Tiến sĩ Lê Thị Hương Giang, trưởng khoa Tiết chế Dinh dưỡng, Bệnh viện 19-8 (Bộ công an), cho biết các món thịt ướp nhiều đường, mật ong rồi nướng hoặc chiên ở nhiệt độ cao dễ tạo ra HCA (Heterocyclic Amines) và PAH (Polycyclic Aromatic Hydrocarbons). Đây là các hợp chất có liên quan đến tăng nguy cơ ung thư nếu tiêu thụ thường xuyên trong thời gian dài.
Theo Viện Ung thư Quốc gia Mỹ, HCA hình thành khi protein động vật (thịt bò, thịt gà, thịt lợn…) nướng trực tiếp trên ngọn lửa ở nhiệt độ cao. Quá trình này xảy ra rõ khi thịt bị cháy xém. Các thí nghiệm trên động vật cho thấy hấp thụ lượng lớn HCAs có thể làm thay đổi ADN trong cơ thể, dẫn đến ung thư gan, dạ dày, đại trực tràng, phổi…
Trong khi đó, PAH là chất gây ung thư theo phân loại của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), có liên quan đến bệnh ung thư phổi. Hợp chất này cũng có thể làm giảm chức năng phổi, trầm trọng thêm bệnh hen suyễn, tăng tỷ lệ mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. PAH được sinh ra khi mỡ từ thịt nhỏ giọt xuống bếp than, tạo ra khói độc. Khói này bám lên bề mặt thịt, nhất là các phần cháy xém. Nếu thường xuyên ăn thịt nướng cháy, cơ thể hấp thụ đồng thời cả HCA và PAH, tăng nguy cơ mắc ung thư.
Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, cho biết trong khói nướng còn chứa bụi mịn, khí độc và nhiều hợp chất có khả năng gây hại. “Nguy cơ tăng khi mỡ nhỏ xuống than hoặc bề mặt nóng, mỡ cháy tạo ra khói đậm đặc, bám ngược lại vào miếng thịt, đồng thời lan ra môi trường xung quanh”, bác sĩ nói.
Trong đó, bụi mịn PM2.5 là tác nhân nguy hiểm, đường kính không quá 2,5 micromet. Kích thước này nhỏ hơn nhiều so với sợi tóc người. Vì vậy, chúng có thể vượt qua lớp lọc tự nhiên ở mũi và họng, đi sâu xuống phế nang, gây hại sức khỏe.
Nướng bằng than, đặc biệt trong không gian kín còn làm tăng nguy cơ ngộ độc carbon monoxide. Khí này không màu, không mùi, nhưng rất nguy hiểm. Người tiếp xúc có thể đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, ngất, thậm chí tử vong nếu nồng độ cao và kéo dài.
Theo bác sĩ, phổi là cơ quan chịu tác động đầu tiên. Khi hít khói nướng, niêm mạc đường hô hấp bị kích thích. Người khỏe mạnh có thể ho, cay mắt, rát họng, tức ngực. Người có viêm mũi dị ứng, hen suyễn hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính dễ bị nặng hơn.
Khói nướng gây hại hệ tim mạch, hệ thần kinh. Thận cũng là cơ quan dễ bị ảnh hưởng vì phải lọc máu liên tục. Các hạt bụi mịn và chất độc trong khói nướng có thể góp phần làm tổn thương mạch máu nhỏ ở thận. Người đứng gần bếp còn hít trực tiếp khói thường có nguy cơ cao hơn.
Theo bác sĩ, nhóm cần chú ý đầu tiên là nhân viên quán nướng, đầu bếp và người phục vụ trong nhà hàng lẩu nướng, phải tiếp xúc với khói nhiều giờ mỗi ngày. Nhóm này nguy cơ gặp kích ứng mắt, mũi, họng, viêm phế quản, đau đầu, mệt mỏi và stress nhiệt, mất nước.
Người có bệnh hô hấp, trẻ em bị hen, người lớn có viêm mũi dị ứng, người mắc COPD hoặc từng bị viêm phổi nặng nên hạn chế ngồi trong môi trường nhiều khói. Người có bệnh tim mạch, tăng huyết áp, bệnh thận mạn, đái tháo đường hoặc người cao tuổi cũng nên cẩn thận.
