Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ ở Trung Đông, cho biết Iran tối 7/5 triển khai nhiều tên lửa, máy bay không người lái tự sát và xuồng cao tốc nhằm vào tàu khu trục USS Truxtun, USS Rafael Peralta và USS Mason đang di chuyển qua eo biển Hormuz để tiến ra vịnh Oman.
Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran cho biết đây là hành động trả đũa vụ Mỹ vi phạm thỏa thuận ngừng bắn và tấn công các tàu hàng nước này ở eo biển Hormuz.
Các quan chức giấu tên cho biết loạt xuồng tấn công nhanh của Iran đã áp sát đến mức đội tàu chiến Mỹ phải dùng pháo hạm 127 mm, hệ thống phòng thủ cực gần Phalanx và súng máy 12,7 mm để đối phó. Nhóm chiến hạm còn được yểm trợ bằng trực thăng Apache đang làm nhiệm vụ tuần tra ở eo biển Hormuz.
Quân đội Mỹ khẳng định không có tàu chiến nào trúng đòn của đối phương. Tổng thống Donald Trump cũng tuyên bố ba khu trục hạm Mỹ đã di chuyển qua eo biển Hormuz mà không hứng chịu thiệt hại.
Đây không phải lần đầu tàu chiến Mỹ bị Iran nhắm mục tiêu kể từ khi thỏa thuận ngừng bắn có hiệu lực ngày 8/4. CBS News ngày 4/5 dẫn lời các quan chức quốc phòng Mỹ tiết lộ USS Truxtun cùng USS Mason đã tiên phong vượt qua eo biển Hormuz, tiến vào vịnh Ba Tư.
“Hai chiến hạm, được hỗ trợ bởi trực thăng vũ trang Apache và các máy bay khác, đã đối mặt hàng loạt đòn tấn công hiệp đồng của đối phương trong quá trình di chuyển”, một quan chức cho hay, mô tả nỗ lực của Iran là “mưa hỏa lực” với những đòn tập kích không ngừng nghỉ, nhưng không nêu cụ thể số lượng mục tiêu bị đánh chặn.
USS Truxtun, USS Rafael Peralta và USS Mason thuộc phiên bản Flight IIA của lớp tàu khu trục Arleigh Burke. Khu trục hạm lớp này được coi là xương sống của hải quân Mỹ với tổng cộng hơn 75 chiếc trong biên chế, được thiết kế xoay quanh hệ thống quản lý chiến đấu Aegis, một trong những tổ hợp tác chiến hiện đại nhất thế giới.
Hệ thống Aegis có chức năng tổng hợp dữ liệu từ các cảm biến trên tàu, mang lại bức tranh toàn cảnh về môi trường tác chiến, đồng thời chỉ thị và dẫn bắn cho các loại vũ khí đánh chặn mục tiêu.
Thành phần chủ chốt của hệ thống Aegis trên phiên bản Flight IIA là radar mảng pha quét điện tử thụ động AN/SPY-1D, với 4 mảng ăng-ten được lắp cố định quanh thượng tầng và cung cấp khả năng bao quát 360 độ vào mọi thời điểm hoạt động.
AN/SPY-1D có tầm hoạt động 320 km với mục tiêu trên không và 85 km đối với tên lửa bay sát mặt biển. Mỗi mảng ăng-ten có khả năng bám bắt 200 mục tiêu cùng lúc.
Chiến hạm lớp Arleigh Burke được trang bị hệ thống phóng thẳng đứng Mark 41, trong đó phiên bản Flight IIA mang 96 ống phóng để khai hỏa nhiều vũ khí khác nhau, gồm tên lửa hành trình tấn công mặt đất Tomahawk, tên lửa phòng không, cùng tên lửa mang ngư lôi chống ngầm VL-ASROC.
Lớp phòng thủ ngoài cùng của tàu chiến Mỹ là các vũ khí tầm xa chuyên chống tên lửa đạn đạo, gồm đạn SM-3, SM-6 và SM-2ER Block IV.
