khẩu thủy sản từ Nhật Bản.
Những khác biệt tồn tại trở thành thách thức không nhỏ cho việc thắt chặt quan hệ Nhật - Hàn.
Cường kích A-10 Thunderbolt II của Mỹ đã bị Iran bắn trúng vào ngày 3-4, buộc phi công phải nhảy dù, theo thông tin từ Đài CNN. Phi công đã kịp điều khiển máy bay ra khỏi không phận Iran trước khi thoát ly và sau đó được giải cứu an toàn.
Phía Iran xác nhận đã tấn công mục tiêu này, cho biết hệ thống phòng không của họ đã nhắm bắn chiếc A-10 gần eo biển Hormuz, khiến máy bay rơi xuống vịnh Ba Tư.
Vụ việc diễn ra cùng ngày khi tiêm kích F-15E của Mỹ bị bắn hạ trên lãnh thổ Iran. Một thành viên phi hành đoàn đã được cứu, trong khi người còn lại vẫn mất tích.
A-10 là dòng máy bay một chỗ ngồi, đã tham gia các nhiệm vụ trên không phận Iran trong nhiều tuần gần đây. Hiện Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ chưa đưa ra bình luận về thông tin này.
Hãng tin Mehr của Iran công bố đoạn video tên lửa tấn công cường kích A-10 của Mỹ - Video: MEHR
Hãng thông tấn Fars của Iran đưa tin nước này đã từ chối đề xuất ngừng bắn kéo dài 48 giờ do Mỹ đưa ra.
Nguồn tin được dẫn cho biết đề xuất này được Washington chuyển tới Tehran hôm 2-4 thông qua một quốc gia trung gian không nêu tên. Tuy nhiên Iran không phản hồi bằng văn bản, mà đáp lại "trên thực địa" bằng việc tiếp tục các đợt tấn công quy mô lớn, theo nguồn tin.
Báo cáo cũng cho biết các nỗ lực ngoại giao của Mỹ nhằm chấm dứt giao tranh đang được đẩy mạnh, đặc biệt sau thông tin một kho quân sự của Mỹ trên đảo Bubiyan (Kuwait) bị tấn công.
Theo Hãng tin AFP, lực lượng Mỹ và Iran đang chạy đua tìm kiếm phi hành đoàn của chiếc tiêm kích F-15E bị bắn rơi tại Iran ngày 3-4.
Tehran tuyên bố đã bắn hạ chiếc F-15E, trong khi truyền thông Mỹ cho biết lực lượng đặc nhiệm đã giải cứu được một trong hai thành viên tổ lái.
Truyền thông Iran kêu gọi người dân trong khu vực tham gia truy tìm phi công còn lại, đồng thời treo thưởng cho việc bắt giữ bất kỳ binh sĩ Mỹ nào.
Phía Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ chưa bình luận về vụ F-15E, trong khi Nhà Trắng cho biết Tổng thống Donald Trump đã được báo cáo. Ông Trump khẳng định sự cố này "không ảnh hưởng" đến đàm phán với Iran.
Hai trực thăng Mỹ đã bị trúng hỏa lực Iran trong lúc tham gia chiến dịch tìm kiếm và cứu nạn phi hành đoàn của tiêm kích F-15E, Đài NBC News đưa tin.
Một trong hai thành viên phi hành đoàn đã được giải cứu, trong khi công tác tìm kiếm người còn lại vẫn đang tiếp tục.
Dẫn lời một quan chức Mỹ, báo cáo cho biết toàn bộ binh sĩ trên các trực thăng đều an toàn, bất chấp việc bị trúng hỏa lực trong quá trình làm nhiệm vụ.
Cảnh sát Iran nổ súng vào hai chiếc trực thăng HH-60W của Không quân Mỹ, khi hai máy bay này đang tìm kiếm phi hành đoàn chiếc F-15E - Video: X/@Osinttechnical
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf đã công khai chỉ trích và mỉa mai Mỹ, sau khi máy bay chiến đấu của Washington bị bắn hạ ngày 3-4, khiến một thành viên phi hành đoàn mất tích.
Theo thông tin ban đầu, quân đội Mỹ đã giải cứu được một phi công trong chiến dịch tìm kiếm, trong khi tình trạng của người còn lại vẫn chưa rõ.
Trên mạng xã hội X, ông Ghalibaf châm biếm rằng chiến dịch quân sự của Mỹ - vốn được cho là nhằm "thay đổi chế độ" - nay đã biến thành lời kêu gọi tìm kiếm phi công mất tích.
"Thật đáng kinh ngạc. Một bước tiến vĩ đại. Đúng là những thiên tài", ông mỉa mai.
Theo một quan chức Israel xác nhận với Đài CNN, Israel đã hoãn một số cuộc không kích dự kiến nhằm vào Iran trong ngày 3-4, nhằm tránh ảnh hưởng đến chiến dịch tìm kiếm và cứu nạn hai thành viên phi hành đoàn trên chiếc tiêm kích F-15E của Mỹ bị bắn rơi.
Ngoài việc tạm dừng tấn công, Israel cũng đề nghị hỗ trợ tình báo cho chiến dịch tìm kiếm, dù hoạt động này chủ yếu do phía Mỹ đảm nhiệm, theo hai nguồn tin Israel.
Ngày 3-4, Israel tiếp tục không kích dồn dập thủ đô Beirut, tuyên bố nhắm vào "hạ tầng của các nhóm vũ trang" tại khu ngoại ô phía nam do Hezbollah kiểm soát. Trước đó quân đội Israel đã cảnh báo sơ tán bảy khu dân cư, với các vụ nổ lớn được ghi nhận.
Chiến sự leo thang trong bối cảnh Israel mở rộng chiến dịch xuống miền nam Lebanon, với mục tiêu thiết lập "vùng an ninh" tới sông Litani.
Cùng lúc đó, Đại sứ quán Mỹ tại Beirut cảnh báo Iran và các lực lượng liên kết có thể nhắm vào các trường đại học tại Lebanon, sau khi Tehran tuyên bố sẽ trả đũa các cơ sở giáo dục bị tấn công trước đó.