Phụ nữ mang thai nên hạn chế ngồi trong môi trường nhiều khối bụi. Không chỉ vì nguy cơ từ thực phẩm chưa chín kỹ, mà còn vì khói, bụi mịn và khí CO có thể ảnh hưởng đến oxy cung cấp cho cơ thể. Nếu muốn ăn đồ nướng, nên chọn nơi thoáng, tránh ngồi gần bếp than và không ăn phần cháy.
Để an toàn, bạn nên giảm tần suất ăn nướng. Nếu ăn ở nhà hàng, nên ưu tiên nơi có hệ thống hút khói tốt. Không nên nướng than trong phòng kín, ban công kín. Nên chọn nguyên liệu ít mỡ hơn, cắt bớt mỡ, bỏ da, chọn phần thịt nạc hơn hoặc xen kẽ cá, rau củ, nấm.
Nên ướp thực phẩm đúng cách. Các loại gia vị như tỏi, hương thảo, húng tây, tiêu, nghệ, gừng, chanh hoặc giấm có thể góp phần giảm phản ứng oxy hóa trong quá trình nướng. Nước ướp có tính axit nhẹ cũng giúp hạn chế cháy bề mặt. Tuy nhiên, không nên ướp quá nhiều đường vì đường dễ cháy và làm miếng thịt nhanh đen.
Nướng ở nhiệt vừa. Không đặt thịt sát ngọn lửa. Không để lửa táp trực tiếp vào thực phẩm. Nên lật thường xuyên để thịt chín đều, tránh một mặt bị cháy. Miếng thịt nhỏ và mỏng sẽ chín nhanh hơn, cần ít thời gian tiếp xúc với nhiệt cao hơn. Sử dụng giấy bạc, khay nướng, không ăn phần cháy đen. Khi nướng, chỉ cần tạo màu và mùi thơm vừa phải. Không nên lạm dụng nhiệt quá cao hoặc nướng quá lâu. Sau khi ăn hoặc đứng bếp nướng, bạn nên thay quần áo và tắm nếu bị ám khói nhiều.
Sau tuổi 40, quá trình trao đổi chất chậm lại, trong khi cơ thể dễ tích tụ mỡ, mất cơ và tăng nguy cơ mắc bệnh mạn tính. Các chuyên gia dinh dưỡng khuyến nghị hạn chế một số thực phẩm có thể giúp trải qua quá trình lão hóa khỏe mạnh.
Thịt chế biến sẵn
Xúc xích, thịt xông khói, thịt nguội hay đồ hộp thường chứa nhiều natri, chất bảo quản và chất béo bão hòa. Theo Healthline, thường xuyên tiêu thụ nhóm thực phẩm này có thể làm tăng viêm trong cơ thể và tăng nguy cơ tim mạch.
Ăn nhiều thực phẩm chế biến sẵn có thể thúc đẩy stress oxy hóa - yếu tố liên quan quá trình lão hóa tế bào.
Sau tuổi 40, quá trình trao đổi chất chậm lại, trong khi cơ thể dễ tích tụ mỡ, mất cơ và tăng nguy cơ mắc bệnh mạn tính. Các chuyên gia dinh dưỡng khuyến nghị hạn chế một số thực phẩm có thể giúp trải qua quá trình lão hóa khỏe mạnh.
Thịt chế biến sẵn
Xúc xích, thịt xông khói, thịt nguội hay đồ hộp thường chứa nhiều natri, chất bảo quản và chất béo bão hòa. Theo Healthline, thường xuyên tiêu thụ nhóm thực phẩm này có thể làm tăng viêm trong cơ thể và tăng nguy cơ tim mạch.
Ăn nhiều thực phẩm chế biến sẵn có thể thúc đẩy stress oxy hóa - yếu tố liên quan quá trình lão hóa tế bào.
Đồ chiên rán
Khoai tây chiên, gà rán hay thức ăn nhanh thường chứa nhiều calo và chất béo chuyển hóa. Trang Everyday Health cảnh báo, việc chiên nấu thực phẩm ở nhiệt độ cao có thể tạo ra các hợp chất gọi là AGEs (advanced glycation end products), liên quan tổn thương collagen và đẩy nhanh lão hóa sớm.
Ăn nhiều đồ chiên rán cũng làm tăng nguy cơ cholesterol cao và tăng cân ở tuổi trung niên.