SM-3 có giá tới 36 triệu USD mỗi quả, có nhiệm vụ tiêu diệt tên lửa đạn đạo đối phương trong pha giữa, khi mục tiêu bay hành trình trong không gian. Khi đạt độ cao phù hợp, SM-3 sẽ phóng ra “phương tiện tiêu diệt” sử dụng động năng để hạ mục tiêu, thay vì mang đầu nổ phá mảnh như tên lửa đánh chặn thông thường.
Tên lửa SM-3 có thể đánh trúng mục tiêu ở khoảng cách tối đa 1.200 km và độ cao 100 km. Phiên bản SM-3 Block IIA mới nhất được thiết kế để đối phó tên lửa đạn đạo tầm trung, lấp khoảng trống giữa các tổ hợp phòng thủ tên lửa pha cuối như Patriot và THAAD.
SM-6, còn có tên gọi RIM-174A ERAM, là tên lửa phòng không chuyên đánh chặn máy bay và tên lửa hành trình, đồng thời có thể được sử dụng như vũ khí chống hạm. Mỗi quả có giá khoảng 4,3 triệu USD.
Tập đoàn quốc phòng Raytheon từng nâng cấp phần mềm của SM-6 để bổ sung năng lực đối phó các mối đe dọa từ tên lửa đạn đạo tầm trung, đồng thời phát triển khả năng đánh chặn vũ khí siêu vượt âm. Phó đô đốc Jon Hill, giám đốc Cơ quan Phòng thủ Tên lửa Mỹ (MDA), hồi năm 2022 nhấn mạnh SM-6 là khí tài duy nhất của nước này có thể chặn đầu đạn siêu vượt âm.
SM-2ER Block IV đạt khả năng sẵn sàng chiến đấu sơ bộ từ năm 1999. Loại tên lửa này trang bị đầu dò có khả năng bám bắt mục tiêu bay nhanh với diện tích phản xạ radar nhỏ, cùng hệ thống điều khiển và dẫn đường có thể hoạt động trong môi trường bị gây nhiễu mạnh. Mỗi quả SM-2 thường có giá 2,1-2,4 triệu USD, tùy phiên bản.
Lớp phòng thủ thứ hai là tên lửa phòng không tầm trung RIM-162 ESSM. Đây là phiên bản nâng cấp sâu của dòng RIM-7 Sea Sparrow, được thiết kế nhằm đánh chặn tên lửa hành trình diệt hạm có tốc độ siêu thanh và khả năng cơ động khi tiếp cận mục tiêu.
Kích thước tương đối nhỏ gọn và đơn giản hóa của ESSM cho phép một ống phóng Mark 41 chứa được tới 4 tên lửa, cải thiện đáng kể hỏa lực phòng không tầm trung cho tàu chiến Mỹ.
Phiên bản ESSM Block 1 được trang bị đầu dò radar bán chủ động và đường truyền dữ liệu để cập nhật tham số giữa hành trình, trong khi bản nâng cấp Block 2 sử dụng đầu dò kép gồm radar chủ động và bán chủ động. Mỗi quả ESSM có tầm bắn trên 50 km và chi phí sản xuất khoảng 1,8 triệu USD.
Nếu vũ khí đối phương vượt qua lưới tên lửa phòng không, chiến hạm lớp Arleigh Burke có thể khai hỏa pháo hạm Mark 45 cỡ nòng 127 mm, hệ thống phòng thủ cực gần Phalanx và pháo tự động Mark 38 cỡ nòng 25 mm để đánh chặn mục tiêu.
Tuy nhiên, lưới phòng thủ này vẫn tồn tại một số lỗ hổng, từng khiến lực lượng Mỹ suýt hứng chịu thiệt hại.
Trong sự việc hồi giữa tháng 3, một phương tiện Iran đã áp sát tàu sân bay USS Abraham Lincoln. Một tàu khu trục Mỹ khai hỏa pháo hạm Mark 45 để ngăn chặn phương tiện nhưng liên tiếp bắn trượt, buộc trực thăng cất cánh và phóng tên lửa hạ mục tiêu.
Ngoài các hệ thống phòng không, chiến hạm lớp Arleigh Burke được tích hợp tổ hợp tác chiến điện tử AN/SLQ-32 và các bệ phóng mồi bẫy nhằm đánh lừa tên lửa diệt hạm đang bay tới.
Bryan Clark, cựu sĩ quan hải quân Mỹ và hiện là nhà phân tích tại Viện nghiên cứu Hudson có trụ sở tại Washington, cho biết hệ thống này được ví như “tai mắt điện tử”, có khả năng phát hiện tín hiệu liên lạc vô tuyến và sóng radar từ chiến đấu cơ, tên lửa diệt hạm đối phương.
Khi kích hoạt chế độ tấn công điện tử, AN/SLQ-32 sẽ phát ra chùm sóng vô tuyến với cường độ mạnh ở tần số mà đầu dò radar tên lửa thường sử dụng, khiến quả đạn mất phương hướng và dễ lạc mất mục tiêu.
Tổng thống Mỹ Donald Trump luôn tự coi mình là nhà đàm phán lão luyện và hiệu quả hơn bất kỳ ai. Tuy nhiên, ông dường như đang vấp phải trở ngại lớn nhất trong chiến sự Iran, khi những lời đe dọa, thậm chí cả hành động quân sự, không thể làm lung lay lập trường đối đầu cứng rắn của Tehran.
Với các mục tiêu liên tục thay đổi khiến việc đánh giá hiệu quả chiến dịch trở nên khó khăn, ông Trump cùng các trợ lý hàng đầu vẫn quả quyết rằng Mỹ đã chiến thắng và Iran đang "rất mong muốn đạt thỏa thuận".
Ông Trump đầu tuần này hoãn kế hoạch nối lại các cuộc tấn công quân sự nhằm vào Iran, cho hay các quốc gia Arab ở vùng Vịnh đã thuyết phục ông làm vậy để tạo điều kiện cho các cuộc đàm phán nghiêm túc đang diễn ra.
Song Tổng thống Mỹ vẫn cảnh báo rằng ông đã yêu cầu các lãnh đạo quân sự "phải chuẩn bị sẵn sàng cho khả năng tiến hành cuộc tấn công quy mô lớn, toàn diện vào Iran bất cứ lúc nào nếu hai bên không đạt thỏa thuận chấp nhận được".
Bất chấp tình trạng bất ổn nội bộ ngày càng gia tăng, nền kinh tế bị tàn phá và nhiều lãnh đạo, chỉ huy bị hạ sát, không có bằng chứng nào cho thấy Iran sẽ đáp ứng các yêu cầu của ông Trump, theo Matthew Lee, nhà bình luận của AP. Nhiều yêu cầu trong số đó thậm chí bị nước này từ chối từ lâu.
"Trên thực tế, Iran còn tỏ ra kiên định hơn. Điều đó khiến các mục tiêu hàng đầu mà ông Trump tuyên bố vẫn chưa thể thực hiện được", Lee nhận xét.
Iran vẫn chưa đồng ý từ bỏ chương trình hạt nhân hay tên lửa đạn đạo, cũng như chưa chấm dứt hỗ trợ cho các lực lượng ủy nhiệm của họ trong khu vực, bao gồm nhóm vũ trang Hamas ở Gaza, Hezbollah ở Lebanon, Houthi ở Yemen hay các nhóm dân quân ở Iraq.
Nhà Trắng hôm 25/5 bảo vệ cách tiếp cận của Tổng thống, nói rằng "ưu tiên của ông luôn là hòa bình và ngoại giao" nhưng ông sẽ chỉ chấp nhận một thỏa thuận đặt nước Mỹ lên hàng đầu.
"Tổng thống Trump nắm giữ mọi lợi thế và luôn giữ tất cả các phương án trên bàn đàm phán một cách khôn ngoan để đảm bảo rằng Iran không bao giờ có thể sở hữu vũ khí hạt nhân", người phát ngôn Olivia Wales cho biết.
Chính quyền ông Trump dường như cũng bắt đầu thể hiện sự nhún nhường trước Iran, theo Aaron Blake, nhà bình luận cấp cao của CNN.