Đồ chiên rán
Khoai tây chiên, gà rán hay thức ăn nhanh thường chứa nhiều calo và chất béo chuyển hóa. Trang Everyday Health cảnh báo, việc chiên nấu thực phẩm ở nhiệt độ cao có thể tạo ra các hợp chất gọi là AGEs (advanced glycation end products), liên quan tổn thương collagen và đẩy nhanh lão hóa sớm.
Ăn nhiều đồ chiên rán cũng làm tăng nguy cơ cholesterol cao và tăng cân ở tuổi trung niên.
Nước ngọt và đồ uống nhiều đường
Nước ngọt, trà sữa hay nước tăng lực chứa lượng đường bổ sung cao, dễ gây tăng đường huyết và tích mỡ bụng. Theo EatingWell, cơ thể sau tuổi 40 xử lý đường kém hiệu quả hơn so với giai đoạn trẻ tuổi.
Tiêu thụ nhiều đường còn có thể ảnh hưởng đến cấu trúc collagen và elastin - hai thành phần giúp da săn chắc và đàn hồi.
Nước ngọt và đồ uống nhiều đường
Nước ngọt, trà sữa hay nước tăng lực chứa lượng đường bổ sung cao, dễ gây tăng đường huyết và tích mỡ bụng. Theo EatingWell, cơ thể sau tuổi 40 xử lý đường kém hiệu quả hơn so với giai đoạn trẻ tuổi.
Tiêu thụ nhiều đường còn có thể ảnh hưởng đến cấu trúc collagen và elastin - hai thành phần giúp da săn chắc và đàn hồi.
Thực phẩm quá mặn
Mì ăn liền, snack đóng gói hay thực phẩm chế biến sẵn thường chứa lượng natri cao. Ăn quá nhiều muối có thể làm tăng huyết áp và tăng gánh nặng cho tim và thận. Ngoài ảnh hưởng tim mạch, chế độ ăn quá mặn còn có thể khiến cơ thể giữ nước và làm da trông kém tươi khỏe hơn.
Thực phẩm quá mặn
Mì ăn liền, snack đóng gói hay thực phẩm chế biến sẵn thường chứa lượng natri cao. Ăn quá nhiều muối có thể làm tăng huyết áp và tăng gánh nặng cho tim và thận. Ngoài ảnh hưởng tim mạch, chế độ ăn quá mặn còn có thể khiến cơ thể giữ nước và làm da trông kém tươi khỏe hơn.
Bánh quy, bánh kem, bánh mì trắng hay ngũ cốc tinh chế thường chứa nhiều carbohydrate hấp thu nhanh nhưng ít chất xơ. Theo Times of India, nhóm thực phẩm này dễ khiến đường huyết tăng nhanh, làm tăng cảm giác đói và tích tụ mỡ nội tạng.
Chuyên gia khuyến nghị người trung niên nên ưu tiên ngũ cốc nguyên cám, yến mạch và thực phẩm giàu chất xơ để hỗ trợ kiểm soát cân nặng và quá trình lão hóa.
Bánh ngọt và tinh bột tinh chế
Bánh quy, bánh kem, bánh mì trắng hay ngũ cốc tinh chế thường chứa nhiều carbohydrate hấp thu nhanh nhưng ít chất xơ. Theo Times of India, nhóm thực phẩm này dễ khiến đường huyết tăng nhanh, làm tăng cảm giác đói và tích tụ mỡ nội tạng.
Chuyên gia khuyến nghị người trung niên nên ưu tiên ngũ cốc nguyên cám, yến mạch và thực phẩm giàu chất xơ để hỗ trợ kiểm soát cân nặng và quá trình lão hóa.
Theo Cơ quan Tiêu chuẩn Thực phẩm Anh (FSA), vi khuẩn gây ngộ độc thực phẩm phát triển nhanh hơn ở nhiệt độ cao. Khi thời tiết nóng, thực phẩm rất dễ rơi vào “vùng nguy hiểm” - khoảng nhiệt độ thuận lợi để vi khuẩn sinh sôi mạnh, làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn nếu không được bảo quản đúng cách.
Tiến sĩ Darin Detwiler, chuyên gia an toàn thực phẩm tại Mỹ, cho biết vi khuẩn có thể nhân đôi chỉ trong khoảng 20 phút nếu thực phẩm để ở nhiệt độ môi trường quá lâu. Điều này lý giải vì sao các món ăn để ngoài trời, đặc biệt trong mùa nắng nóng, dễ trở thành nguồn gây bệnh.