Mỹ ngày 26/5 tấn công bệ phóng tên lửa và xuồng cao tốc Iran xung quanh eo biển Hormuz, nhưng lập tức giải thích rằng đây là hành động "tấn công tự vệ" với mục tiêu "bảo vệ binh sĩ khỏi các mối đe dọa từ Iran".
Cuối ngày hôm đó, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cho biết họ đã "bắn hạ một máy bay không người lái (UAV) của Mỹ và buộc một tiêm kích tàng hình F-35 phải rời khỏi không phận", mô tả đây là "hành động đáp trả tương xứng".
Trong khi Iran phản ứng đầy quyết liệt, câu trả lời của Mỹ lại mềm mỏng hơn, theo Blake. Ngoài việc Bộ tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) quả quyết lệnh ngừng bắn đang "tiếp diễn", Ngoại trưởng Marco Rubio đã hai lần tránh đề cập về các cuộc tấn công khi được hỏi về chúng trong chuyến công du tại Ấn Độ. Lần đầu tiên, ông chỉ nói chung chung về các cuộc đàm phán hòa bình. Lần thứ hai, ông nói về sự cần thiết của việc mở cửa eo biển Hormuz.
Điều này gợi nhớ lại một vài sự kiện vào đầu tháng 5. Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Dan Caine tại buổi họp báo đã dẫn chứng việc Iran khai hỏa 9 lần vào các tàu thương mại và bắt hai tàu chở container, cũng như thực hiện hơn 10 cuộc tấn công vào lực lượng Mỹ.
Nhưng ông lập tức giảm nhẹ khi cho rằng tất cả đều "dưới ngưỡng để tái khởi động hành động quân sự lớn ở thời điểm này". Ông mô tả đó là "các cuộc va chạm ở mức độ thấp".
Mỹ thời gian đó cũng tấn công các cơ sở quân sự mà họ cho là chịu trách nhiệm về việc tấn công tàu chiến của Mỹ ở eo biển. Nhưng Tổng thống Trump đã hạ thấp mức độ nghiêm trọng của sự việc.
"Lệnh ngừng bắn vẫn diễn ra. Nó đang có hiệu lực", ông nói với ABC News vào đầu tháng 5. Ông mô tả các cuộc tấn công của Mỹ chỉ là "đòn cảnh cáo nhẹ".
Khi công bố lệnh ngừng bắn vào ngày 7/4, ông Trump đã nói rất rõ ràng rằng nó sẽ chỉ duy trì khi Iran mở cửa "hoàn toàn, ngay lập tức và đảm bảo an toàn" eo biển Hormuz. Lệnh ngừng bắn đã được gia hạn sau đó, nhưng Iran tới nay vẫn kiểm soát chặt chẽ eo biển.
"Bằng cách cố gắng duy trì lệnh ngừng bắn và hạ thấp các hành động quân sự của Iran, chính quyền ông Trump đang thể hiện nỗi lo lắng về nguy cơ xung đột tái bùng phát, cũng như mong muốn đạt được một thỏa thuận", Blake, nhà bình luận của CNN, nhận xét.
Sách lược gia tăng áp lực, cả về kinh tế lẫn quân sự, của chính quyền ông Trump để buộc các chính phủ nước ngoài phải tuân theo ý muốn của mình đang không phát huy tác dụng tại Iran, theo Matthew Lee. Họ không nắm giữ một quân bài chiến lược nào hiệu quả tương đương quyền kiểm soát của Iran đối với eo biển Hormuz.
Bất chấp tất cả những lời đe dọa gay gắt của ông Trump, Iran vẫn không sẵn lòng chấp nhận vượt quá những gì họ đã nhượng bộ trong cuộc đàm phán về thỏa thuận hạt nhân với các cường quốc thế giới dưới thời chính quyền Barack Obama. Tổng thống Trump từng gọi đó là thỏa thuận "tồi tệ nhất từ trước đến nay" do Mỹ đàm phán và ông đã rút khỏi thỏa thuận trong nhiệm kỳ đầu tiên vào năm 2018.