Ngoài ra, theo Trung tâm Kiểm soát Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Mỹ, thực phẩm để ngoài nhiệt độ phòng quá lâu sẽ tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển nhanh, đặc biệt khi nhiệt độ vượt quá 32 độ C.
Tiến sĩ Masarat Jilani tại Anh cũng cảnh báo, các món chứa trứng, sữa hoặc hải sản rất dễ hỏng trong thời tiết nóng nếu không được giữ lạnh đúng cách, làm tăng nguy cơ ngộ độc.
Bảo quản không đúng cách: Thực phẩm không được làm lạnh kịp thời.
Ăn uống ngoài trời nhiều hơn: Tiệc, picnic, đồ ăn đường phố.
Vệ sinh kém: Tay, dụng cụ hoặc bề mặt chế biến không sạch.
Thực phẩm dễ hỏng: Thịt, hải sản, sữa, đồ ăn chế biến sẵn.
Theo CDC Mỹ, bất kỳ ai cũng có thể bị ngộ độc thực phẩm, nhưng trẻ nhỏ, người lớn tuổi và người có bệnh nền có nguy cơ cao hơn.
Các chuyên gia khuyến cáo, để giảm nguy cơ ngộ độc thực phẩm trong mùa nắng nóng, cần tuân thủ nguyên tắc an toàn thực phẩm:
Giữ vệ sinh sạch sẽ. Rửa tay trước khi chế biến và ăn uống. Làm sạch dụng cụ, bề mặt bếp thường xuyên để tránh lây nhiễm chéo.
Tách biệt thực phẩm sống và chín. Không để thịt sống tiếp xúc với thực phẩm đã nấu chín để tránh vi khuẩn lây lan.
Nấu chín kỹ. Thực phẩm cần được nấu ở nhiệt độ đủ cao để tiêu diệt vi khuẩn gây hại.
Bảo quản lạnh kịp thời. Theo CDC Mỹ, thực phẩm dễ hỏng không nên để ngoài quá 2 giờ, hoặc chỉ 1 giờ trong điều kiện nhiệt độ cao.
Ưu tiên ăn ngay sau khi nấu. Hạn chế để thức ăn lâu ngoài môi trường nóng, đặc biệt là các món chứa trứng, sữa hoặc hải sản.
Trong thời tiết nắng nóng, sai sót trong bảo quản hay chế biến cũng có thể làm tăng nguy cơ ngộ độc thực phẩm. Vì vậy, duy trì thói quen ăn uống an toàn là yếu tố then chốt để bảo vệ sức khỏe, đặc biệt với nhóm người dễ tổn thương.
Nhiệt độ cao tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển nhanh hơn. Do đó, việc giữ vệ sinh, nấu chín kỹ và bảo quản đúng cách có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ ngộ độc thực phẩm trong mùa nắng nóng, theo CDC Mỹ.
Cơ quan chức năng bang Burgenland hôm 19/4 phát đi cảnh báo khẩn cấp sau khi xác nhận có khả năng một lọ thực phẩm ăn dặm HiPP thứ hai chứa thuốc diệt chuột đã được bán ra thị trường, theo Die Presse, nhật báo có ảnh hưởng nhất tại Áo. Vụ việc đang được điều tra theo hướng "cố ý gây nguy hiểm cho cộng đồng" trong một âm mưu tống tiền xuyên quốc gia.
Trước đó, cảnh sát Áo xác nhận tìm thấy thuốc diệt chuột trong hũ thực phẩm ăn dặm loại Cà rốt và Khoai tây, 190 gram, sau khi sản phẩm này bị thu hồi tại 1.500 cửa hàng của chuỗi siêu thị SPAR do lo ngại nhiễm độc. Cả hai lọ trên đều được xác định có nguồn gốc từ một siêu thị SPAR ở Eisenstadt, thủ phủ bang Burgenland.
Theo Cơ quan An toàn Thực phẩm Áo (AGES), các loại thuốc diệt chuột chứa nhiều hoạt chất khác nhau với những tác động tương ứng lên sức khỏe. Hoạt chất thường được sử dụng nhất là bromadiolone, một chất được gọi là kháng vitamin K. Chất này gây ức chế quá trình đông máu tự nhiên của cơ thể, dẫn đến nguy cơ xuất huyết nghiêm trọng nếu vô tình nuốt phải.
Các triệu chứng ngộ độc thường không xuất hiện ngay lập tức mà có xu hướng khởi phát muộn sau khoảng 2-5 ngày sau khi trẻ ăn phải sản phẩm. Các bậc phụ huynh cần theo dõi sát những dấu hiệu bất thường như chảy máu cam, chảy máu chân răng, xuất hiện các vết bầm tím dưới da hoặc có máu trong phân.
Trong trường hợp trẻ có biểu hiện xuất huyết, suy nhược trầm trọng hoặc da dẻ nhợt nhạt, cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay lập tức và thông báo với bác sĩ rằng trẻ đã sử dụng sản phẩm ăn dặm nằm trong diện cảnh báo.
"Đây được nghi vấn là một âm mưu tống tiền", cơ quan AGES giải thích trên hệ thống trực tuyến.
Nếu được can thiệp y tế kịp thời, đặc biệt thông qua việc bổ sung vitamin K, tình trạng ngộ độc này hoàn toàn có thể điều trị hiệu quả.
Về phía nhà sản xuất, đại diện HiPP cho biết công ty đang phối hợp chặt chẽ với cơ quan điều tra và chưa thể cung cấp thêm thông tin chi tiết để đảm bảo tính bảo mật cho quá trình phá án. Người phát ngôn của HiPP nhấn mạnh: "Tình huống nghiêm trọng này liên quan đến một hành vi can thiệp tội phạm từ bên ngoài nhắm vào kênh phân phối của hệ thống SPAR tại Áo". Công ty đồng thời cho biết quy trình sản xuất và đảm bảo chất lượng của hãng vẫn đảm bảo tiêu chuẩn.
Reuters dẫn lời đại diện chuỗi siêu thị SPAR cho hay việc thu hồi toàn diện tại 1.500 cửa hàng trên toàn nước Áo là một biện pháp phòng ngừa khẩn cấp. Khách hàng đã mua sản phẩm HiPP tại SPAR được khuyến cáo tuyệt đối không sử dụng và mang trả lại cửa hàng để được hoàn tiền 100%.
Cảnh sát Áo cho biết những dấu hiệu nhận diện sản phẩm bị can thiệp bao gồm nhãn dán màu trắng có vòng tròn đỏ dưới đáy lọ, nắp lọ bị hư hại hoặc không phát ra tiếng "pop" đặc trưng khi mở lần đầu. Ngoài ra, bất kỳ sự thay đổi nào về mùi vị hay kết cấu sản phẩm cũng là dấu hiệu đáng nghi ngại. Trong trường hợp phát hiện lọ sản phẩm có dấu hiệu bất thường, người dân tuyệt đối không được mở nắp hay cho trẻ ăn, thay vào đó hãy bảo quản sản phẩm tách biệt khỏi các loại thực phẩm khác và nên sử dụng găng tay khi tiếp xúc. Sau khi xử lý các lọ nghi vấn, cần rửa tay kỹ bằng xà phòng trong ít nhất 30 giây trước khi tiếp xúc với người khác, đặc biệt là trẻ nhỏ, và báo ngay cho đồn cảnh sát gần nhất để phục vụ công tác điều tra.
Hiện chưa rõ tại sao thuốc diệt chuột xuất hiện trong sản phẩm ăn dặm HiPP. Trước diễn biến phức tạp của vụ việc nghi vấn tống tiền nhắm vào sản phẩm ăn dặm HiPP, Bộ Y tế và AGES khuyến cáo người dân cần đặc biệt thận trọng cho đến khi vụ việc được làm sáng tỏ hoàn toàn.
Bộ Y tế Việt Nam cũng yêu cầu các địa phương khẩn cấp thu hồi và khuyến cáo người dân ngừng sử dụng hũ ăn dặm HiPP vị cà rốt, khoai tây do nghi nhiễm thuốc diệt chuột.
Vụ việc của HiPP xảy ra trong bối cảnh thị trường thực phẩm trẻ em vừa trải qua những đợt rúng động hồi đầu năm. Vào tháng 1 và tháng 2, hai tập đoàn Nestlé và Danone cũng từng phải thu hồi sữa bột tại hơn 60 quốc gia sau khi nhiều trẻ em có triệu chứng ngộ độc do nhiễm độc tố Cereulide, một loại độc tố không bị tiêu diệt bởi nhiệt độ nấu nướng.