Ali Vaez, giám đốc phụ trách vấn đề Iran tại Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế, cho rằng hai đối thủ lâu năm đều không thấy họ là kẻ thất bại trong cuộc xung đột hiện tại.
"Kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực, cả Washington và Tehran dường như đều đang hành động dựa trên giả định rằng thời gian đang ủng hộ họ. Mỗi bên đều tin rằng lệnh phong tỏa và đối phó phong tỏa ở eo biển Hormuz làm tăng chi phí cho phía bên kia, đồng thời tạo ra khoảng thời gian trì hoãn để chuẩn bị cho khả năng nối lại các hành động thù địch", ông Vaez nói.
Ông thêm rằng bất chấp tác động từ chiến dịch gây áp lực kinh tế của Mỹ, các quan chức Iran vẫn chưa chạm tới ngưỡng "phải chấp nhận những gì mà họ coi là yêu cầu đầu hàng".
David Schenker, cựu trợ lý ngoại trưởng phụ trách Trung Đông trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump và hiện làm việc tại Viện Chính sách Cận Đông của Washington, đã mô tả tình hình hiện tại là "bế tắc".
Ông cho biết Tổng thống Trump có thể có "những mối lo ngại" về việc quay trở lại xung đột quân sự toàn diện, đặc biệt xuất phát từ nỗi lo của các quốc gia vùng Vịnh về nguy cơ Iran trả đũa và sự biến động trên thị trường năng lượng, cùng với những tác động chính trị của nó tại Mỹ.
Rich Goldberg, người có quan điểm cứng rắn với Iran và là cựu quan chức Hội đồng An ninh Quốc gia trong cả hai nhiệm kỳ của ông Trump, khẳng định rằng Tổng thống vẫn đang nắm ưu thế, bao gồm cả vấn đề eo biển Hormuz. Ông cho rằng dù việc mở lại eo biển sẽ giảm bớt gánh nặng giá xăng dầu mà nhiều người Mỹ đang phải gánh chịu, điều đó không mang tính quyết định.
"Nỗi đau ngắn hạn tại các cây xăng đang làm mọi người quên đi vị thế thống trị năng lượng vốn có của Mỹ. Đây không phải là cuộc khủng hoảng vĩnh viễn", Goldberg, hiện làm việc tại tổ chức tư vấn Quỹ Bảo vệ nền Dân chủ (FDD), cho hay.
Theo Hãng tin Reuters, đề xuất chi hàng trăm triệu USD để bảo đảm an ninh cho phòng khiêu vũ tại Nhà Trắng đã bị một quan chức Thượng viện bác bỏ, loại khỏi dự luật chi tiêu của Đảng Cộng hòa.
Phán quyết của Cố vấn thủ tục Thượng viện Elizabeth MacDonough giáng đòn mạnh vào nỗ lực của Tổng thống Donald Trump, khi chính quyền của ông đang tìm nguồn tài trợ cho các hạng mục an ninh liên quan đến công trình này.
Bà MacDonough cho rằng điều khoản ngân sách này phải tuân thủ quy định Thượng viện, cần tối thiểu 60 phiếu thuận để thông qua, trong khi phe Cộng hòa hiện chỉ nắm đa số 53-47. Dù vậy, họ vẫn có thể sửa đổi dự luật để tìm cách đáp ứng yêu cầu.
Trước đó, ông Trump khẳng định phòng đại tiệc sẽ được xây dựng hoàn toàn bằng 400 triệu USD từ nguồn quyên góp tư nhân.
Tuy nhiên các nghị sĩ Cộng hòa tại Thượng viện lại đề xuất phân bổ 1 tỉ USD ngân sách liên bang cho Cơ quan Mật vụ Mỹ nhằm nâng cấp an ninh cho công trình và các hạ tầng ngầm liên quan.
Tuần này, Giám đốc Cơ quan Mật vụ Sean Curran cho biết cơ quan dự kiến chi 220 triệu USD để "kiên cố hóa" phòng khiêu vũ cả trên mặt đất lẫn dưới lòng đất, bao gồm kính chống đạn, hệ thống phát hiện máy bay không người lái và vũ khí hóa học.
Phần ngân sách còn lại sẽ phục vụ các biện pháp an ninh khác tại Nhà Trắng, gồm 180 triệu USD xây cơ sở kiểm tra khách tham quan, 175 triệu USD cho huấn luyện đặc vụ và bảo vệ đối tượng, 150 triệu USD ứng phó các mối đe dọa mới như vũ khí sinh học và 100 triệu USD bảo vệ các sự kiện quy mô lớn.
Phe Dân chủ chỉ trích dự án phòng khiêu vũ là xa xỉ, lãng phí trong bối cảnh người dân Mỹ đang chịu áp lực chi phí sinh hoạt gia tăng.
Ngược lại, ông Trump khẳng định đây sẽ là "tòa nhà đẹp nhất trong cùng loại trên thế giới".
Phe Cộng hòa lập luận việc tăng chi tiêu là cần thiết để bảo vệ Tổng thống, viện dẫn vụ việc hồi tháng 4 khi một nghi phạm có vũ trang xâm nhập vào bữa tiệc có sự tham dự của ông Trump.
Chính quyền Tổng thống cho rằng phòng đại tiệc sẽ giúp hiện đại hóa cơ sở hạ tầng, tăng cường an ninh và giảm phụ thuộc vào các công trình tạm phục vụ sự kiện lớn.
Công trình dự kiến hoàn thành vào tháng 9-2028, gần cuối nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump.
Mohammad Baqer Saad Dawood Al-Saadi (32 tuổi) đã thề sẽ giết bà Ivanka Trump và thậm chí còn có bản thiết kế nhà của bà ở bang Florida, theo New York Post dẫn một số nguồn tin.
Al-Saadi được cho là nhắm vào gia đình Tổng thống Donald Trump để trả thù cho vụ thiếu tướng Qasem Soleimani, Chỉ huy Lực lượng Quds, một đơn vị tinh nhuệ thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), thiệt mạng trong một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Mỹ ở thủ đô Baghdad (Iraq) hơn 6 năm trước.
Giới chức nghi ngờ Al-Saadi là một điệp viên của IRGC lẫn lực lượng bán quân sự Kata'ib Hizballah ở Iraq.
"Sau khi ông Qasem bị giết, hắn [Al-Saadi] đã đi khắp nơi nói với mọi người rằng "chúng ta cần phải giết Ivanka để đốt nhà của ông Trump giống như cách ông ta đã đốt nhà của chúng ta"", ông Entifadh Qanbar, cựu Phó tùy viên quân sự tại Đại sứ quán Iraq ở Washington D.C, nói với New York Post.
"Chúng tôi nghe nói rằng hắn ta có bản thiết kế nhà của Ivanka ở Florida", ông Qanbar nói thêm. Một nguồn tin thứ hai cũng xác nhận âm mưu của Al-Saadi nhằm giết bà Ivanka.
Al-Saadi cũng đăng trên mạng xã hội X một bức ảnh bản đồ chỉ khu vực ở bang Florida có một ngôi nhà trị giá 24 triệu USD của vợ chồng bà Ivanka. Hình ảnh đó được đăng kèm theo lời đe dọa bằng tiếng Ả Rập, được dịch là: "Tôi nói với người Mỹ, hãy nhìn bức ảnh này và biết rằng cả cung điện của các người lẫn Cơ quan Mật vụ đều không thể bảo vệ các người. Chúng tôi đang trong giai đoạn giám sát và phân tích. Tôi đã nói với các người rồi, việc trả thù của chúng tôi chỉ là vấn đề thời gian".
Al-Saadi bị bắt ở Thổ Nhĩ Kỳ vào ngày 15.5 và đã bị dẫn độ về Mỹ. Al-Saadi bị buộc tội thực hiện 18 vụ tấn công và âm mưu tấn công trên khắp châu Âu và Mỹ, theo Bộ Tư pháp Mỹ. Nhà Trắng không trả lời yêu cầu bình luận của New York Post về âm mưu ám sát.
